Kirmast─▒ (Mustafakemalpa┼ča) L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča Medresesi

Kirmast─▒ (Mustafakemalpa┼ča) L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča Medresesi

─░smail YA┼×AYANLAR

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi ─░smail Ya┼čayanlar /
Uluda─č ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu (2010). Ayn─▒ ├╝niversitenin Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ÔÇť19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik DurumuÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ ile y├╝ksek lisans─▒n─▒ (2012), ÔÇťSinop, Samsun ve TrabzonÔÇÖda Kolera Salg─▒nlar─▒, Karantina Te┼čkilat─▒ ve Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Hizmetleri (1876-1914) isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla da doktoras─▒n─▒ (2015) tamamlad─▒. Halen D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde g├Ârev yapmakta olup, ├žal─▒┼čmalar─▒ genel olarak yak─▒n├ža─č d├Âneminde Osmanl─▒ sosyo-ekonomik ve kent tarihi konular─▒na odaklanm─▒┼čt─▒r. | E-Posta: ismailyasayanlar@gmail.com
─░smail YA┼×AYANLAR

Kirmasti Kazas─▒ d├óhilinde merkez kasabada bir medresenin olup olmad─▒─č─▒ konusu uzun senelerdir tart─▒┼č─▒lagelmektedir. L├ól├ó ┼×ahin Pa┼čaÔÇÖn─▒n Haziran 1348 tarihli vakfiyesinde Kirmasti d├óhilinde bir medreseden bahsedilmemesi ve medrese yap─▒s─▒n─▒n g├╝n├╝m├╝ze ula┼čamamas─▒ sebebiyle, var olup olmad─▒─č─▒na dair ┼č├╝pheler h├ólen mevcuttur.[1] Bu yaz─▒da L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča evkaf─▒na d├óhil olan ve KirmastiÔÇÖde -bug├╝n var olmasa da- 19. y├╝zy─▒l─▒n sonuna de─čin var olan medresenin varl─▒─č─▒na ili┼čkin Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čiviÔÇÖnde bulunan ar┼čiv belgeleri ve Hud├óvendig├ór Vil├óyeti s├óln├ómelerinden elde edilen veriler ├žer├ževesinde bir de─čerlendirme yap─▒lacakt─▒r.

Kirmasti Kazas─▒ÔÇÖnda bir medresenin var oldu─čunu kan─▒tlayan ilk belge 20 ┼×ubat 1710 tarihine aittir. Bu belgede KirmastiÔÇÖde v├ókiÔÇÖ ┼×ahin L├ól├ó Pa┼ča MedresesiÔÇÖnin halen m├╝derrisi Mehmed Efendi ve ondan mukaddem m├╝derris olan Abdullah Efendi ve ondan mukaddem m├╝derris olan Salih Mehmed EfendiÔÇÖden bahsedilmektedir.[2] Belgeden anla┼č─▒ld─▒─č─▒ ├╝zere KirmastiÔÇÖde bir medrese oldu─ču, ┼×ubat 1710 tarihi itibariyle m├╝derrisinin Mehmed Efendi oldu─ču ve Mehmet EfendiÔÇÖden ├Ânce g├Ârev yapan iki m├╝derrisin daha isimleri say─▒lmaktad─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k 1 Eyl├╝l 1861 ve 16 Mart 1879 tarihli farkl─▒ iki belgede de ÔÇťKirmastiÔÇÖde L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča CamiiÔÇŁ ve ÔÇťBursaÔÇÖda L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča MedresesiÔÇÖnin tamirlerine d├óirÔÇŁ ifadeleri yer almaktad─▒r.[3] Bu iki belgeden yola ├ž─▒k─▒larak KirmastiÔÇÖde bir medrese olmad─▒─č─▒, BursaÔÇÖda Hisar i├žinde bulunan L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča Medresesi ile kar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ y├Ân├╝nde ┬ábaz─▒ de─čerlendirmeler yap─▒labilmektedir.[4] Fakat 20 ┼×ubat 1710 tarihli bir di─čer belgede KirmastiÔÇÖde bulunan ┼×ahin L├ól├ó Pa┼ča Medresesi ifadesi a├ž─▒k bir ┼čekilde KirmastiÔÇÖde de bir medrese oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r. Z├«ra ayn─▒ ┼čekilde 1 Eyl├╝l 1861 ve 16 Mart 1879 tarihli belgeler de BursaÔÇÖda bulunan L├ól├ó ┼×ahin MedresesiÔÇÖni a├ž─▒k bir dille ifade etmi┼čtir.[5]

KirmastiÔÇÖde medrese olmad─▒─č─▒na dair bir di─čer yakla┼č─▒m ise Mevl├ón├ó Kirmast├«ÔÇÖnin ─░stanbulÔÇÖda yapt─▒rd─▒─č─▒ medrese ile KirmastiÔÇÖdeki medresenin kar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒d─▒r. Fakat 19 May─▒s 1673 tarihli ba┼čka bir belgede Kirmast├« Medresesi m├╝derrisli─čine ifadesi kullan─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir, yani ─░stanbulÔÇÖda bulunan ve Mevl├ón├ó Kirmast├«ÔÇÖnin yapt─▒rd─▒─č─▒ medresenin ad─▒ Kirmast├« MedresesiÔÇÖdir.[6] Hud├óvendig├ór Vil├óyeti Kirmasti Kazas─▒ÔÇÖnda bulunan medresenin ismi ise L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča MedresesiÔÇÖdir.

KirmastiÔÇÖde bir medrese oldu─čuna y├Ânelik di─čer bulgular s├óln├ómelerden izlenebilmektedir. 1884/1885 senesine ait Hud├óvendig├ór Vil├óyeti S├óln├ómesiÔÇÖnde KirmastiÔÇÖde L├ól├ó ┼×ahin Pa┼čaÔÇÖn─▒n bir medresesi m├óm├╗r ve g├╗┼č├ódedir ifadesi yer almaktad─▒r.[7] Yine 1889/1890 senesine ait s├óln├ómede KirmastiÔÇÖde L├ól├ó ┼×ahin Cami-i ┼×erifi yak─▒n─▒nda bir medrese bulundu─ču ve bu medresede r├╝┼čdiye e─čitimi verildi─či kay─▒tl─▒d─▒r.[8]

Medresenin varl─▒─č─▒na dair g├Âsterilebilecek ba┼čka bir ├Ânemli belge ise 15 Kas─▒m 1915 tarihlidir. Bu belgeye g├Âre KirmastiÔÇÖde ┼×ahin L├ól├ó Pa┼ča Camii ve Medresesi yak─▒n─▒nda┬á nehir kenar─▒na in┼č├ó edilmek istenen r─▒ht─▒m─▒n yap─▒m─▒ esnas─▒nda, cami ve medresenin de ├╝zerinde bulundu─ču kale duvarlar─▒na zarar gelece─či, zaten kale duvarlar─▒n─▒n nehrin kuvvetli ak─▒┼č─▒ndan dolay─▒ ├žok zarar g├Ârd├╝─č├╝, cami ve medresenin temellerine zarar gelmemesi i├žin buraya ta┼č setler yap─▒laca─č─▒ ve masraflar─▒n─▒n maliye nezaretince kar┼č─▒lanaca─č─▒ ifade edilmektedir.[9] Set duvarlar─▒ ile ilgili problemlerin daha eskiye gitti─či, 18. y├╝zy─▒ldan itibaren bu duvarlar─▒n olduk├ža y─▒pranm─▒┼č bir halde oldu─ču da bilinmektedir.[10] L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan cami ve medrese birbiriyle yan yana iki yap─▒d─▒r. Set duvarlar─▒n─▒n zarar g├Ârmesi ve KirmastiÔÇÖyi etkileyen depremler bu iki yap─▒da da b├╝y├╝k tahribata sebep olmu┼čtur. Nitekim KirmastiÔÇÖdeki L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča Camii ve Medresesi g├╝n├╝m├╝ze ula┼čamayan yap─▒lar aras─▒ndad─▒r.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Sonu├ž olarak KirmastiÔÇÖde bir medresenin var oldu─ču s├Âylenebilmektedir. Kirmasti L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča MedresesiÔÇÖnin, BursaÔÇÖdaki L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča veya ─░stanbulÔÇÖdaki Kirmast├« Medreseleri ile kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ ihtimali pek m├╝mk├╝n g├Âr├╝lmemektedir. Belgelerde her ├╝├ž medresenin de a├ž─▒k bir ┼čekilde tan─▒mlan─▒yor olmas─▒, kar─▒┼čt─▒r─▒lma problemini ortadan kald─▒rmaktad─▒r.

  • Dr. ─░smail YA┼×AYANLAR

* Bu yaz─▒ 19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik Durumu (Uluda─č ├ťniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝, Bursa 2012) isimli y├╝ksek lisans tezi esas al─▒narak ve kullan─▒lan ar┼čiv malzemelerinden ├Ârnekler verilerek haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

[1] Sezai Sevim ve Hasan Basri ├ľcalan, Osmanl─▒ Kurulu┼č D├Ânemi Bursa Vakfiyeleri, Bursa: Osmangazi Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2010, ss.27-31

[2] BOA., AE.SAMD.III., 82/8202, 29 Zilhicce 1121

[3] BOA., ─░.MVL., 423/18553, 20 Rabi├╝ÔÇÖl-evvel 1276 ; BOA., A.MKT.UM., 496/24, 25 Safer 1278

[4] Mefail H─▒zl─▒, ÔÇť20. Y├╝zy─▒l Ba┼člar─▒nda KirmastiÔÇÖde E─čitim-├ľ─čretimÔÇŁ, Mustafakemalpa┼ča (Kirmasti) Sempozyumu Bildirileri, Bursa: Mustafakemalpa┼ča Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2011, ss. 142-143

[5] BOA, ─░.MVL., 423/18553, 20 Rabi├╝ÔÇÖl-evvel 1276 ; BOA., A.MKT.UM., 496/24, 25 Safer 1278

[6] BOA., ─░E.TCT., 2/252, 02 Safer 1084

[7] Hud├óvendig├ór Vil├óyeti S├óln├ómesi, DefÔÇÖa 13, Burusa: Matbaa-i Vil├óyet, H.1303, s. 398

[8] Hud├óvendig├ór Vil├óyeti S├óln├ómesi, DefÔÇÖa 16, Burusa: Matbaa-i Vil├óyet, H.1306, s.72

[9] BOA., DH.UMVM., 73/34, 08 Muharrem 1334

[10] M. Safiy├╝ddin Erhan, ÔÇť┼×ihab├╝ddin L├ól├ó ┼×ahin Pa┼ča Hayat─▒, Vak─▒flar─▒ ve K├╝lliyesiÔÇŁ, Mustafakemalpa┼ča (Kirmasti) Sempozyumu Bildirileri, Bursa: Mustafakemalpa┼ča Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2011, s.72

205 total views, 1 views today

─░smail YA┼×AYANLAR

─░smail YA┼×AYANLAR

Dr. ├ľ─čr. ├ťyesi ─░smail Ya┼čayanlar / Uluda─č ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu (2010). Ayn─▒ ├╝niversitenin Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ÔÇť19. Y├╝zy─▒lda Kirmasti (Mustafakemalpa┼ča) Kazas─▒ÔÇÖn─▒n Sosyo-Ekonomik DurumuÔÇŁ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ ile y├╝ksek lisans─▒n─▒ (2012), ÔÇťSinop, Samsun ve TrabzonÔÇÖda Kolera Salg─▒nlar─▒, Karantina Te┼čkilat─▒ ve Kamu Sa─čl─▒─č─▒ Hizmetleri (1876-1914) isimli ├žal─▒┼čmas─▒yla da doktoras─▒n─▒ (2015) tamamlad─▒. Halen D├╝zce ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde g├Ârev yapmakta olup, ├žal─▒┼čmalar─▒ genel olarak yak─▒n├ža─č d├Âneminde Osmanl─▒ sosyo-ekonomik ve kent tarihi konular─▒na odaklanm─▒┼čt─▒r. | E-Posta: ismailyasayanlar@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒