Prof. Dr. Nadir Paksoy
Prof. Dr. Nadir  Paksoy
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒
  • 23 A─čustos 2021 Pazartesi
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Nadir Paksoy /

Moha├ž sava┼č─▒n─▒n (1526) ge├žti─či yere Macarlar ÔÇťMoha├ž Sava┼č Park─▒/Anma Alan─▒ÔÇŁ (Mohacz Nemzeti Emlekhely) yapm─▒┼č. Park Moha├ž kasabas─▒n─▒n 10 km uza─č─▒nda, TunaÔÇÖya yak─▒n bir yerde. Pe├ž kentinden Moha├ž kasabas─▒na oradan da┬á taksi ya da seyrek i┼čleyen belediye otob├╝sleriyle ula┼čmak m├╝mk├╝n. Park 1976ÔÇÖda yap─▒lm─▒┼č.2011ÔÇÖde yenilenmi┼č bug├╝nk├╝ haline gelmi┼č. Giri┼čte mermerden g├╝l var.┬á G├╝l ├╝├ž par├žaya ayr─▒lm─▒┼č. Moha├ž ÔÇśtan sonra MacaristanÔÇÖ─▒n ├╝├že ayr─▒ld─▒─č─▒n─▒ simgeliyor [Osmanl─▒, Habsburg/Avusturya, Erdel (Transilvanya)] . Meydanda sava┼č─▒ temsil eden tahta heykeller var.─░├žinde kesik ba┼člar bulunan file ta┼č─▒yan Kanuni heykeli ile sava┼č─▒n Macar komutan─▒ II Lajos (II Louise)ÔÇÖi┬á temsil eden tahta heykel onar─▒ma al─▒nm─▒┼č, g├Âremedik. Tahta heykeller tam bir heykelden ziyade, simgesel uslupta yap─▒lm─▒┼č, eski T├╝rklerdeki ÔÇśbalbalÔÇÖlar─▒ and─▒r─▒yor. Moha├ž Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n Macarlar─▒n ulusal haf─▒zas─▒nda ├Ânemli yeri var: MacaristanÔÇÖda orta├ža─č─▒ bitiren sava┼č olarak de─čerlendiriyorlar. Hatta, k├Ât├╝ bir ┼čey ya┼čad─▒klar─▒nda ÔÇťald─▒rma, Moha├žÔÇÖta daha k├Ât├╝s├╝ olmu┼čtuÔÇŁ anlam─▒nda deyim varm─▒┼čÔÇŽ

Park─▒n ortas─▒nda beyaz bir i┼č ├žad─▒r─▒ dikkatimizi ├žekti. Karton bardakta kahve ile yan─▒m─▒zdan ge├žen g├Ârevli izlenimi veren bir kad─▒n ÔÇť├žad─▒ra gelin, ilgin├ž ┼čeyler g├ÂreceksinizÔÇŁ dedi. Gittik, bir de ne g├Ârelim! Ortada toplu mezar, bir y─▒─č─▒n iskelet. ├çevrede bilgisayarlarda ├žal─▒┼čan, foto─čraf ├žeken, kemikleri temizleyen, numaraland─▒ran gen├ž g├Ârevliler. Sorumlu oldu─čunu sand─▒─č─▒m ki┼či T├╝rk oldu─čumuzu duyunca daha da heyecanla anlatmaya koyuldu:

ÔÇťPark─▒n oldu─ču yerin KanuniÔÇÖnin ota─č─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yoruz. Macar ve Osmanl─▒ belgelerindeki yer tan─▒m─▒na uyuyor. Kemikler Macar esirlere ait. ├ç├╝nk├╝ mezarda sadece iskelet bulduk. Hi├žbir metal sava┼č aleti bulunmad─▒. Bu, parktaki d├Ârd├╝nc├╝┬á toplu mezar. Di─čerlerinde kemikler al─▒nd─▒ temizlendi, incelenmek ├╝zere Budape┼čteÔÇÖye g├Ât├╝r├╝ld├╝. Bizler Pe├ž ┼čehri┬á Janus Pannonius M├╝zesi arkeologlar─▒y─▒z. 2 ayl─▒k i┼čimiz kald─▒. Bu 2025 kadar s├╝recek proje. Asl─▒nda park 1976ÔÇÖda ilk yap─▒ld─▒─č─▒nda toplu mezarlar bulunmu┼č ama ├╝zerleri ├Ârt├╝lerek park─▒n yap─▒ma devam edilmi┼č.ÔÇŁ

Topra─č─▒n 70 cm -1 metre alt─▒nda y─▒─č─▒nla insan iskeleti ve 1526 ÔÇśdan kalma. Sava┼č alan─▒n─▒ gezerken o d├Ânemden kalan┬á 500 y─▒ll─▒k iskeletlerle kar┼č─▒la┼čmak do─črusu i├žimi ├╝rpertti.

Tuhaf duygularla Moha├ž kasabas─▒na d├Ând├╝k. ÔÇťBusojarasÔÇŁ giysilerinin sergilendi─či m├╝zeye y├Âneldik. Moha├žÔÇÖa ├Âzg├╝ Pagan bir gelenek var.┬á Her y─▒l ┼čubat sonunda kasaba meydan─▒nda devasa ate┼č yak─▒p, ko├ž boynuzlu maskeler ve koyun postu giysilere b├╝r├╝nerek┬á danslar ┬áe┼čli─činde┬á k─▒┼č─▒n bitimini kutlan─▒yor.Karnaval─▒n┬á┬á ad─▒ ÔÇťBusojarasÔÇŁ.. Asl─▒nda k─▒┼č─▒n bitimini kutlayan pagan bir gelenek olmas─▒na kar┼č─▒n bunu da Osmanl─▒ÔÇÖya yak─▒┼čt─▒ran ├Âyk├╝ler de yok de─čil. Osmanl─▒ Moha├žÔÇÖ─▒ i┼čgal etti─činde geceleri orman i├žinden bu giysilerle ans─▒z─▒n ortaya ├ž─▒k─▒p ┬áOsmanl─▒y─▒ korkutup , Moha├žÔÇÖtan ayr─▒lmalar─▒n─▒ ama├žlad─▒klar─▒na dair s├Âylenti de varÔÇŽ ***

Y─▒l 1973-4. Cerraphapa T─▒p Fak├╝ltesi 3 s─▒n─▒f ├Â─črenciyim. Ders ÔÇśCerrahiye Giri┼čÔÇÖ. Art─▒k ┼čimdi olmayan ┬áCerrahpa┼čaÔÇÖn─▒n simgesi saatli cerrahi klini─či (Bu bina 2. D├╝nya Savas─▒ ├Âncesi AlmanyaÔÇÖdan gelen bilim adamlar─▒ndan d├╝nyaca ├╝nl├╝ Cerrah NissenÔÇÖin planlar─▒n─▒ ├žizdi─či bina. Bana g├Âre bu bina ve Burhanettin Toker Amfisi korunabilirdi ama Cerrahpa┼ča an─▒lar─▒ bizim d├Ânem gibi olmayan bir zihniyetin kurban─▒ oldu, y─▒k─▒ld─▒). Dersi g├╝r sesiyle Prof Ali Haydar Ta┼čp─▒nar veriyor. Konu ÔÇťAsepsi ÔÇôAntisepsiÔÇŁ. Hocam─▒z ; ÔÇťCerrahinin ilk ilkesidir ÔÇśasepsi-antisepsiÔÇÖ bunu unutmay─▒n gen├žler. Semmelweis el y─▒kamayla binlerce hayat kurtard─▒ÔÇŁ demi┼čti. Sonra kad─▒n do─čum dersinde ┬áÔÇťLohusal─▒k Hummas─▒ÔÇŁ dersini anlatan ┬áProf ┼×ahap Karaaliler ┬áde ┬áSemmelweisÔÇÖe de─činmi┼čti. Eskiden t─▒p da, t─▒p okumak da, hocalar da ┬áayr─▒ g├╝zeldiÔÇŽ (Bu sat─▒rlar─▒n yazar─▒ Cerrahpa┼ča 76 mezunudur)

Semmelweis ,1850 lerde ViyanaÔÇÖda ├žal─▒┼čan Macar hekim. Kad─▒n do─čum servisinde ├žal─▒┼č─▒yor. ÔÇśLohusal─▒k hummas─▒ÔÇŁo y─▒llar─▒n ├Ânemli bir sa─čl─▒k sorunu. Do─čum yapan annelerin ├žo─ču do─čum sonras─▒ ate┼členip ├Âl├╝yor.Neden? Nedenini bilen yok. Semmelweis otopsi salonundan ├ž─▒k─▒p do─črudan do─čumhaneye girerek do─čum yapt─▒ran hekimlerin do─čumlar─▒nda, anne kayb─▒n─▒n daha fazla oldu─čunu g├Âzlemliyor. O y─▒llarda otopsi , do─čum ve ameliyatlar ┬á├ž─▒plak elle yap─▒l─▒yor. Semmelweis ellerini sabunla┬á y─▒kayarak do─čuma girenlerde ÔÇťlo─čusal─▒k hummas─▒n─▒nÔÇŁ daha az oldu─čunu g├Âzlemliyor.

Lohusal─▒k hummas─▒ ile el y─▒kama aras─▒nda bir ba─člant─▒ oldu─čunu savunuyor. Kendisine pek inanan olmuyor. G├Âr├╝┼č├╝n├╝ mektuplarla t─▒p ├ževrelerine anlat─▒yor ama kabul g├Ârm├╝yor. Depresyona giriyor ve vefat ediyor (Mikrop kavram─▒ yakla┼č─▒k 40 sene sonra 1880 lerde Pasteur ve KochÔÇÖun ├žal─▒┼čmalar─▒yla ortaya konacakt─▒) . Bug├╝n SemmelweisÔÇÖ─▒n ad─▒ Budape┼čte T─▒p ├ťniversitesinde ya┼č─▒yor ┬á(D├╝nya t─▒p literat├╝r├╝nde tan─▒mlad─▒─č─▒ hastal─▒kla ad─▒ an─▒lan-Beh├žet Sendromu- tek T├╝rk hekimi Hulusi Beh├žetÔÇÖin ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan bir hastanemiz hen├╝z yok!). SemmelweisÔÇÖ─▒n┬á do─čdu─ču ev t─▒p tarihi m├╝zesi .El y─▒kaman─▒n ├Ânemi bug├╝n de yeniden g├╝ndemde. Budape┼čte Havalan─▒n─▒n ad─▒ Franz List.┬á List ve Bela Bartok┬á Macarlar─▒n ├Âv├╝nd├╝─č├╝ iki besteci. (Bela Bartok Atat├╝rkÔÇÖ├╝n davetiyle 1936ÔÇÖda Devlet Konservatuvar─▒ÔÇÖnda T├╝rk Halk M├╝zi─či ar┼čivi olu┼čturmak i├žin ├žal─▒┼čmalarda bulunmu┼čtur).

****

─░lk okulu bitirdi─čimde ├Â─čretmenimin ┬áarma─čan etti─či kitapt─▒; ÔÇťPal Soka─č─▒n─▒n ├çocuklar─▒ÔÇŁ. Kitab─▒ roman kahramanlar─▒yla kendimi ├Âzde┼čle┼čtirerek okumu┼č ve ├žok sevmi┼čtim. Pal soka─č─▒,┬á roman─▒n kahraman─▒ Nemes├žek ve arkada┼člar─▒n─▒n nefes alan─▒yd─▒. Okuldan ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz oyun alan─▒nda bulu┼čurlard─▒. Buras─▒ onlar─▒n kalesiydi. Budape┼čteÔÇÖn─▒n yoksul mahallelesi Josefvaro┼čÔÇÖta yer alan Pal soka─č─▒n─▒ d─▒┼čar─▒dan gelen ve misketlerin ├žalan ÔÇťk├Ât├╝ ├žocuklaraÔÇŁ kar┼č─▒ savundular.

Feren├ž MolnarÔÇÖ─▒n┬á bug├╝n art─▒k klasik haline gelen kitab─▒ yak─▒n zamanda┬á Tar─▒k DemirkanÔÇÖ─▒n ├ževirisiyle (san─▒r─▒m Budape┼čteÔÇÖde ya┼č─▒yor ve Macarcaya hakim bir ├ževirmen)┬á YKY yay─▒nlar─▒ndan yeniden bas─▒ld─▒. ─░lkini kaybetmi┼čtim. Kitab─▒ ald─▒m. ─░yi ki de alm─▒┼č─▒m. Pal soka─č─▒ ger├žekmi┼č. Bug├╝n hala yerinde duruyormu┼č ve Pal Soka─č─▒ ├žocuklar─▒n─▒ temsil edem bronz bir heykel yap─▒lm─▒┼č (2009). Nemes├žek ve arkada┼člar─▒ okul sonras─▒ ├žantay─▒ bir k├Â┼čeye f─▒rlatm─▒┼č hararetle misket oynuyor, ÔÇťk├Ât├╝ ├žocukÔÇŁ Paztor karde┼čler geride sinsice bekliyor ,misketleri ├žalmak i├žin f─▒rsat kolluyor. ├çocuk roman─▒ gibi g├Âr├╝nse de Pal Soka─č─▒n─▒n ├çocuklar─▒, her ┼čeye ra─čmen var olman─▒n, sevdi─či ┼čeyler-ilkeler u─čruna m├╝cadele etmenin, iyilik┬á ve d├╝r├╝stl├╝─č├╝n┬á roman─▒yd─▒ÔÇŽ

Not:
Macaristan, ┬ápandemiyi gerek├že g├Âsterip ┬á┬áTC ┬ávatanda┼člar─▒na, ziyaret ama├žl─▒ giri┼č izni vermeyen ┬áABÔÇÖde , kap─▒s─▒n─▒ a├žan ( iki doz a┼č─▒ olana ÔÇôSinovac dahil) ilk ├╝lke oldu.Bu sayede ge├žti─čimiz kurban bayram─▒ tatilinde ┬áe┼čimle bu geziyi yapma f─▒rsat─▒ bulabildik.

Toplam Okuma: 750 , Bug├╝n: 3 

Prof. Dr. Nadir Paksoy

1952 ├çatalca-─░stanbul do─čumlu. ─░stanbul ├ťniversitesi Cerrahpa┼ča T─▒p Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu (1976). ─░├ť ─░stanbul T─▒p Fak├╝ltesi'nde (├çapa) Patoloji uzmanl─▒─č─▒, Norve├ž Oslo ├ťniversitesi Kanser Hastanesi'nde (Radium) Sitopatoloji dal─▒nda yandal uzmanl─▒─č─▒ yapt─▒. BM Kalk─▒nma program─▒ ve de─či┼čik kurumlar kanal─▒yla Pasifik OkyanusuÔÇÖnda Vanuatu, Samoa adalar─▒, Sidney, Hindistan, Norve├ž, Zimbabwe ve MakedonyaÔÇÖda mesleki ama├žlarla bulundu. Akdeniz ve Kocaeli ├ťniversitelerinde ├Â─čretim ├╝yeli─či yapt─▒. Halen ─░zmitÔÇÖte ÔÇťsitopatoloji ve i─čne biyopsisiÔÇŁ konusunda ├Âzel hekimlik yapmaktad─▒r. Gezi-izlenim ÔÇôan─▒ t├╝r├╝nde bas─▒lm─▒┼č 6 kitab─▒ (Ba─člam Yay─▒nlar─▒) vard─▒r. Kitaplar─▒n─▒n adlar─▒: "Bir Demet Pasifik" (1989 Milliyet Edebiyat 2.'lik ├Âd├╝l├╝), "S─▒rt ├çantamda ├ço─črafyalar", "G├Âz├╝mden Afrika", "Kuzey Sardunyalar─▒", "Gezgin Hekimin D├╝nyas─▒" (Metin ve Foto Alb├╝m), "Ya┼č 21:Hayber"... T─▒p tarihi ile ilgilenmektedir. ─░leti┼čim: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒