Tamer UYSAL
Tamer  UYSAL
Kud├╝s, Ey Kud├╝s!
  • 20 ┼×ubat 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Tamer UYSAL /

ÔÇťSeni unutursam, ey Kud├╝s
Sa─č elim h├╝nerini unutsun
E─čer seni anmazsam
Dilim dama─č─▒ma yap─▒┼čs─▒nÔÇŁ
Mezmur-137

Kud├╝s Ey Kud├╝s yakla┼č─▒k 4 y─▒lda yo─čun ├žaba ve ara┼čt─▒rmayla ortaya ├ž─▒km─▒┼č, Kud├╝s ve ─░srail-Arap sorunu ├╝zerine yaz─▒l─▒ en kapsaml─▒ kitaplardan birisiydi. Frans─▒z ve Amerikal─▒ gazeteciler Dominique Lapierre ve Larry Collins taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒.

├ť├ž tek tanr─▒l─▒ (semavi) dinin merkezi Kud├╝s tarih boyunca nice ÔÇťkutsal sava┼čÔÇŁlara sahne olup ├╝zerine say─▒s─▒z kitap yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Uluslar─▒n yollar─▒ ve tanr─▒ kelam─▒ kav┼ča─č─▒n─▒n tarihine ─▒┼č─▒k tutan ve ABD, Almanya, Fransa vs. gibi ├╝lkelerde ├žok satan kitapta Kore Sava┼č─▒n─▒ da izlemi┼č Lapierre ile Ortado─čuÔÇÖdaki toplumsal d├Ân├╝┼č├╝mlerin yak─▒n tan─▒─č─▒ Collins┬áOrtado─ču, Avrupa ve AmerikaÔÇÖda 250 bin km yol katedildi─čini ve 2 bin ki┼čiyle konu┼čuldu─čunu belirtiyorlard─▒. 20 ara┼čt─▒rmac─▒ 500 kg belgeyi inceleyip 6 bin sayfa dok├╝man haz─▒rlayarak ├Ânemli bir kaynak ortaya koymu┼čtuÔÇŽ

Talmud (ibranice lamad) ├Â─črenmek s├Âzc├╝─č├╝nden gelir. Uzmanlar─▒ hahamlar, hukuk doktorlar─▒, da─č─▒lm─▒┼č toplulu─čun unutulmu┼č par├žalar─▒ olarak y├╝zy─▒ldan y├╝zy─▒la ya┼čamaya devam ettiler. Yoksul hayatlar dinsel kurallara g├Âre d├╝zenlenmi┼čti. Torah yani yasalar─▒n, ├Â─čretilerin ayetleri ezberlenmi┼č ve talmud metinleri ku┼čaktan ku┼ča─ča aktar─▒lm─▒┼čt─▒.

Kutsal sayd─▒klar─▒ S├╝leymanÔÇÖ─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ tap─▒na─č─▒n kal─▒nt─▒s─▒ olan a─člama duvar─▒ 2 bin y─▒ld─▒r yery├╝z├╝n├╝n b├╝t├╝n Yahudilerinin ona d├Ân├╝p da─č─▒ld─▒klar─▒na g├Âzya┼č─▒ d├Âkt├╝kleri yerdi. ├ľte yanda ise Kud├╝sÔÇÖte MuhammedÔÇÖin beyaz k─▒sra─č─▒ ├╝st├╝nde g├Âky├╝z├╝ne y├╝kseldi─či Hazreti ├ľmer Camii bulunuyordu. Mekke ve MedineÔÇÖyle birlikte ─░slamÔÇÖ─▒n da en kutsal yeriydi Kud├╝s.

Kud├╝s tarih boyunca d├Âk├╝len kanlarla lanetlenmi┼č gibiydi. Eski Yahudi tap─▒na─č─▒n─▒n mihrab─▒nda hayvanlar kurban edilirdi. ─░sa burada ├žarm─▒ha gerilmi┼čti. ─░nsanlar buradaki duvarlar─▒n diplerinde canlar─▒n─▒ vermi┼člerdi.┬á Din ad─▒na burada cinayetler i┼členmi┼čti. Davut ve firavun, Sebna┼čerib ve Nabukadnezar, Herod ve PtolomeÔÇŽ Titus ve Godefroy de Babullion komutas─▒nda ha├žl─▒larla Timurlenk ve Selahattin-i EyyubiÔÇÖnin askerleriÔÇŽ T├╝rkler ve Allenby y├Ânetimindeki ─░ngiliz askerleriÔÇŽ Hepsi kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmi┼člerdi.

Ge├žmeli Kubbeler, minareler, sur mazgallar─▒, ├žan kuleleri ile rengarenk bir an─▒t┼čehirdi Kud├╝s. Oysa Yeru┼čalayim eski ─░brani dilinde ÔÇťbar─▒┼č ┼čehriÔÇŁ anlam─▒na geliyordu. ─░lk yerle┼čim b├Âlgesi dallar─▒ evrensel bar─▒┼č─▒ simgeleyen Zeytinlik Da─č─▒ yama├žlar─▒yd─▒. Davut ┼ču s├Âzlerle y├╝celtmi┼čti onu: ÔÇťKud├╝sÔÇÖ├╝n bar─▒┼č i├žinde ya┼čamas─▒na dua edinÔÇŽÔÇŁ

Yahudilerin as─▒l anayurdu Mezapotamya2dayd─▒. Buradan kovulan ─░braniler Musa y├Ânetiminde d├Ân├╝p Jed├ęe (Yahuda) tepelerinde ilk devletini kurmu┼člard─▒. Ancak Davud ve S├╝leyman y├Ânetiminde 100 y─▒l kadar dayanabilmi┼člerdi. Asur, Babil, M─▒s─▒r, Yunan ve Romal─▒lar─▒n egemenli─či alt─▒na girdikten sonra tap─▒naklar─▒ y─▒k─▒ld─▒. Bizans imparatoru 2.Teodosy├╝s ─▒rk├ž─▒ g├Âr├╝┼čle Yahudileri ayr─▒ bir ulus varsayd─▒. Frank kral─▒ Dagobert de GalyaÔÇÖdan onlar─▒ kovmu┼č, 4.yy. da ise Bizans ─░mparatoru Heraklius zaman─▒nda ha├žl─▒lar┬áDeus Vult ÔÇťTanr─▒ ─░stiyorÔÇŁ diyerek k─▒l─▒├žtan ge├žirmi┼čti.

Ya┼čad─▒klar─▒ ├╝lkelerde Yahudilere mal edinme hakk─▒ pek tan─▒nmazd─▒. Papal─▒k para ticaretini yasaklad─▒─č─▒ndan tefecili─če y├Âneltilmi┼člerdi. Kilise Orta ├ça─čÔÇÖda onlarla bir arada ya┼čamay─▒ yasaklad─▒. 1215ÔÇÖte 4.Latran Konsili belli bir i┼čaret -10 emri ifade eden rozet- ta┼č─▒malar─▒ karar─▒yla ─▒rk├ž─▒l─▒─č─▒ doru─ča vard─▒rd─▒. Fransa ve AlmanyaÔÇÖda bu┬ásar─▒ renkte bir O harfi olmu┼čtu. Naziler ise gaz odalar─▒na g├Ânderecekleri Yahudileri sar─▒ y─▒ld─▒zla belirlediler.

─░ngiltere ve FransaÔÇÖdan s─▒n─▒rd─▒┼č─▒ edildiler. Veba gibi hastal─▒klar─▒ ta┼č─▒mak, ├žocuklar─▒ ├Âld├╝rmekle su├žland─▒lar. Normal hayat s├╝rebildikleri tek yer ─░spanya oldu. Ancak 1492ÔÇÖde Kristof KolombÔÇÖun yeni ke┼čiflere ├ž─▒kt─▒klar─▒ y─▒l ─░spanya krali├žesi ─░sabellaÔÇÖn─▒n H─▒ristiyan kilise ile i┼č birli─či yapmas─▒yla buradan da kovulmu┼člard─▒.

PrusyaÔÇÖda, ─░talyaÔÇÖda da Yahudilere ├že┼čitli yasaklar uygulan─▒rd─▒. TalmudÔÇÖu bulundurmak su├žtu. VenedikÔÇÖte Yahudiler Ghetto Nouvo ÔÇťYeni D├Âk├╝mhaneÔÇŁ denilen bir mahallede ya┼čamaya zorunlu tutuldu. B├Âylece evrensel s├Âzc├╝k haznesine katk─▒da bulunmu┼čtu.

FilistinÔÇÖde Yahudilerin oturdu─ču ilk yerle┼čim yeri 1860ÔÇÖta kuruldu. PolonyaÔÇÖda isyan s─▒ras─▒nda 100 binden fazla Yahudi soyk─▒r─▒ma u─črad─▒. RusyaÔÇÖda ├çar 2.AlexandreÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝nden sonra halk taraf─▒ndan resmen k─▒y─▒ma te┼čvik edildiler -b├Âylece y─▒lg─▒ ve ├Âl├╝m anlam─▒nda Pogrom s├Âzc├╝─č├╝ de do─čdu- ve 1881-82 program─▒ndan sonra FilistinÔÇÖe g├Â├žmen dalgas─▒ h─▒z kazand─▒. Reuven Shari, David Gryn da bunlar aras─▒ndayd─▒. Gryn Romal─▒lar─▒n Kud├╝sÔÇÖ├╝ ku┼čatt─▒klar─▒ s─▒rada orada bulunan bir yahudinin ad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r: ÔÇťBen GurionÔÇŁ aslan yavrusu demektiÔÇŽ

1885 y─▒l─▒nda Theodor Herzl Yahudi d├╝┼čmanl─▒─č─▒ denen volkan─▒n asla s├Ânmeyece─čini ve ulus devletler y├╝zy─▒l─▒nda geli┼čen milliyet├žili─čin kurban─▒ olan Yahudilerin de ancak ulus olarak hayatlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rebileceklerini ifade eden bir g├Âr├╝┼č├╝n tohumunu at─▒yordu. Dini siyonizm siyasi siyonizm olarak 100 sayfal─▒k bir manifestoyla ger├žekle┼čecekti ad─▒n─▒ da yine Herzl koyuyordu: ÔÇťDer JudenstaatÔÇŁ yani Yahudi Devleti.

Sion ibranice ÔÇťse├žilmi┼čÔÇŁ anlam─▒na gelir, siyonizm ise Kud├╝sÔÇÖteki Sion tepesinin ad─▒ndan geliyor. Siyonistlerin Yahudileri eski ├╝lkelerinde toplama iste─či ile 25 yy.d─▒r ─░srail halk─▒n─▒n Kud├╝sÔÇÖle ilgili umuduÔÇŽ

─░lk siyonist kongre 29 A─čustos 1897ÔÇÖde ─░svi├žreÔÇÖnin Basel ┼čehrinde topland─▒ ve uluslar aras─▒ y├╝r├╝tme kurulu belirlendi. Ulusal fon olu┼čturuldu. FilistinÔÇÖde toprak sat─▒n almak i├žin bir banka kuruldu. Bayraklar─▒yla ulusal mar┼člar─▒n─▒ kabul ettiler.┬á Mavi-Beyaz renkler Yahudilerin┬ádua ederken omzuna takt─▒klar─▒ geleneksel ipek ┼čal TalethÔÇÖin renkleriydi. Mar┼člar─▒ ise simgeseldi, umut anlam─▒na gelen HatikvahÔÇÖt─▒. Ayn─▒ g├╝n ak┼čam Herzl deftere ┼čunlar─▒ not etmi┼čti: ÔÇťBaselÔÇÖde yahudi devletini kurdum. Bunu ┼čimdi y├╝ksek sesle s├Âylesem evrensel bir kahkaha tufan─▒na yol a├žabilirim. Belki be┼č y─▒l sonra ama ku┼čkusuz elli y─▒l sonra herkes i├žin kesin bir ger├žek olacakt─▒r buÔÇŽÔÇŁ

1922 y─▒l─▒nda Milletler Cemiyeti taraf─▒ndan ─░ngilizlerin manda y├Ânetimine girmi┼člerdi. ─░ngilizler i├žin bu topraklar Ortado─čuÔÇÖda istedikleri politikay─▒ uygulamak i├žin gerekli idi. B├Âylece ─░ngilizle┼čtirilmi┼č petrol yataklar─▒yla Times Nehri ve S├╝vey┼č kanal─▒ aras─▒nda k├Âpr├╝ kurulacakt─▒r. 5 yy. s├╝ren T├╝rk egemenli─činden sonra Yahudiler ─░ngilizler taraf─▒ndan Filistin topraklar─▒na getirilecekti.

29 Kas─▒m 1947ÔÇÖde BMÔÇÖye ba─čl─▒ 56 ├╝lke New York banliy├Âs├╝ Flushing MeadowsÔÇÖta topland─▒. FilistinÔÇÖi Arap-yahudi diye ikiye b├Âlecek┬ákarar─▒ al─▒yorlard─▒. S├Âzde 30 y─▒ll─▒k sava┼č sona erecekti. Ama umutsuzlu─čun kalemiyle ├žizilen bu payla┼čt─▒rma haritas─▒ katlan─▒labilir bir ├Âd├╝nler ve kabul edilemeyecek kepazelikler kar─▒┼č─▒m─▒yd─▒. Kurulacak Yahudi devletinin topraklar─▒n─▒n ├žo─čunlu─ču ve neredeyse n├╝fusunun yar─▒s─▒ Arap oldu─ču halde FilistinÔÇÖin y├╝zde 57ÔÇÖsi Yahudilere b─▒rak─▒l─▒yordu. Eski ├ža─člardan beri FilistinÔÇÖin b├╝t├╝n siyasal, ekonomik ve dinsel ya┼čam─▒n─▒n ├ževresinde d├Ând├╝─č├╝ Kud├╝s ┼čehrinin y├Ânetimi ise BMÔÇÖin denetimine b─▒rak─▒l─▒yordu.┬á Ne Arap ne de Yahudi ba┼čkenti olmayacakt─▒.

2 Kas─▒m 1917ÔÇÖde ─░ngiliz D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Lord Arthur James Balfour bankac─▒ Walter RothschildÔÇÖe yazd─▒─č─▒ ÔÇťmajestelerinin h├╝k├╝metiÔÇŁ ┼čeklinde bir hitapla ba┼člayan mektupla FilistinÔÇÖde kurulacak bir devlete ─▒┼č─▒k yak─▒yor ve Nazi k─▒y─▒m─▒ndan ka├žan 4554 yahudi ÔÇťExodusÔÇŁ adl─▒ bir gemiyle Filistin topraklar─▒ndaki bir b├Âlgeye yerle┼čtiriliyordu. Oysa Hr─▒stiyan AvrupaÔÇÖn─▒n bat─▒ emperyalizminin bask─▒lar─▒na kar┼č─▒l─▒k Osmanl─▒ Devletinin kap─▒ a├žt─▒─č─▒ Yahudilerle Araplar ─░spanyaÔÇÖdaki End├╝l├╝s Emevi devrinden bu yana hep bar─▒┼č i├žinde ya┼čam─▒┼člard─▒. ─░ngilizler hak sahibi olmad─▒klar─▒ halde Filistin topraklar─▒n─▒ ipotek alt─▒na al─▒yorlard─▒.

FilistinÔÇÖin payla┼č─▒lmas─▒nda en fazla ├žabay─▒ g├Âsteren ABDÔÇÖydi. Bu ├╝lkenin etkili Yahudi cemaatinin oy bask─▒s─▒yla politikac─▒lar g├Â├žle devlet kurulmas─▒ y├Ân├╝ndeki kampanyalara kay─▒ts─▒z kal─▒yorlard─▒.

─░lk a┼čamada 1.200.000 ArapÔÇÖa kar┼č─▒l─▒k 250 bin Yahudi b├Âlgeye yerle┼čtirildi. Ba┼čkan Truman BMÔÇÖden FilistinÔÇÖin payla┼čt─▒r─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde karar ├ž─▒kmas─▒ i├žin FransaÔÇÖy─▒ Amerikan yard─▒mlar─▒n─▒ kesmekle tehdit ediyor hatta Yunanistan, Liberya, Haiti, Filipinler bile evet oyu kullan─▒lmas─▒ i├žin bask─▒ g├Âr├╝yorlard─▒.

Emmanuel Cellar adl─▒ bir ABD parlamento ├╝yesi Ba┼čkanÔÇÖa telgraf g├Ândererek Yunanistan gibi direten ├╝lkelerin yola getirilmelerini istiyordu. Ayn─▒ bask─▒ FilipinlerÔÇÖe de yap─▒ld─▒ payla┼č─▒m i├žin olur istendi. Y├╝ksek mahkemenin iki yarg─▒c─▒ Filipinler Devlet Ba┼čkan─▒na ÔÇťpayla┼čt─▒rmaya kar┼č─▒ ├ž─▒kma karar─▒nda diretirse ├╝lkesinin milyonlarca Amerikal─▒ dost ve taraftar─▒n─▒ kaybedece─činiÔÇŁ bildirmi┼člerdi. ├ľte yanda LiberyaÔÇÖda Harvey Fireston 400 kau├žuk ├žiftli─či sahibiydi, yat─▒r─▒mlar─▒ vard─▒. Liberya ├╝r├╝nlerinin boykot edilmesiyle tehdit edildi. Haiti Cumhuriyet Ba┼čkan─▒ ikna edilmeye zorland─▒, bir Haiti temsilcisi HarlemÔÇÖde siyonist ajanlarca kovaland─▒. Kud├╝s m├╝ft├╝s├╝n├╝n ye─čeni Cemal H├╝seyni ise 29 Kas─▒m 1947ÔÇÖdeki oylamada payla┼č─▒m y├Ân├╝nde karar al─▒n─▒rsa Yahudilerle sava┼čacaklar─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒.

Siyonist mar┼č─▒ Hatikvah payla┼č─▒mla zafer edas─▒nda s├Âyleniyor Dave Rothschild gibileri de barlarda kendince zaferlerini Le ┼×ayim (┼čerefe) diyerek kutluyorlard─▒. ─░srail Devletinin kurulmas─▒yla Tel Aviv d├╝nyan─▒n ilk Yahudi ┼čehri olarak karnaval havas─▒ndayd─▒. 14 Mart 1948 g├╝n├╝ ─░ngilizler Kud├╝sÔÇÖten ayr─▒l─▒yor, Yahudi devleti kurulu┼čunu ilan ediyordu. 3 bin y─▒ldan bu yana atalar─▒ pek ├žok i┼čgalcinin gidi┼čini g├Ârm├╝┼člerdi. Asurlular, Babilliler, Persler, Romal─▒lar Ha├žl─▒lar, Araplar ve T├╝rkler gibi s─▒ra ─░ngiliz askerlerine de gelmi┼čtiÔÇŽ

─░ngiliz Sir Henry Mc MahonÔÇÖla en b├╝y├╝k M├╝sl├╝man yetkili Mekke ┼×erifi aras─▒nda 8 mektupluk yaz─▒┼čmayla Almanlarla m├╝ttefik olan T├╝rklere ba┼č kald─▒r─▒lmas─▒ istendi. G├╝ya Araplara 1.d├╝nya sava┼č─▒ndan sonra b├╝y├╝k bir ba─č─▒ms─▒z devlet kurdurulacakt─▒. ─░ngilizler ve Frans─▒zlar 1917 y─▒l─▒nda gizli bir anla┼čma yap─▒p Araplara verilecek topraklar─▒ FransaÔÇÖya devretti. Araplar buna bozulmu┼člard─▒. Sir Mark Sykes ile Charles Picot aras─▒nda MoskovaÔÇÖda yap─▒lan bu pazarl─▒k bol┼čevikler iktidara geldikten hemen sonra a├ž─▒─ča vurulmu┼čtu. Akabinde Araplar ┼×am ve SuriyeÔÇÖden Frans─▒zlar taraf─▒ndan kovulunca hedeflerini ─░ngilizlerin hainli─činden Siyonistlere y├Âneltmi┼člerdir.

1925 y─▒l─▒nda FilistinÔÇÖde ulusal Yahudi yuvas─▒ kuruldu. Siyonist y├Ânetici Hayim Weizman 14.b├╝y├╝k kongrede yapt─▒─č─▒ konu┼čmada Arap sorununu belirleyip siyonizmin basit bir dinsel hareketten bir doktrine d├Ân├╝┼čmesine toplumsal disiplin haline getirilmesine yol a├žm─▒┼čt─▒. ─░lk siyonistler Marksist etkilerle toplumsal demokrasi ve felsefe gelene─činde bir devlet kurmak istiyorlard─▒.┬á 19.yy sosyalistlerinin ├╝topyas─▒ FilistinÔÇÖde daha ├Ânce kurulan kazma ve t├╝fekli kibbutzlarla (kolektif ├žiftlikler) uygulamaya ge├žirilmi┼čti. Yahudi i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ olu┼čturularak bu ├žiftliklerde isk├ón sa─čland─▒. ├ço─čunluk BeyrutÔÇÖta ya┼čayan b├╝y├╝k toprak sahibi olan Araplardan toprak sat─▒n al─▒narak yap─▒ld─▒ ve Yahudi emek├žilerinin genel konfederasyonu HistadrouthÔÇÖun temeli at─▒ld─▒.

Topraklar─▒ndan at─▒lan i┼čsiz kalan Araplardan ├žok ge├žmeden kent proletaryas─▒ olu┼čtu. Bu kitle ba┼čta ilkel ve i├žg├╝d├╝sel tepki g├Âsterebiliyordu. Sadece geleneksel kaderci bir tutum i├žindeydiler ├Ârg├╝tlenmelerini sa─člayacak ulusal istekleri yoktu ve sanayi devrimini tamamlayamam─▒┼č bir d├╝nyada s├Âm├╝rge halklar─▒n─▒n ├Ârnek sorumsuzlu─čuyla ya┼č─▒yorlard─▒.

Filistinli Araplarda ├Ânceleri ├Ânemsenmeyen Yahudi istekleri d├╝┼čman─▒n ├Ârg├╝t├ž├╝ yan─▒, canl─▒l─▒─č─▒ ve ama├žlar─▒n─▒ geli┼čtirmekle ilgili inan├ž kar┼č─▒s─▒nda ├žok ge├žmeden ├╝z├╝nt├╝, ku┼čkuyla nefrete d├Ân├╝┼čt├╝.┬á ─░ngilizlere kar┼č─▒ sadece 1920, 1929 ve 1935-36ÔÇÖda ayaklanm─▒┼člard─▒ÔÇŽ

Kud├╝s M├╝ft├╝s├╝ Muhammet Sait Hac─▒ Emin el H├╝sseyni ise 1929ÔÇÖdan beri FilistinÔÇÖde Arap lideriydi. BerlinÔÇÖde 4 y─▒l kald─▒ktan sonra 6 Nisan 1945ÔÇÖte AlmanyaÔÇÖn─▒n yenilgisiyle bu ├╝lkeyi terk etmi┼č bir zamanlar T├╝rk ordusunda da subay olarak yer alm─▒┼čsa da daha sonra ─░ngilizler hesab─▒na FilistinÔÇÖde ajanl─▒k yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Ancak ─░ngilizlerin ihaneti ve FilistinÔÇÖe Yahudi g├Â├ž├╝yle ger├žek e─čilimini buldu. Kenar mahallelerde, ├žar┼č─▒ ve k├Âylerde ├Ârg├╝tlenmeye, ayaklanmalara y├Âneldi. G─▒yab─▒nda mahk├╗m oldu, ├ťrd├╝nÔÇÖe ge├žti.┬á D├Ând├╝─č├╝nde listede olmad─▒─č─▒ halde yine ─░ngiliz Y├╝ksek Komiserli─čince bo┼čalan Kud├╝s m├╝ft├╝l├╝─č├╝ne atand─▒.

Ard─▒ndan Y├╝ksek ─░slam Kurulu Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖna da se├žildi ve dinsel fona yat─▒r─▒lm─▒┼č paray─▒ kullanma yetkisi kazand─▒.┬á Mahkemelerde, camilerde, okullarda, mezarl─▒klarda s├Âz sahibi oldu. Ayd─▒nlara kar┼č─▒┬ámesafeliyken yanda┼člar─▒n─▒ bilgisizlik kalelerinden, mahalle ile k├Âylerden toplamay─▒ ye─čledi. 24 Eyl├╝l 1928ÔÇÖde halk─▒ dinsel ba─čnazl─▒─č─▒ g├╝├žl├╝ bir protestoya ├ževirmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒, Yom Kippour bayram─▒nda a─člama duvar─▒nda ibadet eden Yahudileri MuhammetÔÇÖin g├Âky├╝z├╝ne ├ž─▒kt─▒─č─▒ yeri ele ge├žirmekle itham ettiÔÇŽ

1929ÔÇÖda Cihad-─▒ Mukaddes ilan─▒ uygulamaya ge├žirildi. 16 ayl─▒k bir grev ba┼člad─▒ ve┬áayaklanmaya d├Ân├╝┼čt├╝. Filistinli Araplar aras─▒ndaki ba┼člayan i├ž sava┼čta 2 bin Arap ├Âld├╝r├╝ld├╝. Bir├žo─ču ─░ngilizce konu┼čan ve m├╝ft├╝n├╝n otoritesine boyun e─čmeyecek ki┼čilerdendi. B├╝y├╝k toprak sahipleri, t├╝ccar, ├Â─čretmenler ve memurlard─▒ ya da otoritesine kar┼č─▒ ├ž─▒kacak olan b├╝y├╝k ailelerden Na┼ča┼čibiler, Halidiler ve Dacanilerdi. Rakipler birbir temizlenmeye, suikastlerle karde┼č karde┼či yok etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Araplar Araplara k─▒rd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.

Buna kar┼č─▒l─▒k Yahudi cemaatinde gen├ž ┼čefler ve bir g├╝n FilistinÔÇÖdeki en b├╝y├╝k g├╝├ž olan toplumsal kurulu┼člar─▒n say─▒s─▒ artarken Hac─▒ Emin Araplar─▒ ayn─▒ kaynaklardan yoksun b─▒rakm─▒┼čt─▒. Dinsel ba─čnazl─▒k ta┼čk─▒nl─▒─č─▒yla ak─▒l yolu bo─čazlan─▒p ├╝lkenin en se├žkin ki┼čileri bir bir cahil k├Âyl├╝ t├╝fekleriyle y─▒ld─▒r─▒l─▒nca koca bir ┼čef olacak nitelikteki ku┼čak korku ve sessizli─če itildi.

BerlinÔÇÖden FransaÔÇÖya g├Ânderilen m├╝ft├╝ Hac─▒ EminÔÇÖin Siyonist davas─▒na┬áyak─▒n Frans─▒z ba┼čbakan─▒ L├ęon Blum ve Amerikal─▒ Siyonistlerle pazarl─▒─č─▒ sonucu 29 May─▒s 1946ÔÇÖda Suriye pasaportu ve sahte Amerikan askerlik belgesiyle ayak bast─▒─č─▒ KahireÔÇÖden o zamana kadar gelinen nokta buydu. Yahudilerle Amerikal─▒lar aras─▒nda yap─▒lan pazarl─▒─č─▒ Frans─▒z d─▒┼či┼čleri bakan─▒ Georges Bidault bozmu┼čtu teslim edilmesine kar┼č─▒l─▒k FransaÔÇÖya vaat edilen ABD yard─▒m─▒na ra─čmen m├╝ft├╝ Frans─▒z topraklar─▒ndan ├ž─▒kar─▒ld─▒. 12 y─▒l sonra Frans─▒z gazetesi Paris Press┬áka├ž─▒┼ča g├Âz yuman ve N├╝rnberg sava┼č su├žlular─▒ mahkemesinde yarg─▒lanmaktan kurtulan m├╝ft├╝ i├žin FransaÔÇÖn─▒n Kuzey AfrikaÔÇÖda durumunun ve rol├╝n├╝n desteklenece─či s├Âz├╝n├╝ ald─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klam─▒┼čt─▒.

M├╝ft├╝ m├╝ttefikler aras─▒nda bir pazarl─▒k konusu haline gelmi┼čken yahudi taraf─▒ ise g├╝nden g├╝ne g├╝├ž kazanmaktayd─▒. Yahudiler Haganah adl─▒ bir harek├ót birli─či kurmu┼člard─▒. 2.d├╝nya sava┼č─▒nda yenilen Almanlar─▒n AfrikaÔÇÖda kalan m├╝himmat─▒n─▒ toplayan Haganah silah y├Ân├╝nden olduk├ža g├╝├žlenmi┼čti. Ayr─▒ca Hayim Slavine ├žok g├╝├žl├╝ bir patlay─▒c─▒ madde olan trinitrotol├╝en haz─▒rlay─▒p ABDÔÇÖdeki ├╝nl├╝ ve zengin Yahudi ailelerle Ben Gurion aras─▒nda ba─člant─▒n─▒n kurulmas─▒n─▒ sa─čl─▒yordu.

Sanenborg adl─▒ bir enstit├╝ kurulduktan sonra silah imalat─▒nda kullan─▒lacak hurda makinalar topland─▒.┬á HarlemÔÇÖdeki bir kararg├óhta bu hurdalar silahlara d├Ân├╝┼čt├╝r├╝l├╝p par├žalanarak ─░ngiliz g├╝mr├╝k├ž├╝lere bir izin belgesiyle tekstil makine par├žalar─▒ deyip FilistinÔÇÖe sokulmas─▒ sa─čland─▒.┬á ├ľzellikle kibbutzlarda ve k├Âylerde HaganahÔÇÖ─▒n ├ža─čr─▒s─▒yla gen├ž Yahudiler de izcilik ad─▒ alt─▒nda ├Ârg├╝tlenip (Gadna) askeri e─čitim al─▒yorlard─▒.

Yahudilerden iki kat fazla olan Filistinli Araplar ├Ânceleri bu geli┼čmelere pek ald─▒r─▒┼č etmemi┼člerdi. ├ç├╝nk├╝ silah bak─▒m─▒ndan beslendikleri kaynaklar ├žoktu. Gerilla sava┼č─▒na al─▒┼čk─▒nd─▒lar bedevi soyundan gelme yeteneklerden birisi de oydu. Ancak disipline olmamak ve bilgisizlik ├Ânemli eksikleriydi.

Gelecekte FilistinÔÇÖde kurulacak olan bir devletin ba┼č─▒na ge├žme┬áplan─▒ kuran Hac─▒ Emin El H├╝sseyni ise Cihad─▒ Mukaddes Sava┼č├ž─▒lar─▒ adl─▒ bir ordu te┼čkil etti ve Kud├╝sÔÇÖteki da─č─▒n─▒k k├Âyl├╝leri birle┼čtirmeyi hedefledi. Futweh adl─▒ gen├žlik hareketi bu orduya ba─članm─▒┼čt─▒.

Filistinli Araplar─▒n kom┼čular─▒ da kendi soyundan Arap devletleriydi ancak Ortado─čuÔÇÖdaki iki ├╝lke Suriye ve L├╝bnan birer Frans─▒z tipi parlamenter cumhuriyetti,┬áSuudi Arabistan, Yemen ve ├ťrd├╝nl├╝ler feodal devletlerin a┼čiret yap─▒s─▒nda ya┼č─▒yorlard─▒. M─▒s─▒r ile IrakÔÇÖta ise ─░ngiltereÔÇÖyi and─▒ran belli belirsiz me┼čruti krall─▒klar bulunuyordu ve KahireÔÇÖyle Ba─čdat halifeleri de anla┼čam─▒yorlard─▒. Ayr─▒ca IrakÔÇÖ─▒n┬áSuriye, SuriyeÔÇÖnin de L├╝bnan topraklar─▒ ├╝zerinde g├Âzleri vard─▒. Filistin tamamen bu sorunlar─▒n ├╝st├╝ndeydi tabii ├╝stelik M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n S├╝vey┼č Kanal─▒ nedeniyle ─░ngilizlerle bir meselesi de s├Âz konusuyduÔÇŽ

Yahudiler aras─▒nda Roma kral─▒ AntiochusÔÇÖa ba┼čkald─▒ran Maccabe karde┼člerin zaferi i├žin geleneksel Hanoukka (─▒┼č─▒k bayram─▒)┬ákutlan─▒rd─▒. Geceyi ayd─▒nlatmak i├žin s─▒rayla 8 ─▒┼č─▒k (menorahlar) yak─▒l─▒rd─▒. Maccabe mezarlar─▒ndan Kud├╝sÔÇÖ├╝n merkezine me┼čalelerle dans ederek y├╝r├╝n├╝rd├╝. 800 metrelik 5 dakikal─▒k bir y├╝r├╝y├╝┼čt├╝ bu ve Yahudiler i├žin tehlikeliydi.

Asl─▒nda Araplarla yahudiler aras─▒nda geleneksel dostluklar s├Âzkonusuydu.┬á ├ľrne─čin ─░slam din adamlar─▒na beslenen sayg─▒ yeshivaÔÇÖlara yani din adamlar─▒n─▒n topland─▒klar─▒ yerlere kadar yayg─▒nd─▒. SevkothÔÇÖda (kl├╝beler bayram─▒) yahudiler sonbahardan k─▒┼č mevsimine girdiklerinde t├Ârenlerde toz bademler sunar Araplar da┬áPaskalya sonunu kutlamak i├žin onlara ekmek ve bal getirirlerdi. Oysa geleneklerine ba─čl─▒ Kud├╝sl├╝ Yahudilerle Siyonist y├Âneticiler aras─▒ndaki ili┼čkilerse genellikle gergin olurdu. ─░ngilizlerin nefret edip Araplar─▒n ├žok ├žekindikleri ─░rgun adl─▒ gizli siyonist ├Ârg├╝t yahudi toplulu─čunun b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunca benimsenmemi┼čti.┬á Zwai LeoumiÔÇÖnin bir h├╝cresinin ├╝yelerinden olu┼čan bu te┼čkilat Vladimir Jabotinsky adl─▒ tutucu bir siyonistin g├Âr├╝┼čleriyle y├Ânetiliyordu ve ama├žlar─▒ kutsal kitapta s├Âz├╝ ge├žen ─░srail devletinin b├╝t├╝n topraklar─▒n─▒ ele ge├žirmekti.

Yahudiler Hayim WeizmanÔÇÖ─▒ dostu Harry S.TrumanÔÇÖa gizlice g├Ânderdiler ve ├╝├ž konuda yard─▒m istediler: Silah ambargosunun kalkmas─▒, FilistinÔÇÖe g├Â├ž ve payla┼č─▒m karar─▒n─▒n desteklenmesi. TrumanÔÇÖ─▒n eski i┼č orta─č─▒ Eddie Jacobson arac─▒l─▒─č─▒yla da ili┼čki kurdurulup deste─či sa─čland─▒.

BM payla┼čt─▒rma karar─▒n─▒ silahl─▒ kuvvetlere b─▒rakm─▒┼čt─▒.┬á Frans─▒zlarla ─░ngilizler 150 y─▒ld─▒r b├Âlgede ├╝st├╝nl├╝k kurmak i├žin birbirleriyle ├žat─▒┼čt─▒klar─▒ndan ─░ngilizler buna yana┼čmad─▒.┬á FransaÔÇÖn─▒n ise zaten Hindi ├çinÔÇÖide sorunlar─▒ vard─▒ ve orada sava┼č─▒yordu. ABD Ruslar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ da Ortado─čuÔÇÖda istemiyordu. Yahudi devletini ba┼čta a├ž─▒k a├ž─▒k tan─▒mamaktaki as─▒l nedeni Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin Ortado─čuÔÇÖda kazanaca─č─▒ egemenlikti.

─░rgun komandolar─▒ Araplara sald─▒r─▒p katliamlara giri┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Kad─▒nlar bile ─▒rzlar─▒na ge├žilip ├žocuklar─▒yla beraber ├Âld├╝r├╝l├╝yor patlay─▒c─▒ maddelerle direni┼č g├Âsteren b├╝t├╝n evler havaya u├žuruluyordu. Deir Yassin Yahudi devletinin vicdan─▒n─▒ rahats─▒z etti ve Filistin halk─▒n─▒n bitmeyen felaketlerinin adeta simgesi oldu.

Kud├╝sÔÇÖle ilgili kararlarda bat─▒l─▒lar Hristiyan ve M├╝sl├╝man inanc─▒yla ba─č─▒n─▒ ileri s├╝r├╝p Yahudi isteklerini arka plana iter g├Âr├╝n├╝yordu. Bel├žika, Hollanda, Fransa hatta ABD b├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yordu. Arap-Yahudi ├žat─▒┼čmalar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin daha sonra ├╝├ž ├╝lke Bel├žika, Fransa ve ABD ate┼čkeste arabuluculuk ├╝stlendi.

├ľte yandan Araplar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ ├╝lkelerden gelen ayd─▒nlar, ├Â─črenciler ┼×amÔÇÖ─▒n g├╝neyindeki vadide bir kampta ├že┼čitli zorluklar alt─▒nda topland─▒lar. Ba┼člar─▒nda adamlar─▒yla birlikte ├žete reisleri ile baz─▒ g├Ân├╝ll├╝ler de vard─▒. Otorite ve ger├žek subaylardan yoksundular beslenmeleri donat─▒lmalar─▒ ise b├╝y├╝k sorundu.

Nazilerin patlay─▒c─▒ madde e─čitimi verdi─či Abd├╝lkadir, m├╝ft├╝ taraf─▒ndan k├╝├ž├╝k bir partizan grubunun ba┼č─▒na getirilmi┼čti. Araplar aras─▒nda m├╝thi┼č otorite bo┼člu─ču vard─▒ ve 3 bine yak─▒n─▒ Kud├╝sÔÇÖte sava┼č─▒yordu. Yar─▒dan ├žo─ču m├╝ft├╝n├╝n yanda┼č─▒yd─▒. Geri kalan 600 ki┼či Irakl─▒ eski polislerle L├╝bnan as─▒ll─▒ polis m├╝fetti┼či M├╝nir Ebu Fad─▒l komutas─▒ndaki eski polislerden olu┼čuyordu. D├╝zenli Arap ordular─▒ yeti┼čmeden ciddi hedefler elde etmeyi planlayan Yahudiler ─░ngiliz mandas─▒ FilistinÔÇÖi terk edince ald─▒klar─▒ kararla hemen Araplar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgeleri bo┼čaltmalar─▒na yol a├žt─▒. B├Âylece tarihteki Filistinli m├╝lteci trajedisinin ilk ad─▒m─▒ ger├žekle┼čiyordu. 20.y├╝zy─▒l─▒n en ├Ânemli siyasal olaylar─▒ndan birisi ger├žekle┼čmek Siyonist hareket Yahudi halk─▒ inatla istedi─či i├žin devlet kurmak ├╝zereydi.

Balfour bildirisine ÔÇť─░srail DevletiÔÇŁ diyerek ba┼člayan David Ben Gurion, Tinsel, dinsel ve ulusal yanlar─▒n─▒n Filistin topraklar─▒nda do─čdu─čunu belirterek ulusal ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n kurulmas─▒ ve Yahudilerin y├╝zy─▒llar boyu atalar─▒n─▒n varsayd─▒─č─▒ topraklara d├Ânmek i├žin ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ ifade ediyordu. BalfourÔÇÖda Araplara ve b├╝t├╝n d├╝nyaya ├ža─čr─▒ yapan Gurion yeni ─░srail devletinin 3 ilke ├╝zerine kurulaca─č─▒n─▒ a├ž─▒klayacakt─▒: ├ľzg├╝rl├╝k, adalet ve bar─▒┼č!..

Ge├žici kurul 14 May─▒s 1948 tarihli ge├žici kurulda ba─č─▒ms─▒z ─░srail DevletiÔÇÖni ilan etmi┼čti. 200 bin ki┼čilik M─▒s─▒r ordusu hemen harekete ge├žti. Kahire El Ezher Camii ─░mam─▒ ÔÇťkutsal sava┼č saati ├žald─▒ÔÇŁ diyordu. Hac─▒ EminÔÇÖin s├Âzc├╝s├╝ Ahmet ┼×ukeyri b├╝t├╝n Araplara Yahudi devletini hedef g├Âsteriyordu. ┼×amÔÇÖdan Suriye Ordusu tugay─▒ GalileÔÇÖye, L├╝bnan ordusu Yahudi yerle┼čim merkezlerine sald─▒rd─▒. M─▒s─▒r GazzeÔÇÖye girmi┼čti. Hristiyanlar i├žin Kud├╝s ├Ânemliydi. Pentec├┤te Pazar─▒ (paskalyadan sonraki yedinci Pazar) Ruh├╝l Kud├╝sÔÇÖ├╝n havariler ├╝zerine ini┼čini kutlayan Hristiyan bayram─▒yd─▒. ─░nan─▒┼ča g├Âre Tanr─▒ insan suretinde yery├╝z├╝ne inmi┼čtiÔÇŽ

M─▒s─▒r birlikleri iki koldan ilerliyorlard─▒. K─▒y─▒dan ba┼čkomutanlar─▒ General Muavi komutas─▒ndayd─▒lar.┬á Silah temin etmekte g├╝├žl├╝k ├žeken ─░sraillilerin Negev tugay─▒nda sadece 800 askere kar┼č─▒l─▒k 2 adet 20 milimetrelik top,┬á10 mermilik 2 davitka bulunuyordu.┬á M─▒s─▒r kuvvetleri ise bombard─▒man u├žak filosu destekli 10 bin askere, tank alay─▒na ve 88ÔÇÖlik toplarla donat─▒lm─▒┼č alaya sahipti.┬á Kuzeyde Suriye ordusu 3 kibbutzu ele ge├žirmi┼čti. Kud├╝s ise kanl─▒ ├žat─▒┼čmalara sahne oluyordu. Y├╝zy─▒llarca komutanlar─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ Kud├╝sÔÇÖ├╝n Latrun tepeleri ┼čimdi de Yahudilerin yard─▒m─▒na ko┼čmak i├žin gelecek olanlara kar┼č─▒ Arap mevzilerinin kontrol├╝nde direnecekti.

Halife ├ľmerÔÇÖin komutanlar─▒ndan ─░bni Cebel yabani nanelerin kokulara bo─čdu─ču bu tepelerde dinlenme yolunu se├žmi┼čti. Aslan y├╝rekli RichardÔÇÖ─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ ve daha sonra Selahattin Eyy├╝biÔÇÖnin yerle bir etti─či kale y─▒k─▒nt─▒lar─▒ da buradayd─▒. Araplar, T├╝rklerin y─▒llar ├Ânce AllenbyÔÇÖin ─░ngiliz ordusunu p├╝sk├╝rtmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ siperleri temizleyip a├žarak yerle┼čtiler. Yama├žlar may─▒nlar, dikenli tellerle kapl─▒yd─▒. Tanksavarlar silahlarla korunuyordu. 3 makinal─▒ vickers silah─▒namlular─▒ ovaya d├Ân├╝k beklemekteydi.

Amerikan Yahudisi albay David Marcus Amerikan ordusu hesab─▒na sava┼č─▒rken Normandiya ├ž─▒karmas─▒yla┬áAvrupaÔÇÖdaki baz─▒ yerlerde de bulunmu┼čtu. Gurion LatrunÔÇÖu al─▒p Kud├╝sÔÇÖ├╝ a├žma g├Ârevini ona verdi. Judas Maccab├ęeÔÇÖden sonra┬ágeneral r├╝tbesi verilen ikinci ki┼čiydi. Yahudi Haganah subaylar─▒ kutsal kitaptan al─▒nt─▒yla harekat─▒n ad─▒n─▒ koymu┼člard─▒: ÔÇťBen NunÔÇŁ yani Ayalon vadisinde g├╝ne┼čin bat─▒┼č─▒n─▒ durdurmak ve ─░srailÔÇÖin has─▒mlar─▒n─▒ yok etmeyi g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒nda tamamlamakÔÇŽ

30 May─▒s gecesi Ben Nun harekat─▒n─▒n ikincisi LatrunÔÇÖdaki Arap mevzilerinin d├Âv├╝lmesiyle ba┼člad─▒. Bedevi toplar─▒, M─▒s─▒rl─▒ Abd├╝lazizÔÇÖin bataryalar─▒ ise Yahudi kesimini kas─▒p kavuruyordu. Kud├╝s b├╝t├╝n ├žarp─▒┼čmalar boyunca kay─▒plarla ilgili bir kar┼č─▒la┼čt─▒rma yap─▒lacak olsa Nazi bombard─▒man─▒nda Londra halk─▒n─▒n verdi─činden be┼č kat fazlas─▒n─▒ ya┼čam─▒┼čt─▒r. New York TimesÔÇÖ─▒n muhabiri Diana Adams Schmidt 2.d├╝nya sava┼č─▒nda r├Âportaj yapt─▒─č─▒ 4 y─▒l s├╝rede tan─▒k olduklar─▒ndan daha deh┼čet verici bir tabloyla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒ belirtecekti.

Filistin halk─▒ a├žl─▒k ve susuzluk felaketiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yayd─▒. Kud├╝s ku┼čatmalar─▒ boyunca halk─▒n imdad─▒na hep ko┼čan hubeyza otlar─▒ da kurumu┼č asma yapraklar─▒ ha┼član─▒p kar─▒nlar doyurulmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒yordu.┬á ─░srail ordusu 3 kez Kud├╝s yolunu a├žmay─▒ denedi. HaganahÔÇÖ─▒n LatrunÔÇÖda u─črad─▒─č─▒ ├╝├ž yenilgi haberi ula┼čt─▒─č─▒nda ┼čehri kasvetli bir hava sarm─▒┼čt─▒. ├ľl├╝m, a├žl─▒k ve umutsuzluk kaosu aras─▒nda s├Âylenti haline gelen bu haber Kud├╝sÔÇÖ├╝n sokaklar─▒na yay─▒l─▒verdi. BM arabulucusu Kont BernadotteÔÇÖnin ├ža─čr─▒s─▒yla┬á30 g├╝nl├╝k s├╝re i├žin ate┼čkes ilan─▒ resmen a├ž─▒kland─▒ (Kud├╝s g├Âkleri ├╝st ├╝ste 26 g├╝n a├žl─▒kla ve Araplar─▒n top g├╝mb├╝rt├╝s├╝yle ├ž─▒nlarken Latrun tepeleri 19 y─▒l s├╝reyle Arap lejyonu elinde kalacakt─▒) ÔÇŽ

Kral Abdullah Kud├╝sÔÇÖe geldi. Kud├╝sÔÇÖ├╝ kurtaran Arap lejyonu komutan─▒ Abdullah TellÔÇÖe albay r├╝tbesine y├╝kseltildi─čini bildirdi.

Ben Gurion BM ate┼čkesiyle 30 g├╝nl├╝k soluk alma f─▒rsat─▒ tan─▒nmas─▒n─▒ Araplar─▒n ate┼čkes karar─▒n─▒ kabul etmelerini b├╝y├╝k bir hata olarak g├Âr├╝yordu. ├ç├╝nk├╝ Ehud AvrielÔÇÖin ├çekoslavakyaÔÇÖdan g├Ânderdi─či silah y├╝kl├╝ gemi yola ├ž─▒km─▒┼čt─▒, MeksikaÔÇÖdan gelen silah dolu ba┼čka bir ┼čileple de Yahudiler daha da g├╝├žlenmi┼čti. Bernadotte ate┼čkesin uzat─▒lmas─▒ i├žin yeni bir giri┼čimde bulundu ancak ─░srail taraf─▒ bunu kabul etmek i├žin art─▒k neden g├Ârmeyecekti. ─░srail hava kuvvetlerine ABDÔÇÖden sat─▒n al─▒nan bir u├žan kale say─▒lan B-17 bombard─▒man u├ža─č─▒ da kat─▒lm─▒┼čt─▒. Irak ve M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n orduya katt─▒klar─▒ 10 bin asker d─▒┼č─▒nda Araplar─▒n askeri g├╝c├╝nde bir de─či┼čiklik olmad─▒. ─░srailliler ilk kez silah ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ ele ge├žiriyorduÔÇŽ

├çarp─▒┼čmalar yeniden ba┼člad─▒─č─▒ndaAaraplar korkun├ž ger├žekle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒klar─▒n─▒ anlad─▒lar. ─░srail ordusu t├╝m cephelerde sald─▒r─▒ya ge├žecekti. Mo┼če Dayan komutas─▒nda birlikler LodÔÇÖu ele ge├žirdi. Araplar ┼čehirden g├Â├ž etmeye ba┼člad─▒. Nazaret ve Ramleh d├╝┼čm├╝┼čt├╝.

16 Temmuz Cuma g├╝n├╝ gece yar─▒s─▒ndan hemen sonra NabukadnezarÔÇÖ─▒n Kud├╝s surlar─▒na sald─▒rmas─▒n─▒n 2500. y─▒l─▒nda Kedem (ilk├ža─č) ad─▒n─▒ verdikleri silahla Yahudiler Kud├╝sÔÇÖ├╝n surlar─▒n─▒ delecek ve 2 bin y─▒l sonra ilk kez ┼čehri ele ge├žirebilecekleri sald─▒r─▒ya ge├žecekti. Abdullah Tell radyoda b├╝t├╝n birliklerine ├ža─čr─▒da bulundu: ÔÇťkutsal ┼čehri son askerimize ve son kur┼čunumuza dek savunaca─č─▒z bu gece kimse geri ├žekilmeyecek!ÔÇŁ…

Sonraki 3 saat boyunca 500 mermilik bir ├ž─▒─č ┼čehrin arap kesimine ya─čd─▒. Top mermileri her yeri yak─▒p y─▒k─▒yordu. ├ľl├╝ler, can ├žeki┼čenler ┼čehirde her k├Â┼čede birbirine kar─▒┼čm─▒┼čt─▒. Muazzam bir patlama b├╝t├╝n bir ┼čehri sarsarken b├╝y├╝k bir ─▒┼č─▒k g├Âky├╝z├╝n├╝ ayd─▒nlatt─▒. Zvi Sinai kararg├óh─▒n balkonundan ÔÇťsurlar delindi! Eski ┼×ehirÔÇÖe giriyorlarÔÇŁ ┼čeklinde bir sevin├ž ├ž─▒─čl─▒─č─▒ att─▒. Abdullah Tell ate┼čkesin devreye girmesiyle ÔÇťbunca insan─▒n hayat─▒ bir hi├ž u─čruna s├Ând├╝ÔÇŁ diyecekti.

Tell ve Mo┼če Dayan Kud├╝sÔÇÖ├╝ ay─▒ran s─▒n─▒rlar─▒ kar┼č─▒l─▒kl─▒ belirledi.1948 Temmuz sabah─▒ Kud├╝sÔÇÖe inen bar─▒┼č ge├žici olacak, ┼čehir bir ├žizgiyle ikiye b├Âl├╝nm├╝┼č olarak kalacakt─▒.┬á 1949ÔÇÖda Birle┼čmi┼č Milletler Te┼čkilat─▒ M─▒s─▒r, L├╝bnan, ├ťrd├╝n ve SuriyeÔÇÖnin ─░srailÔÇÖle bir ate┼čkes anla┼čmas─▒ imzalamas─▒n─▒ sa─člayacakt─▒.

Bu anla┼čmalar ├žarp─▒┼čmalar─▒ durdursa bile sava┼č durumuna son vermedi.┬á Araplar ─░srail Devletini tan─▒may─▒p reddettiklerini yok edeceklerini a├ž─▒klad─▒lar. ─░sraillilerin ise ÔÇťba─č─▒ms─▒zl─▒k sava┼č─▒m─▒zÔÇŁ diyerek adland─▒rd─▒klar─▒ bu ihtilaf s─▒ras─▒nda binlerce insan can verdi, 112 k├Âyle birlikte Filistin 1300 kilometrekarelik topra─č─▒n─▒ kaybetmi┼čti. Yahudi devletine ait olan 350 kilometrekare toprak ve 15 k├Ây ise Arap taraf─▒nda kal─▒yordu.

1 milyondan fazla Arap g├Â├ž edecekti┬á(BMÔÇÖe g├Âre 500-700 bin aras─▒). David Ben Gurion ├╝lkesinin bu sorun kar┼č─▒s─▒ndaki tutumunu 1948 HaziranÔÇÖ─▒nda a├ž─▒klam─▒┼čt─▒; ÔÇťterkedilmi┼č k├Âylerin hemen Yahudi ailelerce i┼čgaliÔÇŁni emredip gelecekte ├Âng├Âr├╝lecek bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri ├žer├ževesinde 100 bin g├Â├žmenin d├Ân├╝┼č├╝n├╝ kabul edece─čini bildirdi. Daha sonraki ─░srail h├╝k├╝metleriyse┬áteklifin ├Âtesine ge├žmeyi ─░srailÔÇÖin temeli i├žin tehlike g├Âr├╝p reddetmi┼člerdir.

├ľte yandan Suriye ve Irak g├Â├žmenlere kap─▒lar─▒n─▒ a├žmad─▒. L├╝bnan ├╝lkedeki dini dengeyi bozmamak ad─▒na g├Â├žmen say─▒s─▒n─▒ s─▒n─▒rl─▒ tuttu. M─▒s─▒r ise darac─▒k Gazze ┼čeridine yerle┼čtirmekle yetindi. Fakat Arap devletlerinin en yoksulu olan ├ťrd├╝n Birle┼čmi┼č Milletlerin sa─člad─▒─č─▒ ianeyle ya┼čamak zorunda kalan g├Â├žmenleri kabul etmek i├žin ciddi bir ├žaba g├Âstermi┼čti.

Filistinli Araplar 1948ÔÇÖden beri yerinden yurdundan g├Â├žerek kamplarda ya┼čamak zorunda kalm─▒┼člard─▒r. B├╝t├╝n d├╝nyan─▒n unuttu─ču Filistinliler ya┼čad─▒klar─▒n─▒ asla unutmad─▒. Bu kamplar─▒n sefaletinden yeni bir ku┼čak do─čdu. Filistin gerillalar─▒ bu ku┼ča─č─▒n ├žocuklar─▒d─▒r.┬á ÔÇťFedaiÔÇŁler ad─▒yla Ortado─ču sahnesine ├ž─▒kt─▒lar.

BM arabulucusu Bernadotte 16 Eyl├╝l 1948ÔÇÖde Stern grubuna ba─čl─▒ Siyonist tedhi┼č├žilerce ├Âld├╝r├╝ld├╝. M─▒s─▒rl─▒ Mahmut Nukra┼či Pa┼ča ve L├╝bnanl─▒ Riyad Sulh 1951 yaz─▒nda vuruldular. 20 Temmuz 1951ÔÇÖde┬ábir ├Â─čle ├╝st├╝ Kral Abdullah Hz. ├ľmer CamiiÔÇÖne girerken ├Âld├╝r├╝ld├╝. Hac─▒ Emin H├╝sseyni Beyrut tepelerindeki s─▒─č─▒na─č─▒nda Kud├╝sÔÇÖe kavu┼čma umuduyla ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝.

Gurion 1948ÔÇÖden 1963ÔÇÖe kadar ba┼čbakanl─▒k yapt─▒. ├ťlkesi kendine yetecek ekonomik g├╝ce eri┼čti, n├╝fusu ikiye katland─▒ sonra da NegevÔÇÖte Sde Boker kibbutzunda basit ve sakin bir hayata ba┼člad─▒. Golda Meir┬áBM ─░srail diplomasisini ├╝stlendi. 1969ÔÇÖda ba┼čbakan olmas─▒ istendi, oldu. 1967ÔÇÖde ├ťrd├╝nÔÇÖle ├žat─▒┼čt─▒lar. ─░┼čgal edilen FilistinÔÇÖde gerillalar─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒yla ┼čehir sokaklar─▒ ├ž─▒nlad─▒. ┼×ehri b├Âlen dikenli tellerle ├ževrili m├╝stahkem yerler halk─▒n y├╝reklerine ta┼č─▒nd─▒.

D. Lapierre ve Larry Collins taraf─▒ndan kaleme al─▒nan bir├žok ar┼čiv belgesi, g├╝nl├╝k, mektup vs taranarak olu┼čan kitap siyasal ve stratejik bir kent olan Kud├╝s ├╝zerine bu konuda cesaretle ├Âzveri isteyen tarihsel nitelikte b├╝y├╝k ve ├Ânemli bir kaynak yap─▒t ortaya ├ž─▒karm─▒┼č. Etkileriyle g├╝ncelli─čini asla yitirmeyen anlat─▒ ihtilaf─▒n do─ču┼čunu harita, foto─čraf ve planlarla da desteklemi┼č. Kud├╝sÔÇÖ├╝ ba┼čkent yapan b├╝y├╝k yahudi kral─▒ Davut i├žin yaz─▒lan ┼ču mezmurun s├Âzleriyle bitiriliyor:

ÔÇťKud├╝sÔÇÖ├╝n selametini dileyin, duvarlar─▒ i├žinde bar─▒┼č, saraylar─▒ i├žinde refah olsunÔÇŽÔÇŁ

Kaynak:
Kud├╝s… Ey Kud├╝s, Dominique Lapierre-Larry Collins, ├çeviri Ayd─▒n Eme├ž,┬áE Yay─▒nlar─▒ 1973.

Toplam Okuma: 1,489 , Bug├╝n: 1 

Tamer UYSAL

1965'de Bursa'da do─čdu. ─░lk, orta, lise tahsilini Bursa'da yapt─▒. ├çocuklu─ču Demiryolu alt─▒ndaki mahallelerde ge├žti. ├ç─▒nar Lisesi'ni bitirdi. 1988 y─▒l─▒nda Ege ├ťniversitesi Bas─▒n-Yay─▒n Y├╝ksekokulu ┼čimdiki ad─▒yla ─░leti┼čim Fak├╝ltesi'nden mezun oldu. Uluda─č ├ťniversitesi'nde ge├žen memuriyet y─▒llar─▒ i├žinde Nil├╝fer Ticaret Lisesi'nde ├Â─čretmen stajyerlik yapt─▒ gen├ž beyinlerle tan─▒┼čt─▒. Ancak yasalar ├Â─čretmenlik yapmas─▒na engeller koydu. Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi'nde Bas─▒n ve Halkla ─░li┼čkiler biriminde g├Ârev yapt─▒. Belediyedeki g├Ârevinden 2015'te bask─▒lar ve siyasi uyu┼čmazl─▒k gibi nedenlerden dolay─▒ ayr─▒lmak zorunda kald─▒. Ayr─▒ca Anadolu ├ťniversitesi ─░ktisat B├Âl├╝m├╝ mezunudur. T├╝rkiye ├žap─▒nda baz─▒ dergilerde yay─▒mlanm─▒┼č, yaz─▒ ve ┼čiirleriyle yay─▒mlanmam─▒┼č ┼čiirleri vard─▒r. Bursa'daki baz─▒ yerel radyolarda (radyo mix, radyopress) 1995-2000 aras─▒ k├╝lt├╝r-sanat a─č─▒rl─▒kl─▒ programlar yapan Uysal, Ticaret gazetesinde ├že┼čitli konularda zaman zaman konuk yazar olarak yaz─▒lar kaleme ald─▒. T├╝rkiye ├žap─▒nda yaz─▒ ve ┼čiirleri; Ayk─▒r─▒ Sanat, ─░mgelem, Yo─čunluk, Amigra, G├╝ney K├╝lt├╝r Sanat, Lacivert Sanat, ┼×ehir K├╝lt├╝r Sanat, ├ľner Sanat, Olay gibi bas─▒l─▒ dergi ve gazetelerde yay─▒mland─▒. E mail: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒