Quantcast
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar – Belgesel Tarih

Atilla SA─×IM
Atilla  SA─×IM
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar
  • 09 A─čustos 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Atilla SA─×IM /

Loading

├ľmer Muhtar, Libya’da ─░talyanlara kar┼č─▒ y├╝r├╝t├╝len direni┼č hareketinin devrimci ├Ânderi ve el-Kasr’daki Senusi tarikat─▒n─▒n lideridir.

2005 y─▒l─▒nda ├ťrd├╝n, AmmanÔÇÖda vefat eden d├╝nyaca ├╝nl├╝ y├Ânetmen Mustafa AkkadÔÇÖ─▒n 1976 y─▒l─▒nda ├žekimlerine ba┼člad─▒─č─▒ ÔÇť├ça─čr─▒ÔÇŁ filmine daha ├Ânce taah├╝tte bulunan ba┼čta Suudi Arabistan Devleti ve El Ezher ├ťniversitesi’nin deste─čini kesmesi sonucu ├žekimleri durduran Mustafa AkkadÔÇÖ─▒n imdad─▒na Libya lideri Muammer Kaddafi yeti┼čir ve tek bir ┼čartla “├ça─čr─▒” filmine sponsor olur.

KaddafiÔÇÖnin tek ┼čart─▒, Libya’da ─░talyan i┼čgaline kar┼č─▒ m├╝cadelenin efsane liderlerinden ├ľmer MuhtarÔÇÖ─▒ anlatan bir filmin ├žekilmesidir.

Mustafa Akkad 1976 y─▒l─▒nda durdu─ču ÔÇť├ça─čr─▒ÔÇŁ filminin ├žekimlerine 9 Mart 1977 tarihinde Libya lideri KaddafiÔÇÖnin sa─člad─▒─č─▒ 10 Milyon dolarl─▒k b├╝t├žeyle yeniden ba┼člar. Film ayn─▒ y─▒l─▒n Ekim ay─▒nda g├Âsterime girer en fazla ilgi g├Ârd├╝─č├╝ ├╝lke de T├╝rkiye olur.

├ľmer Muhtar─▒ biz nas─▒l ├Â─črendik?

Mustafa Akkad, Libya lideri kaddafiÔÇÖnin iste─čini yerine getirmek i├žin ayn─▒ kadroyla 1981 y─▒l─▒nda 35 Milyon Dolarl─▒k b├╝t├žeyle ├ç├Âl Aslan─▒ ÔÇťLion of the DesertÔÇŁ filmini LibyaÔÇÖda ├žeker. Anthony Quinn, Oliver Reed, Irene Papas, Rod Steiger, John Gielgud ve Raf Vallone gibi d├╝nyaca ├╝nl├╝ oyuncular─▒n rol ald─▒─č─▒ film ilgiyle izlenir ├╝lkemizde, hem ÔÇť├ça─čr─▒ÔÇŁ hem ÔÇť├ľmer MuhtarÔÇŁ filmleri ├Âzellikle ramazan g├╝nlerinde defalarca yay─▒nlanmaya devam ediyor.

Ahalimiz tarihi olaylar─▒ filmlerden, g├╝ndemi kad─▒n ve evlendirme programlar─▒ndan takip etti─či i├žin her ramazanda yay─▒mlanan ÔÇť├ça─čr─▒ÔÇŁ filminin ArabistanÔÇÖda ├žekildi─čini zanneder. Oysa film LibyaÔÇÖda ve baz─▒ k─▒s─▒mlar─▒ da FasÔÇÖta ├žekilmi┼čtir. Cep telefonlar─▒ ilk ├ž─▒kt─▒─č─▒nda melodi ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒n─▒n zirve yapt─▒─č─▒ g├╝nlerde muhafazak├ór kesim, ÔÇť├ça─čr─▒ÔÇŁ filminin m├╝zi─či ile kendisinin hangi g├Âr├╝┼če ait oldu─čunu ispatlamaya ├žal─▒┼č─▒yordu fakat bestecinin Frans─▒z as─▒ll─▒ Amerikal─▒ Maurice Jarre oldu─čunu halen ├Â─črendi─čini zannetmiyorum.

├ľmer Muhtar ismi bizler i├žin sadece bir filmdeki karakterden ibaret de─čildir.

I.D├╝nya sava┼č─▒ ar┼čivlerimize bakt─▒─č─▒n─▒zda, ─░talyanlar─▒n s├Âm├╝rge yapmak i├žin i┼čgale ba┼člad─▒klar─▒ Libya o zaman ki ismiyle Trablusgarp ve ├ževresinde T├╝rk subaylar─▒yla birlikte direni┼čin ├Ân saflar─▒nda yer alm─▒┼č bir vatanseverdir.

II.Abd├╝lhamid, Osmanl─▒n─▒n Kuzey AfrikaÔÇÖda elinde tek kalan Trablusgarp, Bingazi, Tobruk ve Derne gibi yerleri kaybetmemek ad─▒na ba┼čar─▒l─▒ vali ve t├╝men komutanlar─▒n─▒ g├Ânderse de sonuca etkisi olmam─▒┼čt─▒. Mehmet Muzaffer Pa┼ča (Rauf OrbayÔÇÖ─▒n babas─▒) ve di─čerlerinin d├Âneminde Libya topraklar─▒ndaki Vilayet sistemi de─či┼čtirilmi┼č, 1898-1904 y─▒llar─▒ aras─▒ Trablusgarp T├╝men Komutanl─▒─č─▒, 1904-1908 y─▒llar─▒ aras─▒ da Trablusgarp Valili─či ve T├╝men Komutanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulunan M├╝┼čir Recep Pa┼ča d├Âneminde b├Âlge hem rahatlam─▒┼č hem de olas─▒ bir i┼čgale kar┼č─▒ ├Ârg├╝tlenmi┼čtir.

Trablusgarp ve Bing├ózi’yi isteyen ─░talyanlar 23 Eyl├╝l 1911 g├╝n├╝ Sadrazam ─░brahim Hakk─▒ Pa┼ča’ya nota g├Ânderirler. ─░talya 28 Eyl├╝l’de 24 saat i├žinde cevapland─▒r─▒lmak ├╝zere ikinci notay─▒ da g├Ânderir. 25 Eyl├╝l 1911 tarihinde Saraydan, “─░┼čgalden vazge├žildi─či ve Osmanl─▒ Devleti’nin toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne sayg─▒ g├Âsterildi─či takdirde ─░talya’ya daha fazla ticari ve siyas├« imtiyazlar verilece─či” cevab─▒ yaz─▒l─▒r. ─░talya 29 Eyl├╝l 1911 tarihinde Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuna sava┼č ilan etti─činde TrablusgarpÔÇÖta sadece ├╝├ž b├Âl├╝k T├╝rk askeri vard─▒r, as─▒l birlikler Yemen isyan─▒n─▒ bast─▒rmak i├žin Mahmut ┼×evket Pa┼ča emrine sevk edilmi┼čtir.

Sadrazam Hakk─▒ Pa┼ča, “Vaktiyle benim durumuma d├╝┼čen Sadrazamlar─▒n padi┼čahlar taraf─▒ndan binek ta┼člar─▒nda boyunlar─▒ vurdurulurdu” diyerek istifa eder, yerine 30 Eyl├╝l 1911 tarihinde II. Abd├╝lhamid saltanat─▒nda yedi ve ─░kinci Me┼črutiyet d├Âneminde iki kez olmak ├╝zere, toplam dokuz d├Ânemde dokuz y─▒la yak─▒n sadrazaml─▒k yapm─▒┼č Mehmed Said Pa┼ča (┼×apur ├çelebi) atan─▒r.

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref Bey

Kuzey AfrikaÔÇÖn─▒n elden ├ž─▒kmas─▒n─▒ istemeyen Devlet-i Aliye harekete ge├žer ve ilk i┼č olarak Berlin Askeri Ata┼česi Kurmay Binba┼č─▒ Enver Beyi ─░stanbulÔÇÖa ├ža─č─▒r─▒r ve LibyaÔÇÖda g├Ârevlendirir. Enver Pa┼ča Libya i├žin harek├ót planlar─▒n─▒ yapmaya ba┼člad─▒─č─▒nda Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n da temelini atm─▒┼č olur, bu te┼čkilat bilinenin aksine sadece destek hizmetleri i├žin kurulur.

Enver Pa┼ča ilk olarak, Van-Bitlis ve Mu┼č b├Âlgesinden sorumlu Hamidiye Alay─▒’nda g├Ârevli, Hicaz s├╝rg├╝n├╝nden ka├žm─▒┼č Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼črefÔÇÖi (M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n ─░ngilizlerin elinde olmas─▒ndan dolay─▒) TrablusgarpÔÇÖa gideceklere sahte kimlik temininde g├Ârevlendirerek ─░skenderiyeÔÇÖye g├Ânderir.

Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref ilk, S├╝leyman Asker├«, Cemil, Tevfik ve Fehmi Bey’ler, Mustafa Kemal, ─░zmitli M├╝mtaz, ├ľmer Naci, Yakup Cemil, Sapancal─▒ Hakk─▒, Nuri Conker, ├çerkes Re┼čid, Selanikli Naz─▒m, Be┼čikta┼čl─▒ Niy├ózi, ┼×eyh Salih Tunusi, Abd├╝lkadir CezayirÔÇÖinin o─člu Emir Ali Pa┼ča ile 29 Ekim 1911 tarihinde ─░skenderiyeÔÇÖde sahte kimlikler d├╝zenler. Mustafa Kemal hastalan─▒r ve bir ay sonra Enver Pa┼ča’n─▒n komutas─▒nda Derne’de g├Ârev al─▒r.

Enver Pa┼čan─▒n yerel a┼čiretlerle 19 Ekim 1911 tarihinde yapt─▒─č─▒ toplant─▒ sonras─▒nda 20 bin ki┼čiden fazla yerel askeri g├╝├ž temin edilir ve bu g├╝c├╝n Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒na Mustafa Kemal g├Ârevlendirilir. Mustafa Kemal ilk i┼č olarak yerelde g├╝├žl├╝ olan Seyid Ahmed Sen├╗s├« ile irtibata ge├žer, Senusiler 1830 y─▒l─▒nda MekkeÔÇÖden TrablusgarpÔÇÖa g├Â├ž edenlerden olu┼čuyordu.

Seyid Ahmed Sen├╗s├« AnadoluÔÇÖda kurtulu┼č sava┼č─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda BursaÔÇÖda ikamet ediyordu.

Neden?

├ç├╝nk├╝ Trablusgarp ve Balkan sava┼člar─▒nda Devlet-i AliyeÔÇÖnin cephane ihtiyac─▒n─▒ AlmanyaÔÇÖn─▒n Karlisruhe ┼čehrinden temin eden sat─▒n alma komisyonun ba┼č─▒ndaki isim Bekir Sami (G├╝nsav) Beydir, sonras─▒nda 20. Kolordu komutan─▒ tayin olmas─▒na ra─čmen BursaÔÇÖdaki g├Ârevine ba┼člamad─▒─č─▒ndan Kurmay Albay R├╝tbesiyle BursaÔÇÖya tayin edilmi┼čtir.

Bekir Sami (G├╝nsav) bey AlmanyaÔÇÖdan e┼čine g├Ânderdi─či mektupta ÔÇťBuradaki ilerlemeyi g├Ârd├╝k├že ecdad─▒m─▒za, Bilhassa Abd├╝lhamit ve adamlar─▒na ne kadar lanet ediyorum bilseniz. Biz bu adamlardan f─▒traten daha ├žok zeki ve kabiliyetliyiz. Aram─▒zda da─člar kadar fark varÔÇŁ ┬áyazm─▒┼čt─▒r. Trablusgarp muharebelerinde kullan─▒lan cephane Almanlardan Bekir Sami Bey taraf─▒ndan devlet ad─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Balkan sava┼člar─▒n─▒n ├ž─▒kmas─▒yla LibyaÔÇÖy─▒ kaderine terk etmek zorunda kalan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, yerel direni┼č├žilere elinden gelen t├╝m yard─▒mlar─▒ yapmaya devam etti.

├ľmer Muhtar 1927 y─▒l─▒nda Cumhurba┼čkan─▒ Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖe mektup yazarak yard─▒m talebinde bulundu fakat mektup o d├Ânem LibyaÔÇÖdaki ─░talyan kuvvetlerinin ba┼č─▒nda bulunan General Rodolfo GrazianiÔÇÖnin eline ge├žti ve maalesef T├╝rkiyeÔÇÖye ula┼čmad─▒.

Bu arada hemen hat─▒rlatm─▒┼č olal─▒m. Mustafa Kemal ─░talyan bombard─▒man─▒ s─▒ras─▒nda s─▒├žrayan kire├ž ta┼č─▒n─▒n g├Âz├╝ne isabet etmesiyle 1912’de Derne’de hastaneye yat─▒r─▒l─▒r sonras─▒nda Kas─▒m 1912 tarihinde Viyana’ya gidip tedavi olur. Yani Atat├╝rk’├╝n g├Âz├╝ndeki hafif ┼čehlal─▒─č─▒n sebebi,┬á Trablusgarp harbindeki o kire├žta┼č─▒ isabetidir.

Y─▒llar sonra yay─▒nlanan foto─črafta, Kurmay Binba┼č─▒ Mustafa Kemal ile LibyaÔÇÖn─▒n direni┼č isimlerinin ba┼č─▒nda olan ├ľmer MuhtarÔÇÖ─▒n ayn─▒ karede oldu─ču ortaya ├ž─▒kar. Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ ar┼čivinde l. D├╝nya sava┼č─▒ ar┼čivleri a├ž─▒ld─▒k├ža daha neler ├Â─črenece─čiz bakal─▒m.

├ľmer Muhtar( Omar Al-Mukht─ür) hakk─▒nda
(Do─čum. 20 A─čustos 1858 – ├ľl├╝m. 16 Eyl├╝l 1931)
Libya’da ─░talyan i┼čgaline kar┼č─▒ ba┼člat─▒lan direni┼činin ├Ânderidir.
11 Eyl├╝l 1931’de bir ├žarp─▒┼čmada yaralanarak ─░talyanlara esir d├╝┼čt├╝. General Rodolfo Graziani’nin ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir sava┼č mahkemesince ├Âl├╝me mahk├╗m edildi ve Saluk’ta infaz edilerek ┼čehit edildi.

Atilla SA─×IM

1969 y─▒l─▒nda Bilecik Pazaryeri Al─▒nca k├Ây├╝nde do─čdu. ├ľ─črenimini Bursa Yeni┼čehirÔÇÖde tamamlad─▒. 1996 y─▒l─▒nda gazetecili─če ba┼člad─▒, Boz├╝y├╝k ve S├Â─č├╝t il├želerinde ÔÇťG├╝ncelÔÇŁ gazetelerini kurdu. Sonras─▒nda G├Â├ž Dergisi, TV Net, ├ťLKE TV ve Yeni┼čafak gazetesinde muhabir olarak ├žal─▒┼čt─▒. Bursa ─░l ├ľzel ─░daresi Jeotermal A.┼×ÔÇÖde 2018 y─▒l─▒ ortalar─▒na kadar bas─▒n halkla ili┼čkiler m├╝┼čavirli─či g├Ârevinde bulundu. Halen Rumeli TVÔÇÖde program yap─▒mc─▒l─▒─č─▒ ve sunuculu─ču yap─▒yor. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░