Hakan BENL─░
Hakan  BENL─░
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler
  • 18 Ekim 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Hakan BENL─░ /

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Son d├Ânemde ├╝lkemizin g├╝ndeminde yo─čun ┼čekilde yer alan K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan meseleleri gerek h├╝k├╝met gerekse STKÔÇÖlar nezdinde bir├žok farkl─▒ y├Ânleriyle ele al─▒nmakta. Her ┼čeyden ├Ânce h├╝k├╝met ile STKÔÇÖlar─▒n konulara bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒n farkl─▒ olmas─▒ kadar do─čal bir ┼čey yoktur.

Devletler aras─▒ndaki ili┼čkilerde bir├žok dengeler g├Âzetilmek zorunludur. Hal b├Âyle iken T├╝rkiyeÔÇÖnin bu iki konu hakk─▒nda iki farkl─▒ yakla┼č─▒m sergilemesi dikkat ├žekicidir. ├ľncelikle K─▒r─▒m konusunda T├╝rkiye, ba┼člang─▒c─▒ndan beri istikrarl─▒ ve do─čru olan ancak eksik de kalan bir tav─▒r ortaya koymu┼čtur. T├╝rkiye, K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n Rusya taraf─▒ndan i┼čgaline sessiz kalmam─▒┼č, k─▒nam─▒┼č ve kabul etmemi┼čtir. Rusya ile ili┼čkilerinde K─▒r─▒m konusunu ayr─▒ tutarak tavr─▒n─▒ halen s├╝rd├╝rmektedir.

Jeopolitik olarak T├╝rkiye i├žin son derece ├Ânemli olan K─▒r─▒m meselesine, ekseriyeti T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝venli─či endi┼česi ile yakla┼č─▒lmaktad─▒r. Ancak bundan sonra K─▒r─▒m meselesinde K─▒r─▒m Tatarlar─▒n─▒n g├╝venli─či ve u─črad─▒klar─▒ hak ihlalleri g├╝ndeme gelmektedir.

Ayn─▒ yakla┼č─▒m Do─ču T├╝rkistan meselesinde de v├╝cut buldu─ču i├žin, Do─ču T├╝rkistanÔÇÖ─▒n durumu, T├╝rkiye a├ž─▒s─▒ndan birinci derecede jeopolitik g├╝venlik endi┼česine mahal vermeyecek kadar uzak bir co─črafyada olmas─▒ nedeni ile; T├╝rkiye, K─▒r─▒m meselesine yakla┼č─▒m─▒ gibi, Uygur T├╝rklerinin u─črad─▒klar─▒ zulme, devlet olarak ├╝st makamlarda biraz daha sessiz kalmaktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla ├çin ile ili┼čkilerimizde Do─ču T├╝rkistan meselesi d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝ kadar ├Ânem arz etmemektedir.

Bu her iki meselenin bir de Sivil Toplum Kurulu┼člar─▒ boyutu vard─▒r. Bu cephe ├╝lkemizde ├žok daha karma┼č─▒k bir haldedir. ├ľyle ki, her kesim bu iki mesele hakk─▒nda kendi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ne uygun yakla┼č─▒mlar sergilemekte ve ├ž─▒kar─▒mlar yapmaktad─▒r.

─░sterseniz ├Ânce K─▒r─▒m meselesine kabaca bakal─▒m. T├╝rkiyeÔÇÖde K─▒r─▒m meselesine genellikle sa─č cenap hassasiyet g├Âsterir ve K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n i┼čgaline tepkilerini ortaya koyarlar. Ancak sol cenab─▒n bu konu ile ilgili pek beyanatlar─▒ bulunmaz. Zira bu konu ile ilgili K─▒r─▒m m─▒ yoksa ideolojik olarak g├Ân├╝l ba─člar─▒ olan Rusya m─▒, denildi─činde san─▒r─▒m teredd├╝ts├╝z Rusya diyeceklerdir diye d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Bir de sa─č cenap var demi┼čtik. K─▒r─▒m meselesine bir k─▒s─▒m, ├Âzellikle ÔÇťT├╝rkÔÇŁ kelimesini kullanmadan, ─░sl├óm ├╝mmeti yakla┼č─▒m─▒ ile k─▒sm├« olarak ÔÇô sahip ├ž─▒kar. Genellikle konuyu uzaktan takip ederler ve gerekmedik├že ses vermezler. Bir de ayn─▒ meseleye din konusundan biraz ayr─▒ olarak, ayn─▒ ─▒rktan olman─▒n verdi─či hislerle yakla┼čanlar vard─▒r. Her iki kesimde de T├╝rkl├╝k ve ─░sl├óm kavramlar─▒n─▒ kayna┼čt─▒rarak yakla┼čan ├žok az insan vard─▒r. Fakat her iki kesimde K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n Rusya taraf─▒ndan i┼čgal edilmesine ve orada ya┼čan─▒lan insan haklar─▒ ihlallerine kar┼č─▒ olmalar─▒ ortak noktalar─▒d─▒r.

K─▒r─▒m meselesinde bunlara ilave olarak, ├Âzellikle son zamanlarda rast gelinmeye ba┼članan ba┼čka bir kesim daha ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. ─░lgin├žtir, bu kesim K─▒r─▒m konusunda hem dini hem de T├╝rk milliyet├žilerinin hassasiyetlerine uygun s├Âylemlerle birlikte, K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n demokratik bir referandumla RusyaÔÇÖya ba─čland─▒─č─▒n─▒ ve K─▒r─▒m Tatar halk─▒n─▒n bundan b├╝y├╝k bir mutluluk duydu─čunu ifade etmektedirler. Tam da bu noktada buraya bir virg├╝l koyarak Do─ču T├╝rkistan meselesine ge├želim. Zira daha sonra K─▒r─▒m meselesine tekrar geri d├Ânece─čiz.

Do─ču T├╝rkistan meselesi ├╝lkemizde, ayn─▒ K─▒r─▒m meselesinde oldu─ču gibi sa─č ve sol cenab─▒n yakla┼č─▒mlar─▒na maruz kalmaktad─▒r. Yukar─▒da bunlara k─▒saca de─činmi┼čtik. Yaln─▒z bu konuda yine ├Âzellikle son zamanlarda sol cenaptan beklenmeyen ├ž─▒k─▒┼člar g├Âze ├žarpmaktad─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖdeki sol kesimin Do─ču T├╝rkistan meselesine yakla┼č─▒mlar─▒ malum oldu─ču ├╝zere, ├Âzellikle bir partinin genel ba┼čkan─▒ s─▒fat─▒ ile bas─▒na a├ž─▒klamalarda bulunulmaktad─▒r. Bu a├ž─▒klamalarda, Do─ču T├╝rkistanÔÇÖdaki Uygur T├╝rklerinin ─░slami ter├Âre bula┼čt─▒─č─▒ndan, SuriyeÔÇÖde cihad ad─▒ alt─▒nda eylemlerde bulunduklar─▒ndan ve daha da ├žarp─▒c─▒ olan─▒, bunlar─▒n uzant─▒lar─▒n─▒n yani T├╝rkiyeÔÇÖdeki Uygur T├╝rklerinin AnkaraÔÇÖda ve T├╝rkiyeÔÇÖnin bir├žok yerlerinde mitingler, konferanslar d├╝zenlediklerini savunmaktad─▒r. Dahas─▒ ├çin devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde, Do─ču T├╝rkistan halk─▒ olan Uygur T├╝rklerinin, hallerinden son derece memnun oldu─čunu dile getirmektedirler.

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan meselelerinde K─▒r─▒m Tatarlar─▒n─▒n Rusya i├žinde, Uygur T├╝rklerinin ise ├çin s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde mutlu olduklar─▒ vurgulanmakta ve iddia edilmekte. Ger├žek de bizler bunun b├Âyle olmad─▒─č─▒n─▒ gayet iyi bilmekteyiz.

Peki hem K─▒r─▒m hem de Do─ču T├╝rkistan meselelerinde, hemen hemen tam da ayn─▒ d├Âneme denk gelen bu Rus ve ├çin savunuculu─ču da neyin nesi olsa gerek diye d├╝┼č├╝nmeden edemiyoruz. Zann─▒mca, her ┼čeyden ├Ânce T├╝rk halk─▒n─▒n, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan meselelerine farkl─▒ pencerelerden yakla┼čmas─▒ndan kaynaklanan bo┼čluktan ve bundan kaynaklanan zaaflar─▒ndan ├Ât├╝r├╝ RusyaÔÇÖn─▒n ve ├çinÔÇÖin ├ž─▒karlar─▒na uygun olan s├Âylemler, ├╝lkemiz g├╝ndeminde kendine daha rahat yer bulabilmekte.

T├╝rkiyeÔÇÖdeki Do─ču T├╝rkistan k├Âkenli STKÔÇÖlarda, ├çin hakk─▒nda s├Âylenen uygulamalar─▒n─▒n ger├žek olmad─▒─č─▒n─▒ ve Uygur T├╝rklerinin ├çinÔÇÖde mutlu olduklar─▒n─▒ s├Âyleyen kimseler yok. ├çinÔÇÖin tezlerini T├╝rkiyeÔÇÖde savunan ise ideolojik olarak ├çinÔÇÖe ba─čl─▒ olan bir siyasi parti. Dolay─▒s─▒yla onlar─▒n pencerelerinden bakmalar─▒ belki bir yere kadar anla┼č─▒labilir. Ancak burada ├Âzellikle dikkat ├žeken husus, bu t├╝r konulara genellikle duyars─▒z kalan ulusal medya taraf─▒ndan bu s├Âylemleri ifade edenlerin beyanatlar─▒n s─▒k├ža yer veriliyor olmas─▒.

K─▒r─▒m Tatarlar─▒n─▒n STKÔÇÖlar─▒nda ise durum ├žok daha farkl─▒. K─▒r─▒m Tatar STKÔÇÖlar─▒n─▒n neredeyse hemen hepsi K─▒r─▒mÔÇÖ─▒n i┼čgal edildi─čini ve K─▒r─▒m Tatarlar─▒n─▒n, Rusya taraf─▒ndan insan haklar─▒ ihlallerine maruz kald─▒klar─▒n─▒ y─▒llard─▒r dile getiriyorlar. Ancak son zamanlarda yine K─▒r─▒m Tatarlar─▒ taraf─▒ndan kurulmu┼č olan baz─▒ STKÔÇÖlarda durumun hi├ž te ├Âyle olmad─▒─č─▒, K─▒r─▒m Tatarlar─▒n─▒n Rusya ile daha mutlu olacaklar─▒ bas─▒nda ├žok├ža yer almaya ba┼člad─▒. Bu STKÔÇÖlar─▒n ├Âzellikle AnkaraÔÇÖda ├že┼čitli organizasyonlar d├╝zenledikleri dikkat ├žekmekte. Ayn─▒ durum Uygur T├╝rkleri i├žin de s├Âz konusudur. Baz─▒ Uygur T├╝rkleri taraf─▒ndan kurulan ve ├çinÔÇÖin s├Âylemlerini tekrarlayan ├že┼čitli STKÔÇÖlar da t├╝remi┼čtir.

Bu a┼čamada gerek K─▒r─▒m gerekse Do─ču T├╝rkistan meselelerinde T├╝rkiyeÔÇÖdeki kamuoyuna y├Ânelik bir alg─▒ ├žal─▒┼čmas─▒ oldu─čunu ifade etmek gerekiyor. Bunlar taraf─▒ndan, her iki meseleye daha sert s├Âylemlerle yakla┼čan milliyet├ži STKÔÇÖlar─▒n marjinalli─či vurgulan─▒rken, olaylara biraz daha yumu┼čak ├╝slupla yakla┼čan STKÔÇÖlar─▒n ve konuya biraz uzak kalan kamuoyunun fikirlerini de─či┼čtirmeye y├Ânelik bir ├žaba i├žerisinde olduklar─▒ g├Âzlemleniyor.

Bu durumun daha da ilgin├ž olan k─▒sm─▒ ise, ├Âzellikle K─▒r─▒m konusunda RusyaÔÇÖn─▒n ├ž─▒karlar─▒na uygun s├Âylemler i├žerisinde olan STKÔÇÖlar─▒n devlet nezdinde de kabul g├Ârmeye zorlanmas─▒. ├ľzellikle zorlanmas─▒ dedim zira, bu STKÔÇÖlar─▒n T├╝rkiyeÔÇÖde itibar g├Ârmesi ve tan─▒n─▒rl─▒─č─▒ i├žin Rusya taraf─▒ndan resmi ve gayri resmi olarak desteklendi─či bilinmektedir.

Hal b├Âyle iken; K─▒r─▒m Tatar ve Uygur T├╝rklerinin, T├╝rkiyeÔÇÖdeki STKÔÇÖlar─▒n─▒n, hakl─▒ davalar─▒n─▒, kamuoyu ve devlet nezdinde daha iyi ifade edebilmek i├žin art─▒k daha etkili ve ikna edici arg├╝manlar kullanmalar─▒ gerekmektedir. Zira T├╝rkiyeÔÇÖde kamuoyunun olaylara bak─▒┼č─▒n─▒ de─či┼čtirmek i├žin sahaya inmi┼č bir ├çin ve Rusya var art─▒k.[2]

D─░PNOTLAR

[1] Hakan Benli, Nogay T├╝rkleri B├╝lteni Dergisi

[2] Bu yaz─▒ 2020 y─▒l─▒nda yaz─▒lm─▒┼čt─▒r

Toplam Okuma: 1,015 , Bug├╝n: 4 

Hakan BENL─░

Hakan BENL─░

1974 Konya Kulu do─čumlu olan Hakan Benli, Nogay T├╝rkleri ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. Daha ├Ânce Nogay T├╝rk ad─▒nda bir dergi ├ž─▒karmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Nogay T├╝rkleri K├╝lt├╝r ve Yard─▒mla┼čma Derne─či y├Ânetim kurulu ├╝yesidir. Nogay T├╝rkleri B├╝lteni Dergisi haber sorumlulu─ču g├Ârevini y├╝r├╝tmektedir. Avrasya Yazarlar Birli─či ├╝yesi de olan Benli, bir├žok STKÔÇÖda g├Ârev almaktad─▒r. Nogay T├╝rkleri ile ilgili bir├žok konferans ve TV program─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hakan Benli
  • YEN─░
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░znik’te ├çekilen Filmler

─░znik’te ├çekilen Filmler

4 Nisan 2021, ─░znik’te ├çekilen Filmler i├žin yorumlar kapal─▒
─░znik Sinemalar─▒

─░znik Sinemalar─▒

4 Nisan 2021, ─░znik Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kutadgu BiligÔÇÖde Ahl├ók Kavram─▒

Kutadgu BiligÔÇÖde Ahl├ók Kavram─▒

4 Nisan 2021, Kutadgu BiligÔÇÖde Ahl├ók Kavram─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mizah, Tarih ve ─░nsan

Mizah, Tarih ve ─░nsan

4 Nisan 2021, Mizah, Tarih ve ─░nsan i├žin yorumlar kapal─▒
├ľzg├╝rl├╝k Heykelinin ─░lgin├ž ├ľyk├╝s├╝

├ľzg├╝rl├╝k Heykelinin ─░lgin├ž ├ľyk├╝s├╝

4 Nisan 2021, ├ľzg├╝rl├╝k Heykelinin ─░lgin├ž ├ľyk├╝s├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Ergenekon Destan─▒ÔÇÖndan ├ç─▒kar─▒mlar

Ergenekon Destan─▒ÔÇÖndan ├ç─▒kar─▒mlar

4 Nisan 2021, Ergenekon Destan─▒ÔÇÖndan ├ç─▒kar─▒mlar i├žin yorumlar kapal─▒
Nevr├╗zÔÇÖdaki Vatan

Nevr├╗zÔÇÖdaki Vatan

4 Nisan 2021, Nevr├╗zÔÇÖdaki Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Karacahisar’da Vatan

Karacahisar’da Vatan

16 Mart 2021, Karacahisar’da Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’nun Antik ve Mitolojik Belle─či ├çanakkale

Anadolu’nun Antik ve Mitolojik Belle─či ├çanakkale

16 Mart 2021, Anadolu’nun Antik ve Mitolojik Belle─či ├çanakkale i├žin yorumlar kapal─▒
├çerkes S├╝rg├╝n├╝ – Bir Soyk─▒r─▒m ├ľyk├╝s├╝

├çerkes S├╝rg├╝n├╝ – Bir Soyk─▒r─▒m ├ľyk├╝s├╝

14 Mart 2021, ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ – Bir Soyk─▒r─▒m ├ľyk├╝s├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine

20 ┼×ubat 2021, Kalayc─▒l─▒k ├ťzerine i├žin yorumlar kapal─▒
Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝

20 ┼×ubat 2021, Aya┼č A┼čireti ve Aya┼čl─▒lar ÔÇô Ankara Aya┼čÔÇÖa Ba─čl─▒ Bayram K├Ây├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒

20 ┼×ubat 2021, Bir Zamanlar Bir Hasan Turan Vard─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun

20 ┼×ubat 2021, ├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun i├žin yorumlar kapal─▒
Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒

20 ┼×ubat 2021, Nyenrode-Utrecht ve Runik Yaz─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ

20 ┼×ubat 2021, Mahkeme h├╝km├╝n├╝ verdi: ÔÇťTamgalar Kamuya AittirÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒