Quantcast
Kirmast─▒ÔÇÖdan Saltanat─▒n Kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ Kutlayan Bir Telgraf (Kas─▒m 1922) – Belgesel Tarih

Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
Kirmast─▒ÔÇÖdan Saltanat─▒n Kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ Kutlayan Bir Telgraf (Kas─▒m 1922)
  • 23 Ekim 2022 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Salih EROL /

Toplam: 685 , Bug├╝n: 1 Okuma

Bilindi─či ├╝zere T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi (TBMM) 1 Kas─▒m 1922 tarihli oturumunda saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ kanununu kabul etmi┼č ve b├Âylece saltanat resmen kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tarih├« olay, cumhuriyete giden yolu a├žm─▒┼č; nihayet 29 Ekim 1923ÔÇÖte cumhuriyet ilan edilmi┼čtir.

TBMMÔÇÖde b├╝t├╝n ├╝yelerin oy birli─čiyle kald─▒rd─▒klar─▒ saltanata kar┼č─▒ toplumsal ├Âl├žekte nas─▒l bir tepki verildi─či ise pek bilinen bir konu de─čildir.

A┼ča─č─▒da verece─čimiz ├Ârnek telgraf BursaÔÇÖn─▒n Kirmast─▒ Kazas─▒ (Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesi) ileri gelenleri taraf─▒ndan saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n hemen ard─▒ndan g├Ânderilmi┼čtir. Telgrafta y├Âre ahalisinin saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ndan duyduklar─▒ memnuniyet dile getirilmi┼čtir.

S├Âz konusu telgraf, BursaÔÇÖda yay─▒n yapan Arkada┼č GazetesiÔÇÖne Kirmast─▒ÔÇÖdan g├Ânderilmi┼čtir. Gazetenin 13 Kas─▒m 1922 (22 Rebi├╝levvel 1341 / 13 Te┼črinis├óni 1338) tarihli yirminci say─▒s─▒nda ├ž─▒kan bu telgraf metninin alt─▒nda kaymakam, belediye reisi gibi idarecilerin yan─▒ s─▒ra halktan gelen e┼čraf─▒n da imzalar─▒ bulunmaktad─▒r.

Telgraf─▒n en dikkat ├žekici yanlar─▒ndan biri de alt─▒nda din adamlar─▒n─▒n da imzas─▒n─▒ ta┼č─▒mas─▒ ve saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n din├« dayana─č─▒n─▒n k─▒sa ve ├Âz bir bi├žimde ele al─▒nm─▒┼č olmas─▒d─▒r.

Saltanat─▒n ─░sl├ómÔÇÖda yerinin olmad─▒─č─▒; Kuran-─▒ ker├«mÔÇÖde dan─▒┼čmaya ve l├óy─▒k olanlar─▒n se├žimine i┼čaret etti─či ifade edilmi┼čtir. Ayr─▒ca ─░sl├óm tarihinin en ├Ânemli d├Ânemlerinden olan D├Ârt Halife DevriÔÇÖndeki ├Ârnek uygulamaya g├Ândermede bulunulmu┼čtur. Hz. PeygamberÔÇÖden sonraki ilk halifelerin tayinle de─čil; se├žimle i┼čba┼č─▒na ge├žtiklerine dikkat ├žekilmi┼čtir.

─░sl├ómÔÇÖ─▒n ├Âz├╝ne ayk─▒r─▒ olan saltanat─▒ kald─▒rd─▒─č─▒ i├žin Kirmast─▒ ahalisi ad─▒na TBMMÔÇÖye te┼čekk├╝r edilmi┼č ve olay─▒n bayram havas─▒nda kutland─▒─č─▒ ifade edilmi┼čtir. Bu olay milli egemenli─čin (telgrafta ÔÇťmilli saltanatÔÇŁ tabiri kullan─▒lm─▒┼č) bir bayram─▒ olarak nitelendirilmi┼čtir.

Saltanat─▒n kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ Kas─▒m 1922 tarihi Hicri takvimle Rebi├╝levvel 1341 tarihine denk gelmi┼čti. Mal├╗m, Rebi├╝levvel ay─▒ Hz. PeygamberÔÇÖin do─čum ay─▒d─▒r. S├Âz konusu telgrafta bu tarihlerin birbirlerine b├Âyle denk gelmesinin olaya ├Âzel bir anlam katt─▒─č─▒na dikkat ├žekilmi┼čtir. Bu ├Âzel g├╝n hem bir milli hem de dini bayram tel├ókki edilerek, b├╝t├╝n ahali taraf─▒ndan kutlanm─▒┼čt─▒r.

Telgraf─▒ okuduktan sonra insanlar─▒n milli egemenlik konusunda ne denli bilin├žli olduklar─▒n─▒; cumhuriyete haz─▒rl─▒kl─▒ bulunduklar─▒n─▒ ├Â─črenmi┼č oluyoruz.

Kirmast─▒, durup dururken – yukar─▒dan herhangi bir dayatmayla – ÔÇťMustafakemalpa┼čaÔÇŁ olmam─▒┼čt─▒r. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n siyasi felsefesini kavramaya en yak─▒n yerlerden biri olarak, daha 1922 y─▒l─▒ sonlar─▒nda kendi talebiyle Mustafakemalpa┼ča olarak an─▒lmay─▒ se├žmi┼č ve bunu da hak etmi┼čtir. Bu telgraf, Cumhuriyetin y├╝z├╝nc├╝ y─▒l─▒na epeyce yakla┼čt─▒─č─▒m─▒z ve saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n y├╝z├╝nc├╝ sene-i devriyesine rastlayan bug├╝nlerde dikkatle okumam─▒z gereken tarih├« bir vesika olarak duracakt─▒r.

Giri┼č mahiyetindeki bu k─▒sa de─čerlendirmelerden sonra as─▒l konumuzu te┼čkil eden telgraf metninin bir transkripsiyonunu verebiliriz. Belgenin daha iyi anla┼č─▒labilmesi amac─▒yla baz─▒ eski kelimelerin yan─▒na parantez a├ž─▒p, g├╝n├╝m├╝zdeki kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒ vermeye ├žal─▒┼čt─▒k.

Kirmast─▒ÔÇÖda Milli Saltanat Bayram─▒n─▒n TesÔÇśidi (kutlanmas─▒) hakk─▒nda ald─▒─č─▒m─▒z bir telgrafn├ómedir:

As├«l ve nec├«b T├╝rk Milletinin hakimiyet-i esasiye ve r├╝┼čd-i siyasisini (siyasi olgunlu─čunu) ilan eden ve tarihin alt─▒n yaz─▒lar─▒yla kaydedece─či en m├╝him bir hadise-i m├╝becelleyi yaratan vak─▒a-i hayriyeyi (saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ kast ediliyor) Kirmast─▒ ulem├ó-i ─░sl├óm├«ye ve ahali-i mesr├╗resi en b├╝y├╝k ┼č├╝kran ve minnetlerle kar┼č─▒lam─▒┼člard─▒r.

Yevm-i vukuÔÇś-i vel├ódet-i nebevv├«yeye m├╝s├ódif (Hz. Peygamberin do─čum g├╝n├╝ne denk gelmi┼č) olmak dolay─▒s─▒yla milletimiz i├ž├╝n misilsiz bir f├ól-i hayr (u─čur) add edilen bu bayram bize sadr-─▒ ─░sl├ómdaki (─░sl├ómÔÇÖ─▒n ├Âz├╝ndeki) h├╝k├╝met ┼čeklini hat─▒rlatt─▒rm─▒┼čt─▒r.

FiÔÇÖl-hakika irtih├ól-i nebev├«yi (Hz. PeygamberÔÇÖin vefat─▒n─▒) m├╝teakk─▒b millet-i ─░sl├óm├«ye aralar─▒nda biÔÇÖl-ictim├ó Hazreti EbubekirÔÇÖi halife intih├ób etmi┼čler(se├žmi┼čler) ve cen├ób-─▒ peygamber kendi makamlar─▒na kimseyi tayin buyurmayarak bu i┼či milletin intihab─▒na (se├žimine) terk etmeleri suretiyle de hil├ófetin ara-y─▒ ├╝mmetle (├╝mmetin se├žmesiyle) icras─▒na i┼čaret buyurmu┼člard─▒r.

Nitekim Hazreti ├ľmer, Hazreti Osman ve Hazreti Ali hep milletin intih├ób─▒yla makam-─▒ hil├ófete revn├ók-bah┼č olmu┼člard─▒r.

Bu itibarla i┼čaret-i nebev├«ye mucebince (gere─či olarak) Kuran-─▒ azimm├╝ÔÇÖ┼č-┼č├ónda ve ketebe-i diniyede (din kitaplar─▒nda) evs├óf-─▒ (vas─▒flar─▒) mukayyed olan er┼čed ve esleh bir halifeyi intih├ób hakk─▒n─▒ iktis├ób ve istim├ól etmeleri bu gece toplanan binlerce halk─▒n g├Ânl├╝nden kopan alk─▒┼č tufanlar─▒yla kar┼č─▒lanm─▒┼č ve ba┼člayan dini ve milli b├╝y├╝k bayram muz─▒kalar ve fener alaylar─▒yla devam etmekte bulunmu┼čtur.

Bu vesile ile milletimize bu b├╝y├╝k g├╝n├╝ haz─▒rlayan, onu ┼čeref kademelerinde her g├╝n y├╝kselten B├╝y├╝k Millet Meclisi H├╝k├╝metimize deyn-i ┼č├╝kr├ón─▒m─▒z─▒ (┼č├╝kran borcumuzu) g├Âzya┼člar─▒m─▒zla ibl├ó─č (tebli─č) ederiz.

Kirmast─▒ Kaymakam─▒ Ali Sabri
Kirmastı Fatih Dersiâmlarından Batumlu Abdullah, Halil İbrahim
M├╝ft├╝ Osman
E┼čr├ófdan Uzgurlu o─člu ─░smail, Mustafa
I┼č─▒ko─člu ─░smail
Belediye Reisi Doktor Muhlis ┼×erif
M├╝dafaa-i Hukuk Reisi Ahmed
Kirmast─▒ M├╝derrislerinden H├╝seyin Avni

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. ─░kisi T├╝rk Tarih Kurumundan olmak ├╝zere 4 kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022