H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu
H├╝seyin  Y├Âr├╝ko─člu
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l
  • 31 May─▒s 2021 Pazartesi
  • +
  • -
  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu /

Ben bu yaz─▒mda hi├žbir siyasi tart─▒┼čmaya girmeden sadece 20ÔÇÖli ya┼člar─▒n ba┼č─▒nda Kore Sava┼č─▒ÔÇÖna g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒lan ve 2000 y─▒l─▒nda kaybetti─čimiz amcam Zeki Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖnun k─▒saca ya┼čam─▒ ile Kore Sava┼č─▒ ve ├Âzellikle esir kamplar─▒nda ya┼čad─▒klar─▒n─▒ anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒m.

Bu yaz─▒y─▒, yengem Zehra Y├Âr├╝ko─člu, kuzenlerim Osman Y├Âr├╝ko─člu, ├ľzden Karahan ve benim kendisinden dinlediklerimiz ile halam ┼×ennur ├ľvg├╝nÔÇÖ├╝n tan─▒k olduklar─▒ndan ve ├že┼čitli kaynaklardan edindi─čim bilgileri dikkate alarak haz─▒rlad─▒m. Bu yaz─▒y─▒ haz─▒rlamamda ├Âzellikle kuzenim ├ľzdenÔÇÖin ├žok b├╝y├╝k deste─či olmu┼č ve bu yaz─▒da kulland─▒─č─▒m foto─čraflar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ o temin etmi┼čtir.

Kore Gazisi Zeki Y├Âr├╝ko─člu (1953)

Amcam─▒n ├çocuklu─ču ve Gen├žli─či

Kore Gazisi amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu 17/01/ 1928, Nazilli/AYDIN do─čumlu olup, 1896 do─čumlu Ali Y├Âr├╝ko─člu ile 1899 do─čumlu Adile Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖnun 5 ├žocu─čundan 3ÔÇÖ├╝nc├╝s├╝d├╝r. Dedem Ali Y├Âr├╝ko─člu Kuva-y─▒ Milliye mensubu yani Mondros m├╝tarekesi sonras─▒ topraklar─▒m─▒z─▒ i┼čgal eden ve ├╝lkemizi par├žalamak ├╝zere harekete ge├žen d├╝┼čman kuvvetlerine kar┼č─▒ Nazilli ve civar─▒nda a├ž─▒lan cephelerde ├žarp─▒┼čmak ├╝zere te┼čkilatlanan, her s─▒n─▒f ve gruptan halk─▒n olu┼čturdu─ču sivil-milis kuvvetleri mensuplar─▒ndan idi. NazilliÔÇÖnin Yunan taraf─▒ndan i┼čgal edilmesi ├╝zerine d├╝┼čman kuvvetlerine vur ka├ž ┼čeklinde sald─▒r─▒larda bulunmu┼č olan ve Ayd─▒n ve havalesinin Kuvay─▒ Milliye ├Ânderlerinden Y├Âr├╝k Ali EfeÔÇÖnin yan─▒nda ├žarp─▒┼čmalara kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Birka├ž lakab─▒ olan dedeme Y├Âr├╝k Ali EfeÔÇÖnin k─▒zan─▒ (askeri) olmas─▒ nedeniyle ÔÇťAli EfeÔÇŁ de derlerdi.

Di─čer taraftan amcam─▒n, annesinin babas─▒ (ki, babaannem bana babas─▒n─▒n ismini vermi┼čtir) ile day─▒s─▒ da ├çanakkaleÔÇÖde sava┼čm─▒┼č. Ancak, ayn─▒ cephede sava┼čmalar─▒na ra─čmen birbirlerinden haberleri yokmu┼č. Day─▒s─▒ lise dengi okul mezunu oldu─ču i├žin r├╝tbeli asker, dedesi ise seyismi┼č. Bir g├╝n day─▒s─▒n─▒n bindi─či at veya atl─▒ araban─▒n bir seyis taraf─▒ndan ├žekilmesi gerekiyormu┼č. Tam baba o─člunun at─▒n─▒ ├žekecek iken birbirlerini g├Ârerek, sar─▒l─▒p, kucakla┼čm─▒┼člar.

K─▒sacas─▒, bir├žok T├╝rk ailesinde oldu─ču gibi amcam birka├ž ku┼čak ├Âtesinden cephelerde sava┼čm─▒┼č bir aileye mensuptu.

Tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan bir ailenin ├žocu─ču olmas─▒na ra─čmen amcam bu i┼člerle u─čra┼čmay─▒ ├žok sevmemi┼č, macerac─▒, bir├žok kimsenin HollywoodÔÇÖu bilmedi─či d├Ânemlerde bile HollywoodÔÇÖdan s├Âz etmeyi sever ve k├╝├ž├╝k ya┼člarda artist olmay─▒ istermi┼č. Delikanl─▒l─▒k d├Âneminde de ─░ngilizceye merakl─▒ olmas─▒ nedeniyle ─░ngilizce kurslar─▒na kat─▒larak ─░ngilizce ├Â─črenmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č.

“Atat├╝rkÔÇÖ├╝n 09.10.1937 tarihinde Nazilli S├╝merbankÔÇÖ─▒ a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda ve hen├╝z dokuz ya┼č─▒nda iken kalabal─▒─č─▒n aras─▒ndan en ├Âne kadar gelip Atat├╝rkÔÇÖ├╝n o mavi g├Âzlerini yak─▒ndan g├Ârm├╝┼č olup,┬ábana S├╝merbankÔÇÖ─▒n a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda┬ám├╝d├╝riyet balkonunda bulunan Atat├╝rkÔÇÖ├╝ g├Ârmek i├žin┬ákalabal─▒─č─▒n bacaklar─▒n─▒n aras─▒ndan nas─▒l en ├Âne ge├žip, Atat├╝rkÔÇÖ├╝ seyretti─čini ve Atat├╝rkÔÇÖ├╝n g├Âzlerinin┬áne kadar etkileyici┬áoldu─čunu ve bak─▒┼člar─▒n─▒n insan─▒n g├Âzlerini delip ge├žti─čini anlatm─▒┼čt─▒.”

Gen├žli─činde zaman zaman da ─░stanbulÔÇÖa gidip oradan da AmerikaÔÇÖya┬á┬á gitme te┼čebb├╝slerinde bulunmu┼č. B├╝y├╝k┼čehirlerde vakit ge├žirmeyi seven, ├Âyle uzun boylu, iri yar─▒ biri olmayan, ufak tefek 1.60 veya 1.61 boyunda olan amcam, g├Âz├╝ son derece kara oldu─čundan, Nazilli ÔÇô Bozdo─čan karayolu ├╝zerinde bulunan B. MenderesÔÇÖin eski k├Âpr├╝s├╝n├╝n y├╝ksek kemerlerinden suya atlar, bir├žok ki┼činin tutu┼čtu─ču kavgaya da kar─▒┼č─▒rm─▒┼č.

Askerli─či

Kuzenim Osman Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖnun anlatt─▒─č─▒na g├Âre kilosunun tutmamas─▒ nedeniyle askere bir y─▒l ge├ž olarak,┬á 1949 y─▒l─▒nda gitmi┼č. Ankara Aya┼čÔÇÖta askerlik yaparken, macerac─▒ mizac─▒ nedeniyle 25 Haziran 1950 tarihinde ba┼člayan ve 27 Temmuz 1953 y─▒l─▒na kadar s├╝ren Kore Sava┼č─▒ÔÇÖna ilk olarak gidecek AnkaraÔÇÖda 28. T├╝men ait 241. Piyade Alay─▒na ba─čl─▒ olarak 5.090 ki┼čilik 1ÔÇÖinci T├╝rk Tugay─▒ÔÇÖna, 1929 do─čumlular─▒n zorunlu, ancak 1928 do─čumlular─▒n ise g├Ân├╝ll├╝ olarak kat─▒ld─▒klar─▒ Kore sava┼č─▒na g├Ân├╝ll├╝ olarak yaz─▒lm─▒┼č. KoreÔÇÖye giden erat─▒n hemen hemen hi├ž birisi hi├ž ─░ngilizce bilmezken amcam ├žocuklu─čundan beri merakl─▒ olmas─▒ nedeniyle az da olsa ─░ngilizce biliyormu┼č.

Amcam─▒n Kore Sava┼č─▒na gitmek i├žin g├Ân├╝ll├╝ olarak yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenen ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒ ya┼čam─▒┼č ve sava┼č─▒n ac─▒mazl─▒─č─▒n─▒ ├žok iyi bilen dedem solu─ču AnkaraÔÇÖda alm─▒┼č, ancak amcam─▒ bu karar─▒ndan vazge├žirememi┼čtir.

Amcam─▒n KoreÔÇÖye gitmeden ├Ânce Ankara Aya┼čÔÇÖta askerlik yaparken 1950 y─▒l─▒n─▒n 5. Ay─▒nda ├žektirdi─či foto─čraf─▒ (├Ânde bize g├Âre sa─čda) g├Âr├╝lmektedir. Amcam bu foto─čraf─▒ ÔÇťyad elden s─▒layaÔÇŁ notu ile ailesine g├Ândermi┼č.

KoreÔÇÖye Yolculuk

Amcam─▒n da i├žinde bulundu─ču Komutan─▒ Tu─čgeneral Tahsin Yaz─▒c─▒ olan 1. T├╝rk Tugay─▒ (Amerika Birle┼čik Devletleri daha sonra bu TugayÔÇÖa ba┼čar─▒lar─▒ndan dolay─▒ ┼×imal Y─▒ld─▒z─▒ ad─▒n─▒ vermi┼čtir) Kore yolculu─čuna 1950 y─▒l─▒n─▒n Eyl├╝l ay─▒ sonlar─▒nda ─░skenderun Liman─▒ndan ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Tugay─▒n KoreÔÇÖye nakli i├žin ABD askeri deniz nakliyat servisinden 5 gemi kullan─▒lm─▒┼č, ├╝├ž├╝ bireysel e┼čyalar ile subay ve askerlere, ikisi y├╝k gemisi olarak motorlu vas─▒ta ile top ve a─č─▒rl─▒klara ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

25 Eyl├╝l ak┼čam─▒ Kolba┼č─▒ gemisi olan ilk gemi General Mac Ree; Alay Komutan Yard─▒mc─▒s─▒ Yarbay Nat─▒k Poyrazo─člu komutas─▒nda 3.Piyade taburu, talimgah grubu ve ba─čl─▒ birka├ž birli─či ile,

26 Eyl├╝l ak┼čam─▒ ikinci gemi General Haan; Tugay ve 241. alay karargahlar─▒yla 1. ve 2. taburlar─▒ ve birka├ž ba─čl─▒ birli─či ile,

29 Eyl├╝l ak┼čam─▒ Private Johnson gemisi, Top├žu Tabur Komutan─▒ Yarbay Tahsin Kurtay, top├žu taburu ve u├žaksavar bataryas─▒ndan olu┼čan ├╝├ž├╝nc├╝ grup ile denize a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

1.,2. ve 3. Kafilede yer alan subay, astsubay ve erlerimizin say─▒s─▒┬á yolculuk ettikleri gemilere g├Âre a┼ča─č─▒da g├Âsterilmi┼čtir:

1.Kafile Mc Ree Gemisi: 93 Subay 1789 Astsubay ve Er, toplam1882 ki┼či.

2.Kafile Haan Gemisi: 129 Subay, 2332 Astsubay ve Er, toplam 2461 ki┼či,

3.Kafile Private Johnson Gemisi: 50 Subay, 690 Astsubay ve Er, toplam 740 ki┼či. (1)

Foto─čraf, 1. T├╝rk Tugay─▒n─▒ ─░skenderun Liman─▒ndan KoreÔÇÖye g├Ât├╝ren gemilerden bir tanesini g├Âstermektedir. (2)
Bu foto─črafta da amcam─▒n da i├žinde bulundu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m 1. T├╝rk Tugay─▒n─▒n 2. kafilesini ─░skenderun Liman─▒ndan KoreÔÇÖye g├Ât├╝ren gemilerden Haan Gemisi g├Âr├╝lmektedir (3)

Birinci nakliyat grubunu g├Ât├╝ren General Mac Ree gemisi 17 EkimÔÇÖde, Pusan (Busan) liman─▒na girerek T├╝rk askerinin KoreÔÇÖye ayak basmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, ikinci nakliyat grubunu ta┼č─▒yan Haan gemisi 17 Ekim ak┼čam─▒ liman a─čz─▒na gelmi┼č ise de a├ž─▒─ča demirleyerek iki g├╝n sonra 19 EkimÔÇÖde, ├╝├ž├╝nc├╝ nakliyat grubunu ta┼č─▒yan Private Johnson gemisi ise 20 Ekim g├╝n├╝ birlikleri bo┼čaltmaya ba┼člam─▒┼č (1) ve ard─▒ndan 1. T├╝rk TugayÔÇÖ─▒ BM birliklerine kat─▒lm─▒┼člard─▒r.

S├╝vey┼č Kanal─▒ÔÇÖndan ge├žerek Hint Okyanusuna a├ž─▒lan gemilerin yakla┼č─▒k 3 hafta s├╝ren yolculuk sonucunda vard─▒klar─▒ G├╝ney Kore ve ├╝lkenin g├╝neyindeki Busan (Pusan) Liman─▒ÔÇÖn─▒ g├Âsteren G├╝ney Kore haritas─▒ g├Âr├╝lmektedir
T├╝rk askerinin KoreÔÇÖye varmas─▒ T├╝rk gazetelerine haber olmu┼č ve ilk kafilenin Kore topraklar─▒na ├ž─▒kt─▒─č─▒ 18 Ekim 1950 tarih, 9411 say─▒l─▒ Cumhuriyet GazetesiÔÇÖnde yer alm─▒┼čt─▒r.
Amcam─▒n da i├žinde bulundu─ču 241. Piyade Alay─▒ÔÇÖn─▒n sanca─č─▒ ve komutan─▒ Piyade Albay Celal Dora (2).

241. Alay ile ilgili ve Muharip.gaziler.org.trÔÇÖden al─▒nan bir ba┼čka foto─čraf da a┼ča─č─▒dad─▒r.

Bu foto─čraf da yine Kunu-ri Muharebelerine kat─▒lmadan ├Ânce amcam─▒n baz─▒ BM askerleri ile ├žektirdi─či bir foto─čraf olup, ayakta (bize g├Âre) soldan 1.asker amcam Zeki Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖdur.

Kunuri Sava┼č─▒ ve Amcam─▒n Esir D├╝┼čmesi

T├╝rk askeri KoreÔÇÖye varmas─▒ndan sonra 120 kilometre uzakl─▒ktaki Taegu kentine hareket etmi┼čtir.

Prof. Dr. ├ľzg├╝r Y─▒ld─▒z ve Uzman Ahmet Azman taraf─▒ndan 2020 y─▒l─▒nda ilk bask─▒s─▒ yap─▒lan ÔÇť┼×imal Y─▒ld─▒z─▒ KoreÔÇÖdeÔÇŁ adl─▒ kitapta Gazi Ali Da─čba─čl─▒ taraf─▒ndan anlat─▒lan ve amcam─▒n da i├žinde bulundu─ču ke┼čif tak─▒m─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ ke┼čif s─▒ras─▒nda ya┼čanan ilgin├ž bir anekdot ┼ču ┼čekildedir:

K─▒sa bir s├╝re sonra amcam─▒n da i├žinde bulundu─ču T├╝rk Tugay─▒, Kuzey KoreÔÇÖyi destekleyen ├çinÔÇÖin ba┼člatt─▒─č─▒ b├╝y├╝k sald─▒r─▒ arifesinde Kore sava┼č─▒n─▒n en yo─čun ve en s─▒cak ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒n ya┼čand─▒─č─▒ Kunu-riÔÇÖye intikal etmi┼č ve T├╝rk Tugay─▒, 28 -29 Kas─▒m 1950 tarihleri aras─▒nda Kore Sava┼č─▒n─▒n en s─▒cak ve en zorlu ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒ bu Kunuri Muharebelerinde (Wavon, Simnim-ni, ve Keachon Muharebeleri) ya┼čam─▒┼čt─▒r. BM g├╝├žleri ├çin s─▒n─▒r─▒na yakla┼č─▒k 100 Kilometre uzakl─▒kta iken ├çinlilerin sald─▒r─▒s─▒ kar┼č─▒s─▒nda askerlerini geri ├žekme karar─▒ alm─▒┼č, Birle┼čmi┼č Milletler g├╝├žleri, ├Âzellikle Amerikal─▒lar, T├╝rklerin buradaki kahramanl─▒klar─▒ ve direni┼čiyle zaman kazanm─▒┼č ve ├çinli askerler taraf─▒ndan ku┼čat─▒lmadan geri ├žekilmeyi ba┼čarm─▒┼člard─▒r (4).

26-29 Kas─▒m tarihleri aras─▒nda KunuriÔÇÖde ya┼čanan ├žat─▒┼čmada T├╝rk Tugay─▒ en a─č─▒r kayb─▒n─▒ vermi┼č, ├žok say─▒da askerimiz ┼čehit olmu┼č, yaralanm─▒┼č ve esir edilmi┼čtir. G├╝ney Koreliler ile dil sorunu ya┼čand─▒─č─▒ndan zaman zaman yanl─▒┼čl─▒kla iki ├╝lke askerlerinin birbirleriyle sava┼čt─▒klar─▒ da olmu┼čtur.

Amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre, ├çinliler ve Kuzey Koreliler kamuflaj─▒ ├žok iyi yapt─▒klar─▒ndan kar┼č─▒lar─▒nda sanki bir orman oldu─ču izlenimi yarat─▒p, kum gibi ├╝zerlerine ak─▒yorlarm─▒┼č.

Kunuri Muharebeleri s─▒ras─▒nda ├žok az say─▒da ├žekilen foto─čraflardan birisi (2)

Ge├žici Olarak Kald─▒klar─▒ Esir Kamp─▒ (So─čuk Kamp/├ľl├╝m Vadisi)┬á

Bu muharebe sonunda di─čer milletlerin askerleri ile da─č─▒lan bir├žok askerimiz ├çinliler taraf─▒ndan esir al─▒nm─▒┼č ve k─▒┼čta k─▒yamette K─▒z─▒l ├çin ├ťlkesine do─čru ÔÇť├ľl├╝m Y├╝r├╝y├╝┼č├╝ÔÇŁ denilen bir ay kadar s├╝ren y├╝r├╝y├╝┼č sonucunda yolda ├žok k├Ât├╝ muamelelere maruz kalarak ve 1951 y─▒l─▒n─▒n ba┼č─▒na kadar kalacaklar─▒ Kunuri Muharebesinin yap─▒ld─▒─č─▒ yerden yakla┼č─▒k 100 kilometre uzakl─▒ktaki Hofong Kamp─▒na g├Ât├╝r├╝lm├╝┼člerdir. BM esirleri bu kampa ilk zaman ÔÇťSo─čuk KampÔÇŁ ve ilerleyen g├╝nlerde┬á ÔÇť├ľl├╝m VadisiÔÇŁ ad─▒n─▒ vermi┼čler, bu kamp esirlerin kalacaklar─▒ as─▒l kamplardan ├Ânceki ge├žici olarak tutulduklar─▒ kampt─▒r.

Amcam da bu ├Âl├╝m y├╝r├╝y├╝┼č├╝ ile ilgili olarak yengeme kim yaral─▒ ve halsiz ve y├╝r├╝yemiyorsa ├çinlilerin onlar─▒ dip├žikleyip, orada b─▒rakt─▒klar─▒n─▒ anlatm─▒┼č.

Bu kampta dondurucu so─ču─ča ve beslenme yetersizli─čine maruz kalan esirlerin ├žo─ču yediklerinden ├Ât├╝r├╝ (yar─▒ ├ži─č sebzeler nedeniyle)┬á ishal olmu┼č, T├╝rkler a├žl─▒ktan ├Âlmemek i├žin topraktan donmam─▒┼č ot ve k├Âkleri ├ž─▒kararak, yemi┼čler┬á (5).┬á Amcam da ot ve bitki k├Âk├╝ yediklerini anlatm─▒┼čt─▒r.

T├╝rklerin ot ve otlar─▒n k├Âklerini kazarak yeme becerisi g├Âstermelerinin sebebi hemen hemen hepsinin ├╝lkelerinde k─▒rsal kesimde ya┼čam─▒┼č olmalar─▒d─▒r.

Esir Kamp─▒

Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖnun da bulundu─ču % 57ÔÇÖsi Kunu-ri Muharebelerinden esir al─▒nan 244 T├╝rk (5) ve di─čer BM askerleri, ÔÇť├ľl├╝m VadisiÔÇŁ/ÔÇťSo─čuk KampÔÇŁta┬á ge├žici olarak tutulduktan sonra ├çin askerleri taraf─▒ndan 1950 y─▒l─▒n─▒n Aral─▒k ay─▒ ile 1953 y─▒l─▒n─▒n A─čustos veya Eyl├╝l ay─▒na kadar┬á in┼čaatlar─▒ tamamlanan, 2 sene boyunca tutsak olarak kalacaklar─▒ esir kamplar─▒na g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čler.

Amcam─▒n da i├žinde bulundu─ču ve ilk grup olan Kunuri Grubu, PyoktongÔÇÖdaki 5. esir kamp─▒na yerle┼čtirilmi┼č.

Nitekim, ÔÇťBen T├╝rkÔÇŁ kitab─▒n─▒n yazar─▒ Sava┼č Antropolo─ču Aynur Onur ├çifciÔÇÖnin benimle payla┼čt─▒─č─▒ ve Kore Gazisi ─░brahim Alt─▒nok taraf─▒ndan el yaz─▒s─▒ ile alfabetik s─▒raya g├Âre yaz─▒lm─▒┼č olan 5. esir kamp─▒ndaki T├╝rk esirler listesinde Amcam─▒n ismi 173. s─▒rada yer almaktad─▒r (Listede Amcam─▒n soy ismi, ÔÇťY├Âr├╝kÔÇŁ olarak ge├žiyor)

Bu listenin 170. s─▒ras─▒nda yer alan ve bir├žok esir T├╝rkÔÇÖ├╝n hayat─▒n─▒ kurtaran ve ├╝st├╝n hizmet madalyas─▒ ile ├Âd├╝llendirilen s─▒hhiye onba┼č─▒s─▒ Veli Atasoy halen ya┼čamakta olup, kendisiyle de WhatshappÔÇÖtan g├Âr├╝nt├╝l├╝ olarak g├Âr├╝┼čme onuruna eri┼čtim (yaz─▒m─▒n sonundaki ÔÇťNotlarÔÇŁ b├Âl├╝m├╝nde kendisinden k─▒saca s├Âz edece─čim*).

Haritada da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere ve Amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre esir kamp─▒ ├çinÔÇÖin kuzey do─čusunda bir b├Âlge olan Man├žuryaÔÇÖdaym─▒┼č. Ancak, yay─▒nlarda kamp─▒n oldu─ču yer Pyoktong, Kuzey Kore olarak ge├žiyor. Man├žurya, ad─▒n─▒ b├Âlgenin yerli halk─▒ olan Man├žulardan alm─▒┼č.
ÔÇťBen T├╝rkÔÇŁ(5) kitab─▒ndan ald─▒─č─▒m PyoktongÔÇÖdaki 5. Esir Kamp─▒n─▒n haritas─▒

Yine Amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre bulundu─ču 5. Esir Kamp─▒ ├çinliler taraf─▒ndan ├Ânceleri BMÔÇÖye bildirilmedi─či i├žin resmi kay─▒tlarda g├Âr├╝nm├╝yormu┼č. Nitekim, 5. Kamp─▒n bilinmemesi nedeniyle T├╝rk askeri yetkililerince amcam─▒n ┼čehit oldu─ču sonucuna var─▒lm─▒┼č ve ailesine de ┼čehit oldu─ču bildirilmi┼čtir. Yine amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre kamp─▒n yan─▒ndan ├žok b├╝y├╝k bir akarsu ge├žiyormu┼č. (Bu yaz─▒y─▒ yazmaya ba┼člamama m├╝teakip yapt─▒─č─▒m ara┼čt─▒rmalar sonucunda bu nehrin Man├žurya ile Kuzey Kore s─▒r─▒ndan ge├žen Yalu Nehri oldu─čunu ├Â─črendim. ─░lerleyen zamanlarda Yalu NehriÔÇÖnin ad─▒n─▒n ├že┼čitli kaynaklarda da ge├žti─čini g├Ârd├╝m.) K─▒┼č─▒n bu nehir dondu─čundan esirler i├žin i├žme suyu tedariki g├╝├žle┼čiyormu┼č. Y─▒kanma olanaklar─▒ son derece k─▒s─▒tl─▒ olan esirler amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre yaz─▒n ayn─▒ zamanda bu nehirde y─▒kan─▒yorlarm─▒┼č.

Birle┼čmi┼č Milletlere mensup esirlerin yerle┼čtirildikleri esir kamplar─▒n─▒n toplam say─▒s─▒ 7 adetmi┼č.

5.kamp─▒n mevcudu 4.000 civar─▒nda iken a├žl─▒k, pislik, susuzluk, g├╝nl├╝k a─č─▒r ve y─▒prat─▒c─▒ i┼člerde ├žal─▒┼čma ve k├Ât├╝ muamele y├╝z├╝nden Kas─▒m 1952 tarihinde mevcut 1.600 ki┼či civar─▒na inmi┼č. Ancak T├╝rklerde hi├žbir zayiat olmam─▒┼č. Bu kampta 6 subay, 3 astsubay olmak ├╝zere toplam T├╝rk n├╝fusu 225 ki┼čiymi┼č. Yine bu 5 nolu POWÔÇÖda (Sava┼č Esirleri Kamp─▒) 390 siyah Amerikal─▒, 180 Filipinli, 250 ─░ngiliz, 500 civar─▒nda beyaz Amerikal─▒, yedi Frans─▒z, bir de Yunan varm─▒┼č (6).

Ancak, amcam, kampta Yunan say─▒s─▒n─▒n birden ├žok oldu─čunu s├Âylemi┼čtir.

Amcam─▒n anlatt─▒─č─▒na g├Âre en fazla zulm├╝n oldu─ču kamp 5. Kamp imi┼č, ├ž├╝nk├╝ bu kamp─▒n yeri uzun bir s├╝re BM taraf─▒ndan bilinmedi─či i├žin buradaki esirler ├žok daha fazla i┼čkenceye maruz kalm─▒┼člar.

├çe┼čitli kaynaklardan edindi─čim bilgiye g├Âre esir kamplar─▒ndaki bir├žok ulustan esir hayat─▒n─▒ kaybederken toplam 244 T├╝rk askeri aralar─▒ndaki b├╝y├╝k bir dayan─▒┼čma sayesinde hi├ž zayiat vermemi┼č.

Esirlere tek tip elbise giydirmi┼čler ve elbiselerde r├╝tbe i┼čaretleri bulunmuyormu┼č. Birle┼čmi┼č Milletler askerlerinde r├╝tbesiz olman─▒n getirdi─či disiplinsizlik ba┼člamas─▒na ra─čmen, T├╝rklerde yukar─▒da s├Âz├╝n├╝ etti─čim kendi aralar─▒ndaki hiyerar┼či ve disiplin nedeniyle bu sorun ya┼čanmam─▒┼č.┬á R├╝tbesiz elbise giymelerine ra─čmen T├╝rklerdeki en r├╝tbeli y├╝zba┼č─▒ym─▒┼č. Y├╝zba┼č─▒ yine y├╝zba┼č─▒, ba┼č├žavu┼č yine ba┼č├žavu┼č, onba┼č─▒ yine onba┼č─▒ olarak kalm─▒┼č.

Dayan─▒┼čmaya ├Ânek olarak ┼ču anekdot anlat─▒l─▒r: ├çinliler T├╝rklerdeki dayan─▒┼čmay─▒ k─▒rmak i├žin ├Ânce aralar─▒ndaki en ├╝st r├╝tbeli askeri ko─ču┼čtan al─▒yorlarm─▒┼č, bunun ├╝zerine T├╝rk esirler aralar─▒nda ikinci ├╝st r├╝tbeli askerin komutanl─▒─č─▒n─▒ kabul edip, onun talimatlar─▒ do─črultusunda davran─▒yorlarm─▒┼č, ard─▒ndan ikinci ├╝st r├╝tbeli askeri de gruptan ay─▒rd─▒klar─▒nda onun yerine hemen ├╝├ž├╝nc├╝ ├╝st r├╝tbeli asker ge├žiyormu┼č. Bu b├Âyle devam edip gidiyor, en son iki T├╝rk asker kalsa bile daha deneyimli ve ya┼č├ža b├╝y├╝k olan di─čerine komutanl─▒k ediyormu┼č. Hatta, ├Âyle ki son olarak k─▒dem ve ya┼č├ža ayn─▒ olan iki T├╝rk asker kalsa bile bu sefer de nizamiyeden ilk gireninin komutanl─▒k etmesi gerekiyormu┼č.

Esir kamp─▒ndaki T├╝rk askerlerinin dayan─▒┼čmas─▒ T├╝rkiye Muharip Gazileri Derne─či taraf─▒ndan yay─▒mlanan bir yaz─▒da da a┼ča─č─▒daki gibi anlat─▒lm─▒┼čt─▒r:

ÔÇť├çinliler esir kamplar─▒nda esirlere her t├╝rl├╝ yalan, ┼ča┼č─▒rtma, korkutma ve i┼čkence metotlar─▒ uygulayarak beyin y─▒kama faaliyetleri s├╝rd├╝rm├╝┼člerdir. Bu faaliyetlerden BM askerleri i├žinde sadece T├╝rk esirleri etkilenmemi┼čtir. Esir kamplar─▒ndaki olumsuz her t├╝rl├╝ ┼čartlara en iyi dayanan T├╝rkler olmu┼čtur. K├Ât├╝ ya┼čam ko┼čullar─▒, disiplin zafiyeti ve zorluklarla ba┼č edememe gibi nedenlerle esir kamp─▒ ya┼čam─▒na ayak uyduramayan bir├žok BM askeri hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir. Buna kar┼č─▒l─▒k, esir kamplar─▒nda hayat─▒n─▒ kaybeden T├╝rk askeri yoktur. T├╝rk askerleri esir kamplar─▒nda diren├žlerini ve askeri disiplini her zaman muhafaza ettiler, emir ve komuta zincirini bozmad─▒lar. T├╝rk askerleri esir kamplar─▒nda 24 saat birbirlerine destek oldular, kamp ya┼čam─▒na topluca kat─▒larak hayatlar─▒n─▒ idame ettiler. Y├╝r├╝yemeyen arkada┼člar─▒n─▒ s─▒rtlar─▒nda ta┼č─▒d─▒lar, hasta olan, ├╝┼č├╝yen arkada┼člar─▒n─▒ v├╝cutlar─▒yla ─▒s─▒tt─▒lar.ÔÇŁ (Bu anlat─▒lanlar─▒ a┼ča─č─▒da yazaca─č─▒m ├╝zere amcam─▒n da anlatt─▒klar─▒ teyit etmektedir.)

Bu dayan─▒┼čman─▒n T├╝rklerin karakteristik bir ├Âzelli─či oldu─ču anla┼č─▒lmakta olup, nitekim Pakize T├╝rko─člu taraf─▒ndan yaz─▒lan ÔÇťTongu├ž Ve Enstit├╝leriÔÇŁ adl─▒ kitapta da, Mustafa KemalÔÇÖin ├Ânceki sava┼člardan, T├╝rk halk─▒n─▒n, ├Âzellikle k├Âyl├╝lerin, dayanma, dayan─▒┼čma ve imece g├╝c├╝yle yapamayacaklar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ anlam─▒┼č oldu─ču, belirtilmektedir.

Amcam─▒n Sava┼č ve Esaretle ─░lgili Olarak Anlatt─▒klar─▒ ve Esir Kamp─▒nda Ya┼čad─▒klar─▒

Kedisinden duydu─čumuz sava┼č ve esir kamp─▒nda ya┼čad─▒klar─▒n─▒ a┼ča─č─▒da anlatmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m:

– Kunuri s─▒k a─ča├žl─▒, ormanl─▒k bir yer oldu─čundan, ├çin askerleri kum gibi ├╝zerlerine sald─▒r─▒yormu┼č ve orman─▒n─▒n i├žinden o askerlerin nereden geldiklerini kestiremiyorlarm─▒┼č.

BM cephesinde sava┼č─▒ Amerikal─▒lar y├Ânetip, ia┼čeyi de kendileri sa─člad─▒klar─▒ndan, ├žat─▒┼čma olaca─č─▒ g├╝n askerlerin iyi beslenmeleri i├žin yemekte hindi ├ž─▒kart─▒rlarm─▒┼č. Amcamlar da bunu bildiklerinden e─čer yemekte hindi ├ž─▒karsa o g├╝n cepheye gideceklerini tahmin ederler ve mutlaka da giderlermi┼č.

– Kunuri sava┼č─▒nda askerler da─č─▒ld─▒klar─▒ s─▒rada amcam T├╝rkiyeÔÇÖden de arkada┼č─▒ olan yaral─▒ bir askeri s─▒rt─▒na alarak ka├žmaya ba┼člam─▒┼č ve ka├žarlarken arkalar─▒ndan silah sesleri de geliyormu┼č,┬á silah seslerinin kesilmesi ├╝zerine, amcam bir a─čac─▒n alt─▒nda durup, dinlenmek istemi┼č. Ancak, arkada┼č─▒n─▒ s─▒rt─▒ndan indirdi─činde arkada┼č─▒n─▒n ├Âld├╝─č├╝n├╝, s─▒rt─▒n─▒n da arkadan at─▒lan mermilerle kalbura d├Ând├╝─č├╝n├╝ g├Ârm├╝┼č.

-KoreÔÇÖde sava┼čan ve NazilliÔÇÖde Koreli Zeki olarak tan─▒nan amcamla ilgili olarak k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝mde en merak etti─čim konu da sava┼čta hi├ž ├çinli ├Âld├╝r├╝p ├Âld├╝rmedi─či idi. Defalarca sormama ra─čmen, kimseyi ├Âld├╝rmedi─čini s├Âylemi┼čti.

Yeti┼čkin hale gelip ayn─▒ soruyu tekrar sordu─čumda bir ├çinliyi mecburen ├Âld├╝rd├╝─č├╝n├╝ anlatm─▒┼čt─▒. ┼×├Âyle ki,

Sava┼č s─▒ras─▒nda ba─čl─▒ olduklar─▒ birliklerini kaybeden amcam ve bir arkada┼č─▒ iki ├çinli taraf─▒ndan kovalanm─▒┼člar, uzun s├╝ren bir kovalamacadan sonra amcam bir ├žukurun i├žine d├╝┼čm├╝┼č (veya atlam─▒┼č), elindeki t├╝fekle ├žukurun ba┼č─▒na gelen ├çinli asker tam amcam─▒ vuraca─č─▒ s─▒rada ├žukurda s─▒rt ├╝st├╝ yatmakta olan amcam t├╝fe─čini ate┼čleyerek ├çinliyi ├Âld├╝rm├╝┼č. Yeti┼čkin bir ya┼ča gelmi┼č olmama ra─čmen amcam─▒n bir insan─▒ mecburen de ├Âld├╝rm├╝┼č olmas─▒ beni bir hayli etkilemi┼čti. Niye k├╝├ž├╝k ya┼čta bana bu olay─▒ anlatmad─▒─č─▒ konusunda kendisine hak vermi┼čtim.

-Man├žuryaÔÇÖda esir kamp─▒nda bulunduklar─▒ s├╝re boyunca ├çinli askerler taraf─▒ndan her g├╝n ├çin Halk Cumhuriyeti Devlet Ba┼čkan─▒ Mao Zedong ile ilgili mar┼č s├Âyletilirmi┼č ve rejimleri ile ilgili propaganda yap─▒l─▒rm─▒┼č.

– Esirlere d├╝zenli olarak kendi rejimlerinin propagandas─▒n─▒ yapan ├çinliler, e─čer kendilerine inan─▒p, ├╝lkelere d├Ând├╝klerinde rejimlerini savunacak olurlarsa daha ├žok yiyecek vereceklerini ve daha iyi ┼čartlarda ya┼čamalar─▒n─▒ sa─člayacaklar─▒n─▒ taahh├╝t ederlermi┼č. Yengem, amcam─▒n kampta ├žok a├žl─▒k ├žekmeleri nedeniyle, ÔÇťBize hi├ž ekmek vermedikleri i├žin onlara inanmad─▒k, e─čer ekmek verselerdi inan─▒rd─▒kÔÇŁ dedi─čini aktarm─▒┼čt─▒r. Bu da bize T├╝rklerin ne kadar ekme─če d├╝┼čk├╝n oldu─čunu g├Âstermektedir.

– ├çok so─čuk bir b├Âlgede bulunan esir kamplar─▒ndaki askerler, so─čuktan ├žok etkilenmi┼čler. ├çe┼čitli yay─▒nlarda esir kamp─▒ndaki ko─ču┼člar─▒n ├žok muhafazal─▒ olmamas─▒ ve so─čuktan korumamas─▒ nedeniyle esirlerin so─čuktan korunmak ve donmamak i├žin birbirlerine sar─▒larak yatt─▒klar─▒ belirilmi┼čtir. Amcam da ko─ču┼člarda so─čuktan korunmak ve donmamak i├žin birbirlerine sar─▒larak yatt─▒klar─▒n─▒ ve hatta nefeslerinden ├ž─▒kan buharla ko─ču┼č camlar─▒n─▒n buz tuttu─čunu anlatm─▒┼čt─▒r.

-Nitekim so─čuklardan ├žok etkilenen amcam, di─čer askerlerin bir├žo─ču gibi zat├╝rreye yakalanm─▒┼č, koah hastas─▒ olmu┼čtur.

-├çinliler bulunduklar─▒ esir kamp─▒n─▒n yan─▒ndan ge├žen akarsuyun (Yalu Nehri) ├╝zerine uzat─▒lan iki kalas─▒n ├╝st├╝nde esirleri cezaland─▒rmak amac─▒yla alt─▒ a├ž─▒k olan bir oda yapm─▒┼člar ve esirler ceza ald─▒klar─▒nda ak┼čamlar─▒ bu odaya kapat─▒l─▒rlarm─▒┼č. Bu kapal─▒ yerde ve kalaslar─▒n ├╝zerinde saatlerce ayakta durmak zorunda kalan esirler, uyumalar─▒ veya dengelerinin yitirmeleri halinde dereye d├╝┼č├╝p, hayatlar─▒n─▒ kaybetme tehlikesiyle kar┼č─▒la┼č─▒rlarm─▒┼č.

– ├çinliler i┼čkence amac─▒yla esirlere yemeleri i├žin ├Ânlerine ├žuvallarla ac─▒ biber koyar ve esirler de a├žl─▒ktan bu ac─▒ biberleri yemek zorunda kal─▒rlarm─▒┼č. (Ac─▒ biber yemeye oradan al─▒┼čt─▒─č─▒n─▒, s├Âylerdi. Ben de hat─▒rl─▒yorum, ├žok ac─▒ biber yerdi.)

-Esir kamp─▒ndan ├Ânce de olduk├ža a├ž kalm─▒┼člar, birliklerinden kopup, kaybolduktan sonra g├╝nlerce a├ž kald─▒klar─▒ i├žin yollar─▒n─▒n ├╝zerinde bulduklar─▒ ├Âlm├╝┼č atlar─▒n eti ile tarlalarda bulduklar─▒ kabaklar─▒ ├ži─č ├ži─č yemi┼čler.

– Esir kamp─▒nda da ├žok a├žl─▒k ├žeken amcamlara ├çinlilerin verdikleri yiyecekler ├žok yetersizmi┼č ve verilen yiyecekler aras─▒nda s├╝p├╝rge tohumu da bulunmaktaym─▒┼č (Ki, onlar, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda s├╝p├╝rge otu tohumundan ekmek yap─▒p, yiyen insanlar─▒n ├žocuklar─▒yd─▒lar. Babaannem de s─▒k s─▒k Yunan i┼čgali s─▒ras─▒nda s├╝p├╝rge tohumundan yap─▒lan ekmekleri yediklerini anlat─▒rd─▒. Kald─▒ ki, ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda 10 ya┼č─▒n ├╝st├╝nde olan KoreÔÇÖde sava┼čan bu ku┼ča─č─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n ─░kinci D├╝nya sava┼č d├Âneminde de bizzat s├╝p├╝rge otu tohumu yediklerini d├╝┼č├╝n├╝yorum). Hatta, zaman zaman o denli a├ž kalm─▒┼člar ki d─▒┼čk─▒lardaki tohumlar─▒ bile ay─▒klay─▒p yemi┼čler

-Su ihtiya├žlar─▒n─▒ gidermek i├žin kar yemi┼čler.

-Amcam, esir kamp─▒ i├žin ÔÇťcehennem gibi bir yerÔÇŁ dermi┼č.

-Esirler t─▒ra┼č olacaklar─▒ zaman bir ├žukurda bekletilir, ├çinliler de t─▒ra┼č olmak i├žin bekleyen esirlere tek bir t─▒ra┼č b─▒├ža─č─▒ atarlarm─▒┼č ve amcamlar da kendilerine at─▒lan ve iyice de k├Ârelen bu t─▒ra┼č b─▒├ža─č─▒ ile t─▒ra┼č olmaya ├žal─▒┼č─▒rlarm─▒┼č.

– Esirlere sigara da─č─▒t─▒lmad─▒─č─▒ veya ├žok az da─č─▒t─▒ld─▒─č─▒ i├žin sigara al─▒┼čkanl─▒─č─▒ olan esirler (amcam dahil) ├çinlilerin n├Âbet tuttu─ču tel ├Ârg├╝lerin yan─▒na kadar gider sigara i├žen ├çinli askerler taraf─▒ndan at─▒lan sigara izmaritlerini toplarlarm─▒┼č. Toplad─▒klar─▒ izmaritlerdeki t├╝t├╝nleri birle┼čtirerek sar─▒p, sard─▒klar─▒ bu sigaralar─▒ da ortakla┼ča i├žerlermi┼č.

– Ayr─▒ca, otlardan da sigara yap─▒p i├žiyorlarm─▒┼č.

-BM askerleri esir kamp─▒nda m─▒s─▒rdan i├žki yapm─▒┼člar. Esirler, bulduklar─▒ m─▒s─▒r ko├žanlar─▒ndaki m─▒s─▒r tanelerini ay─▒klayarak suyla birlikte bir toprak testinin i├žine doldurmu┼člar ve ├╝zerine de biraz ┼čeker ekleyip, a─čz─▒n─▒ da iyice kapatt─▒ktan sonra testiyi topra─ča g├Âmm├╝┼čler. Bir s├╝re sonra g├Âmd├╝kleri bu testiyi ├ž─▒kar─▒p, a─čz─▒n─▒ da a├žt─▒klar─▒nda mayalanma sonucu ├žok sert bir i├žkiyle kar┼č─▒la┼čm─▒┼člar.┬á O kadar ki, zaten yetersiz beslenen ve o i├žkiden bir yemek ka┼č─▒─č─▒ alan herkes sarho┼č olmu┼č ve bu i├žkiden bir yemek ka┼č─▒─č─▒ i├žen o dev gibi siyahi Amerikal─▒lar bile adeta ├žarp─▒lm─▒┼člar.

Amcam, i├žkiyi i├žen Amerikal─▒lar─▒n ─▒sl─▒k ├žalarak ve yalpalaya yalpalaya nas─▒l y├╝r├╝d├╝klerini, onlar─▒n hareketlerini taklit ederek anlatm─▒┼čt─▒.

– Amerikal─▒lar esir kamp─▒nda vakit bulduk├ža m├╝zikle u─čra┼č─▒rlar ve ┼čark─▒ s├Âylerlermi┼č, Amerikal─▒ siyahiler nerede bir kam─▒┼č veya bir teneke bulsalar hemen onlarla m├╝zik yaparlarm─▒┼č. Amcam NazilliÔÇÖye d├Ând├╝kten sonra oradan gelen al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Caz m├╝zi─či ve Louis Armstrong dinler,- Louis ArmstrongÔÇÖun ┼čark─▒lar─▒n─▒ s├Âylerdi.

-K├╝├ž├╝kl├╝─č├╝ ve gen├žli─činde futbola ilgili ve merakl─▒ olan amcam bu ilgisini esir kamp─▒nda da s├╝rd├╝rm├╝┼č ve esir kamp─▒nda da futbol oynam─▒┼č. Bana esir kamp─▒nda esir BM askerlerinden olu┼čan tak─▒mda ├çinlilerle yapt─▒klar─▒ futbol ma├žlar─▒ndan s├Âz etmi┼čti.

1952 Sonbahar─▒nda Man├žuryaÔÇÖdaki esir kamplar─▒ aras─▒nda oynanan futbol ma├žlar─▒nda amcam─▒n da yer ald─▒─č─▒ 5. kamp─▒n futbol tak─▒m─▒n─▒n foto─čraf─▒. (Foto─čraf─▒n arkas─▒na amcam, ÔÇť30.11.1952, P.O.W.-ByoktongÔÇŁ ┼čeklinde not d├╝┼čm├╝┼čt├╝r -P.O.W.=Sava┼č Esirleri Kamp─▒)

Bu resimde g├Âr├╝nen 11 ki┼čiden 3 tanesi T├╝rk, di─čerleri ba┼čka uluslardand─▒r.

5.Kamp tak─▒m kadrosu a┼ča─č─▒daki gibidir:

├ľn s─▒radakiler, bize g├Âre soldan sa─ča: Amcam Onba┼č─▒ Zeki Y├╝r├╝ko─člu, Er ─░.D. T├╝rkiye; Er Johan J. Lowel, Kuzey Londra, ─░ngiltere; Onba┼č─▒ Rene Madone, Paris, Fransa; Er Hugh Kerr, Glasgow, ─░sko├žya.

Arka s─▒ra, soldan sa─ča: Er Beruvard C. Canavan, Belfast, K. ─░rlanda; Asker A.F., T├╝rkiye; ├çavu┼č Arie Biever, Hollanda; Onba┼č─▒ Edvin R. Meyers, Baraboo, ABD; ├çavu┼č Robert Wilson, Pensilvanya, ABD ve Onba┼č─▒ Alexander Ewan, ─░sko├žya (5).

(Amcam─▒n soy ismi burada da ÔÇťY├╝r├╝ko─čluÔÇŁ olarak ge├žiyor.)

├çinlilerin d├╝nya ├žap─▒nda tan─▒t─▒m elde etmeyi umduklar─▒ esir kamplar─▒ aras─▒ olimpiyatlar 15 Kas─▒m 1952-27 Kas─▒m 1952 tarihleri aras─▒nda, PyoktongÔÇÖda ÔÇť1952 Kamplar Aras─▒ Esir Olimpiyatlar─▒ÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda d├╝zenlenmi┼čtir.┬á Baz─▒ mahkumlar kat─▒lmay─▒ reddederken 11 milletten 500ÔÇÖden fazla mahk├╗m bu olimpiyatlara kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu oyunlarda Kuzey KoreÔÇÖdeki t├╝m hapishane kamplar─▒ temsil edilmi┼č ve kamplar, Amerikan futbolu, beyzbol, softbol (beyzbola benzeyen ancak daha yumu┼čak bir oyun), basketbol, voleybol, atletizm, futbol, jimnastik ve boks dallar─▒nda yar─▒┼čm─▒┼člar. Bu olimpiyatlar esirler i├žin di─čer kamplardaki arkada┼člar─▒ ile bulu┼čmak i├žin bir f─▒rsat olmu┼č.┬á Ayr─▒ca baz─▒ esirler, bu oyunlar s─▒ras─▒nda foto─čraf├ž─▒l─▒k, spikerlik yapm─▒┼č ve hatta her g├╝n yar─▒┼čmadan sonra Olimpik Roundup (Olimpik Toplant─▒s─▒) adl─▒ bir b├╝lteni yay─▒nlayarak muhabir olarak hareket etmi┼čler.

Bu yar─▒┼čmalar─▒n genel sonucuna g├Âre amcam─▒n da bulundu─ču 5. Kamp (Pyoktong, Kuzey Kore) 1ÔÇÖinci olmu┼č. Olimpiyatlar s─▒k s─▒k Kuzey Kore psikolojik sava┼č bro┼č├╝rlerinde yer alm─▒┼č ve 1952 Olimpiyatlar─▒n─▒n, ├çin ve m├╝ttefiklerinin teslim olanlara iyi ko┼čullar sunduklar─▒na i┼čaret etmesine y├Ânelik propaganda arac─▒ olmu┼č.

T.C. Dokuz Eyl├╝l ├ťniversitesi Atat├╝rk ─░lkeleri ve ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n ÔÇťKore Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk OrdusuÔÇÖnun Lojistik Deste─čiÔÇŁ adl─▒ ve Adil I┼č─▒k taraf─▒ndan 2009 y─▒l─▒nda haz─▒rlanan y├╝ksek lisans tezinde amcam─▒n da isminin ge├žti─či Harp Esirleri Olimpiyatlar─▒ÔÇÖndan a┼ča─č─▒daki gibi s├Âz edilmi┼čtir:

ÔÇťEsir kamplar─▒nda sosyal ya┼čamla ilgili en somut ├Ârnek ise esir kamplar─▒ aras─▒nda d├╝zenlenen ÔÇśHarp Esirleri Olimpiyatlar─▒ (Intercamps Olympics)ÔÇÖd─▒r. T├╝rk harp esirlerinin de b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─čunun bulundu─ču Pyoktong 5 no.lu Esir Kamp─▒nda d├╝zenlenen bu olimpiyatlara T├╝rk esirlerden de kat─▒lanlar bulunmaktad─▒r. 243 Karma bir komite taraf─▒ndan organize edilen bu oyunlara 1, 2, 3, 4 ve 5 numaral─▒ esir kamplar─▒nda kalan esirler aras─▒ndan se├žilen sporcular kat─▒lm─▒┼č, kamp b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde ba┼čar─▒n─▒n beklendi─či m├╝sabakalar sonucunda 5 no.lu kamp birinci, 1 no.lu kamp ikinci, 4 no.lu kamp ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒rada yer alm─▒┼čt─▒r. Oyunlar, atletizm, g├╝re┼č, boks, basketbol, futbol, voleybol dallar─▒n─▒ kapsamaktayd─▒. T├╝rk harp esirlerinden Kaz─▒m ├ľve├ž, Arif G├Âk├že, Kadir ├ťz├╝lmez, Ahmet Akda─č, Mehmet G├Â├žer, Mevl├╝t Kanat, Niyazi Kaya g├╝re┼č dal─▒nda, Rafet ─░zmir 100 ve 400 metre ko┼čuda, ─░rfan Dumlup─▒nar 3000 metre ko┼ču, 100 metre engelli ko┼ču ve uzun atlamada, Ali Ferah voleybolda ve futbolda, ─░smail Demirdelen, Jan Andronikyan ve Zeki Y├╝r├╝ko─člu futbolda kat─▒lm─▒┼člar, ayr─▒ca Mahir A├ž─▒kg├Âz, Ahmet Yavuz ve Jan Andronikyan ├žal─▒┼čmalar─▒ ile organizasyonda g├Ârev alm─▒┼člard─▒r.ÔÇŁ denilmektedir.

-Kampta T├╝rk esirler zaman zaman kendi aralar─▒nda da g├╝re┼čirlermi┼č:

Amcam, yukar─▒daki ve 30.07.1953 tarihli foto─čraf─▒n arkas─▒na d├╝┼čt├╝─č├╝ notta, Mahmut U├žak ve Mehmet ├ťnalÔÇÖ─▒n g├╝re┼čtiklerini, bu foto─čraf─▒n esaret hat─▒ras─▒ oldu─čunu ve g├╝re┼čen arkada┼člar─▒ndan hat─▒ra olsun diye bu foto─čraf─▒ ald─▒─č─▒n─▒ ve saklamakta oldu─čunu, belirtmi┼čtir.

├çinliler esirleri her g├╝n kamp d─▒┼č─▒na ├ž─▒kart─▒p ve genellikle ta┼č k─▒rma i┼činde ├žal─▒┼čt─▒r─▒rlarm─▒┼č.

-Esir kamp─▒ndan ├žal─▒┼čmak ├╝zere yine kamp d─▒┼č─▒na ├ž─▒kt─▒klar─▒ bir g├╝nkampa d├Ânmeyip o ak┼čam k├Âyde kalan┬á amcam ve┬á┬á 5-6 arkada┼č─▒ ÔÇťak dar─▒ÔÇŁ bulmu┼člar, ├çinliler ellerinden almas─▒nlar diye de kimseye haber vermeden a├žl─▒ktan sabaha kadar da bu dar─▒lar─▒ yemi┼čler. T─▒ka basa doyduklar─▒ndan ve yediklerini eritemedikleri i├žin de birka├ž g├╝n bir ┼čey yememi┼čler.

-Amcam─▒n bulundu─ču 5. Esir Kamp─▒ uzunca bir s├╝re D├╝nyadan tecrit edilmi┼č oldu─ču i├žin yukar─▒da da belirtti─čim gibi BM uzunca bir s├╝re bu kamp─▒n varl─▒─č─▒ndan haberdar olamam─▒┼č. Amcamlar, 2. kamp─▒n in┼čas─▒ ve 5. kampta s├╝rmekte olan in┼čaatlar i├žin yine bir g├╝n kamp d─▒┼č─▒nda ta┼č k─▒rarlarken bir Amerikan u├ža─č─▒n─▒n ge├žti─čini g├Ârm├╝┼čler, u├ža─ča el, kol ve giysiler sallayarak yerlerini bildirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člar, ├çinliler u├žaktakilerin esirleri g├Ârmemesi i├žin onlar─▒ a─ča├žlar─▒n alt─▒na saklam─▒┼člar. Bu u├žak ├╝zerlerinde birka├ž tur atm─▒┼č, ├çinlilerin bask─▒s─▒na ra─čmen cesareti olan baz─▒ esirler a─ča├žlar─▒n alt─▒ndan ├ž─▒karak, i┼čaret vermeye devam etmi┼čler. Esirleri fark eden s├Âz konusu u├žak personeli taraf─▒ndan BMÔÇÖye haber verilmesinin ard─▒ndan BM u├žaklar─▒ kamp─▒n ├ževresini gerek ─▒┼č─▒k bombas─▒ ve gerekse normal bomba atmak suretiyle kamp─▒n yerini saptanm─▒┼č. Ancak, bu bombalama s─▒ras─▒nda herhangi bir can kayb─▒ ya┼čanmam─▒┼č.

Bu foto─čraf bir├žok yay─▒n organ─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č olup, amcam─▒n foto─čraflar─▒ aras─▒nda bulunmaktad─▒r

Amcam, ├že┼čitli milletlerden askerlerin bulundu─ču Kore Sava┼č─▒ ve esareti s─▒ras─▒nda ─░ngiliz ve Amerikal─▒lardan zaten ├žok merakl─▒ oldu─ču ─░ngilizcesini geli┼čtirme imk├ón─▒ bulmu┼č ve esaretten d├Ând├╝kten sonra da┬á┬á onlarla mektupla┼čm─▒┼čt─▒r.

Amcam foto─čraf─▒n arkas─▒na, Clyde isimli arkada┼č─▒n─▒n KoreÔÇÖde 10.12.1952 tarihinde ├žektirmi┼č oldu─ču foto─čraf─▒ g├Ânderdi─čini yazm─▒┼č:

Nitekim, y─▒llar sonra ─░ngiltereÔÇÖde ya┼čayan k─▒z─▒n─▒n yan─▒na gitme te┼čebb├╝s├╝nde bulunduklar─▒nda da vize alabilmek i├žin ─░ngiltereÔÇÖde ya┼čayan esir kamp─▒ndan arkada┼člar─▒na ait mektuplar─▒ da ─░ngiliz g├Ârevlilerine g├Âstermi┼čtir.

Amcam Kore Sava┼č─▒nda Esir D├╝┼č├╝p B├╝y├╝k S─▒k─▒nt─▒lar ve Zorluklar ─░├žinde ─░ken Ailesine ┼×ehit Haberinin Gelmesi

Dedem ve ailesi NazilliÔÇÖnin ├çapahasan MahallesiÔÇÖnde 1918 veya 1919 y─▒l─▒nda 1950 y─▒l─▒na kadar ikamet etmi┼č, Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒n ard─▒ndan ├žift├ži olduklar─▒ i├žin ilkbahardan sonbahara kadar tarlalar─▒n─▒n kenar─▒nda kam─▒┼čtan yapt─▒klar─▒ evlerde ya┼čam─▒┼člar. Dedem, amcam askere, oradan da KoreÔÇÖye gitti─či d├Ânemde ┼čehir d─▒┼č─▒ say─▒lacak, S├╝merbank Basma Sanayii Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n yak─▒n─▒ndaki bir arazisinin k├Â┼česine kargir bir ev yapt─▒rm─▒┼č. 1950 y─▒l─▒n─▒n k─▒┼č aylar─▒na do─čru evin in┼čaat─▒ bitip bu eve ta┼č─▒nacaklar─▒ s─▒rada┬á (Amcam─▒n esir al─▒n─▒p, esir kamp─▒na al─▒nd─▒─č─▒ g├╝nlerde) dedemi askerlik ┼čubesinden ├ža─č─▒rm─▒┼člar, amcam─▒n ┼čehit oldu─čunu bildirmi┼čler. Tabii dedem o anda b├╝y├╝k bir ├Âfke patlamas─▒ i├žinde,┬á ÔÇŁO─člumu bana geri verinÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rm─▒┼č, aile de ├žok b├╝y├╝k bir ├╝z├╝nt├╝ ya┼čam─▒┼č. Yeni yap─▒lan eve ├╝z├╝nt├╝ i├žinde ta┼č─▒nm─▒┼člar, amcam i├žin mevlit okutmu┼člar. ├ť├ž y─▒l boyunca da evlatlar─▒n─▒n ac─▒s─▒ ile ya┼čam─▒┼člar.

Ancak, babaannem hi├žbir zaman amcam─▒n ├Âld├╝─č├╝ne inanmam─▒┼č, her namazdan sonra dua etmi┼č.

1952 y─▒l─▒nda askere giden 1932 do─čumlu babam L├╝tfi Y├Âr├╝ko─člu da KoreÔÇÖye gitmek istemi┼čse de dedem buna ┼čiddetle kar┼č─▒ ├ž─▒karak, babam─▒n KoreÔÇÖye gitmesine engel olmu┼č.

Amcam─▒n Sa─č Oldu─ču Haberinin Ula┼čmas─▒┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

21 Nisan 1953 tarihli H├╝rriyet Gazetesi

21 Nisan 1953 tarihli H├╝rriyet GazetesiÔÇÖnde KoreÔÇÖde esir m├╝badelesinin (K├╝├ž├╝k Takas) ba┼člad─▒─č─▒n─▒n bildirilmesinin ard─▒ndan Kore Sava┼č─▒ 27 Temmuz 1953’te Panmunjom Ate┼čkes Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzalanmas─▒ ile sona ermi┼č ve sava┼č rehinelerinin kar┼č─▒l─▒kl─▒ geri verilmesi kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ťz├╝nt├╝ ve yasla ge├žen 3 y─▒la yak─▒n bir zaman sonra ailenin yeni evlerine ta┼č─▒nmalar─▒ndan┬á yakla┼č─▒k 3 sene sonra bir ak┼čam saat 23.00 haberlerinde┬á radyoda esir kamplar─▒ndan serbest b─▒rak─▒lacak askerlerin isimleri okunmu┼č ve bu isimlerin i├žinde ÔÇťZeki Y├Âr├╝ko─čluÔÇŁ ismi de ge├žince, ├çapahasan MahallesiÔÇÖnde ┬ágece haberlerini dinleyen ve dedemi tan─▒yan bir ki┼či ┬áNazilliÔÇÖnin g├╝neyindeki en son ev olan dedemin evine gelerek┬á ÔÇťAli Efe, Ali EfeÔÇŁ diye┬á dedeme seslenmi┼č, yatm─▒┼č olan aileyi uyand─▒rm─▒┼č ve ┬áamcam─▒n ya┼čad─▒─č─▒n─▒ ve esir kamp─▒nda oldu─čunu bildirmi┼č. Dedem de haberi al─▒nca ÔÇŁin┼čallah, in┼čallahÔÇŁ diyerek sevin├ž i├žinde haberi veren ki┼čiye sar─▒lm─▒┼č.

Bu haber radyodan daha sonraki g├╝nlerde de birka├ž kez daha duyurulmu┼č. Akabinde de Kore’de g├Ârevli T├╝rk tugay─▒nda sava┼č muhabirli─či yapan H├╝rriyet Gazetesi muhabiri Hikmet Feridun Es esir listesini H├╝rriyet GazetesiÔÇÖnde yay─▒nlam─▒┼č.

Aile art─▒k ├žocuklar─▒n─▒n d├Ân├╝┼č├╝ ile ilgili haber beklemeye ba┼člam─▒┼č.

Yengem ise, haber veren ki┼činin o d├Ânemde Nazilli Pamuk Ara┼čt─▒rma Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde ├žal─▒┼čan Sami isimli kom┼čumuz oldu─čunu, amcamla ilgili bilgi almak i├žin dedemi askerlik ┼čubesine onun g├Ât├╝rd├╝─č├╝n├╝, s├Âylemi┼čtir.

Asl─▒nda esir kamplar─▒ndaki bir├žok esir, aileleri ile 1951 y─▒l─▒n─▒n sonundan itibaren mektupla┼čmaya ba┼člam─▒┼č ve mektupla┼čan askerlerin aileleri de ├žocuklar─▒n─▒n durumundan haberdar olmu┼č.

Ancak, amcam ailesi ile mektupla┼čamad─▒─č─▒ndan sa─č oldu─čunun anla┼č─▒lmas─▒ m├╝badelenin ba┼člad─▒─č─▒ tarihte olmu┼čtur.

Amcam─▒n ├ľzg├╝rl├╝─č├╝ne kavu┼čmas─▒

Ben T├╝rk isimli kitaptan ├Â─črendi─čime g├Âre esirlerin serbest b─▒rak─▒lmalar─▒ k├╝├ž├╝k ve b├╝y├╝k takas adl─▒ iki adet takas sonucu ger├žekle┼čmi┼č. 20 NisanÔÇÖda ba┼člayan K├╝├ž├╝k Takas─▒n ard─▒ndan amcam 229 esirle birlikte 1953 y─▒l─▒ A─čustos-Eyl├╝l aylar─▒nda ger├žekle┼čtirilen B├╝y├╝k Takas (esir takas─▒) sonucu ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne kavu┼čmu┼č ve bir├žok esir arkada┼č─▒ ile birlikte TokyoÔÇÖya gelmi┼č ve esir kamp─▒nda zat├╝rreye yakalanmas─▒ nedeniyle TokyoÔÇÖda bir s├╝re tedavi g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Hem amcam─▒n hem de Gazi ─░brahim Alt─▒nokÔÇÖun da ar┼čivinde bulunan, ─░brahim Alt─▒nokÔÇÖun d├╝┼čt├╝─č├╝ nota g├Âre Seul Havaalan─▒ÔÇÖnda TokyoÔÇÖya gitmek i├žin u├žu┼č saatini bekleyen bir k─▒s─▒m BM askerlerinin ├žektirdikleri bir foto─čraf (5). Arka s─▒rada bize g├Âre sa─čdan ilk ba┼čtaki asker amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu (Bu foto─črafta 18 asker oldu─ču halde ─░brahim Alt─▒nok 16 askerin ad─▒n─▒ yazm─▒┼č, amcam ile di─čer bir askerin ad─▒n─▒ yazmam─▒┼čt─▒r.)┬á
Amcam ve 2 arkada┼č─▒ TokyoÔÇÖda tedavi alt─▒nda. Bu Foto─čraf─▒n arkas─▒nda da amcam─▒n el yaz─▒s─▒ ile ÔÇťEkim 1953 – TOKYOÔÇŁ yazmaktad─▒r. Sa─č ba┼čtaki amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu. (Ancak tarihte bir yanl─▒┼čl─▒k oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum, ├ž├╝nk├╝ amcam─▒n 15 Eyl├╝lÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ânerken foto─čraflar var ve NazilliÔÇÖde kar┼č─▒lan─▒┼č─▒ da 02 Ekim 1953)
Bu foto─čraf da amcam─▒n TokyoÔÇÖdaki tedavisi s─▒ras─▒nda ├žekilmi┼č olup, ortadaki amcamd─▒r.

T├╝rkiyeÔÇÖye D├Ân├╝┼č

Tarih 15 Eyl├╝l 1953, art─▒k T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ân├╝┼č ba┼člam─▒┼čt─▒r. A┼ča─č─▒da onlar─▒ ─░stanbulÔÇÖa g├Ât├╝recek olan hastane gemisinin merdivenlerinde arkada┼č─▒ Hilmi Adand─▒ÔÇÖn─▒n foto─čraf─▒ g├Âr├╝lmektedir

Bu foto─čraf─▒n arkas─▒nda amcam─▒n kendi el yaz─▒s─▒ ile ┼čunlar yaz─▒l─▒:

TokyoÔÇÖda tedavi g├Âren amcam ve di─čer T├╝rk askerinin tedavisi gemide de devam etmi┼č, amcam yengeme gemide i─čne olmamak i├žin hem┼čirelerden ka├žt─▒klar─▒n─▒ anlatm─▒┼č.

T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ân├╝┼č yolcu─čunda, 15 Eyl├╝l 1953 tarihinde arkada┼č─▒ Hamdi ├ľkten ile birlikte gemide g├Âr├╝lmektedir
Foto─čraf─▒n arkas─▒na kendi el yaz─▒s─▒ ile yazd─▒klar─▒
15 Eyl├╝l 1953 tarihinde, gemide arkada┼člar─▒na gitar ├žalarken
Ve foto─čraf─▒n arkas─▒nda kendi el yaz─▒s─▒ ile yazd─▒klar─▒

Amcam─▒n NazilliÔÇÖye D├Ân├╝┼č├╝ ve Kar┼č─▒lan─▒┼č─▒

Beklenen haberin gelmesi ├╝zerine dedem JaponyaÔÇÖdan hastane gemisi ile ─░stanbulÔÇÖa gelmekte olan amcam─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere ─░stanbulÔÇÖa gitmi┼č ve amcam─▒ kar┼č─▒lam─▒┼č. ─░stanbulÔÇÖdan da deniz yolculu─ču ile ─░zmirÔÇÖe gelen baba o─čul ─░zmirÔÇÖde ┼×araphane semtinde ikamet eden amcam─▒n teyzesine u─čram─▒┼člar. O tarihte 12-13 ya┼člar─▒nda olan teyzesinin k─▒z─▒n─▒n (┼×├╝kran Konuk) anlatt─▒─č─▒na g├Âre amcam son derece moralsiz, zay─▒f ve bitkin halde imi┼č. S─▒k s─▒k da teyzesiyle birbirlerinin boyunlar─▒na sar─▒larak a─člam─▒┼člar.

02.10.1953 tarihinde dedemle birlikte trenle ─░zmirÔÇÖden NazilliÔÇÖye gelen amcam─▒ garda b├╝y├╝k bir kalabal─▒k kar┼č─▒lam─▒┼č. Amcam─▒n gelece─čini duyan Nazilli halk─▒ da 3 y─▒l boyunca ├Âld├╝─č├╝ san─▒lan Kore Gazisi amcam─▒ g├Ârmek ve kar┼č─▒lamak ├╝zere Nazilli tren istasyonuna ak─▒n etmi┼č. Bu mah┼čeri kalabal─▒k Belediye bandosu e┼čli─činde Nazilli tren istasyonunda amcam─▒ kar┼č─▒lam─▒┼č, son derece zay─▒f ve bitkin halde askeri giysisi ile trenden inen amcam─▒ bu kalabal─▒k bir s├╝re omuzlar─▒nda ta┼č─▒m─▒┼č.

Trenden inen amcam─▒ kar┼č─▒layan kalabal─▒─č─▒n belediye bandosu e┼čli─činde A┼ča─č─▒ NazilliÔÇÖye** do─čru y├╝r├╝y├╝┼če ge├ži┼čini g├Âstermektedir

Daha sonra amcam elinde b├╝y├╝k bir T├╝rk Bayra─č─▒ ile ├╝st├╝ a├ž─▒k bir arabaya bindirilmi┼č ve Nazilli halk─▒, otomobiller, trakt├Ârler ve bando e┼čli─činde konvoy halinde evine g├Ât├╝rmek ├╝zere amcama e┼člik etmi┼čtir. Bu konvoyun yan s─▒ra da bir├žok insan da yol kenar─▒nda amcam─▒n geli┼čini izlemi┼čtir.

Yukar─▒daki foto─črafta, araban─▒n ├╝st├╝nde Nazilli halk─▒n─▒ selamlayan amcam─▒n sa─č─▒ndaki, b─▒y─▒kl─▒ ve siyah sa├žl─▒ ki┼či de Eyl├╝l 1950 tarihinde KoreÔÇÖye amcamla birlikte giden Ayd─▒nÔÇÖ─▒n Bozdo─čan il├žesinden Kore Gazisi arkada┼č─▒ym─▒┼č. KunuriÔÇÖde sava┼čan birliklerde g├Ârev alan erba┼č ve erlerden esir d├╝┼čmeyenler 1951ÔÇÖde terhis olup yurda d├Ând├╝klerinden, zannediyorum arkada┼č─▒ da esir d├╝┼čmedi─či i├žin NazilliÔÇÖye d├Ânm├╝┼č olup┬á t├Ârende kar┼č─▒layanlar aras─▒nda amcam─▒n yan─▒nda yer alm─▒┼č.┬á Onun da ad─▒ Zeki imi┼č.

Dedemin ─░stanbulÔÇÖa amcam─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere gitmesinin ard─▒ndan foto─črafta araban─▒n tam ├Ân├╝ndeki beyaz f├Âtr ┼čapkal─▒ olan b├╝y├╝k halam─▒n e┼či NazilliÔÇÖnin tan─▒nm─▒┼č berberlerinden, daha sonra yine NazilliÔÇÖnin tan─▒m─▒┼č kuaf├Ârlerinden Z├╝ht├╝ Sa─čs├Âzl├╝ ile yine araban─▒n ve foto─čraf─▒n en ├Ân├╝nde bulunan zay─▒f ve k─▒sa sa├žl─▒ olan┬á b├╝y├╝k amcam Mehmet Y├Âr├╝ko─člu, kar┼č─▒lama t├Âreni ve kurban i├žin gerekli haz─▒rl─▒klar─▒ yapm─▒┼člar (Foto─črafta arka-en sa─č tarafta esmer, b─▒y─▒kl─▒ ve f├Âtr ┼čapkal─▒ olan da dedem Ali Y├Âr├╝ko─člu).

─░lki istasyon meydan─▒nda olmak ├╝zere, bir tanesi amcam─▒n ve karde┼člerinin do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝ NazilliÔÇÖnin en eski mahallesi ├çapahasan Mahallesinde, bir tanesi ÔÇťIlg─▒nl─▒ÔÇŁ denilen semtte ve sonuncusu da yasla ta┼č─▒n─▒lan evin ├Ân├╝nde olmak ├╝zere 4 adet dana kurban edilmi┼č.

Amcam ve karde┼člerinin do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝ evin bulundu─ču ├çapahasan Mahallesi NazilliÔÇÖnin en eski mahallelerinden olup, halen de tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čanlar─▒n ikamet ettikleri bir mahalledir. Hatta 05 Eyl├╝l 1922 tarihinde Yunan askerinin NazilliÔÇÖden ka├žarken t├╝m NazilliÔÇÖyi yak─▒p y─▒kmas─▒na ra─čmen bu mahalleye dokunmam─▒┼čt─▒r. Dedeme babas─▒ndan kalan, Yunan askeri taraf─▒ndan tahrip edilmeyen ve yak─▒n zamana kadar kullan─▒lan evin foto─čraf─▒ da a┼ča─č─▒dad─▒r:

Amcam─▒ kar┼č─▒layan kalabal─▒k, bando e┼čli─činde dedemin A┼ča─č─▒ Nazilli S├╝mer MahallesiÔÇÖnde bulunan ve belediye g├Ârevlileri taraf─▒ndan i├ži ve d─▒┼č─▒ T├╝rk bayraklar─▒ ile s├╝slenen evine kadar amcam ile birlikte gelmi┼č ve bir s├╝re de evin ├Ân├╝nden ayr─▒lmam─▒┼č, Kore Gazisi arkada┼č─▒ ile birlikte evin balkonuna ├ž─▒kan amcama sevgi g├Âsterisinde bulunmu┼čtur.

Foto─črafta, belediye g├Ârevlileri taraf─▒ndan T├╝rk bayraklar─▒ ile s├╝slenen ev ve eve kadar amcama e┼člik eden Nazilli halk─▒.

Yukar─▒daki foto─črafta ise art─▒k ak┼čam├╝zeri olmas─▒na ra─čmen evin ├Ân├╝nden ayr─▒lmayan Nazilli halk─▒n─▒ amcam, Kore Gazisi arkada┼č─▒ ile birlikte balkondan selamlarken. Arka planda Atat├╝rk taraf─▒ndan 09.10.1937 tarihinde i┼čletmeye a├ž─▒lan Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesiÔÇÖnin t├╝ten bacalar─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Y─▒llar i├žinde i┼člevsizle┼čtirilen Atam─▒z─▒n yadigar─▒ bu b├╝y├╝k tesisin kap─▒s─▒na maalesef 2002 y─▒l─▒nda kilit vurulmu┼čtur.

Di─čer taraftan kar┼č─▒lama t├Âreninde herkes co┼čku i├žinde iken amcam suskun ve halsiz bir halde imi┼č.

Amcam tabii bu arada annesi ile de kucakla┼čarak, anne o─čul hasret gidermi┼č.

Foto─črafta, amcam─▒n halk─▒ selamlad─▒─č─▒ balkonda annesi (babaannem) ile kucakla┼čmas─▒ g├Âr├╝l├╝yor.

Babam o s─▒rada asker oldu─ču i├žin bu kar┼č─▒lama t├Âreninde bulunamam─▒┼čt─▒r.

02 Ekim 1953 ak┼čam─▒ kalabal─▒k da─č─▒ld─▒ktan sonra amcam foto─črafta da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere akrabalar─▒ ile de hasret gidermi┼čtir:

K─▒saca Esaretten D├Ând├╝kten Sonraki Ya┼čam─▒

Esir kap─▒ndan d├Ânen amcam─▒n yukar─▒da da belirtti─čim gibi suskun ve zat├╝rreden dolay─▒ bitkin hali devam etti─či i├žin bir s├╝re ├žal─▒┼čamam─▒┼č ve 1954 y─▒l─▒n─▒n bahar mevsimi ile birlikte yava┼č yava┼č kendisini toplayarak ve baba mesle─či ├žift├žilik yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Esir kamp─▒ d├Ân├╝┼č├╝ kendisini toparlamaya ba┼člayan amcam, altta soldan sa─ča babaannesi, babas─▒, annesi, ├╝stte sa─č─▒nda ablas─▒, solunda k─▒z karde┼či ve kuzenleri ile birlikte. (Foto─črafta y├╝z├╝ yar─▒m ├ž─▒kan babaannemdir. (muhtemelen 1954 y─▒l─▒).

Amcam─▒ kar┼č─▒lamaya gelen kalabal─▒ktan uzun seneler s├Âz edildi─čini biliyorum. O g├╝nleri ya┼čayanlar bana amcam─▒ ├žok b├╝y├╝k bir kalabal─▒─č─▒n kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒, hatta bu kalabal─▒─č─▒n NazilliÔÇÖye gelen Cumhurba┼čkanlar─▒n─▒ kar┼č─▒layan kalabal─▒k kadar ├žok oldu─čunu s├Âylemi┼člerdir. Hatta bug├╝n bile yani 3 ku┼čak sonra bile amcam─▒n esir kamp─▒ndan d├Ân├╝┼č├╝ndeki kar┼č─▒lan─▒┼č─▒, mesela danalar─▒n kurban edilmesi hala anlat─▒lmaktad─▒r.

Amcam art─▒k NazilliÔÇÖnin tan─▒nan simalar─▒ndan biri haline gelmi┼č ve kendisi ailenin lakab─▒yla de─čil ÔÇťKoreli ZekiÔÇŁ diye tan─▒nm─▒┼č ve an─▒lmaya ba┼član─▒lm─▒┼čt─▒r.

Karde┼čime ve bana da k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝m├╝zde hep ÔÇťSiz Koreli ZekiÔÇÖnin ├žocuklar─▒ m─▒s─▒n─▒z?ÔÇŁ diye sorarlard─▒. Oysa, amcam 1932 do─čumlu Babam L├╝tfi Y├Âr├╝ko─čluÔÇÖndan b├╝y├╝k olmas─▒na ra─čmen babamdan sonra evlenmesi nedeniyle o tarihlerde iki k─▒z─▒ndan b├╝y├╝k olan─▒ hen├╝z ├žok k├╝├ž├╝k, di─čer de hen├╝z do─čmam─▒┼čt─▒.

Amcam KoreÔÇÖden geldikten sonra do─čal olarak baba mesle─či olan ├žift├žilikle u─čra┼čmaya devam etmi┼č, ancak NazilliÔÇÖde ya┼čamaya pek g├Ân├╝ll├╝ olmad─▒─č─▒ndan, Demokrat PartiÔÇÖnin tar─▒m alan─▒nda yeti┼čtirilmek amac─▒yla ─░ngilizce bilen ├žift├žileri ABDÔÇÖye g├Ânderme politikas─▒ kapsam─▒nda 1955 y─▒l─▒ sonunda ABDÔÇÖye gitmi┼č ve orada 2 y─▒l makinal─▒ tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒k ile ilgili uygulamal─▒ e─čitim g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Amcam─▒n A.B.D.ÔÇÖye gitmek i├žin alm─▒┼č oldu─ču 2 y─▒l s├╝reli pasaportu

Esir Kamp─▒nda ve AmerikaÔÇÖda ─░ngilizcesini iyice geli┼čtiren, T├╝rkiyeÔÇÖnin NATOÔÇÖya kat─▒lmak amac─▒yla girdi─či Kore Sava┼č─▒ÔÇÖnda bir├žok zorluklarla kar┼č─▒la┼čan amcam, Amerika d├Ân├╝┼č├╝ bu sefer de art─▒k NATOÔÇÖya girilmi┼č oldu─čundan ├Ânce YalovaÔÇÖda, ard─▒ndan da ─░zmir ├çi─čliÔÇÖde bir s├╝re┬á NATO ├╝slerinde terc├╝manl─▒k yapm─▒┼čt─▒r.

Babaannem ve dedemin NazilliÔÇÖye d├Ânmesine ili┼čkin ─▒srarlar─▒na dayanamay─▒p, NazilliÔÇÖye d├Ânm├╝┼č, 15 Mart 1964 tarihinde evlenmi┼č ve 2 k─▒z ├žocu─ču sahibi olmu┼čtur.

Evlendikten sonra ├žift├žili─če devam etmi┼č, ancak yine san─▒yorum ├žift├žili─či ├žok sevmemesinin de etkisi ile ve o d├Ânemlerde ─░ngilizce bilen say─▒s─▒ da az oldu─čundan Ku┼čadas─▒ÔÇÖnda 3 y─▒l s├╝re ile bir otelin resepsiyonunda ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Babam ve k─▒z karde┼či ile 1990ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ├žektirdikleri bir foto─čraf

Sava┼č─▒n Amcam ├ťzerindeki Etkileri

Sava┼ča kat─▒lan ve ard─▒ndan 3 y─▒l gibi bir s├╝re de esarette kalan amcam─▒n ├╝zerindeki o y─▒llar─▒n olumsuz etkisi y─▒llar sonra bile g├Âr├╝l├╝yordu. ├ľzellikle, esaretten d├Ând├╝─č├╝ y─▒llar─▒ izleyen d├Ânemlerde dalg─▒n, durgun ve ├žabuk sinirlenen bir hali oldu─čunu b├╝y├╝kler hep anlat─▒rlard─▒. Sava┼č filmleri izlemezdi. 1975 y─▒l─▒ndan sonra evlerimize giren televizyonlarda sava┼čla ilgili film veya g├Âr├╝nt├╝ oldu─čunda televizyonu kapat─▒r veya izlemezdi.┬á Sava┼č─▒n ├╝zerindeki bu olumsuz etki nedeniyle de sava┼č an─▒lar─▒n─▒ kolay kolay anlatmazd─▒. Mesela, ┼ču anda hayattaki tek karde┼či olan 1938 do─čumlu k├╝├ž├╝k halam ile keza her iki k─▒z─▒ da amcam─▒n sava┼č ve esir kamp─▒ ile ilgili kendilerine hi├žbir ┼čey anlatmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylerler. Yengem de amcam─▒n sava┼čtan ve esir kamp─▒ndan konu┼čmay─▒ pek sevmedi─či i├žin kendisine de ├žok ┼čey anlatmad─▒─č─▒n─▒ ifade etmi┼čtir.

Hen├╝z evlerimizde TVÔÇÖnin olmad─▒─č─▒, 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ve uzun k─▒┼č gecelerinde day─▒ma an─▒lar─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒n─▒ hat─▒rl─▒yorum. Di─čer taraftan i├žki i├žti─či zaman sohbet s─▒ras─▒nda sevdi─či ki┼čilere de an─▒lar─▒n─▒ anlat─▒rd─▒. S├Âke do─čumlu olan Yengem de S├ÂkeÔÇÖde bulunan Kore sava┼č─▒ arkada┼č─▒ ile aralar─▒nda hat─▒ralar─▒n─▒ konu┼čtuklar─▒n─▒, kendisinin de iki arkada┼č konu┼čurken kulak misafiri oldu─čunu s├Âylemi┼čtir. Yengem Amcam─▒n an─▒lar─▒n─▒ yazmas─▒n─▒ ├žok istemi┼č. Ancak maalesef bu ger├žekle┼čmemi┼č.

Dernek ├ťyeli─či

Amcam 1984 y─▒l─▒nda kurulan T├╝rkiye Muharip Gaziler Derne─či ├╝yesi idi.┬á 6 Aral─▒k 1965 tarihinde, T├╝rkiye Muharip Gaziler CemiyetiÔÇŁ┬áolarak resmen kurulmu┼č olan bu cemiyet daha sonra ÔÇťT├╝rkiye Muharip Gaziler Derne─čiÔÇŁ┬áismini alm─▒┼čt─▒r. Hala evinde bulunan derne─čin flamas─▒ a┼ča─č─▒dad─▒r:

Zaman zaman ├╝yesi oldu─ču cemiyetin/derne─čin kongrelerine de kat─▒l─▒rd─▒. Bir keresinde san─▒yorum 1975 y─▒l─▒nda ben AnkaraÔÇÖda ├Â─črenci iken kongreye kat─▒lmak ├╝zere iki gazi arkada┼č─▒ ile birlikte AnkaraÔÇÖya gelmi┼čti. Onlar─▒ bir otele yerle┼čtirip, onlarla birlikte ben de kongrelerini izlemi┼čtim.

1973 y─▒l─▒nda kurulan Sava┼čanlar Derne─čiÔÇÖnin (Cumhuriyet D├Ânemi, Kore ve K─▒br─▒s Gazilerinin) yay─▒n organ─▒ olan Korsava┼č Sava┼čanlar─▒n Sesi DergisiÔÇÖnin Temmuz- 1977 tarihinde yay─▒mlanan 26. Say─▒s─▒ndan amcam─▒n Korsava┼č Vakf─▒na 765,00 TL. olan bir ayl─▒k ┼čeref maa┼č─▒n─▒ ba─č─▒┼člad─▒─č─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz:

Esir kamp─▒nda yakaland─▒─č─▒ zat├╝rre nedeniyle Koah hastas─▒ olan amcam ├žok s─▒k hasta olup, hastal─▒klar─▒n─▒ da ├žok a─č─▒r ge├žirmesi nedeniyle 1980ÔÇÖli y─▒llarda daha iyi tedavi g├Ârmek i├žin ─░zmirÔÇÖe ta┼č─▒nm─▒┼č ve zaman zaman Ege ├ťniversitesi Hastanesi G├Â─č├╝s Hastal─▒klar─▒ b├Âl├╝m├╝nde tedavi g├Ârm├╝┼čt├╝r. Ancak, maalesef hastal─▒─č─▒n─▒ yenememi┼č, 2000 y─▒l─▒nda hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

Amcam ile aram─▒zdaki ili┼čki amca ye─čen ili┼čkisinden ├žok bir baba o─čul ili┼čkisi gibiydi. Her zaman bana ├žok de─čer verir, tarlada, trakt├Âr├╝n ├╝st├╝nde, evde ├žok g├╝zel sohbetlerimiz olurdu. Ne mutlu ki amcam─▒n hayat─▒ ve ├Âzellikle esareti ile ilgili ara┼čt─▒rma yaparak, toplad─▒─č─▒m bilgi ve belgeleri bir yaz─▒ya d├Âkme onuruna eri┼čtim.

Umar─▒m onu sa─čl─▒─č─▒nda g├Ârm├╝┼č ve tan─▒m─▒┼č olanlar da dahil olmak ├╝zere ├Âzellikle sonraki ku┼čaklara s─▒ra d─▒┼č─▒ bir ya┼čam─▒ olan Koreli ZekiÔÇÖyi ve ya┼čad─▒klar─▒n─▒ yeterince anlatabilmi┼čimdir. 30.04.2021

  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu / ─░ZM─░R

 

Notlar:

*A┼ča─č─▒da s─▒hhiye onba┼č─▒s─▒ Veli AtasoyÔÇÖun foto─čraf─▒ g├Âr├╝lmektedir (5):

A┼ča─č─▒da e┼či ile birlikte foto─čraf─▒ bulunan (Milliyet GazetesiÔÇÖnden al─▒nm─▒┼čt─▒r) Veli Aksoy, 92 ya┼č─▒nda oldu─ču i├žin amcam─▒ hat─▒rlayamad─▒. Sadece Ahmet Akda─č isimli bir askeri hat─▒rlad─▒─č─▒n─▒, 3 sene esir kald─▒klar─▒n─▒, so─čuk kamp diye bir yerde kald─▒klar─▒n─▒, ├žok uzun y─▒llar ge├žti─či i├žin amcam─▒ hat─▒rlayamad─▒─č─▒n─▒, amcam─▒n sa─č olup olmad─▒─č─▒n─▒, yak─▒nlar─▒n─▒n bulunup bulunmad─▒─č─▒n─▒ sordu, k─▒zlar─▒n─▒n bulundu─čunu s├Âyleyince onlara selam s├Âylememi istedi, kendisini arad─▒─č─▒m i├žin ├žok memnun oldu─čunu da, belirtti.

K─▒z─▒ Dilber Han─▒m, babas─▒n─▒n sava┼čtan ├žok etkilenmi┼č oldu─čunu, antidepresan ila├žlar kulland─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Yukar─▒da amcam─▒n da sava┼čtan ve esir kamp─▒nda ya┼čad─▒klar─▒ndan etkilendi─čini belirtmi┼čtim.

Daha sonra, Veli AtasoyÔÇÖun k─▒z─▒ vas─▒tas─▒yla telefon numaras─▒na ula┼čt─▒─č─▒m ve halen Didim Akyenik├ÂyÔÇÖde ya┼čayan amcam gibi esir d├╝┼čen Kore Gazisi Ahmet Akda─čÔÇÖa ula┼čt─▒m. Amcam─▒ hat─▒rlad─▒, amcam─▒ sordu, arad─▒─č─▒m i├žin memnun oldu─čunu, s├Âyledi. Ancak, kulaklar─▒ ├žok zor duydu─ču i├žin fazla konu┼čamad─▒k.

**Bilmeyenler i├žin: NazilliÔÇÖde 1970ÔÇÖli y─▒llardan ├Ânce yerle┼čim daha ziyade kuzey-g├╝ney do─črultusunda idi. Ayd─▒n-Denizli karayolunun ikiye ay─▒rd─▒─č─▒ ┼čehrin kuzey k─▒sm─▒na Yukar─▒ Nazilli, g├╝ney k─▒sm─▒nda kalan b├Âl├╝m├╝ne ise A┼ča─č─▒ Nazilli denilmektedir.

 

Kaynaklar

1- Pamukkale ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Dergisi Y─▒l:2002 (1) Say─▒:11,
2- Dr. Erhan ├çif├žiÔÇÖnin Beyaz TarihÔÇÖte yay─▒mlanan yaz─▒s─▒ndan al─▒nm─▒┼čt─▒r,
3- tr.pinterest.comÔÇÖdan al─▒nm─▒┼čt─▒r,
4- 1 Aral─▒k 2019 tarihindeki TRT HaberÔÇÖden,
5- ┬áDr.Aynur Onur ├çif├ži, Ben T├╝rk,
6- B├╝lent Ruscuklu, (Gazi Faruk PekerolÔÇÖun an─▒lar─▒n─▒n yer ald─▒─č─▒) Kore Sava┼č─▒ kitab─▒

Toplam Okuma: 898 , Bug├╝n: 7 

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

1956 Nazilli/AYDIN do─čumludur. ─░lk ve orta ├Â─črenimini NazilliÔÇÖde tamamlad─▒. 1975 y─▒l─▒nda A.├ť Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖne girdi. 1979 y─▒l─▒nda bu okulun iktisat-maliye b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. 1981-1987 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye Elektrik KurumuÔÇÖnda m├╝fetti┼č yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒n ard─▒ndan da m├╝fetti┼č olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1987 ve 1993 y─▒llar─▒ aras─▒nda NazilliÔÇÖde tar─▒mla u─čra┼čt─▒ktan sonra 1993-2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda TAR─░┼× Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde m├╝fetti┼č ve genel muhasebe m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒, ard─▒ndan 2005 ve 2013 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├že┼čitli ┼čirketler ile ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ┼čirketlerinde muhasebe m├╝d├╝r├╝, koordinat├Âr ve genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ve son olarak da TAR─░┼× ─░ncir Birli─čiÔÇÖnde m├╝fetti┼č olarak g├Ârev yapt─▒. Halen mali m├╝┼čavir/bilirki┼či olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. 2009 y─▒l─▒ndan buyana vergi, muhasebe, ticaret ve icra hukuku ile ilgili olarak ├že┼čitli internet siteleri ve ─░ZSMMO dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlan─▒yor. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒
─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

29 May─▒s 2021, ─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

29 May─▒s 2021, AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Sinema

Bursa’da Sinema

27 May─▒s 2021, Bursa’da Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒