Ahmet Ö. ERDÖNMEZ
Ahmet Ö.  ERDÖNMEZ
Mısri Şeyhi Mehmet Şemsettin’e göre Bursa’da Halk İnanışları
  • 22 Mayıs 2019 Çarşamba
  • +
  • -
  • Ahmet O. ERDÖNMEZ /

‘‘Halk inançları’’ yahut ‘‘batıl’’ diye özetlenen kültürel olgunun, bilimle olduğu kadar semavi dinlerle de uyuşmayan niteliğine karşın sürüp gitmesi, toplumların ‘‘çocukluk çağına ilişkin’’ olmasıyla açıklanır. Bu yazıda okuyucuya sunulan malzeme de bu görüşü kanıtlar niteliktedir.

Emir Sultan Hazretleri

Türbesi açık iken kadın-erkek türbeyi ziyaret eder, mevlitler okur, adak adarlar. Adakları olursa, olur, olmazsa kusuru kendisinde bulur. Türbenin ayakucunda bir delik vardır. Elini oraya sokar çıkan toprağı teberrük eder saklar hasta ise yutar, çocuk olmak için aldıysa kadın yutar velhasıl türbedarlar bu yüzden epeyce para kapar. Emirsultan Hamamı’nda bir evliya kurnası varmış. Emir Sultan Hazretleri orada yıkanırmış. Oysa hamam Cezri Kasım Paşa’nındır.

Abdâl Sultan

Bu hazretin sağlığında giydiği pabuçta bir teki türbedeymiş. Çocuğun doğması güçleşirse bu pabuçta hamile kadına su içirilirse çocuk suhuletle doğarmış.

Akbıyık Sultan

Türbe sandukasının üstü çeyiz odası gibi olurdu. Bu her türbede vardır. Don, gömlek, havlu, yemeni gibi şeyler korlar, üç gün sonra alırlar. Bununda kabrinin ayakucunda bir delik vardır. Asabi çocukları uslu durmayanları türbeye getirirler. O deliğe bir simit koyarlar. Bak dede sana simit veriyor derler. Çocuk simidi alınca çocukta asabilik gidermiş. Üç-dört yaşında iken Mehmet Şemsettin’i de götürmüşler, oradan simit aldırmışlar.

Üftâde Sultân

Türbenin niyâz penceresi önündeki tel kafes iplikten paçavradan yarı yerine kadar görünmez derecedeymiş.

‘‘Evde kadın kocasına gelirken şunu al bunu getirmeyi tenbihâtta bulunur, kocası unutunca, bu bir kaç kez tekrarlanır. Nihâyet kadın kocasının küçük parmağına bir iplik bağlar, kocası ipliği gördükçe alacağı şeyi hatırlar. Bu da acaba o türden bir şey mi? Acaba; şunu isterim deyip de teline, parmaklığa bez ve iplik mi bağlıyorlar.’’

Ahmed Gazzi

Bu şeyhin dergâhında çok çeşme vardır. Merdiven önünde aynı sudan iki lüle akar biri uyku suyu, biri şifa suyudur. Hayatında beline bağladığı kemeri, güç doğuran kadının beline bağlarlarsa çocuk sorunsuz doğarmış. Sandukasının üstüne gömlek, yemeni gibi şeyler koyardı. Semahane, mektep-ocak yapıldığı için sonra sandukalar kaldırılmıştır.

İsmail Hakkı

Çilehânesi ünlüdür. Mezarına yakın yerdeki zeytin ağacının yaprağında üç tane alır, tutunursa sıtmaya birebir gelirmiş. İyi olmazsa itikadı yok sayarlar. ‘‘Ne alâ ama, parası-pulsuz tedâvi…’’

Siğillere okumak

Genellikle çocuklarda olan ufak ufak siğiller olursa, okuyunca gidilir. Ancak okuyucu ‘‘ocak’’ olmazsa bir işi yaramazmış. Bazı kimseler beş-on para ekmek parası çıkarmak için okurmuş ama ocaktan olmadığı için etkisi görülmezmiş. (Ocak demek, babadan dededen demektir.

İplikle sıtma bağlamak

Sıtma bağlama da Ocaklı bir kimse tarafında bağlanırsa derhâl tesirini gösterirmiş. Mehmet Şemsettin’in yaşadığı dönemde bazı kimselerin kolları iplikle bağlı görürmüş. Buna sıtma bağı derlermiş. Bu iplik pamuk ipliği ile bağlanırmış. ‘‘Hatib hatibe okuyacağı zaman, müezzin ezân okurken sıtma tutanın niyetine bilmem üç mü beş mi düğüm yapar, sıtması olan o ipliği koluna bağlarmış. Böylece sıtması iyi olurmuş. ‘‘Bu da fenâ değil, kana kana pelin otu içmeğe lüzum yok’’

Öksürüğe bağırsak kesmek

Bu da çocukların karşılaştığı bir sorundur. Tukancık derler berbat bir öksürükmüş. Yine ocaktan bir kasaba çocuğu götürürler, çocuğun boğazına kasap, bağırsak bağlar ve bıçakla keserler. Böylece öksürüğe yararı olurmuş. Bir de ‘‘dalak keserler’’. Bu hastalık koyunlarda olurmuş. Elde yara bere olursa, çobana veyahut kasaba geçermiş. Tedâvi edilmezse, tüm vücudu sarar ve kemiklerin ek yerleri çürütürmüş. Buna dalak hastalığı da dedikleri bu hastalık aslında şarbon hastalığıdır

Et Dede

Namazgâh Camii’nin doğusunda bir türbede Et Dede adında bir mezar vardır. Buraya et adarlar. Adı Sufi Mehmet Efendi’dir. Et Dede halkın anlatımına göre Emir Sultan tekkesine et getirirmiş. Bu kişiye adak adayanlar, et adar mezarının üzerine koyar. Artık kimsenin nasibi ise gelir alır, afiyetle yermiş. Daha çok da civarında türbedarlık eden bir kadın, sık sık dolaştığı için o alırmış. ‘‘Eğer kediler daha evvel davranırsa bahtına!..’’

At Dede

Diğer adı Sancı Dede’dir. Yeşil Hamamı’nın sağ tarafındaki sokakta, demir parmaklıklı bir mezardır. Sancılanan atları getirip üç defa mezarın çevresinde dolaştırılırlar. Hastalık hemen geçermiş. Toprağından da içerlermiş. Taşındaki yazı mumların yağından iyi okunamıyor. ‘‘..eyleye Hacı Mustafa’ya şefaât (une).. rune cezâ 1125’’

İsim değiştirmek

Bazı çocukların mizâcları zayıf olduğundan her türlü hastalığa maruz kalır, birinden kurtulur diğerine tutular. Bunun nedeni olarak çocuğa konulan ismin ağırlığından olurmuş. Bu nedenle çocuğun adı değiştirilir. Hafif isim koyarlar. Bir de çocuğu ciniler değiştirirmiş. Onu da gece dörtyol ağzına veyahut bir mezâr üstüne korlar. Ciniler-periler eski çocuğu getirirlermiş. Bunlara; lohusalara al basmak, sünnetlere mor basmak deniliyor. ‘‘Acaba evliyaların türbelerinden ümit ettikleri şeyler bulamayanlar, artık evliyalar buradan gitti, şeytanlar-cinlerle beraber mi kaldık’’

Bahar Dede

Çamlıca yolunda Namazgâh yakınlarındadır. Hummaya tutulan kimse Bahar Dede’nin mezarına elleyince şifa bulurmuş. Fakat şimdi mezarın nerede olduğu bilinmiyor.

Bağlamak

Nikâh sırasında vekil olana tarafımdan seni vekil ettim dediği sırada uçkurunu yahut mendilini düğümlemek âdettir. Eğer o sırada bir düşmanı böyle bir şeyi yaparsa ilelebet o erkek zevcesi ile yatamazmış. Bunun için vekâlet verilirken dikkat ederler. Etrâf gözetilir. Vekilim ol derken, hemen kendisi düğümler. Kadının durumu daha zordur. Zavallıyı tımarhane delisi yaparlar, saçlarını çözerler, önüne bir ayna, aynanın ortasında alnın kırılır, kırılır döndürür. Koltuğunda da bir ekmek, nikâh müjde haberi gelinceye kadar o durumda kalır. Güvey, namaz kılarken güya gelin hanım hürmeten ayakta bekler, başında berekettir diye ufak bir altın atar. ‘‘Oysa seni ben satın alım, gülmesin diye içinde söylermiş ve de o güvey o geline köle gibi olurmuş. ‘‘Onun için mahkemelerde karı-koca davasından geçilmiyor. Şimdi belediyede memur yanında gelin-güvey yan yana oturup nikâh kıyılıyor. (Artık eskisi gibi) bağlı maskaralıkları olmuyor

Bağlı çözmek

Bununda türlü türlü ilacı varmış. Birisini nikâh sırasında bağlarlarsa işin fena, günlerce aylarca öyle kalırmış. Bunun çaresi iki yumurtaya birçok harfler yazıp birini güvey, birini gelin vermiş. Bir de baltadan geçirmek meselesi var. O nedir anlamadım

Baş ağrısı

Bunun da birçok manevi tedâvisi varmış. Baş ağrısı içi vefk yazarlar. Birinci haneden iğnelemeğe başlarlar, hangisinde geçerse orada bırakır. Bazılarında yaşmağına yazarlar. Sonra duvara mıhlarlar.

  • Ahmet Ö. Erdönmez

 

Toplam Okuma: 2,324 , Bugün: 3 

Ahmet O. ERDÖNMEZ

Ahmet Ömer ERDÖNMEZ 1949 Konya – Sille doğumlu. Sanayici - Pars Toprak Sanayi Yönetim Kurulu Üyesidir. İstanbul İktisadi ve Siyasi Bilimler Üniversitesi mezunudur. Avrupa Müze Akademisi Türkiye Temsilcisi, Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Genel Sekreteridir. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Paylaşın:
Etiketler:
Ahmet Erdönmez
  • YENİ
Kore Gazisi Amcam Zeki Yörükoğlu ve Esarette 3 Yıl

Kore Gazisi Amcam Zeki Yörükoğlu ve Esarette 3 Yıl

31 Mayıs 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Yörükoğlu ve Esarette 3 Yıl için yorumlar kapalı
Nazilli Sümerbank Basma Sanayii Müessesesi

Nazilli Sümerbank Basma Sanayii Müessesesi

30 Mayıs 2021, Nazilli Sümerbank Basma Sanayii Müessesesi için yorumlar kapalı
Zühtü Sivritepe: ‘Mermi boynumun sol tarafını sıyırdı geçti’

Zühtü Sivritepe: ‘Mermi boynumun sol tarafını sıyırdı geçti’

30 Mayıs 2021, Zühtü Sivritepe: ‘Mermi boynumun sol tarafını sıyırdı geçti’ için yorumlar kapalı
Şefket Günaydın: ‘Dükkânımı Kore Savaşı anılarımı topladığım müzeye dönüştürdüm’

Şefket Günaydın: ‘Dükkânımı Kore Savaşı anılarımı topladığım müzeye dönüştürdüm’

30 Mayıs 2021, Şefket Günaydın: ‘Dükkânımı Kore Savaşı anılarımı topladığım müzeye dönüştürdüm’ için yorumlar kapalı
Mehmet Emin Çallı: ‘Komutanımız Nuri Pamir şehit olduğunda biz oradaydık’

Mehmet Emin Çallı: ‘Komutanımız Nuri Pamir şehit olduğunda biz oradaydık’

30 Mayıs 2021, Mehmet Emin Çallı: ‘Komutanımız Nuri Pamir şehit olduğunda biz oradaydık’ için yorumlar kapalı
Beytullah Efe: ‘Kore Savaşı tarihe unutulan savaş diye geçmiş, keşke biz de unutabilsek.’

Beytullah Efe: ‘Kore Savaşı tarihe unutulan savaş diye geçmiş, keşke biz de unutabilsek.’

30 Mayıs 2021, Beytullah Efe: ‘Kore Savaşı tarihe unutulan savaş diye geçmiş, keşke biz de unutabilsek.’ için yorumlar kapalı
Ali Kulcu: ‘Seul’den Kunuri’ye kadar harita olmaksızın gittim’

Ali Kulcu: ‘Seul’den Kunuri’ye kadar harita olmaksızın gittim’

30 Mayıs 2021, Ali Kulcu: ‘Seul’den Kunuri’ye kadar harita olmaksızın gittim’ için yorumlar kapalı
Güreşin Payitahtı Yenişehir’de Bir Koca Pehlivan: Yenişehirli Rüstem

Güreşin Payitahtı Yenişehir’de Bir Koca Pehlivan: Yenişehirli Rüstem

29 Mayıs 2021, Güreşin Payitahtı Yenişehir’de Bir Koca Pehlivan: Yenişehirli Rüstem için yorumlar kapalı
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 Mayıs 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya için yorumlar kapalı
İSMET ÇAKAN – ‘Çekirdek’ten Yetişme İşadamı

İSMET ÇAKAN – ‘Çekirdek’ten Yetişme İşadamı

29 Mayıs 2021, İSMET ÇAKAN – ‘Çekirdek’ten Yetişme İşadamı için yorumlar kapalı
ABİDİN BALCI – Cumhuriyet Öğretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

ABİDİN BALCI – Cumhuriyet Öğretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

29 Mayıs 2021, ABİDİN BALCI – Cumhuriyet Öğretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi için yorumlar kapalı
Bursa’da Sinema

Bursa’da Sinema

27 Mayıs 2021, Bursa’da Sinema için yorumlar kapalı
Belgelerle Kûtü’l Amâre Zaferi

Belgelerle Kûtü’l Amâre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle Kûtü’l Amâre Zaferi için yorumlar kapalı
Sözde Ermeni Soykırımının Var Olmayan Toplu Mezarları

Sözde Ermeni Soykırımının Var Olmayan Toplu Mezarları

30 Nisan 2021, Sözde Ermeni Soykırımının Var Olmayan Toplu Mezarları için yorumlar kapalı
Osmanlı ilk Dönemlerinde Neden Batıya Yöneldi?

Osmanlı ilk Dönemlerinde Neden Batıya Yöneldi?

30 Nisan 2021, Osmanlı ilk Dönemlerinde Neden Batıya Yöneldi? için yorumlar kapalı
Tehcir, Soykırım ve ABD

Tehcir, Soykırım ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soykırım ve ABD için yorumlar kapalı
“Paratoner Kemalettin Sami Gökçen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami Gökçen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami Gökçen” ve Bursa için yorumlar kapalı
Teknoloji Çağında Müzik, Müziğimiz ve Müzik Emekçileri

Teknoloji Çağında Müzik, Müziğimiz ve Müzik Emekçileri

25 Nisan 2021, Teknoloji Çağında Müzik, Müziğimiz ve Müzik Emekçileri için yorumlar kapalı