Ahmet Ö. ERDÖNMEZ
Ahmet Ö.  ERDÖNMEZ
Mısri Şeyhi Mehmet Şemsettin’e göre Bursa’da Halk İnanışları
  • 22 Mayıs 2019 Çarşamba
  • +
  • -

‘‘Halk inançları’’ yahut ‘‘batıl’’ diye özetlenen kültürel olgunun, bilimle olduğu kadar semavi dinlerle de uyuşmayan niteliğine karşın sürüp gitmesi, toplumların ‘‘çocukluk çağına ilişkin’’ olmasıyla açıklanır. Bu yazıda okuyucuya sunulan malzeme de bu görüşü kanıtlar niteliktedir.

Emir Sultan Hazretleri

Türbesi açık iken kadın-erkek türbeyi ziyaret eder, mevlitler okur, adak adarlar. Adakları olursa, olur, olmazsa kusuru kendisinde bulur. Türbenin ayakucunda bir delik vardır. Elini oraya sokar çıkan toprağı teberrük eder saklar hasta ise yutar, çocuk olmak için aldıysa kadın yutar velhasıl türbedarlar bu yüzden epeyce para kapar. Emirsultan Hamamı’nda bir evliya kurnası varmış. Emir Sultan Hazretleri orada yıkanırmış. Oysa hamam Cezri Kasım Paşa’nındır.

Abdâl Sultan

Bu hazretin sağlığında giydiği pabuçta bir teki türbedeymiş. Çocuğun doğması güçleşirse bu pabuçta hamile kadına su içirilirse çocuk suhuletle doğarmış.

Akbıyık Sultan

Türbe sandukasının üstü çeyiz odası gibi olurdu. Bu her türbede vardır. Don, gömlek, havlu, yemeni gibi şeyler korlar, üç gün sonra alırlar. Bununda kabrinin ayakucunda bir delik vardır. Asabi çocukları uslu durmayanları türbeye getirirler. O deliğe bir simit koyarlar. Bak dede sana simit veriyor derler. Çocuk simidi alınca çocukta asabilik gidermiş. Üç-dört yaşında iken Mehmet Şemsettin’i de götürmüşler, oradan simit aldırmışlar.

Üftâde Sultân

Türbenin niyâz penceresi önündeki tel kafes iplikten paçavradan yarı yerine kadar görünmez derecedeymiş.

‘‘Evde kadın kocasına gelirken şunu al bunu getirmeyi tenbihâtta bulunur, kocası unutunca, bu bir kaç kez tekrarlanır. Nihâyet kadın kocasının küçük parmağına bir iplik bağlar, kocası ipliği gördükçe alacağı şeyi hatırlar. Bu da acaba o türden bir şey mi? Acaba; şunu isterim deyip de teline, parmaklığa bez ve iplik mi bağlıyorlar.’’

Ahmed Gazzi

Bu şeyhin dergâhında çok çeşme vardır. Merdiven önünde aynı sudan iki lüle akar biri uyku suyu, biri şifa suyudur. Hayatında beline bağladığı kemeri, güç doğuran kadının beline bağlarlarsa çocuk sorunsuz doğarmış. Sandukasının üstüne gömlek, yemeni gibi şeyler koyardı. Semahane, mektep-ocak yapıldığı için sonra sandukalar kaldırılmıştır.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Fatih Sultan Mehmet’ten: “Bursa kadısına fermanımdır’’

İsmail Hakkı

Çilehânesi ünlüdür. Mezarına yakın yerdeki zeytin ağacının yaprağında üç tane alır, tutunursa sıtmaya birebir gelirmiş. İyi olmazsa itikadı yok sayarlar. ‘‘Ne alâ ama, parası-pulsuz tedâvi…’’

Siğillere okumak

Genellikle çocuklarda olan ufak ufak siğiller olursa, okuyunca gidilir. Ancak okuyucu ‘‘ocak’’ olmazsa bir işi yaramazmış. Bazı kimseler beş-on para ekmek parası çıkarmak için okurmuş ama ocaktan olmadığı için etkisi görülmezmiş. (Ocak demek, babadan dededen demektir.

İplikle sıtma bağlamak

Sıtma bağlama da Ocaklı bir kimse tarafında bağlanırsa derhâl tesirini gösterirmiş. Mehmet Şemsettin’in yaşadığı dönemde bazı kimselerin kolları iplikle bağlı görürmüş. Buna sıtma bağı derlermiş. Bu iplik pamuk ipliği ile bağlanırmış. ‘‘Hatib hatibe okuyacağı zaman, müezzin ezân okurken sıtma tutanın niyetine bilmem üç mü beş mi düğüm yapar, sıtması olan o ipliği koluna bağlarmış. Böylece sıtması iyi olurmuş. ‘‘Bu da fenâ değil, kana kana pelin otu içmeğe lüzum yok’’

Öksürüğe bağırsak kesmek

Bu da çocukların karşılaştığı bir sorundur. Tukancık derler berbat bir öksürükmüş. Yine ocaktan bir kasaba çocuğu götürürler, çocuğun boğazına kasap, bağırsak bağlar ve bıçakla keserler. Böylece öksürüğe yararı olurmuş. Bir de ‘‘dalak keserler’’. Bu hastalık koyunlarda olurmuş. Elde yara bere olursa, çobana veyahut kasaba geçermiş. Tedâvi edilmezse, tüm vücudu sarar ve kemiklerin ek yerleri çürütürmüş. Buna dalak hastalığı da dedikleri bu hastalık aslında şarbon hastalığıdır

Et Dede

Namazgâh Camii’nin doğusunda bir türbede Et Dede adında bir mezar vardır. Buraya et adarlar. Adı Sufi Mehmet Efendi’dir. Et Dede halkın anlatımına göre Emir Sultan tekkesine et getirirmiş. Bu kişiye adak adayanlar, et adar mezarının üzerine koyar. Artık kimsenin nasibi ise gelir alır, afiyetle yermiş. Daha çok da civarında türbedarlık eden bir kadın, sık sık dolaştığı için o alırmış. ‘‘Eğer kediler daha evvel davranırsa bahtına!..’’

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Kirmastı (Mustafakemalpaşa) Lâlâ Şahin Paşa Medresesi

At Dede

Diğer adı Sancı Dede’dir. Yeşil Hamamı’nın sağ tarafındaki sokakta, demir parmaklıklı bir mezardır. Sancılanan atları getirip üç defa mezarın çevresinde dolaştırılırlar. Hastalık hemen geçermiş. Toprağından da içerlermiş. Taşındaki yazı mumların yağından iyi okunamıyor. ‘‘..eyleye Hacı Mustafa’ya şefaât (une).. rune cezâ 1125’’

İsim değiştirmek

Bazı çocukların mizâcları zayıf olduğundan her türlü hastalığa maruz kalır, birinden kurtulur diğerine tutular. Bunun nedeni olarak çocuğa konulan ismin ağırlığından olurmuş. Bu nedenle çocuğun adı değiştirilir. Hafif isim koyarlar. Bir de çocuğu ciniler değiştirirmiş. Onu da gece dörtyol ağzına veyahut bir mezâr üstüne korlar. Ciniler-periler eski çocuğu getirirlermiş. Bunlara; lohusalara al basmak, sünnetlere mor basmak deniliyor. ‘‘Acaba evliyaların türbelerinden ümit ettikleri şeyler bulamayanlar, artık evliyalar buradan gitti, şeytanlar-cinlerle beraber mi kaldık’’

Bahar Dede

Çamlıca yolunda Namazgâh yakınlarındadır. Hummaya tutulan kimse Bahar Dede’nin mezarına elleyince şifa bulurmuş. Fakat şimdi mezarın nerede olduğu bilinmiyor.

Bağlamak

Nikâh sırasında vekil olana tarafımdan seni vekil ettim dediği sırada uçkurunu yahut mendilini düğümlemek âdettir. Eğer o sırada bir düşmanı böyle bir şeyi yaparsa ilelebet o erkek zevcesi ile yatamazmış. Bunun için vekâlet verilirken dikkat ederler. Etrâf gözetilir. Vekilim ol derken, hemen kendisi düğümler. Kadının durumu daha zordur. Zavallıyı tımarhane delisi yaparlar, saçlarını çözerler, önüne bir ayna, aynanın ortasında alnın kırılır, kırılır döndürür. Koltuğunda da bir ekmek, nikâh müjde haberi gelinceye kadar o durumda kalır. Güvey, namaz kılarken güya gelin hanım hürmeten ayakta bekler, başında berekettir diye ufak bir altın atar. ‘‘Oysa seni ben satın alım, gülmesin diye içinde söylermiş ve de o güvey o geline köle gibi olurmuş. ‘‘Onun için mahkemelerde karı-koca davasından geçilmiyor. Şimdi belediyede memur yanında gelin-güvey yan yana oturup nikâh kıyılıyor. (Artık eskisi gibi) bağlı maskaralıkları olmuyor

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Söylemiş’in Kazları Ayaz’ın Hamamları

Bağlı çözmek

Bununda türlü türlü ilacı varmış. Birisini nikâh sırasında bağlarlarsa işin fena, günlerce aylarca öyle kalırmış. Bunun çaresi iki yumurtaya birçok harfler yazıp birini güvey, birini gelin vermiş. Bir de baltadan geçirmek meselesi var. O nedir anlamadım

Baş ağrısı

Bunun da birçok manevi tedâvisi varmış. Baş ağrısı içi vefk yazarlar. Birinci haneden iğnelemeğe başlarlar, hangisinde geçerse orada bırakır. Bazılarında yaşmağına yazarlar. Sonra duvara mıhlarlar.

  • Ahmet Ö. Erdönmez

 

Toplam Okuma: 1,078 , Bugün: 1 

Ahmet O. ERDÖNMEZ

Ahmet O. ERDÖNMEZ

Ahmet Ömer ERDÖNMEZ 1949 Konya – Sille doğumlu. Sanayici - Pars Toprak Sanayi Yönetim Kurulu Üyesidir. İstanbul İktisadi ve Siyasi Bilimler Üniversitesi mezunudur. Avrupa Müze Akademisi Türkiye Temsilcisi, Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Genel Sekreteridir. Eposta: [email protected]

Sosyal Medyada Paylaşın:
Etiketler:
Ahmet Erdönmez
Sponsorlu Bağlantılar
  • YENİ
Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları

5 Temmuz 2020, Bilinmezlik ve Merak: Sümerlerde Çerkes ve Aphaz Klan Adları için yorumlar kapalı
Man Adası ve Kafkasya

Man Adası ve Kafkasya

5 Temmuz 2020, Man Adası ve Kafkasya için yorumlar kapalı
İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler

5 Temmuz 2020, İstanbul Boğazı’nı Atlarıyla Geçen Peçenekler için yorumlar kapalı
Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri

5 Temmuz 2020, Hayatı filme çekilen Pilot Vecihi Hürkuş’un Bursa günleri için yorumlar kapalı
Bursa’ya uçak düştü

Bursa’ya uçak düştü

5 Temmuz 2020, Bursa’ya uçak düştü için yorumlar kapalı
Domaniç tarihinin en büyük felaketi

Domaniç tarihinin en büyük felaketi

27 Haziran 2020, Domaniç tarihinin en büyük felaketi için yorumlar kapalı
İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü

26 Haziran 2020, İstanbul’un Fethinde Burçlara Sancak Dikme Probleminin Çözümü için yorumlar kapalı
İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet

26 Haziran 2020, İdama Mahkûm edilen Gedikler Köyü’nden Deli Mehmet için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri

26 Haziran 2020, Yenişehir’de Görsel ve İşitsel Basın Faaliyetleri için yorumlar kapalı
Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma

26 Haziran 2020, Diyanet İşleri Başkanı Rıfat Börekçi İle Orhaneli Müftüsü Yusuf Ziya Efendi Arasındaki Yazışma için yorumlar kapalı
Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’

21 Haziran 2020, Fâtih’in Alemdârı, Şehidler Serdârı ‘Ulubatlı Baba Hasan’ için yorumlar kapalı
Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi

21 Haziran 2020, Yenişehir’de Darbedilen Sikke ve Yenişehir Darphanesi için yorumlar kapalı
Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın

21 Haziran 2020, Özetlenmiş Tarihi İle Birlikte Yerel Basın için yorumlar kapalı
Türkiye’de de Yanardağ Patladı

Türkiye’de de Yanardağ Patladı

21 Haziran 2020, Türkiye’de de Yanardağ Patladı için yorumlar kapalı
Sinemanın Doğuşu

Sinemanın Doğuşu

21 Haziran 2020, Sinemanın Doğuşu için yorumlar kapalı
Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi?

14 Haziran 2020, Yeni Târihî Bulgular Işığında: Bursa Ne Zaman Fethedildi? için yorumlar kapalı
Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2

31 Mayıs 2020, Tuna Deltası’nda Bizden İzler -2 için yorumlar kapalı
Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa

20 Mayıs 2020, Mustafa Kemal’i Samsun’a Gönderen Nazır: Şakir Paşa için yorumlar kapalı
‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’

19 Mayıs 2020, ‘İşte Gidiyorum Çeşmi Siyahım’ için yorumlar kapalı
Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1

Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1

19 Mayıs 2020, Tuna Deltası’nda Bizden İzler -1 için yorumlar kapalı
Sponsorlu Bağlantılar