Quantcast
K├Âleli─čin Kalk─▒┼č─▒n─▒n 150. Y─▒ld├Ân├╝m├╝ – Belgesel Tarih

Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
K├Âleli─čin Kalk─▒┼č─▒n─▒n 150. Y─▒ld├Ân├╝m├╝
  • 23 May─▒s 2023 Sal─▒
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Loading

Gazetelerde Leonardo Da VinciÔÇÖnin annesinin Cenevizlerin ─░talyaÔÇÖya getirdi─či bir ├çerkes k├Âle oldu─ču ge├ženlerde haber oldu.

D├╝nyada k├Âleli─čin kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n 150. Y─▒l─▒ kutlan─▒yor. The Guardian gazetesi kurucular─▒n─▒n k├Âle taciri olmas─▒ndan dolay─▒ ├Âz├╝r diledi ve bu konuda ├žal─▒┼čan vak─▒flara on milyon dolar ba─č─▒┼člad─▒.

Hollanda Ba┼čbakan─▒ Mark Rutte, HollandaÔÇÖn─▒n k├Âleci ge├žmi┼činden dolay─▒ ├Âz├╝r diledi.

G├Âz├╝m T├╝rkiyeÔÇÖyi y├Ânetenlere ├ževrildi ama bir ses ├ž─▒kmad─▒. Ad─▒─če yani ├çerkes dernekleri ve di─čer Kafkas dernek temsilcilerinden de bu konuda ses ├ž─▒kmad─▒.

Biraz Osmanl─▒ tarih├žileri bu konuda ne demi┼č onu okuyal─▒m:

Hazarfen H├╝seyin Efendi, ÔÇťTelhis├╗ÔÇÖl Beyan fi Kavanin ├él-i OsmanÔÇŁ adl─▒ eserinde ÔÇťÔÇŽTaman kazas─▒nda sakin olan ├çerkes taifesinin ki nihayeti Jane ├çerkesiÔÇÖne m├╝ntehidir. Bunlarda ahk├óm-─▒ ┼čeriyye fiÔÇÖl-c├╝mle icra olunur. Bunlardan istik├óh olunmaz (k├Âle al─▒nmaz). JaneÔÇÖden Kabartayi ├çerakiseÔÇÖne var─▒nca harbi lerdir. ─░stirk├óhlar─▒ sahihtir (k├Âle edinilmesi caizdir). B├Âyle olmalar─▒ ile yine hanlara havfen m├╝tidirler (handan korktuklar─▒ i├žin itaat ederler). Hatta ÔÇś├╝zerimize sefer etmesin dey├╝, beher sene han hazretlerine ve kalgay, Nurettin sultanlara pi┼čke┼č nam─▒na ├çerkes esirleri ihda (hediye) iderler.

Silahdar A─ča, han taht─▒na varis olarak do─čan her ├žocuk i├žin ├╝├ž y├╝z ├çerkes ├žocu─ču verildi─čini yazar.(age.s,222)

Babas─▒na isyan eden ┼×ehzade Selim, yenilince KefeÔÇÖye, o─člunun yan─▒na ka├žt─▒. Tarih├ži Remmal Hoca, ┼×ehzade SelimÔÇÖin k├Âle ele ge├žirmek i├žin Jane ├çerkeslerine sald─▒rd─▒─č─▒n─▒ yazar.┬á ├ťstelik Jane beyi Osmanl─▒n─▒n sancak beyi ├╝nvan─▒n─▒ ta┼č─▒yordu. Bu sald─▒r─▒da esir edilen on binden fazla ├çerkes k├Âle pazar─▒nda sat─▒l─▒r.

Remmal HocaÔÇÖn─▒n yazd─▒klar─▒ndan Osmanl─▒lar─▒n, Taman B├ÂlgesiÔÇÖnde ya┼čayan Janelere b├Âlgeyi korumas─▒ i├žin alt─▒n ba┼čl─▒ sancak verdi─čini ├Â─čreniyoruz. K─▒r─▒m Han─▒ Sahib GirayÔÇÖ─▒n k├Âle elde etmek i├žin her f─▒rsat─▒ de─čerlendirdi─čini ve basit h─▒rs─▒zl─▒klar─▒ ├Âne s├╝rerek ├çerkesyaÔÇÖya sald─▒rd─▒─č─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz (Osmanl─▒ H├ókimiyetinde Kefe 1475ÔÇô1600. Y├╝cel ├ľzt├╝rk, s.63ÔÇô64). Osmanl─▒lar─▒n, Janelerin ve b├Âlgenin beyi olarak tan─▒d─▒─č─▒ Kansavuk bu sald─▒r─▒lar─▒ ├Ânlemede ba┼čar─▒s─▒z kalm─▒┼čt─▒r. Sahip Giray Han baz─▒ ya─čmac─▒l─▒k olaylar─▒n─▒ bahane ederek 1539 y─▒l─▒nda Janelere sald─▒rd─▒. Bu sald─▒r─▒lara Kefe Sancak Beyi de destek verir. Ele ge├žen esirlerden pay al─▒r.

Sahip Giray Han 1542 y─▒l─▒nda baz─▒ ┼čik├óyetleri bahane ederek tekrar ├çerkesyaÔÇÖya sald─▒r─▒r. Remmal HocaÔÇÖn─▒n ifadelerinden K─▒r─▒m Han─▒ÔÇÖn─▒n bahane arad─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor. Kefe Beyi sa─člad─▒─č─▒ gemilerle Taman Yar─▒madas─▒ÔÇÖna ge├žen K─▒r─▒m kuvvetleri Janelere sald─▒r─▒r. Janelerin Hana 500, Osmanl─▒ÔÇÖya 1.000 esir verme teklifi reddedilir. Janeler hendek kazarak tahkimat yaparlar. Remmal Hoca sald─▒r─▒y─▒ ┼ču sat─▒rlarla anlat─▒r: ÔÇťOl hendekdeki esiri alub, bir k─▒ran ettiler kim, d├╝nya d├╝nya olal─▒ Jane beyleri b├Âyle k─▒r─▒lm─▒┼č de─čildi. Velhas─▒l ├çerkes kan─▒ndan ─▒rmaklar sel gibi akt─▒. Bir saat olmadan bunlar─▒ k─▒rd─▒lar. Kansavuk iki y├╝z adamla g├╝├žl├╝kle kurtuldu. Kalan─▒n kimini k─▒rd─▒lar, kimini esir ettiler… On be┼č g├╝n asker ├çerkes Ta─člar─▒n elekden eler gibi ettiler. Andan d├Ân├╝b bir yere cemÔÇÖ olub kond─▒lar. Han hazretleri ├╝├ž g├╝n i├žinde elli bin esirin su─čas─▒n─▒ ald─▒lar…ÔÇŁ (y.age S. 68)

Sahip Giray Han ├╝├ž├╝nc├╝ seferini 1544 y─▒l─▒nda Kabardeyler ├╝zerine yapt─▒. Seferin sebebi olarak ├çerkeslerin AzakÔÇÖ─▒ tehdit etmesiydi. Bu seferden on bin civar─▒nda esirle geri d├Ân├╝lm├╝┼čt├╝r. Remmal Hoca ve d├Ânemin y├Âneticileri seferlerin ba┼čar─▒s─▒n─▒ elde edilen k├Âle say─▒s─▒yla ├Âl├ž├╝yorlard─▒. Bu seferden sonra Kabardeyler K─▒r─▒m Han─▒ÔÇÖn─▒n sald─▒r─▒lar─▒ndan korunmak i├žin ├çar IV. ─░vanÔÇÖdan yard─▒m istemi┼člerdir.

K├ótip ├çelebi Cihann├╝ma adl─▒ eserinde ÔÇťAbaza, Migrel, G├╝rel, ├çerkesya i├žin K─▒r─▒m hanlar─▒n─▒n esir dev┼čirdi─či ba┼čl─▒ca ├╝lkeler aras─▒ndad─▒rÔÇŁ diye yazar (age S. 108). Osmanl─▒ belgelerinde Kefe, Ker├ž gibi ┼čehirlerde ya┼čayan ├çerkeslerden bahseder.

Kefe, Ker├ž, Azak, Taman kaleleri esir ticaretinin ba┼čl─▒ca merkezleri olmu┼čtur. KafkasyaÔÇÖdan gelen esirler burada toplan─▒yordu. K├Âle ticaretinden al─▒nan gelir Kefe Sanca─č─▒ aras─▒nda ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒radayd─▒ (age. S. 355). ┼×ehirde ├žok say─▒da ÔÇťAbdullah BabaÔÇŁ adl─▒ insan─▒n olmas─▒, ├žok say─▒da azatl─▒ k├Âlenin oldu─čunu g├Âstermekteydi (a.ge S. 220). 1520 y─▒l─▒nda Kefe gelirlerinin %25ÔÇÖi k├Âle ticaretinden geliyordu.

Sakarya Nehri a─čz─▒nda, geli┼čmi┼č bir liman olan Kerpe KefeÔÇÖden gelen esir ticaretinin transit merkeziydi (age. S. 474).

Esir ticaretinden k├órl─▒ ├ž─▒kan sadece Kefe, Azak ve Taman de─čildi. K─▒r─▒m ekonomisi de b├╝y├╝k ├žapta esir ticaretinden besleniyordu. Esirler sadece ─░stanbulÔÇÖda de─čil KonyaÔÇÖda da pazarlan─▒yordu (age S. 805).

XVII. y├╝zy─▒lda kurulan Anapa Kalesi Taman Sanca─č─▒ÔÇÖn─▒n merkezi oldu ve esir ticareti merkezlerinden biri haline geldi (ag. S.114).

  • Ekrem Hayri Peker

 

KAYNAKÇA

  • Antifimov, N. V. Autlev, P.U., Meotlar, Ad─▒gelerin Atalar─▒, Ankara2011
  • Artamonov, M. ─░, Hazar Tarihi, ─░stanbul2008
  • Avagyan, Arsen, ├çerkesler, ─░stanbul2004
  • Avc─▒o─člu, Do─čan, T├╝rklerin Tarihi, ─░stanbul1982
  • Baddaley J.F, RusyaÔÇÖn─▒n KafkasyaÔÇÖy─▒ ─░stilas─▒, ─░stanbul1989
  • Baj, Jabaghi, ├çerkezler, Ankara2000
  • Baypars Tarihi, ├žev: M. ┼×eraf├╝ddin YaltkayaAnkara2000
  • Bell, James S., ├çerkesyaÔÇÖdan Sava┼č Mektuplar─▒, ─░stanbul1998
  • Benet, Sula, Abhazlar, Ankara1995
  • Berkok ─░smail; Tarihte Kafkasya, ─░stanbul1958
  • Berzeg, Nihat, ├çerkesler, ─░stanbul2006
  • Berzeg, Sefer E., ├çerkesVub─▒hlar, So├žiÔÇÖnin ─░nsanlar─▒, Ankara2013
  • Bi Mahmut, Kafkas Tarihi, Ankara2011
  • Bi Mahmut Kafda─č─▒ÔÇÖn─▒n Eteklerinden BursaÔÇÖya G├Â├žler, Bursa2016
  • Bilge, M. Sad─▒k; Osmanl─▒Kafkas ─░li┼čkileri, ─░stanbul2007
  • Blanch Lesley, Cennetin K─▒l─▒├žlar─▒, ─░stanbul1978
  • Budayev, N. M. Kim Bu ├çerkesler, ─░stanbul2009
  • B├╝y├╝ka, ├ľmer, Hazreti ─░brahimÔÇÖle Awubla ve Kafkasyal─▒lar, ─░stanbul1975
  • B├╝y├╝ka, ├ľmer, Abhaz Mitolojisi Ana├ž m─▒? ─░stanbul1971
  • Carthy, Justin Mc, S├╝rg├╝n ve ├ľl├╝m, ─░stanbul1995
  • Canhot, ─░. Lovpa├že N., Kafkas Dolmenleri ve M─▒s─▒r Piramitler Ankara2009
  • ├çetin, O., Sicillere G├Âre BursaÔÇÖda ─░htida Hareketleri ve Sosyal Sonu├žlar─▒ 14711909, Ankara1999
  • ├çelik, Osman, ─░ngiliz Belgelerinde T├╝rkiye ve Kafkasya, Ankara1992
  • Clout, Andre, K├Âlelerin ─░mparatorlu─ču Meml├╗klerin M─▒s─▒r─▒, ─░stanbul2005
  • ├çurey, Ali, Hatti/Hititlerin K├Âkeni ve ├çerkesler, ─░stanbul2000
  • Dolukhanov, Pavel, Eski Ortado─čuÔÇÖda ├çevre ve Etnik Yap─▒, ─░stanbul1998
  • Dumezil, George, Mit ve Destan, ─░stanbul 2012
  • Erzen, Afif, Do─ču Anadolu ve Urartular, ─░stanbul 1992
  • Esadze, Semen, ├çerkesyaÔÇÖn─▒n Ruslar Taraf─▒ndan ─░┼čgali Ankara1999
  • Fed├ókar Cengiz, KafkasyaÔÇÖda ─░mparatorluklar Sava┼č─▒, ─░stanbul2014
  • Fisher, Alan. K─▒r─▒m Tatarlar─▒, ─░stanbul2009
  • Gumilev, L. N., Hazar ├çevresinde Bin Y─▒l, ─░stanbul2003
  • Hammer, B├╝y├╝k Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul, Sabah Kitaplar─▒
  • Hatam, Necdet, An─▒lara Dolan─▒k Y├╝r├╝mek, Ankara2012
  • Histoire ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ (Fransa), Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi, Ba┼člang─▒├žtan 1566ÔÇÖya Kadar─░stanbul2000
  • Hoca Sadettin Efendi, Tac├╝ÔÇÖt Tevarih4, 1979
  • ─░bn ─░yas, YavuzÔÇÖun M─▒s─▒r─▒ Fethi, ─░stanbul2018
  • ─░nalc─▒k, Halil, Devleti AliyyeI, ─░stanbul2010
  • KAFDAV, S├╝rg├╝n 21 May─▒s 1864, Ankara2011
  • Karpat H. Kemal, Etnik Yap─▒lanma ve G├Â├žler, ─░stanbul2010
  • KaysuniZade Nidai Remmal Hoca, Tarihi Sahip Giray Han
  • Kurat, Akdes Nimet, T├╝rkiye ve Rusya (17981919), Ankara2011
  • Kurat, Akdes Nimet, IVXVIII. Y├╝zy─▒llarda Karadeniz Kuzeyindeki T├╝rk Kavimleri ve Devletleri, Ankara, 1972
  • Kuzucu, Serhat, K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ ve Osmanl─▒Rus Sava┼člar─▒ (17871792), ─░stanbul2013
  • Lovpa├že N., ├çerkes Arkeolojisi ve Sanat─▒ Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Maykop ve Anadolu Hazineleri, ─░stanbul2013
  • Lyulye, Leonti, ├çerkesya, 19. Y├╝zy─▒l Tarih ve Etnografyas─▒, ─░stanbul2010
  • Macquan, G, Hititler ve Hititler d├Âneminde Anadolu, Ankara2009
  • Mantran, Robert, Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul1995
  • Mansur, ┼×amil, ├çe├ženler, Ankara1995
  • Marigny, Tailbout De, ├çerkesya Seyahatnamesi, ─░stanbul1996
  • Mesudi, Muruc Ez Zeheb (Alt─▒n Bozk─▒rlar), ─░stanbul2014
  • Makdisi, T├╝rk Meml├╝klerin Faziletleri, ─░stanbul2019
  • Musa KundukhovÔÇÖun An─▒lar─▒, ─░stanbul1978
  • Mutbay, Mustafa, Kafkasya Hat─▒ralar─▒, Ankara2007
  • Nam─▒k Kemal, Osmanl─▒ Tarihi III, ─░stanbul1974
  • Natko, Kadir, KafkasyaÔÇÖda ve Kafkasya D─▒┼č─▒ndaki ├çerkesler, Ankara2005
  • Osrogosky, G, Bizans Devleti Tarihi, Ankara2011
  • ├ľzbay, ├ľzdemir. D├╝nya Mitolojisi ve Nartlar, Ankara1999
  • ├ľzt├╝rk, Y├╝cel, Osmanl─▒ H├ókimiyetinde Kefe (14751600) Ankara2000
  • Peker, Ekrem Hayri, KafkasyaÔÇÖdan G├╝vemÔÇÖe Zekeriya Efendi, ─░stanbul2015
  • Peker, Ekrem Hayri, ├çerkes S├╝rg├╝n├╝ Bir Soyk─▒r─▒m ├ľyk├╝s├╝, Ankara2021
  • Osrogosky, G., Bizans Devleti Tarihi, Ankara2011
  • Saydam, Abdullah, K─▒r─▒m ve Kafkas G├Â├žleri (18561876), Ankara2010
  • Sevin, Veli, Anadolu Arkeolojisi, ─░stanbul2002
  • Smirnov, V.D., Osmanl─▒ D├Ânemi K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒, ─░stanbul2016
  • Spencer, Edmund, T├╝rkiye, Rusya, Karadeniz ve ├çerkezistan, Ankara2014
  • ┼×irokorad, A.B., Osmanl─▒Rus Sava┼člar─▒. ─░stanbul2113
  • Tagr─▒berdi, Enn├╝c├╝muÔÇÖzZ├óhire (Parlayan Y─▒ld─▒zlar), ─░stanbul2013
  • Taitbout de Marigny, ├çerkesya Seyahatnamesi, ─░stanbul1998
  • Tavful, Ufuk, Kafkasya Ger├že─či, ─░stanbul2009
  • Toledano, Ehud R., Osmanl─▒ K├Âle Ticareti 18401890, ─░stanbul1994
  • Uluslararas─▒ G├Â├ž Sempozyumu Bildirileri, ─░stanbul2006
  • Vernadsky, G., Rusya Tarihi, ─░stanbul2009
  • Yakubovski, A. Yu, Alt─▒nordu ve ├ç├Âk├╝┼č├╝, Ankara2000
  • Yelba┼č─▒, Caner, T├╝rkiye ├çerkesleri Osmanl─▒dan T├╝rkiyeÔÇÖye sava┼č, ┼čiddet, Milliyet├žilik, ─░stanbul2019
  • Z─▒nke─▒sen, Johann Wilhelm, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi, cilt: IIIII, ─░stanbul2019

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

├ľmer Faruk D─░N├çEL, 23 May─▒s 2023
Genlerimizin Yolculu─ču

Genlerimizin Yolculu─ču

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2023
BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

─░rfan YALIN, 23 May─▒s 2023
Zekeriya Efendi 1880-1955

Zekeriya Efendi 1880-1955

Haber Merkezi, 26 Nisan 2023
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

─░rfan YALIN, 25 ┼×ubat 2023