Nar Dugan: K─▒┼č D├Âng├╝s├╝ Festivali

Nar Dugan: K─▒┼č D├Âng├╝s├╝ Festivali

  • Sibel ZEREN

(nar=g├╝ne┼č, tugan / dugan=do─čan) Do─čan g├╝ne┼č.
ÔÇó Eski bilge ve kadim inan├žlarda do─ča d├Âng├╝leri, hayat─▒m─▒z─▒ ruhsal ve fiziksel olarak da etkileyen d├Âng├╝lerdir.
ÔÇó Her bir d├Âng├╝n├╝n unsuru Tanr─▒ veya Tanr─▒├ža motifiyle s├╝slenmi┼čtir. G├╝ne┼č, burada kar┼č─▒m─▒za G├╝ne┼č Tanr─▒ veya Kelt gelene─činde Me┼če Kral (Me┼če Tanr─▒) ya da Eski T├╝rklerde G├╝n Han 21 Aral─▒k Nardugan olarak ge├žer; Nar Do─čan yani ate┼čin do─ču┼ču, g├╝ne┼čin do─ču┼ču manas─▒ndad─▒r.
ÔÇó G├╝ne┼č Tanr─▒ Eyl├╝lÔÇÖde ├Âl├╝r daha do─črusu Toprak Annenin karn─▒na geri d├Âner, 21 Aral─▒kta ise yeniden do─čdu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rd├╝.

Astronomik Bir D├Âng├╝
ÔÇó Temelini astronomik d├Âng├╝ olan Mithra, ─░sa, Horus, Attis, Me┼če Kral gibi tanr─▒sal fig├╝rler, 21 Aral─▒k ve 25 Aral─▒kÔÇÖta g├╝ne┼čle ba─člant─▒l─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r.
ÔÇó Yaz g├╝nd├Ân├╝m├╝nden k─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝ne kadar g├╝nler k─▒sal─▒r ve so─čur, i┼čte bu g├╝ne┼č tanr─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝n├╝ yani g├╝c├╝n├╝ kaybetmesini daha do─čru ifade edersek g├╝c├╝n├╝ topra─ča vermesini temsil eder.
ÔÇó G├╝ne┼čin do─ču┼ču izlenirse, g├╝ne┼čin gittik├že s├Ân├╝kle┼čti─či ve topra─ča yakla┼čt─▒─č─▒ yani ÔÇť├ÂlmekteÔÇŁ oldu─ču g├Âzlemlenir.
ÔÇó 31 Ekim oldu─čunda art─▒k son hasat yani ├Âl├╝m zaman─▒ ├žoktan gelmi┼čtirÔÇŽ Yery├╝z├╝nden en d├╝┼č├╝k konumda g├Âz├╝ken G├╝ne┼č 21 Aral─▒kÔÇÖtan 25 Aral─▒kÔÇÖa kadar duraklar ve sonra yeniden y├╝kselmeye ba┼člar.
ÔÇó 1 derecelik bu y├╝kseli┼č nedeniyle g├╝nler uzamaya ve ─▒s─▒nmaya ba┼člar. 21 Aral─▒k en uzun gecedir, bundan sonra geceler k─▒sal─▒r, g├╝nler uzar ├ž├╝nk├╝ G├╝ne┼č Tanr─▒ do─čmu┼čtur ve b├╝y├╝meye ba┼člayacakt─▒r.

Nar Tugan: K├Âken
ÔÇó Fars├žada n─ür, ÔÇťnar a─čac─▒ ve meyvas─▒” demek. Bu s├Âzc├╝─č├╝n, Partca ayn─▒ anlama gelen an─ür s├Âz├╝nden geldi─či belirtilmektedir. Part dili, bir T├╝rk dili.
ÔÇó S├╝merce nur, ÔÇťnarÔÇŁ demek. Akad├žaya da nurm├╗ olarak ge├žmi┼č. Ancak bu s├Âz Akad├žaya ayn─▒ zamanda ÔÇť─▒┼č─▒k, parlak, parlamakÔÇŁ anlamlar─▒na gelen n├╗ru olarak da ge├žmi┼č.
ÔÇó Aramiceye ÔÇťate┼čÔÇŁ anlam─▒nda n┼źr, Arap├žaya da ÔÇť─▒┼č─▒kÔÇŁ anlam─▒nda n┼źr ve ÔÇťate┼č, alevÔÇŁ anlamlar─▒nda ge├žmi┼č.
ÔÇó Mogulcada da ise nar, ÔÇťG├╝ne┼čÔÇŁ demek. Mogulca, T├╝rk├že ile Tunguz dili kar─▒┼č─▒m─▒ndan olu┼čmu┼č bir dildir. Tunguz dillerinde ÔÇťG├╝ne┼čÔÇŁ, ┼íun demek. Bu s├Âzc├╝k, Tunguz dillerine S├╝merceden ge├žmi┼č. S├╝merce ┼íun, “parlamak” demek.
ÔÇó G├╝ne┼č’e ─░ngilizce Sun, Almanca Sonne, Hollandaca Zon denmektedir. Germanik dillerin k├Âkeninde hangi dillerin oldu─ču da anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Nar Dugan ve ChouÔÇÖlar
ÔÇó ├çinÔÇÖde yakla┼č─▒k ├╝├ž bin y─▒l ├Ânce h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č olan ChouÔÇÖlar tek Tengrili bir g├Âk dinine inan─▒yorlard─▒ ve bu inanc─▒n i├žindeki en m├╝him ├Âgeyi y─▒ld─▒zlar ve ÔÇťg├╝ne┼č k├╝lt├╝ÔÇŁ olu┼čturuyordu. ├çin belgelerinin yorumuna g├Âre Chou dini, T├╝rk kabilelerinin dinleriyle yak─▒n akrabad─▒r.
ÔÇó K─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝ tarihi olan 21 Aral─▒k, en eski T├╝rk s├╝lalelerinden biri olan ChouÔÇÖlar taraf─▒ndan ÔÇťyeni y─▒l─▒n ba┼člang─▒c─▒ÔÇŁ olarak kutlanmaktayd─▒.
ÔÇó ChouÔÇÖlar bu kutlamalarda ÔÇťg├╝ne┼č k├╝lt├╝ÔÇŁ ile alakal─▒ olarak ate┼či ├Âne ├ž─▒kar─▒yorlard─▒. Kutlamalar s─▒ras─▒nda rahipler k─▒rm─▒z─▒ k─▒yafetler giyiyor, gen├ž buza─č─▒lar kurban olarak sunuluyor ve insanlara hediyeler veriliyordu.
ÔÇó (K├Âk) T├╝rkler de t─▒pk─▒ ChouÔÇÖlar gibi y─▒lba┼č─▒n─▒ k─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝nde yani Aral─▒k sonunda kutlamaktayd─▒.

Ayaz Ata
ÔÇó Altay, Sibirya, ─░dil-Ural ve T├╝rkistan (Orta Asya) Mitolojilerinde, ├Âzellikle K─▒p├žak ve Sibirya T├╝rkeriÔÇÖnde s─▒k g├Ârd├╝─č├╝m├╝z bir karakterdir. ├ľn T├╝rk topluluklar─▒nda ÔÇśYel AnaÔÇÖ olarak an─▒l─▒rd─▒. ├ç├╝nk├╝ o d├Ânemki T├╝rkler anaerkil bir topluluktu. Ataerkil d├Ânemle birlikte ÔÇśYel AnaÔÇÖ ya ÔÇśYel AtaÔÇÖ denilmeye ba┼čland─▒. Zaman i├žerisinde ÔÇśAyaz AtaÔÇÖ ismi verildi.. Asya T├╝rk dilli halklar─▒n mitolojilerinde, ├Âzellikle Kazak ve K─▒rg─▒zlarda Ay ─▒┼č─▒─č─▒ndan yarat─▒lan k─▒┼č Tanr─▒s─▒ ÔÇťAyaz Han/Ak AyazÔÇŁ olarak bilinir.
├ľzbeklerde: Ay├Âz Bobo
K─▒rg─▒zlarda: Ayaz(Ayas) Ata,
Kazaklarda: Ayaz Ata,
Azerbaycan T├╝rklerinde: ┼×ahta Baba,
Tatarlarda: Q─▒┼č Babay,
Ba┼čkurtlarda: K─▒┼č Babas─▒,
Olarak bilinir ve ÔÇťKar K─▒z─▒ÔÇŁ ad─▒nda bir de k─▒z─▒ veya torunu vard─▒r.
Ancak ÔÇśAyaz AtaÔÇÖ T├╝rkiyeÔÇÖde ise pek bilinmeyen bir mitolojik karakterdir.
ÔÇó ├ťlker tak─▒my─▒ld─▒z─▒ndaki alt─▒ y─▒ld─▒z, g├Â─č├╝n alt─▒ deli─čidir ve Ayaz Han oradan so─čuk hava ├╝fler ve k─▒┼č olu┼čur. Ayaz / Boreas, t├╝m T├╝rk co─črafyas─▒nda yak─▒c─▒ so─čuk anlam─▒na gelir.
ÔÇó Kazaklarda k─▒┼č─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ ile ilgili olarak So─čumba┼č─▒ isimli bir e─člence bulunmaktad─▒r. ─░lk kar─▒n ya─čmas─▒ ve ilk so─ču─čun vurmas─▒ ile kutlanan bir k─▒┼č bayram─▒d─▒r.

Ak├ža /Ak ├çam
ÔÇó T├╝rklerin tek tanr─▒l─▒ dinlere girmesinden ├Ânceki inan├žlar─▒na g├Âre, yerin g├Âbe─či say─▒lan yery├╝z├╝n├╝n tam ortas─▒nda bir ‘Ak├žam A─čac─▒’ bulunuyordu.
ÔÇó Bu a─čac─▒n tepesi de g├Âky├╝z├╝nde oturan tanr─▒ ├ťlgen’in saray─▒na kadar uzuyor ve buna ‘hayat a─čac─▒’ deniyor. T├╝m canl─▒lar─▒n koruyucusu ├ťlgen hayat a─čac─▒n─▒n tepesinden geceyi, g├╝nd├╝z├╝, g├╝ne┼či y├Ânetiyor.
ÔÇó T├╝rkler’de g├╝ne┼č ├žok ├Ânemli. ─░nan├žlar─▒na g├Âre, gecelerin k─▒sal─▒p g├╝nd├╝zlerin uzamaya ba┼člad─▒─č─▒ 22 Aral─▒k’ta gece, g├╝nd├╝zle sava┼č─▒yor. Uzun bir sava┼čtan sonra da g├╝n, geceyi yenerek zafer kazan─▒yor. Bu, g├╝ne┼čin yeniden do─ču┼ču; bir ‘yeni do─čum’ olarak alg─▒lan─▒yor.
ÔÇó T├╝rkler, g├╝ne┼čin zaferini ve yeniden do─ču┼čunu, b├╝y├╝k ┼čenliklerle ‘Ak├žam A─čac─▒’ alt─▒nda kutluyorlar. Bu rit├╝el Hun ak─▒nlar─▒yla beraber AvrupaÔÇÖya ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. (Ak├žam a─čac─▒ yaln─▒z k─▒talar─▒n kuzey ┼čeridinin a─čac─▒d─▒r)
ÔÇó Bu bayram i├žin, evler temizleniyor. G├╝zel giysiler giyiliyor. A─čac─▒n etraf─▒nda ┼čark─▒lar s├Âyleyip oyunlar oynuyorlar.
ÔÇó Ya┼čl─▒lar ziyaret ediliyor, aileler bir araya gelerek birlikte yiyip i├žiyorlar. Yedikleri; ya┼č ve kuru meyveler, ├Âzel yemek ve ┼čekerleme.
ÔÇó Bayram, aile ve dostlar bir araya gelerek kutlan─▒rsa ├Âm├╝r ├žo─čal─▒r, u─čur gelirmi┼č.
ÔÇó Bu g├╝n d├Ân├╝m├╝nde fena olanlar iyi, cimri olanlar eli a├ž─▒k oluyor.
ÔÇó Yeralt─▒nda k├Ât├╝l├╝klerin ayni zamanda g├Âk tanr─▒s─▒ ├ťlgenÔÇÖin karde┼či olan Erlik de o g├╝n iyi ve eli a├ž─▒k olurmu┼č.
ÔÇó Erlik Han s─▒rt─▒nda k├╝rkl├╝ kaftan─▒, ba┼č─▒nda k─▒rm─▒z─▒ ba┼čl─▒─č─▒, aya─č─▒nda ├žizmeleri ve elinde torbas─▒ ile hediyeler da─č─▒t─▒yor, diye d├╝┼č├╝n├╝l├╝yormu┼č.
ÔÇó Bu gelene─čin k├Âkeni Orta Asya T├╝rkleriÔÇÖdir. Gelene─čin zamanla farkl─▒ nedenlerle Mezapotamya’ya g├Â├žen S├╝merler’e T├╝rklerden ge├žti─či oradan da Anadolu arac─▒l─▒─č─▒yla Eski Roma’ya kadar uzand─▒─č─▒ ve g├╝n├╝m├╝ze kadar gelip g├╝n├╝m├╝zdeki 1 Ocak y─▒lba┼č─▒n─▒n temelini olu┼čturdu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Nar Dugan K├╝lt├╝r├╝
ÔÇó ┼×ahta Ata “┼×axta Baba (Azerice)” s├Âzc├╝─č├╝ de yine bire bir ├ževiriyle So─čuk Ata veya Ayaz Ata anlam─▒na gelir.
ÔÇó ├ľzbek├žede ┼×ahta (Shaxta, ┼×axta) s├Âzc├╝─č├╝ ÔÇťocakÔÇŁ anlam─▒na gelmektedir.
ÔÇó T├╝rklerdeki Pakt─▒gan ve Ko├žagan bayramlar─▒yla da e┼č anlamdad─▒r.
ÔÇó Tatarlar bu bayrama “Koya┼č Tugan┬╗, yani ┬źG├╝ne┼č Do─čan┬╗ g├╝n├╝ derler, Ba┼čkurtlar, Udmurtlar ┬źNardugan┬╗ veya ┬źMardugan┬╗, Mi┼čer Tatarlar─▒ ┬źRa┼čtua┬╗, ├çuva┼člar “Nartavan┬╗ ya da ┬źNartukan┬╗, Z─▒rizyalar ┬źNardava┬╗, Mok┼čalar ┬źNardvan” olarak adland─▒r─▒rlar.
ÔÇó Nardugan, Roma’da Io/Sat├╝rnalia, Antik Yunan’da ise Dionysos ┼×enlikleri olarak kutlanan, T├╝rklerde G├╝ne┼č’in Do─ču┼ču anlam─▒na gelen ve ├ľn T├╝rkler’deki atalar k├╝lt├╝ d├Âneminden g├╝n├╝m├╝ze kadar Orta Asya co─črafyas─▒nda G├╝ne┼č k├╝lt├╝ ad─▒na kutlanan bir bayramd─▒r. Her y─▒l 22 Aral─▒k’tan sonra gelen ilk dolunayda kutlan─▒r.
Saturnalia / Io
ÔÇó K─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝nden birka├ž g├╝n ├Ânce ba┼člayan Saturnalia asl─▒nda g├╝ne┼či geri getirmek i├žin d├╝zenlenen bir festivaldi.
ÔÇó Baz─▒ alimler, Pers/Fars tanr─▒s─▒ (?) Mithras / veya Roma tanr─▒s─▒ Sol Invictus’un Roma takviminde 25 Aral─▒k k─▒┼č d├Ân├╝m├╝ndeki do─čumlar─▒n─▒n kutland─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler.
ÔÇó K─▒┼č ortas─▒nda Romal─▒lar evlerini ye┼čilliklerle s├╝slerlerdi ki, bu pagan toplumlarda ortak mitolojik bir eylemdi.Noel ├žam a─ča├žlar─▒n─▒n k├Âkeni bu idi.
ÔÇó Sat├╝rnalia festivalinin ilk be┼č g├╝n├╝nde k├Âleler ├žal─▒┼čm─▒yorlard─▒; yemek yiyebilir, i├žebilir ve mutlu olabilirler, hatta baz─▒lar─▒ daha rahat evlerde ev sahipleriyle rollerini de─či┼čtirebilirlerdi.

Pilleum/Pilleus: ─░skit-Sarmat Ba┼čl─▒─č─▒
ÔÇó ├ľzellikle kad─▒nlar festival s├╝resince pilleum/pilleus denilen bir t├╝r konik ke├že ┼čapka giyerlerdi. Bu ┼čapkalar geleneksel olarak serbest b─▒rak─▒lm─▒┼č k├Âleler taraf─▒ndan giyilmekteydi.
ÔÇó Bu, insanlar─▒n normal k─▒s─▒tlamalardan ve yasalardan ‘├Âzg├╝r olduklar─▒n─▒’ g├Âstermekteydi. Beyaz t├╝yl├╝ ke├žeden kesilmi┼č konik, k─▒rm─▒z─▒ bir pilleum ve Noel Baba’n─▒n bilinen ┼čapkas─▒ asl─▒nda ayn─▒ ┼čeydi.

NarduganÔÇÖdan NoelÔÇÖeÔÇŽAyaz AtaÔÇÖdan St.ClausÔÇÖaÔÇŽ
ÔÇó K─▒┼č g├╝nd├Ân├╝m├╝ olan 21 Aral─▒kÔÇśta ÔÇťen uzun gecenin ya┼čanmas─▒ ve ard─▒ndan g├╝ne┼čin galip gelerek g├╝nlerin uzamaya ba┼člamas─▒ÔÇŁ bir do─ča olay─▒ olarak pek ├žok eski toplumu etkilemi┼čtir.
ÔÇó G├╝ne┼č Tanr─▒s─▒ MithraÔÇśn─▒n do─ču┼ču, Antik Romal─▒lar taraf─▒ndan 24/25 Aral─▒k tarihlerinde bir bayram olarak kutlan─▒yordu.
ÔÇó ─░mparator Kostantin (324-337) zaman─▒nda ─░znikÔÇÖte toplanan kons├╝l, 22 Aral─▒kÔÇÖta g├╝ne┼čin do─čumu i├žin yap─▒lan bu ÔÇťpagan bayram─▒ÔÇŁn─▒ 24 Aral─▒k ─░saÔÇÖn─▒n do─čumu olarak belirlemi┼čtir.
ÔÇó ├çam a─čac─▒n─▒ s├╝sleme ise, ilk olarak 1605ÔÇÖte AlmanyaÔÇÖda g├Âr├╝l├╝yor ve oradan FransaÔÇÖya ve di─čer hristiyan ├╝lkelere ge├žiyor.
ÔÇó Roma ─░mparatorlu─ču hristiyanl─▒─č─▒ resmi din olarak kabul edince Romal─▒ asiller basit bir ├ž├Âz├╝m ├╝rettiler. Ate┼čin kutsal tanr─▒s─▒ MithraÔÇÖn─▒n yerini yalva├ž ─░saÔÇśya verdiler. B├Âylelikle 25 Aral─▒k art─▒k yalva├ž ─░saÔÇÖn─▒n do─čumu olarak kutlanmaya ba┼čland─▒.

742 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Sibel Zeren

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒