Tamer UYSAL
Tamer  UYSAL
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri
  • 13 Ocak 2020 Pazartesi
  • +
  • -

mapusanelerde ─▒┼č─▒─č─▒yd─▒ h├╝rriyetimin┬á
ekme─čimin kat─▒─č─▒yd─▒ s├╝rg├╝nde┬á
her biten ak┼čamdayd─▒, her ba┼čl─▒yan g├╝nde:┬á
ulu kurtulu┼č d├╝┼č├╝ memleketimin.┬á

Aziz NesinÔÇÖin dedi─či gibi d├╝nyan─▒n en iyi tan─▒d─▒─č─▒ 3 T├╝rk├╝nden biridir Naz─▒mÔÇŽ Aziz ├çal─▒┼člar ise ÔÇťNaz─▒m HikmetÔÇÖten ├Ânce T├╝rkiyeÔÇÖde bilimsel maddeci sanat anlay─▒┼č─▒ ve d├╝┼č├╝ncesi var olmad─▒─č─▒ gibi, bu anlay─▒┼čta bir sanat yarat─▒c─▒l─▒─č─▒ do─črultusu da var olmam─▒┼čt─▒rÔÇŁ der. ┼×airdir, yazard─▒r, bir ressamd─▒r, y├Ânetmendir, senaristtir, velhas─▒l b├╝y├╝k bir sanat emek├žisidir Naz─▒m Hikmet. 1938’de cezaevine girmesiyle yasaklan─▒p ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼č olan ┼čiirleri ancak ├Âl├╝m├╝nden 2 y─▒l sonra 1965’te yeniden ortaya ├ž─▒kart─▒labilmi┼čtir. D├╝n OÔÇÖnu vatan haini ilan edenler g├╝n├╝m├╝zde sahip ├ž─▒karak meydanlarda ┼čiirlerini okumakta, bro┼č├╝rlerde OÔÇÖnun ┼čiirlerini kullanmaktad─▒r. Fakat baz─▒ ─▒rk├ž─▒, tutucu kesimleri bir yana b─▒rak─▒rsak bu duyarl─▒l─▒kta ki┼čilerin ne kadar samimi olduklar─▒ bilinmez ama ├╝nl├╝ ┼čairin mezar─▒ hala memleketinden, T├╝rkiyeÔÇÖden uzaktaÔÇŽ

* * *

Yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒k─▒┼č─▒yla ba┼člayan ├Âzlemini ├ža─čr─▒┼čt─▒ran s├╝rg├╝n├╝ ne kadar uzak ise o kadar sembol├╝d├╝r Naz─▒m HikmetÔÇÖin T├╝rkiyeÔÇÖdeki ya┼čam─▒nda da; vatan─▒nda, yal─▒t─▒lm─▒┼čl─▒k, yaln─▒zl─▒k, kavgadan koparma u─čra┼č─▒n─▒n OÔÇÖnun gibi nice ayd─▒n i├žin zorunlu adresi ÔÇťBursaÔÇŁÔÇŽ Bithynia’l─▒larca 4. YYÔÇÖda kurulan 8 bin y─▒ll─▒k kent 6 Nisan 1326ÔÇÖya, Osmanl─▒’n─▒n zapt─▒na kadar bir├žok uygarl─▒─ča ev sahipli─či yaparak ge├žip giden nice kavimlerin k├╝lt├╝rlerinden izler alm─▒┼č, bu y├╝zden bir ÔÇťg├Â├žmen ┼čehriÔÇŁ olarak da an─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ devleti n├╝fus hareketliliklerini dengelemek siyaseti g├╝d├╝p Bursa civar─▒n─▒ adeta s├╝rg├╝nler diyar─▒na ├ževirmi┼čti. AnadoluÔÇÖda H─▒ristiyan, Yahudi yabanc─▒ kim varsa buraya toplanm─▒┼č, yetmemi┼č d─▒┼čardan gelenlere buras─▒ adres g├Âsterilmi┼č, Orhan zaman─▒nda ├Ânce Ermeniler ve Yahudiler ile ba┼člayan isk├ón sonra Fatih Sultan Mehmet d├Âneminde Rumlar, ─░kinci Beyaz─▒t zaman─▒nda yine ─░spanyaÔÇÖdaki Yahudilerin (Sefaradlar) gelmesiyle s├╝rd├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. 1461’de ─░stanbul’da Ermeni Patrikhanesi kurulduktan sonra Bursa Metropoliti Patrik olarak se├žildi─činde 19. Yy ba┼č─▒nda da Do─ču’dan Bursa’ya yo─čun olarak tekrar bir Ermeni g├Â├ž├╝ ba┼člam─▒┼č hatta Vali Hac─▒ ─░zzet Pa┼ča taraf─▒ndan ├ž─▒kart─▒lan ve Bursa’n─▒n ilk gazetesi say─▒lan ÔÇťH├╝davendigarÔÇŁ k─▒smen Ermenice yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Tanzimat d├Âneminde K─▒r─▒mÔÇÖdan g├Â├ženler, Kafkaslardan gelenler, Balkan g├Â├ž├╝ derken Rumeli insan─▒na g├Â├žmenlik, g├Â├žmene de Bursa adeta yazg─▒s─▒ olmu┼čturÔÇŽ

Osmanl─▒’n─▒n ilk ba┼čkenti olan Bursa, imparatorluk d├Ânemlerinde k├╝lt├╝rel ve sinai etkinli─čini s├╝rd├╝rd├╝. Ancak 19.YyÔÇÖa gelindi─činde g├Â├žmen kenti kimli─čiyle eski ba┼čkentlik g├╝nlerini ├žok gerilerde b─▒rakm─▒┼č, g├╝zel yap─▒larla olu┼čan sokak dokular─▒n─▒n ve ye┼čilin her tonunun sahibi olan Bursa art─▒k bir s├╝rg├╝nler kentine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Adli s├╝rg├╝nler yan─▒nda siyasal su├žlarla BursaÔÇÖya g├Ânderilen ayd─▒nlar ├Âzellikle Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n son d├Âneminde ├Ân plana da ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu d├Ânemde Bursa’ya s├╝rg├╝n edilen ├╝nl├╝ isimler aras─▒nda Sultan Abd├╝laziz d├Âneminde Maliye Bakanl─▒─č─▒ ve E─čitim Bakanl─▒─č─▒ yapan Mehmet Nevres Pa┼ča, Abd├╝lhamit d├Âneminde S├╝leyman Nazif, Gazi Osman Pa┼ča’n─▒n ikinci o─člu Damat Kemaleddin Pa┼ča, ├╝nl├╝ hafiye ba┼č─▒ Fehim Pa┼ča, Mevlanazade R─▒fat gibi s├╝rg├╝nler yer al─▒yordu. Atat├╝rk’├╝n Bursa’da do─čan manevi k─▒z─▒ pilot Sabiha G├Âk├žen de ─░kinci Abd├╝lhamit taraf─▒ndan Bursa’ya s├╝rg├╝n g├Ânderilen vilayet ba┼čkatibi Haf─▒z Mustafa ─░zzet’in k─▒z─▒d─▒rÔÇŽ

Bursa, Cumhuriyet d├Âneminde de s├╝rg├╝n yeri oldu. Aziz Nesin, T├╝rkiye’ye Amerikan yard─▒m─▒n─▒ i├žeren Truman Doktrini aleyhinde yazd─▒─č─▒, ancak yay─▒nlayamad─▒─č─▒ bir yaz─▒ nedeniyle 1947’de 10 ay hapis, 3 ay 10 g├╝n s├╝rg├╝n cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒ÔÇŽ

S├╝rg├╝nlerin hemen hepsi birka├ž yabanc─▒ dili bilir ├ža─č─▒n─▒n de─čerli ayd─▒nlar─▒yd─▒. T├╝rk edebiyat─▒n─▒n tarihi de s├╝rg├╝nlerle doludur. Nam─▒k KemalÔÇÖden Mehmet AkifÔÇÖe, Refik HalitÔÇÖten Halide EdipÔÇÖe, Ziya G├ÂkalpÔÇÖten Naz─▒m HikmetÔÇÖe kadar bir├žok ┼čair ve yazar, ya g├Ân├╝ll├╝ ya da zorunlu olarak s├╝rg├╝ne gitmi┼člerdi. 12 Eyl├╝l sonras─▒ysa yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒kanlar─▒n say─▒s─▒ on binlerin aras─▒nda az de─čildir. Edebiyat d├╝nyam─▒zdan Naz─▒m HikmetÔÇÖle beraber Agah Efendi, S├╝leyman Nazif, Ahmet Pa┼ča, Orhan Kemal ve Aziz NesinÔÇÖin adlar─▒ ÔÇťBursa S├╝rg├╝nleriÔÇŁ aras─▒nda ge├žer.

FatihÔÇÖin o─člu ÔÇťs├╝rg├╝n do─čmu┼č ┼čehzadeÔÇŁ Cem Sultan da bir taht kavgas─▒ u─čruna terki diyar etti─či ├╝lkesine ancak ├Âl├╝m├╝nden sonra BursaÔÇÖda kavu┼čturulmu┼č ├╝nl├╝ s├╝rg├╝nlerdendir. ─░yi bir ┼čair olan Cem sanki ├╝nl├╝ s├╝rg├╝nlere tesad├╝f olan 13 y─▒ll─▒k bir esaret sonu trajik diye tan─▒mlanabilecek ya┼čam─▒nda ├Âl├╝me 1481ÔÇÖde sultanl─▒─č─▒n─▒ ilan etti─či s├╝rg├╝nlerle an─▒lan bu kentte g├Âm├╝lerek ba─član─▒r. Edebiyat d├╝nyas─▒ndaki etkisiyle onun gen├ž hayat─▒nda hem s├╝rg├╝n├╝n, hem BursaÔÇÖn─▒n yeri bamba┼čkad─▒rÔÇŽ

BursaÔÇÖn─▒n Muradiye semtindeki g├Âm├╝tlerden ba┼čka bir tanesi de ├╝nl├╝ Bursa s├╝rg├╝nlerinden birisine aittir. Bu ki┼či FatihÔÇÖin muhasipli─či mertebesine eri┼čmi┼č, fakat komplo neticesinde hapse giren Ahmet Pa┼čaÔÇÖdan ba┼čkas─▒ de─čildir. Bir devlet adam─▒ ve devrinin en ┼č├Âhretli ┼čairi Ahmet Pa┼ča kasidesiyle kendini padi┼čaha affettirmi┼č ve BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilmi┼čtir. Bu kentte sancak beyi olan Ahmet Pa┼ča 1497ÔÇÖde ├Âl├╝nce BursaÔÇÖda yapt─▒rd─▒─č─▒ medresenin civar─▒na g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r.

┼×inasi ile birlikte 1860’da ilk T├╝rk gazetesi Terc├╝man-─▒ Ahv├ólÔÇÖi ├ž─▒kartan Agah Efendi de Bursa s├╝rg├╝nlerindendir. ─░kinci Abd├╝lhamitÔÇÖin bask─▒c─▒ y├Ânetimine kar┼č─▒ demokrasi sava┼č─▒ veren ayd─▒nlardan birisi olan Agah Efendi BursaÔÇÖya 1877ÔÇÖde s├╝rg├╝n edilmi┼čtir. Ayn─▒ d├Ânemde, ─░kinci Abd├╝lhamitÔÇÖin h─▒┼čm─▒na u─čray─▒p Bursa’ya s├╝rg├╝n edilen ayd─▒nlardan bir ba┼čkas─▒ da S├╝leyman Nazif idi. 1897ÔÇÖde tan─▒nm─▒┼č ozan, edebiyat├ž─▒ ve siyaset adam─▒ olarak s├╝rg├╝n edildi─či BursaÔÇÖda, ErzurumÔÇÖdan sonra AnadoluÔÇÖda kurulmu┼č ikinci matbaan─▒n (Matbaa-i Vil├óyet) ba┼č─▒na ge├žip bu g├Ârevini 1908ÔÇÖde ─░kinci Me┼črutiyet ilan edildikten sonra Diyarbak─▒r’a vali atan─▒ncaya kadar s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝rÔÇŽ

* * *

Nazz─▒m Hikmet (1948) Murat Germen – Cafer T├╝rkmen ar┼čivinden

Naz─▒m da ya┼čam─▒ndan ├žal─▒nm─▒┼č tam 10 y─▒l─▒ cezaevinde ya┼čayarak s├╝rg├╝nd├╝r bu kentte. 1940ÔÇÖ─▒n sonunda siyati─či nedeniyle ├çank─▒r─▒ÔÇÖdaki cezaevinden BursaÔÇÖya g├Ânderilen kom├╝nizm propagandas─▒ndan tutuklu Naz─▒mÔÇÖ─▒n ├╝n├╝n├╝n kulaktan kula─ča yay─▒l─▒p efsaneye d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ hapishane ÔÇťBursa KalesiÔÇŁ diye de an─▒lmaktad─▒r. Bir ┼čiirinde ├╝n├╝n├╝ anarak ÔÇťMemleket topra─č─▒ndad─▒r k├Âk├╝ / Bedrettin gibi ta┼č─▒r y├╝k├╝ / yatar Bursa kalesindeÔÇŁ diyecektir. Bu kentte, bu cezaevi avlusundan bu hapishane pencerelerinden izleyecektir me┼čhur Uluda─čÔÇÖ─▒n─▒ da:

Yedi y─▒ld─▒r Uluda─čÔÇÖla g├Âz g├Âze bak─▒┼č─▒r dururuz┬á
Ne o kımıldanır yerinden, ne de ben 
Lakin birbirimizi yakından tanırız 
Ger├žekten ya┼čayan her ┼čey gibi┬á
Kızmasını ve gülmesini bilir 

Bazan, 
Hele k─▒┼č─▒n, hele geceleri,┬á
Hele r├╝zgar k─▒bleden esti─či zaman┬á

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n eline ge├žmeden ├Ânce ─░znikÔÇÖin g├Âlgesinde s├Ân├╝k tekfurlukken yo─čun g├Â├žlerle b├╝y├╝mesiyle ge├žmi┼čteki kasvetinden, dinginlikten ┼čimdi iz kalmayan BursaÔÇÖda payla┼č─▒lmayan g├╝zellikler hala y├╝ce da─č─▒n ete─činde kurulmu┼č ┼čekilde gizlenmektedir: Eskimeyen ve daima sakl─▒ kalanlardan birisi BursaÔÇÖyla ├Âzde┼čle┼čmi┼č lodosun ayd─▒nlat─▒p parlatt─▒─č─▒ y─▒l─▒n muayyen zamanlar─▒nda kentin her yan─▒ndan g├Âr├╝lebilen karl─▒ ve dumanl─▒ zirveÔÇŽ Ve hem ulu da─č─▒n eteklerini hem ┼čehrin muhtelif yerlerini kaplayan ├žo─ču y├╝zlerce y─▒ll─▒k ulu ├ž─▒narlard─▒rÔÇŽ

Memleketimi seviyorum : 
Çınarlarında kolan vurdum, hapisanelerinde yattım. 
Hi├žbir ┼čey gidermez i├ž s─▒k─▒nt─▒m─▒┬á
memleketimin ┼čark─▒lar─▒ ve t├╝t├╝n├╝ gibi┬á

├ťnl├╝ hikayecimiz Orhan Kemal 1939ÔÇÖda “Maksim Gorki ve Naz─▒m Hikmet kitaplar─▒ okumak”, ÔÇťyabanc─▒ rejimler lehine propaganda ve isyana muharrikÔÇŁ su├žundan yarg─▒lan─▒p 5 y─▒la h├╝k├╝m giymi┼č Kayseri ve AdanaÔÇÖdaki cezaevlerinden sonra Bursa cezaevine g├Ânderilmi┼čti. 1940 y─▒l─▒ k─▒┼č─▒nda Bursa CezaeviÔÇÖnde Naz─▒m HikmetÔÇÖle tan─▒┼čan Orhan Kemal Naz─▒m UstaÔÇÖyla tan─▒┼čma an─▒n─▒ an─▒lar─▒nda ┼č├Âyle dile getirir:

M├╝d├╝r├╝n oda kap─▒s─▒nda ├ževik bir g─▒c─▒rt─▒, kap─▒ a├ž─▒ld─▒. Nefesimi kesmi┼č, g├Âzlerimi k─▒sm─▒┼č─▒mÔÇŽ Bir heykel s├╝kunu i├žinde, azametli bir mermer heykel bekliyorum… Bir an y├╝z y├╝ze geliyoruz, sonra g├Âz g├ÂzeÔÇŽ Mavi mavi g├╝l├╝yordu. Bu g├╝l├╝┼č muhakkak ki bir ├žocu─ču hat─▒rlat─▒yorÔÇŽ Temiz, taze, s─▒hhatli ve dost! Bir lahza ┼ča┼čk─▒n, bekledi. Galiba ne yapmas─▒ laz─▒m geldi─čini ├Âl├žt├╝, yahut tan─▒┼č bir y├╝z arand─▒ÔÇŽ Sonra g├Âz├╝ne Necati ili┼čti herhalde, ona do─čru y├╝r├╝me─če haz─▒rlan─▒rken, Necati ona ko┼čtu ve beni tan─▒tt─▒. El s─▒k─▒┼čt─▒k. Ayaklar─▒n─▒n topuklar─▒n─▒, haz─▒r oldaki bir er gibi birle┼čtirerek, kendisini te┼črifata zorlad─▒─č─▒ a┼čik├ór bir tarzda ciddile┼čmeye ├žal─▒┼čarak ÔÇťBen Naz─▒m HikmetÔÇŁ dediÔÇŽ

Naz─▒m Usta, Orhan KemalÔÇÖin bir hikayeci olarak yeti┼čmesini istedi. Orhan KemalÔÇÖin sanat anlay─▒┼č─▒n─▒n belirginle┼čmesinde bu tan─▒┼čma bir d├Ân├╝m noktas─▒ olmu┼čtu. Naz─▒m HikmetÔÇÖten Frans─▒zca, felsefe ve siyaset dersleri alan Orhan Kemal toplumcu g├Âr├╝┼člerinden etkilenerek ┼čiir yerine roman ve ├Âyk├╝ yazmaya y├ÂneldiÔÇŽ

D├Âneminin en b├╝y├╝k ├ólimlerinden Simavne Kad─▒s─▒ O─člu ┼×eyh Bedrettin de ├╝nl├╝ Bursa s├╝rg├╝nlerinden birisi say─▒labilir. ÔÇť┼×eyh Bedrettin V├órid├ótÔÇŁ isimli kitab─▒nda ─░smet Zeki Eyubo─člu ─░znik s├╝rg├╝n├╝ ┼×eyh BedrettinÔÇÖin ya┼čam─▒nda ├Ânemli bir evre olarak g├Âr├╝r bu s├╝rg├╝n├╝. Sultan ─░kinci Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ sonras─▒ o─čullar─▒ aralar─▒nda taht kavgas─▒na d├╝┼čm├╝┼člerdir. Musa ├çelebi EdirneÔÇÖyi al─▒nca Bedrettin’in aktif siyasi hayat─▒ da ba┼člar. ┼×eyh Bedrettin Musa ├çelebi taraf─▒ndan kazaskerli─če tayin edilmi┼čtir. Musa ├çelebi onun etkisiyle y├Âredeki vars─▒l beylere so─čuk davran─▒r. Di─čer karde┼č ├çelebi Mehmet BizansÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒yla b├╝t├╝n karde┼člerini yenerek Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun ba┼č─▒na ge├žince ┼×eyh BedrettinÔÇÖe iyi g├Âzle bakmaz. BedrettinÔÇÖe ayl─▒k 1000 ak├že ulufe (maa┼č) ba─član─▒p ailesi ile birlikte 1413ÔÇÖte ─░znik’e s├╝rg├╝n edilir. Fakat Bedrettin bunu kabullenmez. Siyasi te┼čkilatlanmay─▒ sa─člamak ├╝zere harekete ge├žip m├╝ritlerinden kendi gibi toprak ve mallar─▒n m├╝┼čterek hale getirilmesi, ├Âzel m├╝lkiyetin kald─▒r─▒lmas─▒ g├Âr├╝┼č├╝n├╝ savunan B├Ârkl├╝ce Mustafa’yla (Dede Sultan) Torlak Kemal’i Ayd─▒n ile SaruhanÔÇÖa g├Ândererek geni┼č bir ba─čl─▒lar kitlesiyle isyan hareketine ba┼člar. Taraftarlar─▒ zorlu bir sava┼čtan sonra yenilince DeliormanÔÇÖa ge├žen Bedrettin baz─▒ ki┼čilerce bir tertiple yakalanarak g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝ SerezÔÇÖde bir fetvayla idam edilmi┼čtir. ÔÇťVars─▒ll─▒k tek ba┼č─▒na yarat─▒lamaz. Toplum i├žinde toplum sayesinde kazan─▒l─▒rÔÇŁ diyen ┼×eyh BedrettinÔÇÖin sosyal reformcu g├Âr├╝┼čleri J.J.Rousseau gibi Frans─▒z ayd─▒nlar─▒n─▒n d├╝┼č├╝ncelerinde de yans─▒r. Voltaire gibi d├╝nyan─▒n ├Ânemli d├╝┼č├╝n├╝rlerinin ilgisini ├žekerken 1938 Harp Okulu olay─▒nda Naz─▒m HikmetÔÇÖin Bursa Cezaevinde okuyup etkilendi─či bir kitapla daha sonra su├žlanmas─▒na yol a├žan ├╝nl├╝ ┼čiire esin kayna─č─▒ da olur. ┼×eyh BedrettinÔÇÖin hayat─▒na ili┼čkin Bursa Cezaevi kitapl─▒─č─▒nda okuduklar─▒ Naz─▒mÔÇÖ─▒ derinden etkilemi┼čti. BursaÔÇÖdaki ilk hapisli─či s─▒ras─▒nda yazmaya ba┼člad─▒─č─▒ yarin yana─č─▒ndan gayri her yerde ve her ┼čeyde ortak olunmas─▒n─▒ ├Â─č├╝tleyen destandan 1936 HaziranÔÇÖ─▒nda dergilerde yay─▒nlanmaya ba┼člayan par├žalar y─▒l sonunda kitap olarak yay─▒nlan─▒p harp okulu ├Â─črencilerinin dikkatini ├žekince N. HikmetÔÇÖe yeniden cezaevi yolu g├Âr├╝n├╝r. 28 y─▒ll─▒k mahkumiyet karar─▒yla 1938ÔÇÖden 1951ÔÇÖe kadar s├╝ren tutsakl─▒kta 6 y├╝zy─▒l ├Ânce AnadoluÔÇÖda sosyalist bir d├╝zen kurmak i├žin m├╝ritleriyle sava┼čan BedrettinÔÇÖle yollar─▒ y├╝zy─▒llar sonra BursaÔÇÖda kesi┼čmi┼čtirÔÇŽ

* * *

Yolda┼člar ├Âl├╝rsem o g├╝nden ├Ânce yani┬á
├Âyle gibi de g├Âr├╝n├╝yor┬á
Anadolu da bir k├Ây mezarl─▒─č─▒na g├Âm├╝n beni┬á
ve de uyarına gelirse 
tepemde bir de ├ž─▒nar olursa┬á
ta┼č ma┼č ta istemez hani┬á
27 Nisan 1953, Barviha Sanatoryumu

G├Âl├╝n k─▒y─▒s─▒na kurulduktan sonra iktidarlar─▒n tan─▒d─▒─č─▒ ayr─▒cal─▒klar sayesinde faaliyetlerini s├╝rd├╝r├╝p ├ževrecilerden hakl─▒ tepki g├Âren tekelle ad─▒ s─▒k s─▒k duyulan ─░znik bu kez M├╝┼čk├╝le K├Ây├╝ÔÇÖndeki bir olayla g├╝ndeme geliyor. ÔÇťMuhtara ÔÇśdeliÔÇÖ protestosuÔÇŁ man┼četli bir haber y─▒llar ├Ânce efsaneye d├Ân├╝┼čm├╝┼č bir├žok ayd─▒n─▒n s├╝rekli ziyaret etti─či solculu─čuyla ├╝nl├╝ k├Ây├╝ yeniden g├╝ndeme getiriyor. ─░znik il├žesine 20 km. uzakl─▒ktaki 500 haneli k├Ây├╝n meydan─▒ndaki kahvehane gazetecilerin ak─▒n─▒na u─čram─▒┼č. ├ťz├╝m├╝yle de me┼čhur BursaÔÇÖn─▒n ─░znik il├žesine ba─čl─▒ M├╝┼čk├╝leÔÇÖde MuhtarÔÇÖa tepki g├Âsteren azalar ve yedek azalar─▒n t├╝m├╝ istifa edince, kaymakam aza se├žimine gidilmesine karar veriyor…

M├╝┼čk├╝le K├Ây├╝, ─░znik G├Âl├╝’n├╝n g├╝ney sahilini ├ževreleyen Kat─▒rl─▒ da─člar─▒n─▒n yamac─▒nda, ─░znik G├Âl├╝ÔÇÖne bakan bir tepe ├╝zerinde kurulmu┼č, k├Ây├╝n bir├žok yerinden g├Âl rahatl─▒kla g├Âr├╝lebiliyor. Bursa-─░znik karayoluna 2 km.ÔÇÖlik yolla ba─čl─▒ M├╝┼čk├╝le il├že merkezine 22 km., BursaÔÇÖya 75 km. uzakl─▒kta. ─░znik G├Âl├╝ÔÇÖnden k├Âye sulama i├žin proje haz─▒rlan─▒yor ve zeytinliklere su ├žekiliyor. Elde edilen gelir muhtarl─▒k kasas─▒na giriyor. Muhtar sulamadan belli bir su paras─▒ toplad─▒─č─▒n─▒ iddia ediyor. Ancak k├Âyl├╝ler ÔÇťkahvede sadece birka├ž ki┼činin ├Âdedi─či paran─▒n toplam─▒ o kadar. Geriye kalan paralar─▒n durumu belli de─čilÔÇŁ diyor ve muhtar─▒n iddialar─▒na tepki olarak k├Ây├╝n delilerini aza se├žiyor. M├╝┼čk├╝lelilerin bir se├žimle T├╝rkiyeÔÇÖnin kara mizah─▒n─▒ sergileyen tepkisi bu defa tam bir Aziz Nesinlik ├Âyk├╝ÔÇŽ Tabii k├Ây heyetine delileri se├žen k├Âyl├╝n├╝n hedefi, muhtar─▒ devreden ├ž─▒kart─▒p k├Âyde kurulacak kooperatifle geliri b├╝t├╝n k├Âye payla┼čt─▒rmakÔÇŽ

Sinema oyuncusu Halil Erg├╝nÔÇÖ├╝n baba oca─č─▒ olan M├╝┼čk├╝le K├Ây├╝ T├╝rkiyeÔÇÖnin y├╝zde 90ÔÇÖ─▒n─▒n ÔÇśevetÔÇÖ oyu verdi─či s├Âzde referandumda 1982 Anayasas─▒ÔÇÖna y├╝zde 90 ÔÇťhay─▒rÔÇŁ oyu ├ž─▒kmas─▒yla da ├╝nl├╝. K├Ây ayn─▒ zamanda ikisi de Naz─▒m HikmetÔÇÖle Bursa CezaeviÔÇÖnde tan─▒┼čan T─░P kurucular─▒ndan ve eski y├Âneticilerinden Fevzi Kavuk ile ┼čair ─░smail Ba┼čaranÔÇÖ─▒n k├Ây├╝.

K├Ây ger├že─čini duygu y├╝kl├╝ bir s├Âyleyi┼čle aktaran ┼čair ─░smail Ba┼čaran ┼čiire adli sebeple girdi─či cezaevinde ba┼člam─▒┼č. Kendi k├Ây├╝yle ilgili duyarl─▒l─▒klara a─č─▒rl─▒k vermi┼č. Y├Ân, Edebiyat 76, G├╝ney Sanat ve Edebiyat 81 gibi dergilere yazm─▒┼č, bir de ┼čiir kitab─▒ yay─▒nlanm─▒┼č: ÔÇťBu─čday DireniyorÔÇŁ. Hep M├╝┼čk├╝leÔÇÖde ya┼čayan ┼čair 1989’da ├Âlm├╝┼čt├╝r. Naz─▒m HikmetÔÇÖle cezaevinde iki bu├žuk y─▒l kalan ─░smail Ba┼čaran ÔÇťNaz─▒m herkesin sorunuyla ilgilenirdi. Birisi hastalansa idareyi harekete ge├žirir tedavi edilmesini sa─člard─▒.ÔÇŁ demi┼čti. Naz─▒mÔÇÖdan etkilenen ┼čair k├Ây├╝ne d├Ând├╝kten sonra ondan ├Â─črendiklerini burada herkese anlatm─▒┼č. ÔÇťVasiyetÔÇŁ adl─▒ ┼čiirde ÔÇťAnadolu da bir k├Ây mezarl─▒─č─▒na g├Âm├╝n beniÔÇŁ diyen Naz─▒mÔÇÖ─▒n iste─čini yerine getirmek i├žin Fevzi KavukÔÇÖla birlikte Naz─▒mÔÇÖ─▒n an─▒s─▒na k├Âye bir ├ž─▒nar fidan─▒ ekmi┼čler. ÔÇťNaz─▒m ├ç─▒nar─▒ÔÇŁ olarak bilinen ve bir kez yak─▒l─▒p bir kez de s├Âk├╝len ├ž─▒nar 12 Eyl├╝l askeri darbesinden sonra tekrar kesilmi┼čÔÇŽ

Bursa Cezaevinde Naz─▒mÔÇÖ─▒n yeti┼čtirdi─či mahkumlardan birisi de ressam ─░brahim BalabanÔÇÖd─▒r. ─░brahim Balaban 1921 y─▒l─▒nda Bursa’n─▒n Se├žk├Ây’├╝nde do─čmu┼čtur. Balaban ilk kez do─čdu─ču k├Âyde g├Ârd├╝─č├╝ ┼čekillerle, odalar─▒n duvarlar─▒ndaki nak─▒┼člarla tan─▒┼čm─▒┼č sanatla. Sadece do─čdu─ču k├Ây├╝n 3 y─▒ll─▒k ilkokulunda e─čitim g├Ârm├╝┼č. ─░smail Ba┼čaran gibi adli bir su├žla d├╝┼čm├╝┼č mahpusa. 16 ya┼č─▒ndaym─▒┼č d├╝┼čt├╝─č├╝nde ve k├Ây├╝nden ilk ├ž─▒k─▒┼č─▒ olmu┼č bu. ─░lk resimlerini renkli kalemlerle zeytinya─č─▒na bat─▒rarak yaparm─▒┼č. Sonra Naz─▒mÔÇÖdan boyalar alm─▒┼č, tekni─čini geli┼čtirmi┼č.

Ya┼čam─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝ 1942 ile 1945 ve 1948 ile 1950 y─▒llar─▒ aras─▒nda iki kez girdi─či Bursa Cezaevi’nde ge├žmi┼č. Kendinden 20 ya┼č b├╝y├╝k ustas─▒yla tan─▒┼čt─▒─č─▒nda BalabanÔÇÖ─▒n da hayatla sanata bak─▒┼č─▒ de─či┼čmi┼č. Dostluklar─▒ d─▒┼čar─▒da da s├╝rm├╝┼č. ┼×airin 1941’de Bursa Cezaevi’nde yazmaya ba┼člad─▒─č─▒ ÔÇťMemleketimden ─░nsan Manzaralar─▒ÔÇŁ adl─▒ ├╝nl├╝ eserde k├Âyl├╝ ressam Ali olmu┼č. Yapt─▒─č─▒ bir tablosundan etkilenip ┼ču dizeleri yazm─▒┼č Naz─▒m Usta:

─░┼čte seyreyle g├Âz├╝m, i┼čte insan┬á
Da─č─▒n, ta┼č─▒n, kurdun efendisi.┬á
─░┼čte poturunda yamalar,┬á
─░┼čte karasaban,┬á
─░┼čte sa─čr─▒lar─▒nda kederli, korkun├ž oyuklar─▒yla ├Âk├╝zleri┬á

* * *

Y─▒llar sonra Naz─▒m UstaÔÇÖn─▒n Bursa HapishanesiÔÇÖnde ge├žirdi─či d├Ânem ÔÇťMavi G├Âzl├╝ DevÔÇŁ filmiyle beyaz perdeye aktar─▒ld─▒. Y─▒k─▒l─▒p adliye saray─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len Bursa Hapishanesi ─░stanbul BeykozÔÇÖda kurulan bir platoda yeniden yarat─▒ld─▒. Naz─▒mÔÇÖ─▒n kald─▒─č─▒ hapishane odas─▒ ise yine ozan taraf─▒ndan 1944 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼č bir ya─čl─▒boya tablodan esinlenerek haz─▒rland─▒.

Bizi esir ettiler 
Bizi hapse attılar 
Beni duvarlar─▒n i├žinde┬á
Seni duvarlar─▒n d─▒┼č─▒nda┬á

diyerek u─čruna aday─▒p savundu─ču d├╝┼č├╝ncelerle ├Âd├╝ns├╝z s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ ya┼čam─▒ halk─▒ndan ve yurdundan uzakta noktalansa da yazd─▒klar─▒yla her zaman payla┼č─▒lacak ve ya┼čanacak duygular─▒n; a┼čk─▒n, kavgan─▒n ve hasretin ┼čairi olacakt─▒r Naz─▒m.

D├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k 10 ┼čairi aras─▒nda da g├Âsterilen ┼čairimiz i├žin Jean-Paul Sartre ├Âl├╝m├╝nden sonra ÔÇť├Âl├╝m onun ilk ve son uykusu olduÔÇŁ demi┼čti. B├╝y├╝k usta sevenlerinin g├Ânl├╝ne kurdu─ču tahtla hi├ž ku┼čkusuz sonsuza kadar ya┼čayacakt─▒r.

TAMER UYSAL
Olay Gazetesi Bursa’da Ya┼čam Haziran 2007 Sayfa 204-209

Tamer UYSAL

Tamer UYSAL

1965'de Bursa'da do─čdu. ─░lk, orta, lise tahsilini Bursa'da yapt─▒. ├çocuklu─ču Demiryolu alt─▒ndaki mahallelerde ge├žti. ├ç─▒nar Lisesi'ni bitirdi. 1988 y─▒l─▒nda Ege ├ťniversitesi Bas─▒n-Yay─▒n Y├╝ksekokulu ┼čimdiki ad─▒yla ─░leti┼čim Fak├╝ltesi'nden mezun oldu. Uluda─č ├ťniversitesi'nde ge├žen memuriyet y─▒llar─▒ i├žinde Nil├╝fer Ticaret Lisesi'nde ├Â─čretmen stajyerlik yapt─▒ gen├ž beyinlerle tan─▒┼čt─▒. Ancak yasalar ├Â─čretmenlik yapmas─▒na engeller koydu. Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi'nde Bas─▒n ve Halkla ─░li┼čkiler biriminde g├Ârev yapt─▒. Belediyedeki g├Ârevinden 2015'te bask─▒lar ve siyasi uyu┼čmazl─▒k gibi nedenlerden dolay─▒ ayr─▒lmak zorunda kald─▒. Ayr─▒ca Anadolu ├ťniversitesi ─░ktisat B├Âl├╝m├╝ mezunudur. T├╝rkiye ├žap─▒nda baz─▒ dergilerde yay─▒mlanm─▒┼č, yaz─▒ ve ┼čiirleriyle yay─▒mlanmam─▒┼č ┼čiirleri vard─▒r. Bursa'daki baz─▒ yerel radyolarda (radyo mix, radyopress) 1995-2000 aras─▒ k├╝lt├╝r-sanat a─č─▒rl─▒kl─▒ programlar yapan Uysal, Ticaret gazetesinde ├že┼čitli konularda zaman zaman konuk yazar olarak yaz─▒lar kaleme ald─▒. T├╝rkiye ├žap─▒nda yaz─▒ ve ┼čiirleri; Ayk─▒r─▒ Sanat, ─░mgelem, Yo─čunluk, Amigra, G├╝ney K├╝lt├╝r Sanat, Lacivert Sanat, ┼×ehir K├╝lt├╝r Sanat, ├ľner Sanat, Olay gibi bas─▒l─▒ dergi ve gazetelerde yay─▒mland─▒. E mail: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

3 Nisan 2020, Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag i├žin yorumlar kapal─▒
T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

3 Nisan 2020, T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar