Quantcast
Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n Onay S├╝reci ve ├ľnemi – Belgesel Tarih

Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n Onay S├╝reci ve ├ľnemi

Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n Onay S├╝reci ve ├ľnemi

Loading

  • Ayhan SARIKAYA

24 Temmuz 1923`te Lozan Antla┼čmas─▒`n─▒n imzalanmas─▒yla T├╝rkiye doksan y─▒ld─▒r devam eden bir bar─▒┼č d├Ânemine girdi. D├╝nya tarihinde devam etmi┼č Lozan`a benzer bir bar─▒┼č d├Ânemi yoktur. ─░ki d├╝nya sava┼č─▒nda imzalanan antla┼čmalardan sadece Lozan Antla┼čmas─▒ hala y├╝r├╝rl├╝l├╝ktedir. S─▒n─▒rlar─▒n belirlenmesi, kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒, d─▒┼č bor├žlar─▒n ├Âdenmesi, Bo─čazlar ve Ermeni meselesi gibi konularda ├žetin bir m├╝zakere s├╝reci sonucunda imzalanan antla┼čman─▒n halen y├╝r├╝rl├╝kte olmas─▒ uluslararas─▒ arenada b├Âlge tarihine kal─▒c─▒ bar─▒┼č─▒ getiren bir devlet konumunda oldu─čumuzu kan─▒tlamaktad─▒r.

T├ťRK─░YE’DE ├ç─░FTE BAYRAM

Lozan m├╝zakereleri g├╝n├╝m├╝zde m├╝ze ve sanat merkezi olarak kullan─▒lan Lozan ├ťniversitesi`nin konferans salonunda ger├žekle┼čmi┼čtir. Konferans genel sekreteri ─░talyan Massigli idi. ─░lk imzay─▒ ─░smet Pa┼ča[1] att─▒. Ard─▒ndan R─▒za Nur ve Hasan Saka att─▒lar. ─░mzalar─▒ latin harfleriyledir. M├╝ttefikler ad─▒na ─░ngiliz Rumbold, Frans─▒z Pelle, ─░talyan Galloni imzalad─▒. ─░svi├žre cumhurba┼čkan─▒ Scheurer`in kapan─▒┼č konu┼čmas─▒yla t├Âren sona erdi. Lozan`da imzalar at─▒ld─▒─č─▒nda T├╝rkiye ve ─░slam d├╝nyas─▒nda kurban bayram─▒yd─▒. 24 Temmuz 1908`de ilan edilen ─░kinci Me┼črutiyet`in 17. y─▒ld├Ân├╝m├╝yd├╝. H├╝rriyet bayram─▒ olarak kutlan─▒yordu. T├╝rk gazeteleri birinci sayfalar─▒nda ├žifte bayram diyerek man┼četten haberi verdiler.

Avrupal─▒lar daha ├žok sava┼č sonras─▒n─▒n sorunlar─▒yla ve ekonomik krizlerle u─čra┼čmaktayd─▒lar. Amerika Birle┼čik Devletleri ise g├Âzlemci olarak kat─▒lm─▒┼čt─▒. ─░mzalanan antla┼čma taraf ├╝lkelerin meclislerinde imzalanmal─▒ idi. ─░┼čgal g├╝├žlerinin donanmalar─▒n─▒n T├╝rkiye`den ayr─▒lmas─▒ i├žin ivedilikle mecliste onaylanmak amac─▒yla g├Âr├╝┼čmelere ba┼čland─▒ ve g├Âr├╝┼čmeler ├╝├ž g├╝nde tamamland─▒. Mecliste muhalefet yok idi. Ba─č─▒ms─▒z se├žilen G├╝m├╝┼čhane vekili d─▒┼č─▒nda t├╝m vekiller Mustafa Kemal`in listesindendi.

En sert ele┼čtiriler Musul[2] konusunda idi. ─░smet Pa┼ča meclisteki konu┼čmas─▒nda uzla┼č─▒ olmazsa sava┼ča sebebiyet verilebilirdi demi┼čtir. Trakya, ─░stanbul ve ├çanakkale kan d├Âk├╝lmeden al─▒nm─▒┼čt─▒. Bor├žlar─▒n Osmanl─▒`dan ayr─▒lan devletlere payla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ indirim ve taksitlendirme yap─▒larak T├╝rkiye`nin rahatlat─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi.

287 mebustan 227` si oylamaya kat─▒ld─▒. 14 ret oyuna kar┼č─▒l─▒k 213 kabul ile 23 A─čustos`ta Lozan`─▒n[3] meclisteki onay i┼člemi sona erdi. Ret oyu veren vekiller aras─▒nda Hoca Esat Efendi, Faik bey ve Yahya Kemal, K─▒l─▒├ž Ali, Mustafa Necati, ┼×├╝kr├╝ (Kaya) bey vard─▒. 2 Ekim`e kadar i┼čgal kuvvetleri T├╝rkiye`yi terk etti.[4] ─░┼čgal kuvvetlerinin ─░ngiliz b├╝t├žesine maliyeti ayl─▒k 260 bin sterlindi. Musul meselesi T├╝rkiye ile ─░ngiltere aras─▒nda dokuz ayl─▒k bir s├╝re i├žinde ikili olarak g├Âr├╝┼č├╝lecek sonu├ž al─▒namazsa Milletler Cemiyetine havale edilecekti.

6 Ekim 1923 de ┼×├╝kr├╝ Naili Pa┼ča[5] kumandas─▒ndaki T├╝rk ordusu sevin├ž g├Âsterileri aras─▒nda ─░stanbul`a girdi. ─░stanbul 4 y─▒l 10 ay 29 g├╝n sonra i┼čgalden kurtar─▒ld─▒. Parlamentolarda onay s├╝recinin geciktirilmesi T├╝rkiye`ye bask─▒yd─▒. Ankara rejiminin krize yuvarlanmas─▒n─▒ beklemekti. M├╝ttefikler sava┼č─▒ g├Âze alamad─▒lar ve i├žlerinde gizlide gizliye bir ├╝mit ta┼č─▒yorlard─▒. T├╝rkiye`de giri┼čilen ─▒slahatlar─▒n vatanda┼člar taraf─▒ndan kabul g├Âr├╝p g├Ârmeyece─či gelecek tepkilerin ne ├Âl├ž├╝de olaca─č─▒ sebebiyle onay s├╝recini beklettiler.

LOZAN: T├ťRK─░YE’N─░N KURULU┼× SENED─░

G├╝n├╝m├╝zde sa─čc─▒, solcu, muhafazakar, liberal, kemalist olmak ├╝zere Lozan hakk─▒nda olumlu olumsuz ├Ânyarg─▒l─▒ bak─▒┼člara yol a├ž─▒lmamal─▒d─▒r. Lozan kendi ┼čartlar─▒nda de─čerlendirilmelidir. Ba┼čar─▒l─▒ ya da ba┼čar─▒s─▒z bulmak m├╝mk├╝nd├╝r fakat bu mutlaka objektif ara┼čt─▒rmalara dayanmal─▒d─▒r. Lozan`─▒ de─čerlendirirken kendi hedeflerimizin yan─▒nda m├╝ttefiklerin politikalar─▒n─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmak gerekir. Lozan on y─▒ll─▒k sava┼čtan sonra bar─▒┼č i├žin yap─▒lm─▒┼č bir uzla┼čmad─▒r. T├╝rkiye`nin kurulu┼č senedidir.

Lozan bir ulus devlet anla┼čmas─▒d─▒r. Lozan`da T├╝rkiye ba─č─▒ms─▒z bir ulus devlet olarak tescil edildi. Ulus devlet haline gelmenin Lozan`da ger├žekle┼čen iki temelinden biri n├╝fus m├╝badelesi di─čeri ise hukuk birli─činin sa─članmas─▒d─▒r. N├╝fus m├╝badelesi[6] ile Hristiyan az─▒nl─▒klar─▒n say─▒s─▒ azald─▒ ve n├╝fusumuz homojenle┼čti. D─▒┼č m├╝dahaleye a├ž─▒k ├žok hukuklu bir d├╝zenden vatanda┼člar─▒n e┼čitli─či esas─▒na dayal─▒ hukuk birli─čine ge├žildi.

Osmanl─▒ da az─▒nl─▒klar sorunu 1774 K├╝├ž├╝k Kaynarca Antla┼čmas─▒[7] ile ortaya ├ž─▒kt─▒. Ruslar Osmanl─▒ vatanda┼č─▒ Ortodokslar─▒n himayesini ├╝stlenmek istedi. 1878 Berlin Antla┼čmas─▒[8] ile milliyet├žilik hareketleri az─▒nl─▒klar─▒ etkiledi.

Osmanl─▒`y─▒ y─▒kan etkenlerden olan bu sorunlar 150 y─▒l sonra Lozan`da ├ž├Âz├╝ld├╝. Vatanda┼čl─▒k esas─▒na dayal─▒ hukuk birli─či Tanzimat├ž─▒lar─▒n r├╝yas─▒yd─▒. 1876 da Abd├╝lhamid bu ├Âzlemini dile getirmi┼čti ve bu Lozan`da ger├žekle┼čti. Uluslar aras─▒ hukuktaki genel az─▒nl─▒k haklar─▒ tan─▒nd─▒. Hukuk birli─či ayn─▒ zamanda hukuk sisteminin laik olmas─▒ anlam─▒na gelmektedir. Hukuk sistemi art─▒k din fark─▒na de─čil dini ayr─▒m g├Âzetmeden vatanda┼člar─▒n e┼čitli─čine dayanacakt─▒r.

Lozan`da m├╝ttefik temsilcileri ise hukukun eskisi gibi din ayr─▒m─▒na tabi olmas─▒n─▒ istediler. Patrikhanenin yarg─▒ yetkisinin olmas─▒n─▒ istediler. M├╝sl├╝man olmayan vatanda┼člar─▒n makul bir vergi ile askerlikten muaf tutulmas─▒n─▒ savundular. Lozan`daki konu┼čmalar─▒ haber yapan gazeteler laiklik kelimesinin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ ÔÇťladiniÔÇŁ diye terc├╝me etmi┼člerdir. R─▒za Nur meclisteki konu┼čmas─▒nda ÔÇťd├╝nyevi,sek├╝lerÔÇŁ anlam─▒nda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. ─░smet Pa┼ča hicaz demiryollar─▒ ve kutsal emanetler gibi konular g├╝ndeme geldi─činde halifenin haklar─▒n─▒n siyasi m├╝zakere konusu yap─▒lamayaca─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. Lozan’daki laiklik Osmanl─▒ modernitesinin devam─▒ niteli─činde kanunlar─▒n laikle┼čtirilmesi din ayr─▒m─▒ yapmayan kanun d├╝zeni anlam─▒ndad─▒r. 1924 y─▒l─▒nda hilafetin kald─▒r─▒lmas─▒[9] da tek parti d├Âneminde uygulanan totaliter laikle┼čtirme politikalar─▒ da Kemalist rejimin tercihidir. Lozan`la ilgili de─čildir.

Su├ž i┼čleyen bir yabanc─▒y─▒ devletin tutuklamas─▒ bile m├╝mk├╝n de─čildi. O devletin b├╝y├╝kel├žisi veya konsolosu izin verirse tutuklama yap─▒labilirdi. Osmanl─▒ vatanda┼člar─▒yla hukuki, ticari bir sorun oldu─čunda bu us├╝l mutlak yabanc─▒lar─▒n lehine i┼čliyordu. Bu ┼čekilde ekonomik kaynaklar─▒ s├Âm├╝r├╝yorlard─▒. Kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒[10] gerekti─či Ali Pa┼ča`dan 70 y─▒l, Sava Pa┼ča`dan 42 y─▒l sonra ─░smet Pa┼ča taraf─▒ndan Lozan da dile getirildi. Biz de Lozan nas─▒l ele┼čtirildiyse ─░ngiliz parlamentosunda liberaller taraf─▒ndan ba┼čar─▒s─▒z bulunarak ele┼čtirildi. Lozan antla┼čmas─▒ T├╝rkler kar┼č─▒s─▒nda ─░ngiliz diplomasisinin hezimeti idi.

Sevr antla┼čmas─▒nda ├ža─čr─▒lan Lozan`da ├ža─čr─▒lmayan ─░ngiliz dominyonlar─▒ temsilcilerinin ├ža─čr─▒lmas─▒ gelene─či ├ži─čnendi─či i├žin imparatorluk ruhunun zedelendi─či ele┼čtirileri de dile getirilmi┼čtir.

Lloyd George ├╝├ž konuda ─░ngiliz diplomasisinin LozanÔÇÖda ma─člup oldu─čunu iddia etti. Kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒, Bo─čazlar, ─░zmir ve Mezopotamya. Antla┼čman─▒n onaylanmas─▒n─▒n do─črulu─čunu savunanlar ise ─░ngiltere` nin Ortado─ču`da sa─čl─▒kl─▒ ili┼čkiler geli┼čtirmesi i├žin Lozan antla┼čmas─▒n─▒ onaylamak gerekti─čini vurgulad─▒lar.

14 Nisan 1924 tarihli Time dergisine g├Âre Abd`li diplomat James Gerrard Lozan`da Hristiyan medeniyeti ├žarm─▒ha gerildi demi┼čtir. Time dergisinin analizinde ─░ngiliz diplomasisinin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ analizi yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Lozan antla┼čmas─▒n─▒n T├╝rkiye`yi Avrupa`dan atmak yerine Avrupa`y─▒ T├╝rkiye`den att─▒ yorumlar─▒ dikkat ├žekicidir.

Lozan m├╝zakereleri 20 Kas─▒m 1922`de ba┼člam─▒┼č, 4 ┼×ubat 1923`de t─▒kanarak kesintiye u─čram─▒┼č, 23 Nisan 1923`de m├╝zakereler yeniden ba┼člam─▒┼č, 24 Temmuz 1923`de imzalanm─▒┼čt─▒r. M├╝zakerelerde ├╝├ž defa sava┼č─▒n e┼či─čine gelinmi┼č, ─░ngiltere Malta`daki donanmas─▒n─▒ ─░stanbul`a g├Ândermek i├žin yola ├ž─▒karm─▒┼č, Frans─▒z donanmas─▒ ─░zmir`den ayr─▒lmay─▒ reddetmi┼čtir. Bu uzun ve zorlu m├╝zakerede tavizler verilmi┼č olsa da hezimet demek insafs─▒zl─▒kt─▒r.

SONUÇ

Lozan Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒`n─▒n 2023 y─▒l─▒nda ge├žerlili─činin sona erece─či yaland─▒r. Sevr antla┼čmas─▒nda T├╝rkiye`ye b─▒rak─▒lan toprak 480 bin kilometrekare iken milli m├╝cadele sonunda 736 bin kilometrekare ve Hatay`─▒n dahil olmas─▒ ile 783 bin kilometrekare olmu┼čtur.

Lozan’─▒n ba┼čar─▒ derecesini ├Âl├žecek iki k─▒stas: Misak-─▒ Milli ve talimatname yani hedefler belgesidir. Lozan`da m├╝zakereler devam ederken ─░stanbul ve ├çanakkale i┼čgal alt─▒ndayd─▒. T├╝rkiye baz─▒ tavizler verdi. Bu tavizlerin en ├Ânemlisi Musul’dur. Fakat Musul’u alma g├╝c├╝m├╝z yoktu. Bo─čazlarda verilen tavizler ge├žicidir. 1937 Montr├ S├Âzle┼čmesi ile telafi edilmi┼čtir.

Hatay Lozan’da al─▒namam─▒┼čt─▒r. Fakat 1939`da T├╝rkiye`ye kat─▒lm─▒┼čt─▒r. G├╝mr├╝k vergisi ve adalet bakanl─▒─č─▒nda Avrupal─▒ dan─▒┼čman gibi konularda verilen tavizler be┼č y─▒ll─▒─č─▒na ge├ži┼č d├Ânemi tavizleridir. Lozan`─▒n iki temel ├Âzelli─či vard─▒r. Misak-─▒ Milli ├Ânemli ├Âl├ž├╝de ger├žekle┼čti ve kapit├╝lasyonlar kald─▒r─▒larak ba─č─▒ms─▒z T├╝rkiye hukuken kurulmu┼čtur.

  • Ayhan SARIKAYA

 

KAYNAKÇA

  • Bakar B├╝lent, ÔÇťEsaretten Kurtulu┼č: ─░tilaf Devletlerinin ─░stanbul`u TahliyesiÔÇŁ, Mu─čla ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Dergisi, Cilt 1, Say─▒ 23, 2009, s.s 13-58.
  • Bat─▒r Bet├╝l, ÔÇť┼×├╝kr├╝ Naili Pa┼ča ve Bursa`n─▒n Kurtulu┼č G├╝n├╝ Hat─▒rat─▒ÔÇŁ, Atat├╝rk Haftas─▒ Arma─čan─▒ Dergisi, Say─▒ 44, 2017, s.s 67-83.
  • Bozda─čl─▒o─člu Y├╝cel,ÔÇťT├╝rk-Yunan M├╝badelesi ve Sonu├žlar─▒ÔÇŁ, T├╝rkiye Sosyal Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, Cilt 180, Say─▒ 180, 2014, s.s 9-32.
  • Tu─čluo─člu Fatih, ÔÇťAli Naci Karacan`─▒n G├Âz├╝yle Lozan Konferans─▒ ve ─░smet Pa┼čaÔÇŁ, Ankara ├ťniversitesi T├╝rk ─░nk─▒l├óp Tarihi Enstit├╝s├╝ Atat├╝rk Yolu Dergisi, Cilt 1, Say─▒ 53, 2013, s.s 285- 328.

D─░PNOTLAR

[1] Mustafa ─░smet, Malatya’ya yerle┼čmi┼č eski bir T├╝rk ailesi olan K├╝r├╝mo─čullar─▒ndand─▒r. 24 Eyl├╝l 1884ÔÇÖte ─░zmir’de do─čmu┼čtur. Evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. 03-11 Ekim tarihleri aras─▒nda Mudanya’da M├╝tareke g├Âr├╝┼čmelerini s├╝rd├╝rm├╝┼č ve anla┼čmay─▒ imzalam─▒┼čt─▒r. 26 Ekim 1922ÔÇÖde Edirne Millet Vekili s─▒fat─▒yla D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ olmu┼č ve Lozan Konferans─▒na Heyet Ba┼čkan─▒ olarak kat─▒lm─▒┼čt─▒r. I. Lozan Konferans─▒ 4 ┼×ubat 1923ÔÇÖte kesilmi┼č, II. Lozan Konferans─▒ 23 Nisan 1923ÔÇÖte ba┼člam─▒┼č ve 24 Temmuz 1923ÔÇÖte Bar─▒┼č Anla┼čmas─▒ imzalanm─▒┼čt─▒r.14 A─čustos 1923 tarihinden 5 Mart 1924 tarihine kadar ikinci defa Malatya Milletvekili olarak Hariciye Vekili olmu┼č ve 30 Ekim 1923ÔÇÖte T├╝rkiye Cumhuriyetinin ilk Ba┼čbakan─▒ olmu┼čtur.10 Kas─▒m 1938 tarihinde Atat├╝rk’├╝n vefat─▒ ├╝zerine 11 Kas─▒m 1938ÔÇÖde Cumhurba┼čkan─▒ se├žildi. 14 May─▒s 1950 y─▒l─▒nda yap─▒lan se├žimlerde Demokrat Partinin ├žo─čunlukla iktidara ge├žmesi ├╝zerine Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ndan ├žekildi ve o g├╝nden sonra muhalefet liderli─či g├Ârevine ba┼člad─▒.

[2] 1118ÔÇÖden itibaren bir Sel├žuklu topra─č─▒ ve 1517ÔÇÖden itibaren de bir Osmanl─▒ vilayeti olan Musul, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ sona erdikten sonra Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin 7. maddesi bahane edilerek ─░ngilizler taraf─▒ndan i┼čgal edilmi┼č, bunun ├╝zerine ─░ngilizlerle T├╝rkler aras─▒nda ┼čiddetli bir m├╝cadeleye sahne olmu┼č, sorun silahl─▒ m├╝cadeleyle ├ž├Âz├╝lememi┼č ve konu Lozan Konferans─▒ÔÇÖna b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. Musul bu konferansta b├╝y├╝k tart─▒┼čmalara neden olmu┼čtur. Ancak MusulÔÇÖun stat├╝s├╝ burada da kesin olarak belirlenemedi─či i├žin sorunun ├ž├Âz├╝m├╝ bir sonraki g├Âr├╝┼čmelere ertelenmi┼č, bu g├Âr├╝┼čmelerden de bir sonu├ž al─▒namamas─▒ ├╝zerine 1926 y─▒l─▒nda yap─▒lan Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖyla ─░ngiliz mandas─▒ndaki IrakÔÇÖa b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.

[3] Lozan g├Âr├╝┼čmelerinin ilk safhas─▒nda ─░ngiliz heyeti ba┼čkan─▒ olarak Lord Curzon g├Ârev yapm─▒┼čt─▒. 23 NisanÔÇÖda ba┼člayan g├Âr├╝┼čmelerde Lord CurzonÔÇÖun yerine Horace Rumbold atand─▒. Ayn─▒ ┼čekilde FransaÔÇÖda BompardÔÇÖ─▒n yerine ─░stanbul Fevkal├óde Komiseri General Pell├ęÔÇÖyi, ─░talya ise Marki GaroniÔÇÖnin yerine MontagnaÔÇÖy─▒ g├Ârevlendirdi.

[4] 23 A─čustosÔÇÖta Bostanc─▒ b├Âlgesinde nakliyat yapmaya ba┼člad─▒lar ve buradan 27 top ile baz─▒ silah ve m├╝himmat gemilere nakledildi. ─░ngiliz kuvvetleri, 6 g├╝n i├žinde Anadolu cihetini tahliye etmeyi planlarken, Frans─▒zlar da yine alt─▒ g├╝nde Had─▒mk├Ây b├Âlgesindeki kuvvetlerini tahliye etmeyi d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒.

[5] ┼×├╝kr├╝ Naili Pa┼ča, 1867 do─čumlu idi. Mustafa Kemal ile mahalle arkada┼č─▒ olmalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra anneleri iki yak─▒n kom┼ču idi. Mustafa Kemal Atat├╝rk`├╝n kendisine ├Ânerdi─či G├Âkberk soyad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. 25 Kas─▒m 1936 tarihinde hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.

[6] Kelime anlam─▒ ÔÇťde─či┼čimÔÇŁ olan m├╝badele kelimesi, Lozan Konferans─▒ s─▒ras─▒nda kararla┼čt─▒r─▒l─▒p imzalanan ve T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan Rum az─▒nl─▒k ile YunanistanÔÇÖda ya┼čayan T├╝rk-M├╝sl├╝man az─▒nl─▒─č─▒n de─či┼čimini belirtmek i├žin kullan─▒lagelmi┼čtir. M├╝badil ise ba┼čkas─▒n─▒n yerine getirilmi┼č, m├╝badele edilmi┼č demektir.

[7] 17 Temmuz 1774 tarihinde Rus generali Repnin ve Osmanl─▒ devlet adamlar─▒ndan Ahmet Resmi ve Reis├╝lk├╝ttab ─░brahim M├╝nib efendiler taraf─▒ndan g├Âr├╝┼č├╝len antla┼čma; 28 madde olarak imza olundu.

[8] Berlin Antla┼čmas─▒, 13 Temmuz 1878 tarihinde imzalanm─▒┼čt─▒r.

[9] Halifeli─čin kald─▒r─▒l─▒┼č─▒yla T├╝rkiye Cumhuriyeti, l├óiklik yolunda bir b├╝y├╝k ad─▒m daha att─▒; zira mill├« egemenli─če dayal─▒ bir rejimde, ├ža─čda┼č ve l├óik devlet kavram─▒nda “halifeli cumhuriyet” s├Âz konusu olamazd─▒. AnayasaÔÇÖda, 1928ÔÇÖde yap─▒lan bir de─či┼čiklikle “T├╝rkiye DevletiÔÇÖnin dini, din -i ─░sl├ómd─▒r” maddesinin de kald─▒r─▒lmas─▒, cumhurba┼čkan─▒ ve milletvekillerinin yemin ┼čeklinin yeniden d├╝zenlenmesi, l├óiklik yolunda a┼č─▒lan b├╝y├╝k geli┼čmeler oldu. Nihayet 5 ┼×ubat 1937ÔÇÖde l├óiklik, T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖnin temel ilkelerinden biri olarak AnayasaÔÇÖda yer ald─▒.

[10] Kapit├╝lasyon kelimesi k├Âken olarak Latince ÔÇťcapitulumÔÇŁdan t├╝remi┼čtir. Terim olarak ÔÇť sava┼č s─▒ras─▒nda bir ordunun, bir kale ya da ┼čehrin teslim edilmesi amac─▒yla yap─▒lan anla┼čmalarÔÇŁ demektir. Lozan Antla┼čmas─▒ kapsam─▒nda TBMM heyetinin de kararl─▒l─▒─č─▒yla yabanc─▒ devletlere tan─▒nan t├╝m ayr─▒cal─▒klar sona erdi. T├╝rkiye Cumhuriyeti’nde faaliyet g├Âsteren t├╝m ticari kurulu┼člar─▒n T├╝rkiye Cumhuriyeti yasalar─▒na uymas─▒ zorunlu hale geldi.

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ayhan Sar─▒kaya
  • YEN─░
Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Dersimiz ├çanakkale! Yalanlar ve Ger├žekler

Haber Merkezi, 21 Kas─▒m 2023
├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ Yalanlar─▒

Haber Merkezi, 7 Kas─▒m 2023
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023