H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu
H├╝seyin  Y├Âr├╝ko─člu
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi
  • 30 May─▒s 2021 Pazar
  • +
  • -
  • H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu /

Gazeteci, ara┼čt─▒rmac─▒ ve yazar U─čur MumcuÔÇÖnun ÔÇťK├Ây Enstit├╝leri ├╝retim i├žinde e─čitim, e─čitim i├žinde ├╝retim ilkesini benimsemi┼č ve Atat├╝rk devrimlerinin ve Kemalizmin toplumsal yap─▒s─▒n─▒ kurmakla g├Ârevlendirmi┼člerdiÔÇŁ s├Âz├╝ bence S├╝merbanklar i├žin de ge├žerlidir. ├ç├╝nk├╝, S├╝merbanklarda da ├╝retimin yan─▒ s─▒ra vas─▒fl─▒ insan g├╝c├╝ yeti┼čtirilmesi amac─▒yla, hem i┼čletmelerinde s├╝rekli e─čitim uygulanm─▒┼č, hem de yurtd─▒┼č─▒na e─čitim i├žin ├Â─črenciler g├Ânderilmi┼č ve T├╝rkiyeÔÇÖnin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ i├žin yap─▒lan millile┼čtirme ve devletle┼čtirmelerde de S├╝merbank ├Ânemli g├Ârevler ├╝stlenmi┼čtir. Bulundu─ču b├Âlgenin e─čitim, k├╝lt├╝r, sanat ve spor faaliyetlerine altyap─▒ haz─▒rlayarak kentlerin bu alanlarda da geli┼čmesinde ├Ânc├╝ rol ├╝stlenerek bir sanayi kurulu┼ču olman─▒n yan─▒nda bulunduklar─▒ b├Âlgelerde sosyal devletin birer temsilcisi olmu┼člard─▒r.

DE├ť Mimarl─▒k Fak├╝ltesi Mimarl─▒k B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden Yrd. Do├ž. Dr. ├ľzlem Ar─▒tan ve Yrd. Do├ž. Dr. Yasemin Sayar, ─░zmir S├╝merbank Basma Sanayi Yerle┼čkesi ve D├Ân├╝┼č├╝m S├╝re├žleri ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒lar─▒nda, ÔÇťErken Cumhuriyet d├Âneminde (1923-1950), yeni rejimin iktisadi, s─▒nai ve k├╝lt├╝rel kalk─▒nma projesinin bir a├ž─▒l─▒m─▒ olarak, ÔÇťdevlet├žiÔÇŁ anlay─▒┼č do─črultusunda ├žok say─▒da ├Ânc├╝ kamusal mek├ón modeli geli┼čtirilmi┼čtir. Yeni devlet d├╝zenine hizmet veren kamu yap─▒lar─▒n─▒n, k├╝lt├╝rel geli┼čim ve e─čitimi hedefleyen halkevlerinin ve k├Ây enstit├╝lerinin yan─▒ s─▒ra Cumhuriyet sanayile┼čmesinin belkemi─čini olu┼čturan S├╝merbank, Etibank gibi Kamu iktisadi Te┼čekk├╝lleri de (K─░T) bu yeni kamusal mimari modeller i├žinde ayr─▒cal─▒kl─▒ bir yere sahiptir. ├ťretim, sosyalle┼čme, e─čitim, ikamet, rekreasyon mek├ónlar─▒n─▒ bir arada i├žeren bu devlet yerle┼čkeleri, Cumhuriyet modernle┼čmesinin temel kriterlerini ÔÇôak─▒lc─▒, i┼člevsel, sek├╝ler, devlet├ži- yans─▒tan ve bu anlamda ├Âng├Âr├╝len yeni, modern ya┼čam anlay─▒┼č─▒n─▒n birebir deneyimlenerek ├Â─čretildi─či prototiplerdir. Ayn─▒ zamanda bu yerle┼čkeler g├╝n├╝m├╝z end├╝striyel miras─▒n─▒n da fonksiyonel ve mek├ónsal ba─člamda ├Ânc├╝ ├Ârnekleridir.ÔÇŁ ┼čeklindeki tespitleri s├Âz konusudur.

S├╝merbanklar ┼čehirlerin K├Ây Enstit├╝leri ise k├Âylerin ekonomik ve sosyal ya┼čam─▒n─▒ k├Âkten etkilemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝, ola─čan├╝st├╝ bir sava┼čtan ├ž─▒kan bir ├╝lkenin bu iki kuruma ┼čiddetle ihtiyac─▒ vard─▒.

Ben bu yaz─▒mda do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝m mahallede bulunmas─▒ nedeniyle faaliyetlerini yak─▒ndan tan─▒k oldu─čum, bizim ve bizden ├Ânceki ku┼čaklar─▒ ├Ânemli ┼čekilde etkileyen ve NazilliÔÇÖnin kalk─▒nmas─▒nda ├Ânemli rol├╝ olan Nazilli S├╝merbank ile k├Âylerin kalk─▒nmas─▒ amac─▒yla kurulan K├Ây Enstit├╝lerinin ortak misyonlar─▒n─▒ yazmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

NAZ─░LL─░ S├ťMER BASMA SANAY─░─░ M├ťESSESES─░

Nazilli S├╝merbankÔÇÖ─▒n Kurulu┼ču

Gerek 1923 y─▒l─▒nda yap─▒lan ─░zmir ─░ktisat KongresiÔÇÖnde, gerekse 1934 y─▒l─▒nda y├╝r├╝rl├╝─če konulan Birinci Be┼č Y─▒ll─▒k Sanayi Plan─▒ÔÇÖnda, T├╝rkiyeÔÇÖde pamu─čun anavatan─▒ olarak kabul edilebilecek Ege B├ÂlgesiÔÇÖnde bir tekstil kombinas─▒n─▒n kurulmas─▒ hem rasyonel, hem de zorunlu bir ad─▒m olarak kabul edilmi┼čtir.

├ľncelikle S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n neden NazilliÔÇÖde kurulmu┼č oldu─čuna bakmak gerekiyor.

Bir b├Âlgenin mevcut yol a─č─▒, hammaddeye ve pazara yak─▒nl─▒k gibi fakt├Ârler i┼čletmelerin kurulu┼č yerini belirleyen en ├Ânemli etkenlerdendir.

NazilliÔÇÖnin mevcut ula┼č─▒m olana─č─▒ o d├Ânemde m├╝saittir. Bilindi─či ├╝zere T├╝rkiyeÔÇÖnin en eski demiryolu hatt─▒ olan 130 Km.ÔÇÖlik ─░zmir (Alsancak) Ayd─▒n demiryolu 1866 y─▒l─▒nda ula┼č─▒ma a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Nazilli Ayd─▒na 45 Km. uzakl─▒ktad─▒r Bu demiryolu hatt─▒ ─░zmir Liman─▒na ba─članmaktad─▒r.

Pamuk diyar─▒ olan Menderes Ovas─▒ÔÇÖnda bulunan Nazilli ve civar─▒ ├╝lkenin en ├Ânemli pamuk yeti┼čtirme alanlar─▒ndan birisi olmas─▒ hasebiyle hammaddenin sa─članmas─▒ y├Ân├╝nden de avantajl─▒d─▒r.

Uzun y─▒llar b├╝t├╝n bir Nazilli ovas─▒na pamuktan ba┼čka bir ├╝r├╝n ekilmemi┼čtir desek yanl─▒┼č bir ┼čey s├Âylemi┼č olmay─▒z. Ben k├╝├ž├╝kl├╝─č├╝mde pamuk bitkisinden ba┼čka ekilebilir bitki bilmezdim.

NazilliÔÇÖde i┼č├ži istihdam─▒nda da s─▒k─▒nt─▒ ├žekilmemesi ├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Yurti├žinden ve yurtd─▒┼č─▒ndan gelecek g├Â├žmen vatanda┼člara bile istihdam olanaklar─▒ sa─članabilmi┼čtir. Nitekim, 1950 ve 1960 y─▒llarda Nazilli S├╝mer Mahallesindeki kom┼čular─▒m─▒z aras─▒nda SelanikÔÇÖten gelenler oldu─ču gibi, yurdun ├že┼čitli kentlerinden gelen kom┼čular─▒m─▒z vard─▒. Usta ve usta ba┼č─▒ gibi nitelikli, teknik ├žal─▒┼čanlar ile memurlar─▒n ├žo─čunlu─ču Nazilli d─▒┼č─▒ndan gelmi┼člerdi. Hatta d─▒┼čar─▒dan gelip fabrikada memur olarak ├žal─▒┼čan erkeklerin ├Â─čretmen olan e┼čleri S├╝mer ─░lkokuluÔÇÖnda ├Â─čretmenlik yapm─▒┼člard─▒r. ├ľrne─čin, ─░lkokul ├Â─čretmenimin e┼či S├╝merbankÔÇÖta memurdu.

1934 y─▒l─▒nda bug├╝nk├╝ ad─▒ Pamuk Ara┼čt─▒rma Enstit├╝s├╝ olan Pamuk Islah─▒ ─░stasyonu ve ├ťretme ├çiftli─čiÔÇÖnin de Basma Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n NazilliÔÇÖde kurulmas─▒nda belirleyici rol├╝ olmu┼čtur.

Nazilli pamuk tohumu ├╝retme ├žiftli─či binas─▒
Nazilli pamuk ├╝retme binas─▒ ve ilk pamu─čun ├ž─▒r├ž─▒rlan─▒p i┼členmesi

Yeni kurulacak fabrikada ─▒s─▒tmas─▒ndan ├╝retimine, temizli─činden ayd─▒nlatmas─▒na kadar her a┼čamada yo─čun bir su ve enerji kayna─č─▒na ihtiya├ž olaca─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda da NazilliÔÇÖde yeni kurulacak fabrika i├žin sorun te┼čkil edebilecek bir neden g├Âr├╝nmemektedir. Ba┼čta Ayd─▒n, Manisa, Mu─čla ve Denizli olmak ├╝zere ├ževre il ve il├želerde yeterli k├Âm├╝r kaynaklar─▒n─▒n bulunmas─▒, ayr─▒ca Menderes NehriÔÇÖnin ├žok yak─▒n olmas─▒ Nazilli i├žin enerji ve su teminini bir sorun olmaktan ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Daha ├Âtesi FabrikaÔÇÖn─▒n in┼čas─▒ i├žin se├žilecek alandaki artezyen kuyular─▒ bile kurulacak i┼čletmenin su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya yetebilecektir. Nitekim B. MenderesÔÇÖten su teminine gerek duyulmam─▒┼č, fabrikan─▒n arazisindeki artezyen kuyular─▒ su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca fabrika i├žerisine in┼ča edilecek iki termik santral de i┼čletmenin enerji ve buhar ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamakla kalmay─▒p, bilahare NazilliÔÇÖnin elektrik ihtiyac─▒n─▒ bile sa─člam─▒┼čt─▒r.

Bozdo─čanÔÇÖda in┼ča edilen Kemer Baraj─▒ ve Hidroelektrik SantraliÔÇÖnin 1958 y─▒l─▒nda hizmete girmesinden sonra NazilliÔÇÖnin elektrik ihtiyac─▒ ulusal elektrik enterkonnekte sistemden (ulusal elektrik sistemi) sa─članmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda enterkonnekte sistemde bir sorun olmas─▒ ve NazilliÔÇÖde elektri─čin kesilmesi durumunda S├╝mer MahallesiÔÇÖnde ya┼čayanlar─▒n elektri─čini yine S├╝merbank Basma fabrikas─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

Yukar─▒da Fabrikan─▒n son d├Ânemine ili┼čkin olarak havadan ├žekilen foto─čraf─▒ndan da (Nazilli Belediyesi ar┼čivinden) g├Âr├╝lece─či gibi fabrika g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ndan azami faydalan─▒lmas─▒ amac─▒ ile kuzey-g├╝ney do─črultusunda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

├çocuklu─čumun ve delikanl─▒l─▒─č─▒m─▒n ge├žti─či ev ise Fabrikan─▒n g├╝ney ucunda ve NazilliÔÇÖnin en g├╝neyinde bulunan evlerinden biri idi. B├╝y├╝klerim, ilk sahibi bir baytar (veteriner) olan iki katl─▒ olan bu evin S├╝merbank yap─▒l─▒rken in┼ča edildi─čini, hatta bu evin S├╝merbankÔÇÖ─▒n artan in┼čaat malzemeleri ile yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylerlerdi.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta g├Âr├╝len ev ├žocuklu─čumun ve delikanl─▒l─▒─č─▒m─▒n ge├žti─či ev olup, hemen kar┼č─▒s─▒nda S├╝merbankÔÇÖ─▒n g├╝ney s─▒n─▒r─▒ bulunmaktad─▒r:

Basma Fabrikas─▒n─▒n NazilliÔÇÖde kurulmas─▒nda son etken olarak da Celal BayarÔÇÖ─▒n etkisinden s├Âz edilmektedir. Zira Celal Bayar Birinci Be┼č Y─▒ll─▒k Sanayi Plan─▒ÔÇÖna imza atan ve bunu eyleme ge├žiren h├╝k├╝metin ─░ktisat Bakan─▒ÔÇÖd─▒r. Kurtulu┼č sava┼č─▒nda Galip Hoca ad─▒yla Nazilli ve civar─▒nda faaliyette bulundu─čundan Nazilli ve Nazillililerle daha kurtulu┼č m├╝cadelesinin ilk g├╝nlerinden olan bir yak─▒nl─▒─č─▒, hat─▒rat─▒ nedeniyle fabrikan─▒n NazilliÔÇÖde kurulmas─▒nda etkili oldu─ču ifade edilmektedir.

Nazilli ─░l├žesi 1935 senesinden bir g├Âr├╝n├╝┼č

A├ž─▒l─▒┼č─▒┬á

25 A─čustos 1935 y─▒l─▒nda S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n temelleri Sovyetler Birli─čiÔÇÖnden al─▒nan kredi ve destek ile at─▒lm─▒┼čt─▒r (Nazilli Belediyesi ar┼čivi):

Sovyet m├╝hendislerinin deste─či ile 18 ay sonunda bitirilmi┼č ve kredi bedeli ise narenciye kar┼č─▒l─▒─č─▒ ├Âdenmi┼čtir. Fabrika kurulurken Sovyet modeli esas al─▒nm─▒┼čt─▒r, ama gen├ž cumhuriyetin gen├ž m├╝hendisleri T├╝rk devrimine has, ├žok ├Âzg├╝n bir eser ortaya ├ž─▒karmay─▒ ba┼čarm─▒┼člard─▒r. Fabrikadaki makinelerin ├žo─ču Sovyet yap─▒m─▒d─▒r.

Sosyal fabrika projesi olan ve 4 bine yak─▒n i┼č├žinin geceli g├╝nd├╝zl├╝ ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ 9 Ekim 1937 y─▒l─▒nda Atat├╝rk taraf─▒ndan a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Fabrikan─▒n ├╝retim bi├žimi a├ž─▒s─▒ndan en ├Ânemli ├Âzelli─či fabrikaya k├╝tl├╝ olarak giren pamu─čun basma olarak ├ž─▒kmas─▒d─▒r.

A┼ča─č─▒daki foto─čraf esas olarak fabrika ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n giri┼č-├ž─▒k─▒┼č kap─▒s─▒ olup, kurulu┼č tarihi yaz─▒l─▒d─▒r.

Atat├╝rk a├ž─▒l─▒┼č─▒ yapt─▒─č─▒nda hasta olup, belgesellerde de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere zaman zaman Celal BayarÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒ ile y├╝r├╝m├╝┼čt├╝r.┬á Asker ve sivil erkan─▒n neredeyse hepsi a├ž─▒l─▒┼čta bulunmu┼č, a├ž─▒l─▒┼čta Atat├╝rk m├╝d├╝riyet binas─▒n─▒n balkonundan halk─▒ selamlam─▒┼č ve ─░ktisat vekili Celal Bayar taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan a├ž─▒l─▒┼č─▒ yapm─▒┼čt─▒r.

S├╝merbank ismi Atat├╝rk taraf─▒ndan verilmi┼čtir. S├╝merbank m├╝essesesine bu ismi vermi┼č olmas─▒ rastgele yap─▒lan bir i┼č de─čildir. Bu onun T├╝rk tarihine verdi─či ├Ânemden kaynaklanm─▒┼čt─▒r. Zaten Atat├╝rkÔÇÖ├╝n S├╝merlilere ne kadar ilgi duydu─ču da bilinen bir ├Âzelli─čidir. Do─čup, b├╝y├╝d├╝─č├╝m ve fabrikan─▒n da bulundu─ču mahalle de ismini┬á┬á fabrikan─▒n isminden alm─▒┼čt─▒r.

Atat├╝rk m├╝d├╝riyet binas─▒n─▒n balkonundan t├Ârenleri izlerken

A┼ča─č─▒da foto─čraf─▒n sa─č─▒ndaki beyaz bina m├╝d├╝riyet binas─▒n─▒n bug├╝nk├╝ d─▒┼čtan g├Âr├╝n├╝┼č├╝ olup, binan─▒n balkonu da net olarak g├Âr├╝nmektedir:

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayi Fabrikas─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č t├Âreni (Nazilli Belediyesi ar┼čivi):

Nazilli S├╝merbankÔÇÖ─▒n ─░ktisat vekili Celal Bayar taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda ve hen├╝z dokuz ya┼č─▒nda olan Kore Gazisi amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu kalabal─▒─č─▒n aras─▒ndan en ├Âne kadar gelip Atat├╝rkÔÇÖ├╝n o mavi g├Âzlerini yak─▒ndan g├Ârm├╝┼č olup, bana S├╝merbankÔÇÖ─▒n a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda Atat├╝rkÔÇÖ├╝ g├Ârmek i├žin kalabal─▒─č─▒n bacaklar─▒n─▒n aras─▒ndan nas─▒l en ├Âne ge├žip, Atat├╝rkÔÇÖ├╝ seyretti─čini ve Atat├╝rkÔÇÖ├╝n g├Âzlerinin ne kadar etkileyici oldu─čunu ve bak─▒┼člar─▒n─▒n insan─▒n g├Âzlerini delip ge├žti─čini anlatm─▒┼čt─▒.

Atat├╝rk ve erkan─▒ a├ž─▒l─▒┼č─▒ yap─▒lan S├╝merbank Basma Fabrikas─▒n─▒ Fabrika M├╝d├╝r├╝ Faz─▒l Turga gezdirmi┼čtir (Foto─čraf Umut G├ÂkbayrakÔÇÖtan al─▒nm─▒┼čt─▒r):

A┼ča─č─▒daki foto─črafta da Atat├╝rk yan─▒nda Ba┼čvekil ─░n├Ân├╝ ve ─░ktisat Vekili Celal Bayar oldu─ču halde fabrika m├╝d├╝r├╝nden i┼čletme ile ilgili bilgi al─▒rken.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta ise Celal Bayar, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n manevi k─▒z─▒, sosyolog, tarih├ži Afet ─░nan, Atat├╝rk ve ─░n├Ân├╝ a├ž─▒l─▒┼čta bir ├žal─▒┼čandan bilgi al─▒yorlar (Nazilli Belediyesi ar┼čivinden):

Yine a┼ča─č─▒daki foto─črafta da Atat├╝rk ve ─░n├Ân├╝ a├ž─▒l─▒┼čta yetkililerden bilgi al─▒yorlar (Nazilli Belediyesi ar┼čivinden):

A├ž─▒l─▒┼č─▒ yapan Atat├╝rkÔÇÖ├╝n, makinalar ├žal─▒┼čmaya ba┼člay─▒nca s├Âyledi─či bir s├Âz ├žok ├╝nl├╝d├╝r: ÔÇť─░┼čte bu bir musikiÔÇÖdirÔÇŁ demi┼čtir.

Fabrikan─▒n a├ž─▒lma karar─▒ ile birlikte NazilliÔÇÖnin Menderes Havzas─▒nda bulunmas─▒ ve su kaynaklar─▒ a├ž─▒s─▒ndan elveri┼čli durumda olmas─▒ nedeniyle, tar─▒msal sulama konusu il├žede daha da b├╝y├╝k bir ├Ânem arz etmi┼č, Devletin, su i┼člerine ba┼člad─▒─č─▒ andan itibaren hesaba katt─▒─č─▒ ilk merkezlerden biri Nazilli olmu┼čtur. ├ľzel ├žabalarla ilerletilen sulama i┼čleri sayesinde topra─č─▒n verim g├╝c├╝ bir misli artm─▒┼č, b├Âlgeye g├Ânderilen makinelerle de ├╝retim maliyeti d├╝┼č├╝r├╝lmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒n ard─▒ndan ÔÇťHakiki Dara Pe┼čin ParaÔÇŁ slogan─▒yla Nazilli ve ├ževre ├žift├žisinden k├╝tl├╝ pamuk sat─▒n almaya ba┼člam─▒┼č, dedem ├Âk├╝z arabas─▒ ile babam da trakt├Âr r├Âmorku ile g├Ât├╝rd├╝─č├╝ k├╝tl├╝ pamuklar─▒n─▒ S├╝merbankÔÇÖa satm─▒┼čt─▒r. Slogana uygun olarak ├žift├ži S├╝merbankÔÇÖa satt─▒─č─▒ pamuklar─▒n─▒n ne tart─▒lmas─▒ndan ne de ekspertizinden ku┼čku duymu┼čtur. Satt─▒─č─▒ pamu─čun paras─▒n─▒ de hemen gidip vezneden alm─▒┼čt─▒r.

Pamuk ekspertizinin ne kadar g├╝venilir oldu─ču ile ilgili bir hususu anlatmak istiyorum: Babam, S├╝merbankÔÇÖta pamuk eksperi olarak ├žal─▒┼čan bir arkada┼č─▒n─▒n tarlas─▒n─▒ ortak├ž─▒ olarak i┼čler ve yeti┼čtirdi─či k├╝tl├╝ pamu─ču da S├╝merbankÔÇÖa satard─▒. Babam, o tarlan─▒n pamu─čunu satmak i├žin S├╝merbankÔÇÖa getirdi─činde tarla sahibi eksper tarlas─▒n─▒n pamu─ču ile ilgilenmez, hemen ortadan kaybolurdu. Asla kendi tarlas─▒n─▒n pamu─čunun kontrol├╝n├╝ yapmazd─▒.

S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖna k├╝tl├╝ olarak giren pamuk ├ž─▒r├ž─▒r makinelerinde ├žekirde─činden ayr─▒l─▒p mahl─▒├ž haline getirildikten sonra harman-halla├ž b├Âl├╝m├╝ne gelir, burada tiftiklenir, ard─▒ndan tarak b├Âl├╝m├╝ne gelerek temizlenir, buradan da fitil b├Âl├╝m├╝ne gelir ve iplik b├Âl├╝m├╝ne ula┼č─▒nca da iplik haline gelen pamuk masuralara dolan─▒rd─▒.

A┼ča─č─▒daki, 1945 y─▒l─▒na ait foto─črafta fitil b├Âl├╝m├╝nde ├žal─▒┼čan bir kad─▒n i┼č├ži g├Âr├╝nmektedir:

A┼ča─č─▒daki foto─čraf ise iplik b├Âl├╝m├╝d├╝r ve ├žal─▒┼čan iki kad─▒n i┼č├ži g├Âr├╝lmektedir ( bize g├Âre sa─čdaki arkada┼č─▒m─▒n annesi Zekiye Kiri┼č, di─čeri Makbule Saldaml─▒ 13/02/1948):

─░plik b├Âl├╝m├╝nden dokuma tezgah─▒na ge├žen pamuk ard─▒ndan basma k─▒sm─▒na ge├žer basma haline gelirdi.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta 1943 y─▒l─▒nda, hen├╝z 17 ya┼č─▒nda bir gen├ž k─▒z olan arkada┼č─▒m─▒n annesi Zekiye Kiri┼č S├╝merbank ├╝retimi giysileriyle g├Âr├╝lmektedir.

Sosyal Fabrika

Yaz─▒m─▒n ba┼člar─▒nda Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒n─▒n sosyal bir fabrika oldu─čundan s├Âz etmi┼čtim. Yani S├╝merbank, ├žal─▒┼čan─▒n─▒ ├ževresiyle ileti┼čim i├žinde olmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n insani ve sosyal ihtiya├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒lam─▒┼čt─▒r. Bu ba─člamda da Nazilli S├╝merbank Basma fabrikas─▒ sadece basma ├╝retmemi┼č, ├╝retimin yan─▒ s─▒ra okuma, yazma, bilim, k├╝lt├╝r, sanat, spor, tar─▒m, sa─čl─▒k, teknoloji ve┬á ekonomi konular─▒nda temel bilgilerin verildi─či ve uygulamal─▒ e─čitimin yap─▒ld─▒─č─▒ bir kurum, bir okul olmu┼čtur. Bu ba─člamda sadece ├žal─▒┼čan─▒na de─čil, b├╝t├╝n bir Nazilli halk─▒n─▒n her y├Ânden geli┼čmesini sa─člam─▒┼čt─▒r.

Evimizin S├╝mer Mahallesinde olmas─▒na ra─čmen babam S├╝merbank ├žal─▒┼čan─▒ de─čildi, ancak gitti─čimiz okul ve k├╝t├╝phane S├╝merbankÔÇÖ─▒n, arkada┼člar─▒m─▒z─▒n ├žo─čunlu─ču S├╝merbank ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n ├žocuklar─▒, gitti─čimiz sinema S├╝merbank sinemas─▒, oyun alanlar─▒m─▒z ve t─▒rmand─▒─č─▒m─▒z a─ča├žlar S├╝merbankÔÇÖa ait, sohbetlerini diledi─čimiz b├╝y├╝klerimiz S├╝merbankl─▒, izledi─čimiz futbol tak─▒m S├╝mer Spor, yazlar─▒ gitti─čimiz ├žay bah├žesi S├╝merbankÔÇÖ─▒n, i┼čleticisine Kaptan amca dedi─čimiz gazete, dergi, kitap ve k─▒rtasiye sat─▒n ald─▒─č─▒m─▒z b├╝fe, al─▒┼č veri┼č etti─čimiz ve yiyecek, i├žecek, beyaz e┼čyadan ve hal─▒ya┬á her t├╝rl├╝ ihtiyac─▒n kar┼č─▒land─▒─č─▒ bug├╝nk├╝ s├╝per marketlerin kar┼č─▒l─▒─č─▒ olan, ancak kar amac─▒ g├╝tmeyen ekonoma S├╝merbankÔÇÖ─▒nd─▒. EkonomaÔÇÖdan al─▒┼č veri┼č etmek bakkaldan al─▒┼č veri┼č etmeye benzemezdi, al─▒┼č veri┼čin bir prosed├╝r├╝ vard─▒, ben pek beceremez, yard─▒m alarak al─▒┼čveri┼čimi tamamlard─▒m.

─░lk tiyatro izledi─čimiz yer S├╝merbankÔÇÖ─▒n sinema ve balo salonu, bindi─čimiz ilk tren S├╝merbankÔÇÖa ait ÔÇťg─▒d─▒ g─▒d─▒ÔÇŁ ad─▒ verilen tren, g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilk apartman S├╝merbankÔÇÖ─▒n memurlar─▒ i├žin yapt─▒─č─▒ apartmanlar, g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilk bekar lojmanlar─▒ S├╝merbankÔÇÖ─▒n bekar i┼č├žiler i├žin yapt─▒─č─▒ m├╝tevazi lojmanlar, g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilk sinema sanat├ž─▒lar─▒ NazilliÔÇÖye gelen ve S├╝merbank misafirhanesinde kalan sanat├ž─▒lar, g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilk hastane S├╝merbank┬á hastanesi, g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ilk cankurtaran (ambulans) bu hastaneye ait cankurtaran, bildi─čimiz ilk postane S├╝merbank postanesi, ilk postac─▒ bu postanenin postac─▒s─▒ (Ki, benim ├╝niversite s─▒nav sonucumu getirmi┼čtir), ilk g├Ârd├╝─č├╝m├╝z kre┼č hemen Bozdo─čan/H├╝rriyet CaddesiÔÇÖnden de g├Âr├╝nen b├╝nyedeki i┼č├žilerin ├žal─▒┼čma saatleri i├žinde ├žocuklar─▒n─▒ g├╝venle b─▒rakabildi─či kre┼č, ilk g├Ârd├╝─č├╝m f─▒r─▒n da S├╝merbankÔÇÖ─▒n kendine ├Âzg├╝ f─▒r─▒n─▒ idi.

S├╝merbank ├žal─▒┼čanlar─▒ Cumhuriyete ve Atat├╝rkÔÇÖe ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ her zaman ├Ân planda tutmu┼člar ve CumhuriyetÔÇÖe ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ her zaman g├Âstermi┼člerdir (Nazilli Belediyesi ar┼čivinden)

─░┼č├žiler ve memurlar, fabrikan─▒n hemen ├Ân├╝nde ├Âzel olarak in┼ča edilen┬álojmanlarda (bekar lojman─▒, baraka, apartmanlar, i┼č├ži evleri)┬á├žok uygun bir ├╝cretle kal─▒rlard─▒. O d├Ânemlerde hen├╝z kalorifer sistemi pek yayg─▒n olmad─▒─č─▒ndan, idare i┼č├žilerine odun tala┼č─▒ da─č─▒t─▒r ve ├žal─▒┼čanlar tala┼č sobas─▒ ile ─▒s─▒n─▒rlard─▒.

─░┼č├ži ve Memur biriktirme Sand─▒─č─▒ ad─▒ verilen fabrikaya has yard─▒m sand─▒─č─▒, fabrikada okuma ve yazma kurslar─▒ ile mesleki ve teknik e─čitimin verildi─čini de biliyoruz. Binlerce ki┼činin istihdam edildi─či fabrika i┼č├žileri sendikal haklara da sahipti.

Evlerinde o g├╝n yemek pi┼čiremeyen ve o g├╝n i┼čyerinde yemek yemeyen ├žal─▒┼čanlar─▒n istihkak─▒n─▒ evlerine g├Ât├╝rme haklar─▒ vard─▒ ve ya┼č─▒t─▒m─▒z olan arkada┼člar─▒m─▒z ellerinde sefer taslar─▒ ile gider, yemekhaneden evleri i├žin yemek al─▒rlard─▒.

─░zledi─čim ilk futbol tak─▒m─▒n─▒n S├╝mer Spor oldu─čundan s├Âz etmi┼čtim. S├╝mer Sporun futbol sahas─▒ ─▒zgara zeminli olup, d├Ânemin en geli┼čmi┼č sahalar─▒ndan biri idi. B├Âylece sahada ya─čmurlu havalarda su birikmez ve futbola engel te┼čkil etmezdi. S├╝mer SporÔÇÖda ├žok ba┼čar─▒l─▒ futbolcular yeti┼čmi┼č ve bir k─▒sm─▒ da milli tak─▒mlara kadar y├╝kselmi┼čtir. Bunlardan g├╝n├╝m├╝zde en bilineni de Fenerbah├žeÔÇÖnin ba┼čar─▒l─▒ futbolcusu R─▒dvan DilmenÔÇÖdir.

Fabrikada ─▒zgara zeminli futbol sahas─▒ d─▒┼č─▒nda tenis kortu, boks ringi, voleybol sahas─▒, y├╝zme havuzuna da sahipti.

S├╝mer Spor futbol d─▒┼č─▒nda, atletizm, voleybol, basketbol, bisiklet, g├╝re┼č, boks gibi bir├žok bran┼čta faaliyet g├Âstermi┼čtir.

S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n 750 ki┼čilik bir sinema salonu bulunmakta, bu salonda ayn─▒ zamanda S├╝merbankÔÇÖ─▒n en ├Ânemli etkinliklerinden olan balolar d├╝zenlenirdi. Y─▒lba┼člar─▒nda ve kurulu┼č tarihi olan 9 Ekimlerde d├╝zenlenen Balolar kad─▒n ve erkeklerin bir arada e─člendikleri ve dans ettikleri bir etkinlikti. Kad─▒nlar bu balolarda fabrikan─▒n ├╝retti─či basmadan yap─▒lm─▒┼č, elbiseleri giyerlerdi.

Salonda S├╝merbankÔÇÖ─▒n temsil grubu haftan─▒n belli g├╝nlerinde i┼č├žilere ve halka oyunlar da oynard─▒.

Bu salonda bekarlar─▒n ni┼čan ve d├╝─č├╝nleri de yap─▒l─▒r, zaman zaman da S├╝merbank ├žal─▒┼čanlar─▒n ├žocuklar─▒ i├žin toplu s├╝nnet d├╝─č├╝nleri de d├╝zenlenirdi. ├çal─▒┼čanlar kira ├Âdemez, yaln─▒zca o geceki masraflar─▒ kar┼č─▒larlard─▒. K├╝├ž├╝kl├╝─č├╝mde bir ├žok toplu s├╝nnet d├╝─č├╝n├╝ne tan─▒kl─▒k etmi┼čtim.

B├╝y├╝klerden ├Â─črenmi┼čtim. 1950ÔÇÖli y─▒llar─▒n sonunda Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ Senfoni Orkestras─▒ S├╝merbankÔÇÖ─▒n balo salonunda konserler vermi┼č ve o konsere gidenler Suna Kan ve ─░dil Biret gibi ├╝lkemizin uluslararas─▒ ├╝ne sahip sanat├ž─▒lar─▒n─▒ izleme ve dinleme f─▒rsat─▒ bulmu┼člard─▒r.

S├╝merbankÔÇÖ─▒n bir de yazl─▒k sinemas─▒ vard─▒. ├çocukluk ve delikanl─▒l─▒k d├Ânemlerimizde Sal─▒ ak┼čamlar─▒ yerli film, Cuma ak┼čamlar─▒ ise yabanc─▒ filim g├Âsterimi olurdu. K─▒┼č─▒n Cumartesi g├╝nleri yukar─▒da foto─čraf─▒ g├Âr├╝len salonda biz ├žocuklara ├Â─čleden sonra yabanc─▒ film g├Âsterilirdi. Cumartesi g├╝n├╝ e─čitim yar─▒m g├╝n oldu─ču i├žin, okuldan (S├╝mer ─░lkokulu) ├Â─čleyin ├ž─▒kan biz ├žocuklar evimize ko┼čup, ├žantam─▒z─▒ ve ├Ânl├╝─č├╝m├╝z├╝ ├ž─▒kartarak ve ├žo─ču zaman da ├Â─čle yeme─či bile yemeden sinemaya ko┼čard─▒k. Herkes fabrikan─▒n ├Ân├╝ndeki kuruyemi┼č├židen ├ži─čdem (ay ├žekirde─či) al─▒r, S├╝merbank bek├žisinin giri┼či serbest b─▒rakmas─▒n─▒n ard─▒ndan bilet s─▒ras─▒ kapmak i├žin depara kalkard─▒k. Sinemam─▒z─▒n sorumlusu (ayn─▒ zamanda bilet├žisi), makinisti ve bileti kontrol eden g├Ârevlisi S├╝merbank ├žal─▒┼čan─▒yd─▒lar.

K─▒┼č─▒n Sal─▒ ve Cuma ak┼čamlar─▒ biz ├žocuklara yasak olan sinema yaz─▒n serbest olur,┬á gen├ž k─▒zlar ve kad─▒nlar ┼č─▒k, ├žocuklar ve erkekler d├╝zg├╝n giyimli olurdu ve b├Âylece yazl─▒k sinemada film izlemek daha da keyifli olurdu. Tabii film izlenirken ├ži─čdem yenir gazoz i├žilirdi.

(Sinemadan s├Âz etmi┼čken bir konudan bahsetmeden ge├žemeyece─čim. S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖnda kullan─▒lan k├Âm├╝rler enerji ve ─▒s─▒tma i┼činde kullan─▒ld─▒ktan sonra c├╝ruf (yanm─▒┼č k├Âm├╝r at─▒─č─▒) olarak fabrikan─▒n g├╝neyinde bulunan kendisine ait bo┼č araziye d├Âk├╝l├╝rd├╝. Bu c├╝ruflar Nazilli Belediyesi ve halk─▒ taraf─▒ndan kullan─▒r, k─▒┼č─▒n ├žamurlu yollara d├Âk├╝l├╝r ve ├ž├Âken yollar─▒n doldurulmas─▒nda kullan─▒l─▒rd─▒. Fabrikan─▒n kuruldu─ču y─▒llarda ├žok kullan─▒lmayan bu c├╝ruflar s├Âz├╝n├╝ etti─čim bo┼č alan─▒n─▒n hemen hemen t├╝m├╝n├╝ kaplam─▒┼č, daha sona ihtiya├ž olarak kullan─▒lmaya ba┼član─▒ld─▒k├ža bo┼č alanlar olu┼čmu┼čtu. Fakat, bu c├╝ruflar─▒n bir k─▒sm─▒ ta┼čla┼čt─▒─č─▒ndan yerinden al─▒namam─▒┼č, b├╝y├╝k kaya par├žalar─▒ halinde alan─▒n ortas─▒nda kalm─▒┼čt─▒. Bu c├╝ruf kayalar─▒ da biz ├žocuklar─▒n oyun alanlar─▒ haline gelmi┼čti. S├╝merbank sinemas─▒nda kovboy filmi izleyen biz ├žocuklar, sinemadan sonra bu kayalar─▒n ├╝st├╝nde K─▒z─▒lderili ve kovboy sava┼č─▒ oyunlar─▒ oynard─▒k.)

Lojmanda kalamayan i┼č├ži ve memurlar─▒ ┼čehirden fabrikaya ta┼č─▒mak i├žin d├Â┼čenen tren raylar─▒nda┬ág─▒d─▒ g─▒d─▒┬áad─▒ verilen mini bir tren ile i┼č├žiler ta┼č─▒n─▒rd─▒. Di─čer taraftan g─▒d─▒ g─▒d─▒ sadece i┼č├žilerin i┼če gidi┼č geli┼či i├žin de─čil ├žal─▒┼čanlar─▒n ve ailelerinin ┼čehir merkezine gidip gelmesi i├žin de kullan─▒l─▒rd─▒. Bunun d─▒┼č─▒nda ulusal bayramlarda biz S├╝mer ─░lkokulu (daha sonra da S├╝mer Ortaokulu) ├Â─črencileri ┼čehir merkezinde yap─▒lan t├Ârenlere ├žo─ču zaman bu trenle gider gelirdik. G─▒d─▒ g─▒d─▒n─▒n fabrikadaki istasyonu S├╝mer Spor sahas─▒na ├žok yak─▒nd─▒. S├╝mer Sporla ma├ž yapmak i├žin ba┼čka kentlerden gelenler ÔÇťg─▒d─▒ g─▒d─▒ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝ duyunca ├žok ┼ča┼č─▒r─▒rlar, ┼ča┼čk─▒nl─▒klar─▒n─▒ gizleyemezlerdi.

Raylar sadece g─▒d─▒ g─▒d─▒n─▒n ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin kullan─▒lmaz, fabrikan─▒n ihtiyac─▒ i├žin getirilen ve fabrikadan g├Ânderilmesi gereken ├╝r├╝nlerin trenlerle ta┼č─▒nmas─▒ i├žin de kullan─▒l─▒yordu.

A┼ča─č─▒da g─▒d─▒ g─▒d─▒ ad─▒ verilen trenin dizel ├žekicisi g├Âr├╝lmektedir, yanda da paslanm─▒┼č bir vagon (Umut G├ÂkbayrakÔÇÖtan al─▒nm─▒┼čt─▒r):

NazilliÔÇÖde modan─▒n merkezi S├╝merbank lojmanlar─▒n─▒n bulundu─ču S├╝mer Mahallesi idi. S├╝merbank ├žal─▒┼čanlar─▒ ve aileleri fabrikadaki sosyal faaliyetler ve ├že┼čitli y├Ârelerden gelenlerin kayna┼čmas─▒ sonucu k├╝lt├╝r d├╝zeyi y├╝ksek bir kesimi olu┼čturmu┼č ve o d├Ânemde b├╝t├╝n Nazilli halk─▒ da bu k├╝lt├╝rden etkilenmi┼čtir. NazilliÔÇÖnin ├ža─čda┼čla┼čmas─▒nda Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n yeri ├žok b├╝y├╝kt├╝r. Zira, sosyal faaliyetlerden isteyen b├╝t├╝n Nazilli halk─▒ yararlanabiliyordu. Babam S├╝merbank ├žal─▒┼čan─▒ olmad─▒─č─▒ halde, bizler de hemen hemen her t├╝rl├╝ sosyal faaliyetten yararlanabiliyorduk.

Tiyatro g├Âsterilerinde S├╝mer Halkevinin olduk├ža b├╝y├╝k katk─▒lar─▒ vard─▒r. S├╝merbankÔÇÖ─▒n i┼č d─▒┼č─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmek ve k├╝lt├╝rel kalk─▒nmay─▒, ekonomik kalk─▒nmayla ayn─▒ oranda y├╝r├╝tmek amac─▒yla kurulan S├╝mer Halkevi Nazilli Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n kendine has ├Âzelliklerinden biriydi. Halk─▒ her konuda bilin├žlendirmeyi hedefleyen S├╝mer Halkevi, bir fabrika b├╝nyesinde a├ž─▒lan ilk ve tek halkevidir. S├╝mer halkevi, 1950 se├žimleri sonras─▒ Demokrat Partinin iktidara gelmesi ve S├╝merbank ├žat─▒s─▒nda olan Halkevinin usuls├╝z oldu─ču yolunda yasal i┼člem yapmas─▒ ├╝zerine 7 A─čustos 1950ÔÇÖde kapat─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░lkokul ├Â─črencisi iken g├Ârevli memurenin g├Âzetiminde k├╝t├╝phanede zaman zaman kitap okur, ├žok sevdi─čimiz hikayeleri de birbirimize tavsiye ederdik.

─░┼č├žiler de yemek aralar─▒nda d├╝nya klasiklerini okurlard─▒.

S├╝merbank Mahallesinde herkesin ├Âzellikle de gen├žlerin ve biz ├žocuklar─▒n hayat─▒na en ├žok dokunanlardan birisi de Kaptan Amca idi. Kaptan Amca i┼čletti─či b├╝fede, kitap, gazete, mecmua vb. satard─▒. Kaptan Amca bizim ├žocuklu─čumuzda beyaz sa├žl─▒, tonton biri idi. S├╝mer ─░lkokuluÔÇÖna giden biz ├žocuklar mutlaka ona u─črar gazetemizi veya dergimizi al─▒r, ayak ├╝st├╝ ve heyecanla gazetenin veya derginin takip etti─čimiz k─▒sm─▒n─▒ okur, ard─▒ndan okulumuza giderdik.

1945 senesinde yerel gazetelerden ├Â─črenildi─či ├╝zere S├╝mer HalkeviÔÇÖnin k├╝t├╝phanesindeki kay─▒tlarda 1 y─▒lda 9562 ki┼činin kitap okumu┼č oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. K├╝t├╝phanede m├╝hendis, memur ve i┼č├žilerin meslek ve teknik bilgilerini artt─▒racak eserlere fazlaca yer verilmi┼č, t├╝m ├žal─▒┼čanlar─▒n alanlar─▒nda kendini e─čitmesi sa─članmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒. Okuma oran─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi fabrika ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n bu eserlere ilgisi olduk├ža y├╝ksektir. Bunun yan─▒nda Halkevinde edebi eserlere de yer verilmi┼čtir.

Fabrikan─▒n piyanosu ve bir de amat├Âr bir orkestras─▒ vard─▒. Piyano ├žalmay─▒ bilenlere a├ž─▒kt─▒. Bizim ├žocuklu─čumuzda akordeon ve keman ├žalan ├žal─▒┼čanlar vard─▒.

Fabrikan─▒n ar-ge b├Âl├╝m├╝ vard─▒r. Daha fabrika a├ž─▒lmadan fabrikada kullan─▒lacak kaliteli pamuklar─▒n ├ževrede yeti┼čtirilmesi i├žin 200 adet modern tohum ekme makinesi sat─▒n al─▒nm─▒┼č, yine pamuk i┼činde kullan─▒lmak ├╝zere bir├žok modern tar─▒m aleti ve makinesi b├Âlgeye getirilerek ├žift├žilere da─č─▒t─▒lm─▒┼č ve bunlar─▒ nas─▒l kullanacaklar─▒ ├Â─čretilmi┼čtir. Fabrika i├žinde mekanik odas─▒, fizik laboratuvar─▒, tar─▒m laboratuvar─▒ gibi ar-ge b├Âl├╝mlerinde, fabrikada yap─▒lacak ├╝retimin kalitesini┬á┬á artt─▒rmak i├žin ├žal─▒┼čmalar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Fabrika i┼č├žisinin ihtiya├ž duyaca─č─▒ her ┼čey detayl─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č, ├žal─▒┼čan─▒na temel ihtiya├žlar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra sinema, tiyatro, konserler, balolar yan─▒nda sosyal ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒land─▒─č─▒n─▒ yukar─▒da anlatm─▒┼čt─▒k. Bu ba─člamda fabrika b├╝nyesinde ├žal─▒┼čan i┼č├ži ve memurlar─▒n dinlenme ve tatil ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ├╝zere Ku┼čadas─▒ÔÇÖnda bir kamp kurulmu┼čtur. Bizim ├žocuklu─čumuzda bu kamp─▒n park, bah├že d├╝zenlemesi, temizlik, binalar─▒n bak─▒m ve tadilat i┼čleri ├çavu┼č amca dedi─čimiz bir kom┼čumuzun y├Ânetiminde yap─▒l─▒rd─▒.

A┼ča─č─▒daki foto─črafta ├çavu┼č amca, Ku┼čadas─▒ S├╝merbank Kamp─▒nda ├žok sevdi─či AtaÔÇÖs─▒n─▒n b├╝st├╝ ├Ân├╝nde g├Âr├╝l├╝yor:

Kazan├žlar─▒ da iyi olan ve sendikas─▒ da bulunan S├╝merbankl─▒lar harcamalar─▒ ile ┼čehir ekonomisine de katk─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r. S├╝merbank ayr─▒ca ┼čehir halk─▒n─▒n sosyal ve k├╝lt├╝rel hayat─▒na katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

Son olarak Malatya Basma Fabrikas─▒ndan k─▒saca s├Âz etmek istiyorum. Malatya S├╝merbank Basma Fabrikas─▒ÔÇÖnda 1973 ile 2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda Elektrik M├╝hendisi olarak ├žal─▒┼čm─▒┼č olan, 1942 y─▒l─▒ Malatya do─čumlu Ali Ekici de yukar─▒da Nazilli S├╝merbankÔÇÖ─▒n ÔÇťsosyal fabrikaÔÇŁ boyutu ile ilgili yazd─▒klar─▒m─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n Malatya S├╝merbank i├žin de ge├žerli oldu─čunu ifade etmi┼čtir.

Venezuela bu S├╝merbank sistemini fabrikalar─▒nda ├Ârnek alm─▒┼čt─▒r.

Gazeteci ve tarih├ži Sinan Meydan Nazilli S├╝merbank Fabrikas─▒ ile ilgili olarak, gazeteci-yazar Banu AvarÔÇÖ─▒n Venezuella’da kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ bir olay─▒ ┼č├Âyle anlatt─▒─č─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒r: ÔÇť┼×ehri g├Ârece─čimiz tepeye do─čru t─▒rman─▒rken, Kemal Atat├╝rk tabelas─▒n─▒ ge├žince ┼ča┼č─▒rd─▒m ki, tepeye geldik. Gen├ž rehber k─▒z heyecanla, ÔÇť┼×u fabrikay─▒ g├Âr├╝yor musun? Yan─▒nda nikah salonu, ┼ču sa─čl─▒k oca─č─▒, ┼ču okul onun arkas─▒ndaki de bizim ev. ÔÇťEeeeÔÇŁ dememe kalmad─▒, rehber, ÔÇťBiz buna ATAT├ťRK modeli 19 diyoruzÔÇŁ, diye yap─▒┼čt─▒rd─▒. Venezuella’da bu g├Ârd├╝kleri ve duyduklar─▒ ├╝zerine duygulanan Banu Avar, ÔÇťVenezuella tepesinde t├╝ylerim diken diken, gururum tavan yapm─▒┼čt─▒…ÔÇŁ

Tasfiyesi

1950ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda t─▒pk─▒ yine cumhuriyetin dev eseri K├Ây Enstit├╝leri gibi bu fabrikalar da ─▒┼č─▒k sa├žmaktad─▒r AnadoluÔÇÖyaÔÇŽ T├╝rkiyeÔÇÖnin bu g├╝n ya┼čad─▒─č─▒ ÔÇťekonomikÔÇŁ ve ÔÇťsosyo-k├╝lt├╝relÔÇŁ sorunlar─▒n ba┼č sorumlusu Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ve gen├ž cumhuriyetin kurdu─ču K├Ây Enstit├╝leri, Sosyal Fabrika, Halkevleri, u├žak sanayi, demiryolu gibi ÔÇťdev projeleriÔÇŁ ABD istekleri do─črultusuna bir kenara b─▒rakan Atat├╝rk sonras─▒ iktidarlard─▒r (7)

Fabrikan─▒n kapat─▒l─▒┼č s├╝recini Tarih├ži-Gazeteci Sinan Meydan a┼ča─č─▒daki gibi anlatm─▒┼čt─▒r:

ÔÇť1950ÔÇÖlerden sonra s├╝rekli kan kaybeden Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒, son darbeyi 14 Kas─▒m 2002ÔÇÖde yemi┼čtir. Cumhuriyetin dev projelerinden Nazilli S├╝merbank Basma Fabrikas─▒, ├ľzelle┼čtirme ─░daresiÔÇÖnce bedelsiz olarak Adnan Menderes ├ťniversitesiÔÇÖne devredilmi┼čtir. Fabrika ├žal─▒┼čanlar─▒ da ÔÇťg├Âzya┼člar─▒ÔÇŁ i├žinde BursaÔÇÖya nakledilmi┼čtir. Kap─▒s─▒na kilit vurulan fabrikan─▒n, ├╝niversitenin kullan─▒m─▒ d─▒┼č─▒ndaki b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝, i├žindeki tarihi dokuma makineleri, ara├ž ve gere├žleriyle ├ž├╝r├╝meye terk edilmi┼čtir. D├╝nyan─▒n ba┼čka bir yerinde olsa en k├Ât├╝s├╝ ÔÇťm├╝zeÔÇŁ olarak kullan─▒lacak ve milyonlarca turist ├žekecek bu dev eser, Cumhuriyetin bu dev projesi, bug├╝n NazilliÔÇÖde hayvan ah─▒r─▒ndan bile k├Ât├╝ bir durumda kaderine terk edilmi┼čtir.ÔÇŁ

Ne zaman NazilliÔÇÖye gitsem ve S├╝mer Mahallesine u─črasam i├ži bo┼čalt─▒lan fabrikay─▒ ve lojmanlar─▒n yerine yap─▒lan ├žay bah├želerini ve restoranlar─▒ g├Âr├╝nce i├žim ac─▒r.

 

Toplam Okuma: 602 , Bug├╝n: 6 

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu

1956 Nazilli/AYDIN do─čumludur. ─░lk ve orta ├Â─črenimini NazilliÔÇÖde tamamlad─▒. 1975 y─▒l─▒nda A.├ť Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖne girdi. 1979 y─▒l─▒nda bu okulun iktisat-maliye b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. 1981-1987 y─▒llar─▒ aras─▒nda T├╝rkiye Elektrik KurumuÔÇÖnda m├╝fetti┼č yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒n ard─▒ndan da m├╝fetti┼č olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1987 ve 1993 y─▒llar─▒ aras─▒nda NazilliÔÇÖde tar─▒mla u─čra┼čt─▒ktan sonra 1993-2004 y─▒llar─▒ aras─▒nda TAR─░┼× Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde m├╝fetti┼č ve genel muhasebe m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒, ard─▒ndan 2005 ve 2013 y─▒llar─▒ aras─▒nda ├že┼čitli ┼čirketler ile ─░zmir B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ┼čirketlerinde muhasebe m├╝d├╝r├╝, koordinat├Âr ve genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ ve son olarak da TAR─░┼× ─░ncir Birli─čiÔÇÖnde m├╝fetti┼č olarak g├Ârev yapt─▒. Halen mali m├╝┼čavir/bilirki┼či olarak ├žal─▒┼čmaktad─▒r. 2009 y─▒l─▒ndan buyana vergi, muhasebe, ticaret ve icra hukuku ile ilgili olarak ├že┼čitli internet siteleri ve ─░ZSMMO dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlan─▒yor. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒
─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

29 May─▒s 2021, ─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

29 May─▒s 2021, AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Sinema

Bursa’da Sinema

27 May─▒s 2021, Bursa’da Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒