Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
K─▒p├žak Ermeniler
  • 04 Nisan 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Yakla┼č─▒k 2013 y─▒l─▒nda Nil├╝fer BelediyesiÔÇÖnin ├ž─▒kard─▒─č─▒ Yusuf Ak├žayÔÇÖ─▒n yazd─▒─č─▒ ÔÇťT├╝rk├ženin Y├╝z├╝ÔÇŁ ad─▒ndaki kitapta ÔÇťK─▒p├žak ErmenileriÔÇŁ deyimine rastlam─▒┼čt─▒m. 1500ÔÇÖl├╝ y─▒llarda, UkraynaÔÇÖdaki Kiev ┼čehrindeki Ermeni K─▒p├žaklardan bahseden bir mahkeme kayd─▒ bulunmu┼čtu.

Kitab─▒n Alg─▒┼č Biti─či b├Âl├╝m├╝nde (sayfa 31) ┼čunlar yaz─▒yordu; ÔÇťErmeni K─▒p├žak├žas─▒n─▒n merkezi XVI.y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda LvovÔÇÖdu. Lvov Ermeni Mahkemesinin defterinde K─▒p├žak├ža ilk yaz─▒ 26 a─čustos 1921 y─▒l─▒na aittir. Bundan ba┼čka 1919 y─▒l─▒nda Kral I. Siguzmund taraf─▒ndan onaylanan Lvov ermeni Kanunlar Mecmuas─▒n─▒n 1528ÔÇÖde Ermeni K─▒p├žak├žas─▒na terc├╝mesi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha sonra 1530-1532 y─▒llar─▒nda ÔÇťPolonya VakayinamesiÔÇŁ, 1537ÔÇÖde ÔÇťViyana VakayinamesiÔÇŁ Ermeni K─▒p├žak├žas─▒yla yaz─▒lm─▒┼čt─▒rÔÇŽ 1521-1669 y─▒llar─▒ aras─▒nda yaz─▒lan ve g├╝n├╝m├╝ze kadar muhafaza edilen Ermeni K─▒p├žak├žas─▒yla yaz─▒lm─▒┼č 112 eser bulunmaktad─▒r.

Ermeni K─▒p├žak├žas─▒ XVI-XVII y├╝zy─▒lda UkraynaÔÇÖda ayr─▒ kolonilerde ya┼čayan olduk├ža kalabal─▒k bir Ermeni K─▒p├žak taraf─▒ndan kullan─▒lan, Bat─▒ K─▒p├žak dillerinden birisidir.(Daskavi├ž,1981)

AnkaraÔÇÖda 2013 y─▒l─▒nda T├╝rk Tarih Kurumu taraf─▒ndan yay─▒nlanan, Mehmet K─▒ld─▒ro─člu ve Cingiz Samudiniulu taraf─▒ndan T├╝rk├žeye ├ževrilen Sovyet d├Ânemi tarih├žilerinden Bolat E.KumakovÔÇÖun, ÔÇťArap kaynaklar─▒na G├Âre IX-XI As─▒rlarda Kimek DevletiÔÇŁ kitab─▒n─▒n XI. Sayfas─▒nda ÔÇťErmenistanÔÇÖda yay─▒nlanm─▒┼č K─▒p├žak├ža dini metinlerin de─čerli Kazak bilim adam─▒ Garkavets taraf─▒ndan Rus├ža olarak kazakistanÔÇÖda yay─▒nland─▒─č─▒ÔÇŁ yaz─▒l─▒d─▒r

Okuyunca ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m. Dinin milletlerin olu┼čumu ├╝zerinde etkili oldu─čunu biliyordum. Pagan inanc─▒ ta┼č─▒yan Uz, Pe├ženek, K─▒p├žak gibi halklar Hristiyan olduktan sonra Rus toplumu i├žinde eriyip gitmi┼člerdi. ─░stisnas─▒ Gagavuz toplulu─ču olmu┼čtur.

Bu yaz─▒lar─▒ okuyunca kafam─▒ kurcalayan bir sorunun cevab─▒n─▒ bulmu┼čtum.

Ha├žl─▒ seferlerini yazan tarih├žiler G├╝ney Anadolu ve SuriyeÔÇÖden bahsettikleri yaz─▒lar─▒nda baz─▒ ┼čehirlerde ya┼čayanlara Grek, baz─▒ ┼čehirlerde ya┼čayanlaraysa Ermeni diyordu. B├Âlgede Ermeniler hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir g├╝├žteydiler. Ya┼čad─▒klar─▒ ┼čehirlerin kaderlerini belirliyorlard─▒.

Do─ču RomaÔÇÖn─▒n H─▒ristiyan G├╝rc├╝lere yakla┼č─▒m─▒ ne kadar yumu┼čaksa, G├╝rc├╝ ve Do─ču Roma Saraylar─▒ aras─▒nda akrabal─▒k kurulmu┼čsa, Ermenilerle olan ili┼čkisi de o kadar sertti.

Do─ču Roma Ermenilere kar┼č─▒ ├žok ac─▒mas─▒zd─▒. ─░ki y├╝z bin ErmeniÔÇÖyi KapadokyaÔÇÖdan al─▒p, Bal─▒kesir, ├çanakkale, Trakya ve BulgaristanÔÇÖa s├╝rm├╝┼čt├╝.

Oysa Do─ču RomaÔÇÖda Hristiyand─▒. Do─ču Roma ─░mparatorlar ─░ranÔÇÖdaki Sasanilerle sava┼č─▒rken niye H─▒ristiyan Ermenilerle i┼čbirli─či yapmak yerine onlar─▒ da eziyorlard─▒? Ermeniler niye ─░ranÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒yorlard─▒? B├Âlgede ilk H─▒ristiyan halk─▒n Ermeniler oldu─čunu ├Â─črendim.

Ermeniler Aziz GrigorÔÇÖun ├žabalar─▒yla MS. 301 y─▒l─▒nda Hristiyan oldular. Do─ču Roma daha sonra H─▒ristiyanl─▒─č─▒ resmi din kabul etti. Kalkedon Konsili┬áveya┬áKad─▒k├Ây Konsili denen bu Konsilde ─░sa’da hem insani hem de tanr─▒sal ├Âzellikler bulunmaktad─▒r, bu ├Âzellikler Meryem ─░sa’y─▒ do─čurmadan ├Ânce de bulunmaktayd─▒ ─░sa tanr─▒ olarak baba ile ayn─▒ ├Âzden, insan olarak da g├╝nahlar hari├ž insanlarla ayn─▒ ├Âzdendir. Dolay─▒s─▒yla Meryem sadece insan olan ─░sa’n─▒n de─čil tanr─▒ olan ─░sa’n─▒n da anas─▒d─▒r ve ona tanr─▒ anas─▒ anlam─▒na gelen┬áTheotokos┬ádenilmelidir.

Bu Kararlardan sonra Hristiyan d├╝nyas─▒ Katolik ve Ortodoks ayr─▒l─▒─č─▒ do─čdu. Ermeniler bukararlar─▒ reddedince mezhepsel farkl─▒l─▒klar do─čdu.ErmenilerÔÇÖin mezhebine Grogeryen denildi.

Bat─▒ Hunlar─▒n─▒n AnadoluÔÇÖyu istilas─▒n─▒ bir yana b─▒rak─▒rsak M.S. 500ÔÇÖl├╝ y─▒llardan sonra bug├╝nk├╝ Azerbaycan ÔÇô Karada─č ve ErmenistanÔÇÖ─▒n oldu─ču b├Âlgelere yerle┼čen, ak─▒n yapan T├╝rkleri Ermeni tarih├ži Kalankatl─▒ MosesÔÇÖin tarih├žesinde okuyoruz.

Bunun d─▒┼č─▒nda G├╝rc├╝leri Anadolu Sel├žuklular─▒n istilas─▒ndan koruyan, kurtaran K─▒p├žaklar olmu┼čtur. 40 bin ├žad─▒rl─▒k K─▒p├žak grubu G├╝rc├╝ devletini ayakta tutmu┼č ve K─▒p├žaklar─▒n reisleri G├╝rc├╝ devletinde ├Ânemli mevkilere gelmi┼člerdir. B├Âlgeye g├Â├ž eden K─▒p├žaklar, bug├╝nk├╝ Rus topraklar─▒nda ya┼čayan (O d├Ânemde KaradenizÔÇÖin kuzeyinin tarihsel ad─▒ K─▒p├žak Bozk─▒r─▒ÔÇÖyd─▒) Uzlar, Pe├ženekler ve K─▒p├žaklar gibi H─▒ristiyan olup Ortodoks mezhebine girmi┼člerdi.

Ermeniler aras─▒nda ya┼čayan, belki de paral─▒ asker olarak g├Ârev yapan bir grup K─▒p├žak T├╝rk├╝ H─▒ristiyan olunca Ermenilerin mensup oldu─ču Gregoryen mezhebine girmi┼člerdir. Do─čal olarak K─▒p├žak kimli─čini muhafaza eden ve hen├╝z dillerini muhafaza eden bu insanlar─▒n K─▒p├žak Ermenisi olarak ├ža─čr─▒lmalar─▒ndan do─čal bir ┼čey olmazd─▒. Burada Ermeni adland─▒r─▒lmas─▒ farkl─▒ mezhepten olduklar─▒n─▒ g├Âsteriyor. Aynen ├╝lkemizdeki baz─▒ T├╝rkmenlerin K─▒z─▒lba┼č, Alevi, Tahtac─▒ ÔÇŽ..diye adland─▒r─▒ld─▒klar─▒ gibi.

Mitridat ordusundaki askerlerle 22 dille konu┼čuyormu┼č. D├╝┼č├╝n├╝n AnadoluÔÇÖdaki dil zenginli─čini. Bu zenginlik Do─ču RomaÔÇÖn─▒n H─▒ristiyanla┼čt─▒ktan sonra Kilisede Grek├žeyi kullanmas─▒yla sona erdi. Halklarda ÔÇťRomanyoÔÇŁ olarak tekle┼čti. Sonra Grekle┼čti, daha sonra M├╝sl├╝man olup, T├╝rkle┼čti. Balkanlarda ya┼čayanlar─▒ Slavla┼čt─▒

Do─ču Roma (Bizans) kaynaklar─▒ her ge├žen g├╝n dilimize ├ževriliyor. ├çevrilmemi┼č kaynaklar bu konuda daha da ayd─▒nlat─▒c─▒ olabilir.

Toplam Okuma: 6,580 , Bug├╝n: 6 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

17 Ocak 2021, Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri i├žin yorumlar kapal─▒
Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

17 Ocak 2021, Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik i├žin yorumlar kapal─▒
G├Âbeklitepe

G├Âbeklitepe

16 Ocak 2021, G├Âbeklitepe i├žin yorumlar kapal─▒
Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

16 Ocak 2021, Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

16 Ocak 2021, Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye i├žin yorumlar kapal─▒
Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

10 Ocak 2021, Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih i├žin yorumlar kapal─▒
Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

10 Ocak 2021, Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

10 Ocak 2021, ┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

10 Ocak 2021, D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502) i├žin yorumlar kapal─▒
Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

10 Ocak 2021, Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I) i├žin yorumlar kapal─▒
Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

31 Aral─▒k 2020, Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

26 Aral─▒k 2020, Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri i├žin yorumlar kapal─▒
Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

26 Aral─▒k 2020, Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

26 Aral─▒k 2020, BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

26 Aral─▒k 2020, ─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan… i├žin yorumlar kapal─▒
G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

26 Aral─▒k 2020, G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či i├žin yorumlar kapal─▒
Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

25 Aral─▒k 2020, Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

25 Aral─▒k 2020, K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar