“On Ok” nedir?

“On Ok” nedir?

  • Özcan YÜKSEK

“Bugün kalan çoğul ekimiz, modern Türkçe’deki /l.r/ genizden söylenen arkaik /*r/ nin türevidir. (Torday).

Bugünkü Çuvaşça’da başka bir çoğul eki saptıyoruz, bu çoğul eki /l.r/ in yerine /s.n/ dir ve şimdi /s.m/ haline dönüşmüştür. Tinessem (deniz) demektir örneğin. Bu da proto Türkçe Çuvaşça dilinde ikincil bir çoğul ekinin ipucunu verir, yani /n./ ekinin. Bu ek, Çuvaşça olmayan Türkçe diyalektlerinde de iz bırakmıştır. Eski Türk metinlerinde kirkin (dişi köle) sözcüğü vardır, der Torday. Türkçe’deki kız sözcüğünden türetilmiştir. Aynı metinlerde bir de aran sözcüğü vardır. Bu da cesur, onurlu erkek demektir ve “ar” gerçek erkek anlamına gelir. Yine bugün kullanılmayan “oğli” sözcüğü de çocuk/torun (zürriyet) anlamına gelir –ki bu sözcükten “oğlan” türemiştir.

Tavşan, sıçan, şibagun (kuş), jagnum (fil), arslan, kaplan gibi hayvan isimlerindeki son ekin bazı kavim isimlerinin sonlarındakiyle aynı olması da bize ipucu verir. Türk Uygur Federasyonu’nun 10 boyundan sekizi, Yaglakar, Utigar, Kurabir, Orkundur, Bular, Hazar, Yakbutkar, Ayabir arkaik /*r/ ekiyle biter. Bir tanesi de Adiz, /-z/ çoğul ekiyle.

Proto Türkçe Çuvaşça çoğul ekinin en önemlilerinden biri de /-n/ ekinin Xun/Hun kabile ismindedir. Zaten Xun(Hun) sözcüğü bugünkü Baykal Buryat Moğol diyalektinde “kişi” anlamına gelir.

Torday, dil tarihçisi Panfilow’un ilksel bir Altayik diyalekt olan Tunguz Evenki dillerinde yaptığı araştırmalarda, “kişi” sözcüğündeki “n” sesçiğinin, bir çoğul olarak doğduğunu kanıtladığını yazar. Bu avcı toplumlarında dig (dik)ağ anlamına gelir, digen ise dağ adamı demektir. Nge (nehir) sözcüğünden ngan (nehir adamı) sözcüğü türer.

Uygurlar’da Xun isimli bir kabileden söz eden Torday, Çince söylenişinde bu sözcüğün Huen olduğunu belirtir. Yazar “halk” sözcüğünün Moğol irgen, Evenki digen ve Uygur budun sözcüklerindeki çoğul eklerine indirgendiğini bir kez daha vurguladıktan sonra Ptolemi’nin Karadeniz kıyısında işaret ettiği Xounoi isimli bir halka geçer. İ.Ö. 150 yılına. Altaylılar için bu bölge henüz oldukça erken sayılmalıdır. Ne ki, birinci yüzyıldan bu yana Kırım’ın kuzeyinde, Turcae isimli bir orman halkını kaydeder Pomponius Mela (De Cronographia, Kitap 2, İ.Ö. 37-41). Torday, aynı ismin, Pliny’nin (İ.Ö. 23-79) kabile listesinde de yer aldığını belirtir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Büyük Kafkas Sürgünü'nde Vatan (21 Mayıs 1864)

Teoman ve onu öldürerek yerine geçen Mete’nin kurduğu imparatorluğun Çin kaynaklarındaki ismi Hsiung-nu’dur. Torday, Türklerle Hsiung-nuların tarihi kayıtlara göre ilk karşılaşmalarının İ.Ö. 3.yüzyıla uzandığını yazar. Mete adıyla bildiğimiz Mao-tun (Çince’nin doğru okunmasıyla bu ismin aslında Batur olduğu çok geç de olsa anlaşılacaktır), bu tarihlerde Yukarı Yenisey’deki beş boyu boyunduruk altına almak ister. Bu beş boydan birisinin etninomu henüz anlaşılamamıştır. İkisi, Uygurların ataları olan Ting/ling ve Kırgızlar’dır, bunların Türk olduklarına şüphe yoktur. Hâlâ göçebe yaşamaktadırlar. Kalan diğer iki kabile ise Oguz/Ogur’ların ve Sirlerin atalarıdır, Torday’a göre. Her iki Türk boyunun isimleri de Orhun yazıtlarında yer alır.Türk-Hsiung-nu ilişkisi, Moğol steplerinde bir beş yüz yıl devam ettikten sonra kaybolmuştur. Dış Moğolistan bozkırlarında Moğol ve Türk boyları arasında bir dizi savaşın ardından 6.yüzyılda nihayet T’u-çüeh adlı bir halk zaferle çıkar. Bu isim, çoğul ekiyle Törküt halini almış Törk isminin Çince söylenişidir.

Törkütlerin yaşlı hanı ölünce On Boy’a bölünürler. Her biri bir okla ifade edilen “On Ok” ya da.

Torday, ok ve boy (kabile) sözcüklerinin aynı anlama geldiğini söyler. Daha doğrusu ok sözcüğü ile uk (eski Türkçe’de boy ve kabile) sözcükleri benzeştir. Uk, hem boy demektir hem de soy anlamına gelir, bu sözcük 10.yüzyılda Kaşgari’nin sözlüğünde ogh-li, ogh-lan olarak tekrar karşımıza çıkar. Etimolog Clauson’a göre ogh, ok sözcüğünün diğer bir söylenişidir. Ok veya uk, söylendiğinde iki anlamı da verir. Ok ve oğul. Burada belirtmek gerekir ki, Çuvaşça’da ok, “ukha”dır.

Orta Asya’nın doğu ve batı ucunda boyların çoğul eklerinin (yani –r, -z, -n) hepsi ogh köküne eklenir. Volga dolayında Oghur olur, doğuda ise Oghuz.

Macar araştırmacıya göre, Kırgız (Kırk Oghur, yani kırk Boy), On Uygur, Kutrigur, Utrigur da böyledir.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR  Kafkasya - Tarihi Geçmişi – Etnik-Dini Yapısı ve Terekeme (Karapapah) Türkleri

On sözcüğü ve Ok/ogh kökü önemli bir boy isminde bir araya gelir. Bizanslı tarihçi Priscus, 461-465 yıllarında “Onoguroi”ların Bizans’a bir elçi yolladığını yazar. Bir yüz yıl sonrasında yaşayan Jordanes ve Agathias adlı tarihçiler de, aynı kabilenin Pontic (Karadeniz) bozkırlarına kadar uzandıklarını belirtir. Bir yüz yıl sonrasında, başka bir Bizanslı tarihçi, Theophylactus Simocattes, aynı boydan söz eder ama bu defa Unnugunoi ismiyle yazar.

Torday, bu iki farklı söyleyişin Türk çoğul eki –r ile –n alternatif söylenişini izah ettiğini vurgular.

On + og(uh) + ur
Şöyle de söylenir: unn + ug(uh) + -un
Ya da Un + nug(h) + -un
Anlamı: On + ok (boy) + çoğul eki.

Buradaki Onog / Unnog ile Orta Çin söylenişiyle Hsiung-nu arasındaki benzeşme tabii ki akademisyenlerin gözünden kaçmaz.

Torday, hsiung sözcüğünün Türkçe’deki on (10) sözcüğünün Çince söylenişi olabileceğini tahmin eder. Çünkü Çinli tarihçiler, Hsiung-nu boylarında her bir hakanın on bin atlıdan oluşan ordusuna “nak” ismini verir, yani ok sözcüğünün Çince’deki bozulmuş ifadesini.

Böylece Hsiung-nu sözcüğünün gizli anlamı çözülür:
On ok
Ya da Oğuz.”

(Özcan Yüksek, Atlas dergisi, Temmuz 2005 sayısı)

 

Toplam Okuma: 4,669 , Bugün: 2 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yayınlanmasını istediğiniz ve mümkün olduğunca akademik dille kaleme alınmş tarih konulu yazılarınızla ilgili olarak, iletişim sayfamızdaki form vasıtasıyla bizimle bağlantı kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Paylaşın:

BİRDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Bağlantılar
  • YENİ
1990’lı Yıllardan Günümüze Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

1990’lı Yıllardan Günümüze Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990’lı Yıllardan Günümüze Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri için yorumlar kapalı
Nida Tüfekçi’yi Uğurladık, Sürmeliler Yetim Kaldı…

Nida Tüfekçi’yi Uğurladık, Sürmeliler Yetim Kaldı…

18 Ekim 2020, Nida Tüfekçi’yi Uğurladık, Sürmeliler Yetim Kaldı… için yorumlar kapalı
Kırım ve Doğu Türkistan Meseleleri Hakkında Bazı İzlenimler

Kırım ve Doğu Türkistan Meseleleri Hakkında Bazı İzlenimler

18 Ekim 2020, Kırım ve Doğu Türkistan Meseleleri Hakkında Bazı İzlenimler için yorumlar kapalı
Türkiye’de Yaşayan Nogay Türkleri ve Sivil Toplum Örgütü Olarak Türk Dernekler

Türkiye’de Yaşayan Nogay Türkleri ve Sivil Toplum Örgütü Olarak Türk Dernekler

18 Ekim 2020, Türkiye’de Yaşayan Nogay Türkleri ve Sivil Toplum Örgütü Olarak Türk Dernekler için yorumlar kapalı
Nogay Türklerinin Geleceği: “Türkiye ve Rusya İlişkileri“

Nogay Türklerinin Geleceği: “Türkiye ve Rusya İlişkileri“

18 Ekim 2020, Nogay Türklerinin Geleceği: “Türkiye ve Rusya İlişkileri“ için yorumlar kapalı
İberce, Baskça, Afrika-Asya Dilleri ve Türkçe

İberce, Baskça, Afrika-Asya Dilleri ve Türkçe

10 Ekim 2020, İberce, Baskça, Afrika-Asya Dilleri ve Türkçe için yorumlar kapalı
İlk Gazeteden 1990’lara Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

İlk Gazeteden 1990’lara Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, İlk Gazeteden 1990’lara Yenişehir’de Gazetecilik Faaliyetleri için yorumlar kapalı
İttihat ve Terakki’nin Kurucusu İbrahim Temo

İttihat ve Terakki’nin Kurucusu İbrahim Temo

10 Ekim 2020, İttihat ve Terakki’nin Kurucusu İbrahim Temo için yorumlar kapalı
1957’de Bursa Ulu Camii’de İrtica ve Mehdi Olayının İçyüzü

1957’de Bursa Ulu Camii’de İrtica ve Mehdi Olayının İçyüzü

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu Camii’de İrtica ve Mehdi Olayının İçyüzü için yorumlar kapalı
532 Nika Ayaklanması

532 Nika Ayaklanması

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanması için yorumlar kapalı
Umurbey Sinemaları

Umurbey Sinemaları

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemaları için yorumlar kapalı
Mudanya’ya gidememek

Mudanya’ya gidememek

2 Ekim 2020, Mudanya’ya gidememek için yorumlar kapalı
Bursa’nın sorduğu soru

Bursa’nın sorduğu soru

2 Ekim 2020, Bursa’nın sorduğu soru için yorumlar kapalı
Hebron ‘Ana Tanrıça’ kavramını ihraç ediyor

Hebron ‘Ana Tanrıça’ kavramını ihraç ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ‘Ana Tanrıça’ kavramını ihraç ediyor için yorumlar kapalı
Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet Türkiyesine Geçiş Aşaması ‘Türkçülük’

Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet Türkiyesine Geçiş Aşaması ‘Türkçülük’

27 Eylül 2020, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet Türkiyesine Geçiş Aşaması ‘Türkçülük’ için yorumlar kapalı
Arkeolojik Açıdan; Pazırık, Esik, Şibe, Berel ve Kostromskaya Kurganları

Arkeolojik Açıdan; Pazırık, Esik, Şibe, Berel ve Kostromskaya Kurganları

27 Eylül 2020, Arkeolojik Açıdan; Pazırık, Esik, Şibe, Berel ve Kostromskaya Kurganları için yorumlar kapalı
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de Türk’ün damgası: Koç başları

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de Türk’ün damgası: Koç başları

24 Eylül 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de Türk’ün damgası: Koç başları için yorumlar kapalı
Emirsultan-Heykel Arasında Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Arasında Nostaljik Bir Gezinti

20 Eylül 2020, Emirsultan-Heykel Arasında Nostaljik Bir Gezinti için yorumlar kapalı
Ağustos Ayında Vatan

Ağustos Ayında Vatan

30 Ağustos 2020, Ağustos Ayında Vatan için yorumlar kapalı
Sakarya Savaşı, Giresun Gönüllüleri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Dağı

Sakarya Savaşı, Giresun Gönüllüleri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Dağı

28 Ağustos 2020, Sakarya Savaşı, Giresun Gönüllüleri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Dağı için yorumlar kapalı