Namlumun ucundayd─▒ ama OÔÇÖnu vuramad─▒m

Namlumun ucundayd─▒ ama OÔÇÖnu vuramad─▒m

  • R─▒za ERTEK─░N

┼×ehrengizÔÇÖin Mart-2014 say─▒s─▒nda, Tayfun ├çavu┼čo─čluÔÇÖnun yazd─▒─č─▒ ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁden al─▒nt─▒lar e┼čli─činde, kitab─▒n tan─▒t─▒m─▒ da yap─▒ld─▒. ├çanakkale dosyas─▒nda, kitaptaki ├žok ├Ânemli bir detaya dikkat ├žekildi. ─░┼čte o dosyaÔÇŽ

***

ÔÇśNamlunun ucundayd─▒, ama OÔÇÖnu vuramad─▒mÔÇÖ

Tayfun ├çavu┼čo─čluÔÇÖnun yazd─▒─č─▒ ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇôYalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ okurla bulu┼čtu. Kitapta ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖna ili┼čkin ilgin├ž bilgiler, tart─▒┼čmalar yer al─▒yor.

T├╝rk kamuoyu, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ daha ├žok T├╝rk yazarlar─▒n kaleme ald─▒─č─▒ eserlerden takip ediyor. Ama ├çanakkale Sava┼č─▒ konusunda ├žok yetkin yabanc─▒ yazarlar da var.

Mustafa KemalÔÇÖin, ilk ├ž─▒karman─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ g├╝n cephane bitti─či i├žin geri ├žekilirken rastlay─▒p durdurarak, ÔÇťD├╝┼čmandan ka├ž─▒lmaz, s├╝ng├╝ tak, yat!ÔÇŁ emriyle yeniden sava┼ča d├Ând├╝rd├╝─č├╝ erata ili┼čkin o ├žok bilinen tablonun, yabanc─▒lar─▒n anlat─▒m─▒yla nas─▒l birbirini tamamlad─▒─č─▒na ├žok ┼ča┼č─▒racaks─▒n─▒z. Nigel Steel-Peter HartÔÇÖ─▒n birlikte yazd─▒─č─▒ ÔÇťGeliboluÔÇŁ adl─▒ kitaptan izini s├╝rd├╝─č├╝m├╝zde, ├žok ilgin├ž bir bilgi kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor.

T├╝rk askeri s├╝ng├╝ tak─▒p yat─▒nca duraksayan Avustralyal─▒lar─▒n ba┼č─▒nda Y├╝zba┼č─▒ William Tulloch bulunmaktad─▒r. Steel-Hart, ÔÇťTulloch, daha sonra, korkusuz bir T├╝rk subay─▒n─▒n 900 metre kadar ilerideki 261 rak─▒ml─▒ tepeden ate┼či idare etti─čini g├Ârd├╝─č├╝n├╝ bildirmi┼čti. Ancak onu vurmay─▒ ba┼čaramam─▒┼čt─▒ÔÇŁ diye yaz─▒yor. O g├╝n o saatte 261 rak─▒ml─▒ tepede ate┼či y├Âneten en y├╝ksek r├╝tbeli komutan Mustafa Kemal idi. ─░htimal ki, TullochÔÇÖun ate┼č edip vuramad─▒─č─▒ komutan oydu.

 

R─▒za ERTEK─░N
├çanakkale Sava┼člar─▒ iki a┼čamada de─čerlendirilebilir. Bunlardan birincisi, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en kritik d├Âneminde MarmaraÔÇÖya ge├žip ─░stanbulÔÇÖa ula┼čmaya ve Osmanl─▒ ba┼čkentini teslim almaya ├žal─▒┼čan ─░ngiliz ve Frans─▒z donanmas─▒n─▒n 18 Mart 1915ÔÇÖde ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n karanl─▒k sular─▒na g├Âm├╝lmesiydi. T├╝rk top├žusu ve bahriyelisi ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖnda bir destana imza att─▒. Nusret may─▒n gemisinin d├Â┼čedi─či may─▒nlara ├žarpan ve en b├╝y├╝k gemileri denizin dibini boylayan ─░ngiliz-Frans─▒z donanmas─▒ geri d├Ânmek zorunda kald─▒.

Sava┼č─▒n ikinci a┼čamas─▒ ise ├çanakkaleÔÇÖyi denizden ge├žemeyece─čini anlayan ─░ngiliz ve Frans─▒z ordular─▒n─▒n bu kez 25 Nisan 1915 g├╝n├╝ Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖna ├ž─▒karma yapmas─▒yla ya┼čand─▒.

Hint ve A.N.Z.A.C (Avustralya-Yeni Zelanda Ordusu) birlikleriyle de desteklenen ─░ngiliz ve Frans─▒z ordular─▒ Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖndaki T├╝rk top├žu bataryalar─▒n─▒ susturmay─▒ ve b├Âylelikle donanman─▒n kalan b├Âl├╝m├╝n├╝n ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ g├╝le oynaya ge├žmesini sa─člamaya ├žal─▒┼čt─▒lar. D├╝┼čman askeri Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖna ├ž─▒kt─▒ ├ž─▒kmas─▒na ama belli noktalardan fazla ilerleyemediÔÇŽ Korkun├ž siper sava┼člar─▒ ya┼čand─▒. Yar─▒madan─▒n her bir kar─▒┼č topra─č─▒, kanla suland─▒. ├ľl├╝m pahas─▒na vatan─▒n─▒ savunan T├╝rk askeri, d├╝┼čman─▒n ilerlemesine izin vermedi. 9 ay─▒ a┼čk─▒n s├╝re devam eden kanl─▒ bo─ču┼čma sonras─▒nda ─░ngiliz Harp Kabinesi GeliboluÔÇÖdan ├žekilme karar─▒ verdi. ├çanakkaleÔÇÖde zafer T├╝rk ordusunun olmu┼čtuÔÇŽ

25 N─░SAN ÔÇô ├çIKARMA G├ťN├ť

Gelibolu yar─▒madas─▒na asker ├ž─▒karmaya karar veren M├╝ttefiklerin 25 Nisan 1915ÔÇÖte uygulamaya koydu─ču plan, donanma ile kara kuvvetleri aras─▒ndaki koordinasyonun tam sa─članamamas─▒ndan kaynaklanan bir dizi kopuklu─čun yol a├žt─▒─č─▒ karma┼ča i├žinde ba┼člad─▒. ├ç─▒karma i├žin belirlenen S, V, W, X ve Y kumsallar─▒na 29. T├╝men ve ─░ngiliz Kraliyet T├╝meniÔÇÖne ba─čl─▒ birlikler ├ž─▒kacakt─▒.

HamiltonÔÇÖun kurmaylar─▒ ├ž─▒karman─▒n yap─▒laca─č─▒ Morto KoyuÔÇÖndaki Hisarl─▒k burnu k─▒y─▒lar─▒na S Kumsal─▒, Ertu─črul Koyu ve Sedd├╝lbahir iskelelerinin bulundu─ču kesime V Kumsal─▒, Tekke KoyuÔÇÖna W Kumsal─▒, ─░kiz KoyuÔÇÖna X Kumsal─▒, Z─▒─č─▒ndere a─čz─▒ kuzeyindeki Sar─▒tepe y├Âresine Y Kumsal─▒ ad─▒n─▒ vermi┼čti. Ayr─▒ca Kumkale ve Bolay─▒r/Saros sahilleri ┼ča┼č─▒rtmaca noktalar─▒ olacakt─▒.

KabatepeÔÇÖye Anzaklar ├ž─▒kacak ama as─▒l ├ž─▒karma Sedd├╝lbahir, ─░lyas burnu ve Morto KoyuÔÇÖna yap─▒lacakt─▒. Hamilton, T├╝rkleri geni┼č bir araziye yay─▒lmaya zorlamay─▒, kuvvetlerini b├Âlmeyi hedeflemi┼čti. Ayr─▒ca KabatepeÔÇÖnin kuzeyine yap─▒lacak Anzak ├ž─▒karmas─▒ ile MaltepeÔÇÖye ula┼čma hedefi de vard─▒. Plan tutarsa, T├╝rk yedek kuvvetleri as─▒l ├ž─▒karma noktas─▒n─▒n belirlenece─či ana kadar, g├╝neydeki birliklere yard─▒ma ko┼čamayacakt─▒. ┼×a┼č─▒rtmacalar s─▒n─▒rl─▒ da olsa i┼če yarad─▒. Anadolu yakas─▒na Frans─▒zlar─▒n yapt─▒─č─▒ g├Âsteri┼č ├ž─▒karmas─▒n─▒n etkisi de buna d├óhil. ├ç├╝nk├╝ Anadolu yakas─▒ndaki 15. Kolordu, 3 ve 11ÔÇÖnci t├╝menlerinin birliklerini sahil boyuna da─č─▒tt─▒─č─▒ndan, ilk g├╝n GeliboluÔÇÖdan gelen takviye kuvvet taleplerine kulaklar─▒n─▒ t─▒kamak zorunda kalacakt─▒.

─░ngiliz ve Frans─▒z birliklerinin Gelibolu yar─▒madas─▒na ├ž─▒karma harek├ót─▒ ba┼člad─▒ktan bir s├╝re sonra geli┼čmelere ili┼čkin bilgiler Liman von SandersÔÇÖin kararg├óh─▒na akmaya ba┼člad─▒. Liman Pa┼čaÔÇÖy─▒ saat 05.00ÔÇÖte uyand─▒rd─▒lar, m├╝ttefiklerin Kabatepe, Sedd├╝lbahir, Tekke burnu ve Morto KoyuÔÇÖnda karaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, Kumkale, Be┼čige Koyu ve Bolay─▒rÔÇÖda da her an ├ž─▒karma beklendi─čini bildirdiler. M├╝ttefiklerin as─▒l ├ž─▒karma noktas─▒n─▒n Bolay─▒r-Saros b├Âlgesi olaca─č─▒na tak─▒nt─▒l─▒ bir ┼čekilde inanmakta olan Liman von Sanders, o b├Âlgede karaya ayak basma giri┼čimine dair bir bilgi olmad─▒─č─▒ halde 4. T├╝mene derhal Bolay─▒rÔÇÖa hareket emri verdi. Kararg├óhta Liman von Sanders ile birlikte ├žal─▒┼čan Alman Y├╝zba┼č─▒ Carl M├╝hlmann sonras─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇťÔÇŽNe yaz─▒k ki Liman ├žok heyecanland─▒ ve kararg├óhta kal─▒p gerekli telefon
ba─člant─▒lar─▒n─▒ yapmak yerine at─▒na atlay─▒p [ÔÇŽ] Bolay─▒r yak─▒nlar─▒ndaki
tepelere ├ž─▒kt─▒. Maalesef bu y├╝zden, gelen b├╝t├╝n raporlar
bir-iki saat gecikti ve bizimle karargâh
aras─▒ndaki trafik daha da k├Ât├╝ bir hal ald─▒.

Sanders 27 NisanÔÇÖa kadar etkin hi├žbir karar alamadan Bolay─▒rÔÇÖda vakit ge├žirecekti. Yapt─▒─č─▒ yanl─▒┼č hamlelerden biri de, yar─▒madan─▒n g├╝neyi ve Ar─▒burnu ate┼čler i├žinde yanarken, hi├žbir askeri harek├ót─▒n olmad─▒─č─▒ ÔÇôancak sava┼č gemilerinin her an ├ž─▒karma yapacakm─▒┼č gibi manevralarda bulundu─ču- Bolay─▒rÔÇÖa bir t├╝men daha g├Ândermek oldu. Sanders ancak 27-28 NisanÔÇÖda duruma h├ókim olabilecek, Ar─▒burnu ve Sedd├╝lbahirÔÇÖde d├╝┼čman─▒n karaya asker ├ž─▒karmaya devam etti─či anla┼č─▒l─▒nca, gereksiz yere oraya m─▒hlad─▒─č─▒ 7. T├╝men ve 4. T├╝menÔÇÖin birliklerinden bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ÔÇôEpey teredd├╝tle de olsa- Bolay─▒rÔÇÖdan geri ├ža─č─▒rarak g├╝ney kesimine sevk edecekti.

ARIBURNU ÇIKARMASI

Anzak destek g├╝c├╝ne sahip Albay Ewen Sinclair-Mac Lagan komutas─▒ndaki 3. Avustralya Tugay─▒, ┼čafak s├Âkmeden ├Ânce iki dalga halinde KabatepeÔÇÖnin kuzeyine [Z Kumsal─▒] ├ž─▒kacak, m├╝mk├╝n oldu─čunca geni┼č bir cephede, sol kanad─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepenin ├Âtelerine kadar uzanan KavaktepeÔÇÖye kadar h─▒zla ilerleyecekti. Emirde, gemilerden ayr─▒lan filikalar─▒n birbirlerinden yakla┼č─▒k 140 metre aray─▒ koruyarak yakla┼č─▒k 1.5 kmÔÇÖlik bir cephe olu┼čturmas─▒ a├ž─▒k├ža dile getirilmi┼čti. Ay saat 02.57ÔÇÖde batt─▒. ┼×afa─ča kadar ancak bir saatlik karanl─▒k kalm─▒┼čt─▒. Ay kaybolunca arkalar─▒ndan filikalar─▒ ├žeken sava┼č gemileri saatte 5 mil h─▒zla karaya do─čru hareket ettiler. Onlarla birlikte istimbotlar da filikalar─▒n─▒ almak i├žin yanlar─▒nda hareket etmi┼člerdi.

Saat 03.30ÔÇÖda k─▒y─▒dan 2.5 mil kadar uzaktayken gemilerden megafonla emir verildi. Filikalar ayr─▒l─▒yor, ├ž─▒karma ba┼čl─▒yordu. ├ľzellikle Bat─▒l─▒ yazarlar─▒n ├╝zerinde ├žok durdu─ču kar─▒┼č─▒kl─▒k i┼čte o s─▒rada ba┼člad─▒. Karanl─▒k nedeniyle filika kafileleri birbirini g├Ârm├╝yordu. Aradaki mesafeyi daha k─▒sa tuttular, bu nedenle cephe 1.500 metre yerine 600 metreye indi. ├ç─▒karman─▒n dayand─▒r─▒ld─▒─č─▒ hesaplar ilk anda alt ├╝st olmu┼čtu. Kafileler belirlenen noktadan daha kuzeyde karaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

Tart─▒┼čmalar neredeyse 60 y─▒l s├╝rd├╝. Sonunda; emirleri ÔÇśsorgusuz-sualsizÔÇÖ yerine getirmekten ho┼članmayan bir astsubay─▒n, filikalarda ├žekti─či askerleri KabatepeÔÇÖden gelebilecek olas─▒ ate┼čten korumak i├žin, kafileyi ve b├Âylece t├╝m hatt─▒ bilerek kuzeye ├žekti─čini daha o g├╝nlerde a├ž─▒klad─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒.┬á

MetcalfÔÇÖin hareketinden kaynaklanan karma┼ča her ne kadar uzun s├╝rd├╝yse de, KabatepeÔÇÖnin hemen kuzeyindeki T├╝rk savunma tahkimat─▒n─▒n sa─člaml─▒─č─▒ bir hafta i├žinde iyice anla┼č─▒l─▒p MetcalfÔÇÖin ├Ânsezisini do─črulad─▒─č─▒ndan, ├ž─▒karmay─▒ bu tahkimattan uzak tutan ÔÇťyanl─▒┼čl─▒kÔÇŁ ilahi bir takdir olarak g├Âr├╝lm├╝┼č, konu ge├ži┼čtirilmi┼čtir.

Art─▒k ortal─▒k ayd─▒nlan─▒yordu. Filikalar da iyice k─▒y─▒ya yakla┼čm─▒┼čt─▒. M├╝thi┼č bir sessizlik h├╝k├╝m s├╝r├╝yordu. Birden sa─čanak gibi kur┼čun ya─čmaya ba┼člad─▒. G├╝neydeki s─▒rtlarda bulunan T├╝rk g├Âzc├╝ askerleri silah ba┼č─▒ etmi┼čti. T├╝rkler ├žok ortal─▒kta g├Âr├╝nm├╝yordu ama kur┼čunlar havada u├žu┼čuyordu. Derken ┼čarapnel ate┼či de ba┼člad─▒.

─░lk ├ž─▒karma an─▒nda birbirine kar─▒┼čm─▒┼č olan Avustralyal─▒lar─▒n b├Âl├╝kleri da─č─▒lm─▒┼č, manga ve tak─▒mlar subay ve astsubaylar─▒ndan ayr─▒ d├╝┼čm├╝┼čt├╝. ─░kinci dalga ├ž─▒karma hareketi biraz daha derli toplu oldu. K─▒y─▒daki say─▒ca az olan T├╝rkler de gerilemeye ba┼člad─▒.

Ayn─▒ anlardaÔÇŽ T├╝rk cephesiÔÇŽ

Ar─▒burnu k─▒y─▒lar─▒n─▒ savunma g├Ârevi Albay Halil Sami BeyÔÇÖin komuta etti─či 9. T├╝menÔÇÖe aitti. 27. AlayÔÇÖ─▒n 2. Taburu 12 kmÔÇÖlik cephede KabatepeÔÇÖnin her iki yan─▒nda ba┼člayan ve d├╝┼čman ├ž─▒karmas─▒ i├žin ├žok m├╝sait g├Âr├╝nen plaj b├Âlgelerine as─▒l kuvvetini koymu┼čtu. Ger├žekte de Anzaklar─▒n ├ž─▒kmay─▒ planlad─▒─č─▒ yer buras─▒yd─▒. Anzaklar─▒n ├Ânceden akl─▒na bile getirmedi─či rota de─či┼čikli─či, d├╝┼čman askerinin 1,5 km kadar kuzeyde sarp arazi kesimine ├ž─▒kmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒. Kabatepe kumsallar─▒ yerine kendilerini Ar─▒burnuÔÇÖnda bulan Anzaklar, bu k─▒y─▒lar─▒ g├Âzetleyen topu topu iki mangadan ibaret k├╝├ž├╝k T├╝rk birli─činin ┼čiddetli ate┼čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒. 27. Alay Komutan─▒ Yarbay ┼×efik Bey, o hazin anlar─▒ ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťÔÇŽBen bir taraftan telefonla t├╝men komutanl─▒─č─▒ndan emir
bekliyordum. Gelmemi┼čti. Alay harekete haz─▒rlan─▒nca telefon
ba┼č─▒na ge├žtim. T├╝men kararg├óh─▒nda kar┼č─▒ma Hulusi Bey ├ž─▒kt─▒.
ÔÇťD├╝┼čman Ar─▒burnuÔÇÖna asker ├ž─▒kar─▒yormu┼č, harekete haz─▒r─▒zÔÇŁ dedim.
Aynen ┼ču cevab─▒ ald─▒m:
ÔÇťVerilecek emre g├Âre hareket edersiniz, bunu bekleyiniz.ÔÇŁ

ÔÇŽHava olduk├ža a├ž─▒ld─▒. Neredeyse g├╝ne┼č do─čacak, belki de
do─čmu┼čtu ki yine seyrek at─▒lan top sesleri geliyor fakat
aralardaki (savunmadaki askerlerimizin hafif piyade silahlar─▒n─▒n
ate┼č sesinden kaynaklanan) hazin u─čultular i┼čitilmez olmu┼čtu.ÔÇŁ

Yarbay ┼×efik BeyÔÇÖin ─▒srarla istedi─či hareket emri saat 05.00ÔÇÖte verilir. 9. T├╝men Komutan─▒ Halil Sami Bey, ─░ngilizlerin Ar─▒burnu ve KabatepeÔÇÖye asker ├ž─▒kard─▒klar─▒n─▒ belirterek, 27. AlayÔÇÖdan d├╝┼čman─▒ denize d├Âkmek ├╝zere derhal KabatepeÔÇÖye hareket etmesini ister.

─░ngilizlerin ├ž─▒karma yapt─▒─č─▒n─▒ daha ├Ânce haber alan 9. T├╝men Komutan─▒ Halil Sami BeyÔÇÖin bu emri vermekte gecikti─či d├╝┼č├╝n├╝lebilirse de, asl─▒nda t├╝meninin ├žok geni┼č sorumluluk alan─▒ndaki durumun biraz daha ayd─▒nlanmas─▒na ihtiya├ž duymas─▒ normaldi.

27. Alay derhal iki koldan harekete ge├žti. Kanl─▒ muharebelerin oldu─ču D├╝ztepe-Conk Bay─▒r─▒ ekseninde bulunan perakende T├╝rk birlikleri iki taburla Ar─▒burnuÔÇÖna ├ž─▒kt─▒─č─▒ anla┼č─▒lan Anzaklar─▒ oyalamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. ├ç─▒karman─▒n ba┼člamas─▒ndan tam 3.5 saat sonra Yarbay ┼×efik Bey komutas─▒ndaki 27. Alay hi├ž duraksamadan y├╝r├╝y├╝┼č kollar─▒ndan a├ž─▒l─▒p d├╝┼čman─▒n ├╝zerine at─▒ld─▒.

Ar─▒burnuÔÇÖnun g├╝neyinde durum bu iken, kuzeyde ise Koca├žimenÔÇÖdeki zay─▒f T├╝rk kuvvetlerine kar┼č─▒ Anzaklar─▒n ilerlemesi 27. AlayÔÇÖ─▒n kuzeyini tehdit ediyordu. 9. T├╝men Komutan─▒ Albay Halil Sami Bey, geli┼čen bu durum kar┼č─▒s─▒nda, Kurmay Yarbay Mustafa Kemal Bey komutas─▒ndaki ordu ihtiyat─▒ olan 19. T├╝menÔÇÖden bir taburun emrine verilmesini talep etti.

O ana kadar birliklerini alarma ge├žirip ihtiyatta (yedek) beklemekte olan 19. T├╝men Komutan─▒ Mustafa Kemal Bey ise 9. T├╝men Komutan─▒ Halil Sami BeyÔÇÖden gelen destek talebi ├╝zerine inisiyatifi ele al─▒p, (─░htiyat birli─či komutan─▒ olarak ba─čl─▒ bulundu─ču) kolordu veya ordu komutan─▒ndan emir beklemeksizin derhal harekete ge├žti. Tehlikeyi atlatman─▒n sadece bir taburluk yedek kuvvet g├Ândermekle m├╝mk├╝n olmayaca─č─▒ kanaatindeydi. Sonras─▒n─▒ Mustafa KemalÔÇÖin kendi g├╝nl├╝─č├╝nden takip edebiliriz. Ru┼čen E┼črefÔÇÖe verdi─či r├Âportajda ├Ânce bir durum de─čerlendirmesi yapan Mustafa Kemal Bey, ard─▒ndan o ├žok bilinen ve ÔÇťd├╝┼čmandan ka├ž─▒lmazÔÇŁ c├╝mlesiyle ├Âzde┼čle┼čen tabloya i┼čaret ediyor:

ÔÇťÔÇŽBenim kanaatime g├Âre d├╝┼čman ├ž─▒karma giri┼čiminde bulunursa
iki noktadan te┼čebb├╝s ederdi: Birincisi Sedd├╝lbahir, di─čeri Kabatepe civar─▒.
Ve benim bak─▒┼č a├ž─▒ma g├Âre, d├╝┼čman─▒ karaya ├ž─▒kartt─▒rmadan bu sahil
par├žalar─▒n─▒ do─črudan do─čruya savunmak m├╝mk├╝nd├╝.
Bunun ├╝zerine alaylar─▒m─▒, b├Âyle sahilden savunma yapabilecek
bir ┼čekilde yerle┼čtirdim. Bu durum yakla┼č─▒k ┼×ubat 1915[tir].ÔÇŁ

Oysa 5. Ordu Komutanl─▒─č─▒na atanan Liman von Sanders GeliboluÔÇÖya gelir gelmez, Mustafa KemalÔÇÖin bu savunma d├╝zenini de─či┼čtirmi┼čtir. Sadece Yarbay Mustafa Kemal de─čil, M├╝stahkem Mevki Kurmay Ba┼čkan─▒ Selahaddin Adil Bey de, SandersÔÇÖin bu savunma yakla┼č─▒m─▒ndan ┼čik├óyet├židir. Yeniden ├ž─▒karma sabah─▒na d├Ân├╝yoruz:

ÔÇťÔÇŽKoca├žimen TepesiÔÇÖni tasavvur buyurun:
Koca├žimen yar─▒madan─▒n en y├╝ksek tepesidir.
Orada denizde bulunan gemilerden ve z─▒rhl─▒lardan ba┼čka hi├žbir ┼čey g├Ârmedim.

ÔÇŽAlay ve batarya kumandan─▒na efrad─▒ tamamen toplay─▒p k├╝├ž├╝k bir
istirahat vermelerini s├Âyledim. Denizden gizlenmi┼č olarak on dakika
kadar dinlenecekler, sonra beni takip edeceklerdi.

Ben de orada bir Abdal ge├židi vard─▒r, o Abdal ge├židinden
Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna gidecektim. Yan─▒mda yaverim, emir subay─▒m ve
ba┼čtabip ile oralarda tekrar buldu─čumuz t├╝men cebel top├žu taburu
kumandan─▒ oldu─ču halde evvel├ó atl─▒ olarak y├╝r├╝meye te┼čebb├╝s ettik,
fakat arazi m├╝sait de─čildi. Hayvanlar─▒ b─▒rakt─▒k, yaya olarak Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna vard─▒k.
Burada tesad├╝f etti─čimiz sahne en enteresan bir sahnedir.
Ve vakan─▒n en m├╝him an─▒ bence budur.

Bu esnada Conkbay─▒r─▒ÔÇÖn─▒n g├╝neyindeki 261 rak─▒ml─▒ tepeden, sahilin
g├Âzetlenmesinin sa─članmas─▒yla g├Ârevli olarak oralarda bulunan bir m├╝freze erlerinin Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ko┼čmakta, ka├žmakta oldu─čunu g├Ârd├╝m.
Size ┼ču konu┼čmay─▒ aynen okuyaca─č─▒m!
Bizzat bu erlerin ├Ân├╝ne ├ž─▒karak:
-Ni├žin ka├ž─▒yorsunuz? dedim.
ÔÇô Efendim d├╝┼čman! dediler.
ÔÇô Nerede?
ÔÇô ─░┼čte, diye 261 rak─▒ml─▒ tepeyi g├Âsterdiler.

Ger├žekten de d├╝┼čman─▒n bir avc─▒ hatt─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepeye yakla┼čm─▒┼č ve tam serbestlikle ileriye do─čru y├╝r├╝yordu.
┼×imdi vaziyeti d├╝┼č├╝n├╝n: Ben kuvvetlerimi b─▒rakm─▒┼č─▒m, efrat on dakika istirahat etsin diyeÔÇŽ D├╝┼čman da bu tepeye gelmi┼čÔÇŽ Demek ki d├╝┼čman bana, benim askerlerimden daha yak─▒n! Ve d├╝┼čman, benim bulundu─čum yere gelse, kuvvetlerim ├žok k├Ât├╝ duruma d├╝┼čecekti.
O zaman art─▒k bir mant─▒k y├╝r├╝tme midir, yoksa refleks ile midir, bunu bilmiyorum. Ka├žan erlere:
ÔÇô D├╝┼čmandan ka├ž─▒lmaz, dedim.
ÔÇô Cephanemiz kalmad─▒, dediler.
ÔÇô Cephaneniz yoksa s├╝ng├╝n├╝z var, dedim.
Ve ba─č─▒rarak bunlara s├╝ng├╝ takt─▒rd─▒m. Yere yat─▒rd─▒m.
Ayn─▒ zamanda Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ilerlemekte olan piyade alay─▒ ile
cebel bataryas─▒n─▒n yeti┼čebilen efrad─▒n─▒n ÔÇťmar┼č mar┼čÔÇŁla benim bulundu─čum yere
gelmeleri i├žin yan─▒mdaki emir subay─▒n─▒ geriye g├Ânderdim.
Bu erat s├╝ng├╝ tak─▒p yere yat─▒nca d├╝┼čman efrad─▒ da yere yatt─▒.
Kazand─▒─č─▒m─▒z an bu and─▒r.ÔÇŁ

ÔÇťNAMLUNUN UCUNDAYDI AMA VURAMADIMÔÇŁ

Ar─▒burnuÔÇÖndaki ├ž─▒karma s─▒ras─▒nda ya┼čananlar─▒ yabanc─▒ kaynaklarla kar┼č─▒la┼čt─▒rarak okumak, ├žok ilgin├ž bilgileri kar┼č─▒la┼čt─▒rma olana─č─▒ sa─čl─▒yor. Bu b├Âl├╝mde, Steel-HartÔÇÖ─▒n verdi─či ├Ânemli bir bilgiyi aktarmak gerekiyor. ├ç├╝nk├╝ anlat─▒lanlar hem Mustafa KemalÔÇÖin anlatt─▒klar─▒yla bire bir ├Ârt├╝┼č├╝yor hem de ├žok ├Ânemli birka├ž detay i├žeriyor. ├ç├╝nk├╝ Mustafa KemalÔÇÖin ÔÇťD├╝┼čmandan ka├ž─▒lmazÔÇŁ diyerek durdurdu─ču k├╝├ž├╝k m├╝frezedekilerin de, kovalayanlar─▒n da kim oldu─ču ayr─▒nt─▒lar─▒yla ortaya ├ž─▒k─▒yor:

ÔÇťÔÇŽAvustralyal─▒lar sol kanatta tepeleri a┼čarak h─▒zla Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna
do─čru y├╝r├╝yorlard─▒.

ÔÇŽY├╝zba┼č─▒ Tulloch, Russell TepesiÔÇÖnden [Merkeztepe] Boyun MevkiiÔÇÖne,
oradan da kuzeye do─čru D├╝ztepe ve 261 rak─▒ml─▒ tepeye do─čru yola devam etti.
Avustralyal─▒lar─▒n ilerlemesi kar┼č─▒s─▒nda T├╝rkler geri ├žekildiler.

ÔÇŽTullochÔÇÖun adamlar─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepenin yama├žlar─▒na ancak
saat 09.00ÔÇÖda varabildiler. Onlar ilerlerken Mustafa Kemal de Koca├žimen
Tepe yak─▒nlar─▒na gelmi┼čti. Denizdeki gemilerden ba┼čka bir ┼čey g├Âremeyen
Mustafa Kemal, askerlerine durma emri verdi. Sonra tek ba┼č─▒na
Conkbay─▒r─▒ y├Ân├╝nde ilerleyerek Avustralya sald─▒r─▒s─▒n─▒n
kuzey kanad─▒n─▒ g├Ârmeye ├žal─▒┼čt─▒.
Orada 261 rak─▒ml─▒ tepeden ├žekilmekte olan T├╝rk askerlerine rastlad─▒.
Askerlerin cephane kalmad─▒─č─▒ yolundaki itirazlar─▒n─▒ dinlemeyerek
s├╝ng├╝ takt─▒r─▒p, yere yatmalar─▒n─▒ emretti. Bl├Âf├╝nde ba┼čar─▒l─▒ oldu ve Tulloch ile
askerlerini durdurdu. Tulloch ve askerleri durdular ve bir daha
ilerleme h─▒z─▒n─▒ yakalayamad─▒lar.

Y├╝zba┼č─▒ William Tulloch daha sonra, korkusuz bir T├╝rk subay─▒n─▒n
900 metre kadar ilerideki 261 rak─▒ml─▒ tepeden ate┼či idare
etti─čini g├Ârd├╝─č├╝n├╝ bildirmi┼čti. Ancak onu vurmay─▒ ba┼čaramam─▒┼čt─▒.ÔÇŁ

Saat 10.00ÔÇÖda ba┼člayarak 57. AlayÔÇÖ─▒n t├╝m birlikleri sava┼ča girdikten sonra Tulloch ve adamlar─▒ hem ileri mevzilerinden hem de D├╝ztepeÔÇÖdeki ileri karakollar─▒ndan at─▒lm─▒┼čt─▒.

Tayfun ├çavu┼čo─člu bu durumu; ÔÇťBana kal─▒rsa, TullochÔÇÖun hedef ald─▒─č─▒ ama vurmay─▒ ba┼čaramad─▒─č─▒ T├╝rk komutan Yarbay Mustafa Kemal.. ├ç├╝nk├╝ o g├╝n, o saatte, o mevkide ate┼či idare eden komutan o idi.┬á Ke┼čke o an’a dair ├žok net-detayl─▒ bilgilere sahip olabilseydik. Mustafa Kemal’in T├╝rk Milleti i├žin ta┼č─▒d─▒─č─▒ anlam─▒, Onun bu sava┼čtan sonra da yapt─▒klar─▒n─▒, Kurtulu┼č Sava┼č─▒‘n─▒ d├╝┼č├╝n├╝nce… O kur┼čunlar─▒n isabet etmemesinin, T├╝rk Milleti i├žin ne b├╝y├╝k bir arma─čan oldu─ču ger├že─čiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒yoruz ÔÇŁ ┼čeklinde de─čerlendiriyor.

ÔÇťS─░ZE ├ľLMEY─░ EMRED─░YORUMÔÇŁ

┼×imdi tekrar Mustafa Kemal BeyÔÇÖin an─▒lar─▒na d├Ânebiliriz.

Ka├žmakta olan k├╝├ž├╝k T├╝rk m├╝frezesi s├╝ng├╝ tak─▒p yere yat─▒nca, d├╝┼čman─▒n ilerlemesi duraksam─▒┼čt─▒. Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin haber g├Ânderdi─či 19. T├╝menÔÇÖin mola vermi┼č birlikleri de, mar┼č mar┼čÔÇÖla ko┼čar ad─▒m geliyordu:

ÔÇťÔÇŽKolun ba┼č─▒nda bulunan b├Âl├╝k yeti┼čti. Bu b├Âl├╝─če cephanesiz b├Âl├╝─č├╝
takviye edip [d├╝┼čmana] ate┼č a├žmas─▒n─▒ emrettim.
Yan─▒ma gelmi┼č olan 57. Alay 2. Tabur kumandan─▒ Y├╝zba┼č─▒ Ata EfendiÔÇÖye
b├╝t├╝n taburlar─▒yla bu b├Âl├╝─č├╝ takviye ederek 261 rak─▒ml─▒ tepe ├╝zerinden
d├╝┼čmana taarruz etmesini emrettim. Cebel bataryas─▒na su yata─č─▒nda mevzi
ald─▒rarak d├╝┼čman piyadesi ├╝zerine ate┼č a├žt─▒rd─▒m.
Dereye sapt─▒─č─▒ndan biraz geciken di─čer bir tabur, kumandan─▒
├╝zerinden a├ž─▒larak taarruza kat─▒ld─▒. Bundan sonra idi ki alay kumandan─▒na
b├╝t├╝n alay─▒ ile benim i┼čaret etti─čim y├Ânlerden d├╝┼čmana taarruz etmesini emrettim.ÔÇŁ

Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin o g├╝n ve daha sonra ├žarp─▒┼čmalar─▒ y├Ânetti─či yer, ÔÇťKemalyeriÔÇŁ olarak adland─▒r─▒l─▒rÔÇŽ Bug├╝n Gelibolu Milli Park─▒ÔÇÖnda sava┼č b├Âlgelerini ziyaret edenler i├žin, Kemalyeri ├Âzel ├Ânem ta┼č─▒r. O k├╝├ž├╝c├╝k alan, T├╝rk milletine bir kahraman─▒n, b├╝y├╝k bir komutan─▒n, b├╝y├╝k bir liderin arma─čan edildi─čine dair i┼čaretlerin ilk ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ yerdirÔÇŽ

 

ÔÇť├çanakkale 1915ÔÇ│ raflarda yerini ald─▒

Tayfun ├çavu┼čo─čluÔÇÖnun yazd─▒─č─▒ ve yak─▒n tarihimizin bu ├Ânemli d├Ânemine ili┼čkin tart─▒┼čmalar─▒n ele al─▒nd─▒─č─▒ ÔÇť├çanakkale 1915 ┬ş ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇ│, dayanaks─▒z iddialar─▒ ve tarihi ger├žekleri ortaya seriyor. Kasta┼č Yay─▒neviÔÇÖnce yay─▒nlanarak raflarda yerini alan 320 sayfal─▒k esere, kitabevleri ve internet kitap ma─čazalar─▒ndan ula┼č─▒labilir.

├çanakkale Zaferi ÔÇśMustafa KemalsizÔÇÖ anlat─▒labilir mi?

 

3,180 Toplam, 3 okuma bug├╝n

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒