K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

Gemlik, bilhassa Osmanl─▒ Tarihi boyunca ticari anlamda ├žok ├Ânemli bir liman ve tersane vazifesini g├Ârm├╝┼čt├╝r. Tarih├« ipek yolunun ├Ânemli bir dura─č─▒ olan Bursa ise 18. Y├╝zy─▒ldan itibaren ipek├žilik alan─▒nda ve bir├žok zira├« ├╝r├╝nde Avrupa ticaretine eklemlenmi┼č olan bir merkez konumundad─▒r.

Tanzimat reformlar─▒n─▒n ba┼čkent d─▒┼č─▒nda uygulamaya konuldu─ču ilk ┼čehirlerden biri olan BursaÔÇÖda ├Âzellikle d─▒┼č ticaretin gereklerine uygun olarak yollar─▒n yap─▒lmas─▒, etkili bir ula┼č─▒m a─č─▒n─▒n kurulmas─▒ b├╝y├╝k bir ├Ânem arz etmektedir.

Gemlik Liman─▒ ile Bursa ┼×ehri aras─▒ndaki yakla┼č─▒k k─▒rk kilometrelik mesafede, XIX. Y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒nda bile modern yolun olmay─▒┼č─▒ g├╝ndelik ya┼čam─▒n yan─▒ s─▒ra ticarete darbe vuran ├Ânemli bir sorun te┼čkil ediyordu. Bu bak─▒mdan Gemlik-Bursa ┼čose yolunun yap─▒m─▒na halka refah vaat eden Tanzimat─▒n bir t├╝r ÔÇťprestij projesiÔÇŁ olarak 1856 y─▒l─▒nda ba┼čland─▒. Ancak ├╝zerinden y─▒llar ge├žti─či halde bir t├╝rl├╝ bitirilemeyerek; en nihayetinde 1863ÔÇÖte Ticaret Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Ân├╝ne konulmu┼č oldu.

Osmanl─▒ memleketinde XIX. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan itibaren a├ž─▒lmas─▒na ba┼članan demiryollar─▒n─▒ bir kenara b─▒rak─▒p, kara yollar─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda geleneksel ula┼č─▒m a─č─▒n─▒n ├ža─č─▒n gerektirdi─či donan─▒mdan mahrum kald─▒─č─▒ a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir. Tarih├« yollar do─čal toprak yollar olup, ara├žlar─▒n ge├ži┼činden ziyade kervanlar─▒n ge├žebilece─či yollar ┼čeklindeydi.

Gemlik – Bursa Yolu Hakk─▒nda Tasviri Efkar Gazetesi Haberi

Toprak yollar─▒n tesviye edilmek suretiyle ta┼č k─▒r─▒nt─▒lar─▒ ve onun da aras─▒na kum s─▒k─▒┼čt─▒rmak suretiyle yap─▒lan yollara ÔÇť┼×oseÔÇŁ denilmektedir. Kelimesini asl─▒ Frans─▒zca ÔÇťChaus├ęeÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n okunu┼čudur. Yollar─▒n asfaltla tan─▒┼čmas─▒ndan ├Ânceki devrenin en geli┼čmi┼č modeli ┼čose yollar─▒n yap─▒lmas─▒yd─▒. ─░┼čte, Bursa ve civar─▒n─▒n ilk ┼čose yol in┼čaat─▒ GemlikÔÇÖten BursaÔÇÖya do─čru ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ Devletinin geleneksel ula┼č─▒m politikas─▒n─▒ ÔÇťolan─▒n korunmas─▒ÔÇŁ ┼čeklinde nitelendiren Musa ├çad─▒rc─▒, TanzimatÔÇÖ─▒n ilan─▒ndan hemen sonra da ula┼č─▒mda ├Ânemli bir de─či┼čim ger├žekle┼čtirilemedi─čine dikkat ├žekmektedir.

Osmanl─▒ memleketinde ula┼č─▒m a─č─▒n─▒n tam olarak ne suretle yap─▒laca─č─▒na dair resm├«- hukuk├«- ├ža─čda┼č bir d├╝zenlemenin ilk ├Ârne─či olan Turuk ve Me├óbir Nizamn├ómesi bile 1863 y─▒l─▒na kadar yap─▒lamam─▒┼čt─▒r. ├ťstelik bay─▒nd─▒rl─▒kla ilgili bir bakanl─▒k te┼čkilat─▒ olan Naf─▒a Naz─▒rl─▒─č─▒ bile 1863 y─▒l─▒na kadar tam anlam─▒yla tesis edilememi┼čtir.

Gemlik – Bursa Yolunun Yap─▒m─▒ Hakk─▒nda Bir Ar┼čiv Belgesi

Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n 1863ÔÇÖte naf─▒a naz─▒rl─▒─č─▒na tayininin hemen ak├óbinde bu nizamname yay─▒nlanarak y├╝r├╝rl├╝─če girmi┼čtir. ÔÇťYollar ve K├Âpr├╝ler KanunuÔÇŁ demek olan 20 Ekim 1863 (Hicri 7 Cemaziyelevvel 1280 senesi) tarihli ilk Turuk ve Me├óbir Nizamn├ómesi, yay─▒mlanmas─▒n─▒n alt─▒nc─▒ y─▒l─▒ olan 1869ÔÇÖda yap─▒lan tadilatla yeniden g├╝ncellenmi┼čtir. Bu kanunun tam metni Osmanl─▒ Kanunlar Mecmuas─▒ olan D├╝sturÔÇÖda mevcuttur.

Aksakl─▒klar her ne olursa olsun kesin olan bir husus vard─▒r ki; o da ula┼č─▒mdaki bu aksakl─▒k en ba┼čta ticaretin geli┼čmesine zarar vermektedir. Dolay─▒s─▒yla Ticaret Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ivedilikle ele almak zorunda oldu─ču konular─▒n ba┼č─▒nda ula┼č─▒m gelmektedir. Naz─▒r Pa┼ča, asl─▒nda jeoloji m├╝hendisi olmas─▒ hasebiyle bu konuya vak─▒f bir ki┼čidir.

├ľncelikle ba┼čkent ─░stanbulÔÇÖa yak─▒n civar yollar─▒n tesviyesi; yeni ba┼čtan ele al─▒n─▒p, ├ža─č─▒n gerektirdi─či fenni tekniklerle yol in┼čaatlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒ gerekliydi. Bu ├žer├ževede Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ticaret naz─▒rl─▒klar─▒ndan ├žok ├Ânce yap─▒m─▒na ba┼članan ve bir t├╝rl├╝ bitirilemeyen Gemlik- Bursa yolu ilk s─▒ray─▒ almaktad─▒r. Pa┼čaÔÇÖn─▒n naz─▒rl─▒─č─▒ndaki gayretleri ile ┬ábu yolun 1863 y─▒l─▒ sonlar─▒nda bitirilmesi hususu ├╝zerinde biraz durmak icap edecektir.

Ticaretin yan─▒ s─▒ra banka naz─▒rl─▒─č─▒ ve bir de maarif naz─▒rl─▒─č─▒n─▒ ayn─▒ anda y├╝r├╝tmek zorunda kalan Edhem Pa┼ča, ├Âncellikle Gemlik- Bursa yolundaki yap─▒m ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ tefti┼č etmek, h─▒zland─▒rmak amac─▒yla yan─▒na m├╝hendislerden olu┼čan bir teknik heyet alarak 13 Nisan 1863 tarihinde b├Âlgeye gitti ve yakla┼č─▒k bir ay BursaÔÇÖda kald─▒.

Tanzimat reformlar─▒n─▒n geli┼čtirilmesi; memleketin kalk─▒nmas─▒ gibi hususlara ├Ânem veren yay─▒nc─▒l─▒k anlay─▒┼č─▒yla ┼×inasi EfendiÔÇÖnin ├ž─▒kard─▒─č─▒ Tasvir-i Efk├órÔÇÖda konu ile ilgili haberlere s─▒k├ža rastlanmaktad─▒r. Bu haberlerden birisinde Pa┼čaÔÇÖn─▒n BursaÔÇÖya gidi┼či hakk─▒nda ┼čunlar yaz─▒lm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťGemlikten BrusaÔÇÖya mukademm├ó in┼č├ós─▒na m├╝b├ó┼čeret olunarak n├ó-tamam kalm─▒┼č olan tar├«kin ikm├óline bu defa te┼čebb├╝s olunmu┼č oldu─čundan bu i┼čin teshili z─▒mn─▒nda Ticaret ve Maarif-i Umumiye Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼ča BrusaÔÇÖya az├«met etmi┼čtirÔÇŁ.

Edhem Pa┼ča

Bu s├╝re zarf─▒nda Edhem Pa┼ča vazge├žilmez ÔÇťbir ├╝mr├ón vesilesiÔÇŁ sayd─▒─č─▒ yol yap─▒m ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ bizzat yerinde inceledi. Ona g├Âre halk, ├ža─č─▒n m├╝mk├╝n k─▒ld─▒─č─▒ kolayl─▒klardan yararlanma hakk─▒na tabii olarak sahiptir ve devlet bu kolayl─▒klar─▒ (ah├ólinin n├óil-i teshil├ót olmas─▒n─▒) halk─▒na sa─člamak zorundad─▒r. Hal b├Âyle iken ┼čimdiye kadar bir├žok ak├želer ve hayli imk├ónlar sarf olunmas─▒na ra─čmen yol in┼čaat─▒n─▒n bir t├╝rl├╝ bitmemesi kar┼č─▒s─▒nda devlet sessiz kalamazd─▒. Edhem Pa┼ča bu geciktirmenin ba┼č m├╝sebbibi olarak g├Ârd├╝─č├╝ ecnebi m├╝hendislerin ├žo─čunun i┼čine son vererek bunlar─▒n yerine memleket m├╝hendislerini i┼č ba┼č─▒na getirdi.

Mesela, ayl─▒k 1800 kuru┼č gibi y├╝ksek bir maa┼č alan ba┼čm├╝hendisin yerine ayl─▒k 1250 kuru┼čla ├žal─▒┼čacak ve i┼či en ge├ž bir y─▒l i├žinde bitirece─čini taahh├╝t eden memleket m├╝hendisi Batiyone i┼čba┼č─▒na getirildi.

Ayr─▒ca yolun tamamlanmas─▒ i├žin gereken her t├╝rl├╝ yard─▒m─▒ temin etmek i├žin kurulan acil komisyona H├╝d├óvendig├ór Eyalet MeclisiÔÇÖnin kudretli azalar─▒ndan Mustafa A─ča ba┼čkan tayin edildi. B├Âylece zaten olduk├ža uzam─▒┼č olan bu i┼čin art─▒k uzamas─▒na tahamm├╝l g├Âsterilmeyece─čine dair kesin bir irade ortaya konmu┼č oldu.

B├Âlgedeki ├žal─▒┼čmalar─▒ yoluna koyduktan sonra ─░stanbulÔÇÖa d├Ânen Edhem Pa┼ča, buradan da s├Âz konusu yolun yap─▒m ├žal─▒┼čmalar─▒ndaki ilerleyi┼či s├╝rekli takip etti.

Sonu├žta, biti┼č tarihi i├žin taahh├╝t edilen s├╝reden be┼č-alt─▒ ay daha evvel Gemlik-Bursa yolunun in┼čaat─▒ 1863 y─▒l─▒ sonlar─▒na do─čru bitirildi ve ├ža─č─▒n gerektirdi─či nitelikte ┼čose bir yol olarak ana hatlar─▒yla hizmete a├ž─▒ld─▒.

Gemlik Fiziki Haritas─▒ – Veli Orkun, Gemlik Tarihi ve Co─črafyas─▒

D├Ânemin ├Ânemli gazetelerinden birisi olan Ceride-i Havadis, Gemlik- Bursa yol yap─▒m─▒n─▒n bitti─čini 29 Kas─▒m 1863 tarihli 1169. say─▒s─▒nda ┼č├Âyle duyurmu┼čtur:

ÔÇťBundan on sene kadar evvel Gemlik ile Brusa aras─▒nda tesviye ve tanzimine m├╝b├ó┼čeret olunarak baz─▒ esb├ób-─▒ maniaya mebni ara s─▒ra tatil edilmi┼č olan tarikin emr-i tesviyesi bu kere s├óye-i m├╝l├╗k├ónede hit├óm bulmu┼čturÔÇŁ. ┬á

Osmanl─▒ karayolu ula┼č─▒m─▒n─▒n modernle┼čtirilmesindeki bu k├╝├ž├╝k ba┼čar─▒n─▒n bile ticaretin geli┼čiminde olumlu bir etkisinin olaca─č─▒ muhakkakt─▒r. Bereketli Bursa ovas─▒n─▒n ├╝r├╝nlerinin limana rahat├ža ta┼č─▒nabilmesinin sa─članmas─▒ bilhassa d─▒┼č ticaret ├╝zerinde nisbi ve m├╝him bir art─▒┼č sa─člam─▒┼čt─▒r. ─░┼čte bu ba┼čar─▒ Ticaret Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n siyasi ve idari kariyerinde zikredilmesi gereken bir ba┼čar─▒ olarak kaydedilmelidir.

  • Salih EROL

 

Kaynak├ža

  • Devlet Ar┼čivleri Ba┼čkanl─▒─č─▒, ─░.MVL 484/21934.
  • Tasvir-i Efkar, No: 83, (13.04.1863/ 23 ┼×evval 1263).
  • Ceride-i Havadis, No: 1139; No: 1144; No: 1169.
  • D├╝stur, Birinci Tertib, c.2, s.499-513 (Turuk ve Me├óbir Nizamn├ómesiÔÇÖnin metni).
  • Musa ├çad─▒rc─▒, ÔÇťTanzimat D├Âneminde Karayolu Yap─▒m─▒ÔÇŁ, Ankara ├ťniversitesi Tarih Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, c.15, S.26, Ankara, 1991.
  • Sevilay Kaygalak, Kapitalistle┼čme S├╝recinde Bir Osmanl─▒ Anadolu Kenti: Bursa 1840-1914, (Yay─▒nlanmam─▒┼č Dr. Tezi), Ankara ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝, Ankara, 2006.
  • Salih Erol, XIX. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča, (Yay─▒nlanmam─▒┼č Dr. Tezi), Anadolu ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝, Tarih B├Âl├╝m├╝, Eski┼čehir, 2019.

61 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒