Osmanl─▒-Alman ─░li┼čkilerinde Siyasi, Ekonomik ve Askeri Alanlarda Farkl─▒ D├╝┼č├╝nceler

Osmanl─▒-Alman ─░li┼čkilerinde Siyasi, Ekonomik ve Askeri Alanlarda Farkl─▒ D├╝┼č├╝nceler

Prof. Dr. Ata ATUN

Prof. Dr. Ata ATUN - KKTC III. Cumhurba┼čkan─▒ Politik Dan─▒┼čman─▒ / Rekt├Âr - Uluslararas─▒ Ayd─▒n ├ťniversitesi.
3 Ciltlik Belgelerle K─▒br─▒s Tarihi ve 3 Ciltlik Sevdas─▒ Krall─▒klardan bir Kent Leucosia (Lefko┼ča)adl─▒ ├ževiri kitaplar─▒ bulunmaktad─▒r.
Eposta: ataatun@gmail.com
Prof. Dr. Ata ATUN
  • Ata Atun ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á ┬á |┬á┬á ┼×├╝kr├╝ Server Aya
    Near East University | Kuzey K─▒br─▒s ve T├╝rkiye
    ata.atun@atun.com  |   ssaya@superonline.com

├ľZET

Bu ├žal─▒┼čman─▒n amac─▒, tarihi tarayarak, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Almanya Krall─▒klar─▒ aras─▒ (Prusya Krall─▒─č─▒, Baverya Krall─▒─č─▒ gibi) ili┼čkilerde, 1ÔÇÖci D├╝nya Sava┼č─▒ sonuna kadar vuku bulmu┼č baz─▒ ├Ânemli olaylar─▒ vurgulamakt─▒r.

Bu ├žal─▒┼čman─▒n ├Ânemi, ge├žen as─▒rda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Almanya Krall─▒klar─▒ aras─▒ndaki devasa siyas├«, sosyal, hukuksal ve asker├« m├╝nasebetleri ├Âne ├ž─▒karmakt─▒r.

Sultan II-MahmutÔÇÖun talebi ├╝zerine, gen├ž subay Y├╝zba┼č─▒ M├Âltke (Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke) 1838ÔÇÖde dan─▒┼čman olarak AnadoluÔÇÖya yollan─▒r ve b├Âylece Prusya Krall─▒─č─▒ ile Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču aras─▒nda asker├« ili┼čkiler ba┼člar; AlmanyaÔÇÖya d├Ân├╝┼č├╝nde Rus-T├╝rk ihtil├óflar─▒ hakk─▒nda bir kitap yazar ve bu Almanlar─▒n T├╝rklere kar┼č─▒ ilgi duymalar─▒n─▒ ba┼člat─▒r. Moeltke 1857 y─▒l─▒na Prusya Ordusu Genel Kurmay ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ 30 y─▒l i├žin ├╝stlenir ve 1871 y─▒l─▒nda Mare┼čal r├╝tbesine ├ž─▒kart─▒l─▒r. (Karal, 1961, s.165)

Bu ilk at─▒l─▒m iki imparatorluk aras─▒nda sa─člam asker├« ba─člar─▒n kurulmas─▒na sa─člam bir temel te┼čkil etti ve Alman-T├╝rk ili┼čkileri, Abd├╝lhamit II devrinde zirveye eri┼čti. Alman Milli Birli─činin kurulmas─▒n─▒n ├Âncesinde ve Bismark zaman─▒nda bu m├╝nasebetler daha yak─▒nla┼čm─▒┼čt─▒ fakat Bismark bir sulhsever idi ve ÔÇťDo─ču MeselesineÔÇŁ kar─▒┼čmak istemiyordu.

Abd├╝lhamit IIÔÇÖ nin AlmanyaÔÇÖya kar┼č─▒ sempatisi (veya ihtiyac─▒) bu defa k├╝lt├╝rel m├╝nasebetlerin kurulmas─▒n─▒n ├Ân├╝n├╝ a├žt─▒ ve baz─▒ T├╝rk subaylar─▒ AlmanyaÔÇÖya e─čitim i├žin yolland─▒. Almanya da,┬á Wettendof kumandas─▒ alt─▒ndaki bir dan─▒┼čman heyetini yollad─▒. Birka├ž y─▒l sonra, bu heyet de (1883-1895) Von der Goltz kumandas─▒ alt─▒nda daha b├╝y├╝k bir heyet ile de─či┼čtirildi. Alman Deutsche Bank ─░stanbulÔÇÖda bir ┼čube a├žt─▒ ve Alman asker├« malzemesi ile mallar─▒n ithalat─▒ ba┼člad─▒. (Karal, 1961, s.174)

1888 y─▒l─▒nda Almanlara ─░stanbul ÔÇô ─░zmit aras─▒ demiryolunun i┼čletilmesi ve AnkaraÔÇÖya kadar uzat─▒lmas─▒ imtiyaz─▒ verildi. Eski┼čehir ÔÇô Konya aras─▒ 1896ÔÇÖda tamamland─▒. Projeye g├Âre, demiryolu Ba─čdat ve BasraÔÇÖya kadar uzat─▒lacakt─▒. ─░ngiltere, bu demiryolu imtiyaz─▒n─▒ almak i├žin rekabet etmekteydi faka proje Almanlara verildi.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Alman Krall─▒klar─▒ aras─▒ndaki bu kar┼č─▒l─▒kl─▒ asker├«,┬á sosyal, k├╝lt├╝rel ve ekonomik ili┼čkiler her on y─▒lda, eskisine nazaran daha da kuvvetlenerek, iki ├╝lke aras─▒ndaki ba─člar─▒ sa─člamla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Bu ├žal─▒┼čman─▒n sonundaki ├Âzetlemede de belirtildi─či gibi:┬á

Alman ve T├╝rk Devletleri ve halklar─▒ aras─▒ndaki ba─člar, b├╝t├╝n devirlerde,┬á olduk├ža sakin, i┼čbirlik├ži ve taraflar─▒n istifadesini olmu┼čtur.┬á

Anahtar Kelimeler:┬á Osmanl─▒, Alman, Politik, Asker├«, Ba─čla

 

G─░R─░┼×

1299 tarihindeki ilk kurulu┼čundan bu yana, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├Ânce AvrupaÔÇÖya yay─▒larak g├╝├ž ve t├╝m teknik olanaklar─▒n kullan─▒m─▒nda adeta bir model olu┼čturmu┼čtur

Sultan MehmetÔÇÖin 1453ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖu fethi,┬á Macar as─▒ll─▒ oldu─ču s├Âylenen Urban adl─▒ d├Âk├╝m ustas─▒n─▒n yapt─▒─č─▒ ├žok b├╝y├╝k toplar ile m├╝mk├╝n olmu┼čtur. Bu devasa toplardan bir tanesi, British MuseumÔÇÖda g├Âr├╝lebilir; bunun a─č─▒z b├╝y├╝kl├╝─č├╝ 92 cm, g├╝lle a─č─▒rl─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 700 kg ve at─▒┼č menzili 1,200 metre civar─▒ndad─▒r.

─░mparatorluk, (bug├╝nk├╝ ─░stanbul) Konstantiye ┼čehrinin, 70.000 ki┼čilik bir ordu ile ┼čehirde kalm─▒┼č 10.000 kadar H─▒ristiyan askere kar┼č─▒ (bunlar─▒n ├žo─čunlu─ču Ortodoks Bizans ve birka├ž bini profesyonel Venedikli ve Cenevizli idi) al─▒nmas─▒ ile ├╝ne kavu┼čmu┼čtur. Bizansl─▒lar, ┼čehir surlar─▒n─▒n mukavemetine g├╝venmek zorundayd─▒lar. Papa, Ortodoks H─▒ristiyanlar─▒n yard─▒m talebini, daha ├Ânceki bir├žok ├ža─čr─▒lara ra─čmen Katolik olmad─▒klar─▒ i├žin, ret etmi┼čti. Sa─čl─▒kl─▒ ve paral─▒ olanlar ba┼čka ├╝lkelere gitmi┼čti ve ┼čehir adeta bo┼čalt─▒lm─▒┼č─▒.

Sultan MehmetÔÇÖin ├╝vey annesi S─▒rp oldu─ču s├Âylenen H─▒ristiyan Mara idi. Sultan MehmetÔÇÖi yeti┼čtirdikten sonra S─▒rbistanÔÇÖda H─▒ristiyan olarak vefat etti. Sultan Mehmet Rumcay─▒ iyi bilirdi.┬á Konstantinye ┼čehrinin fethinden d├Ârt g├╝n sonra, GalataÔÇÖ deki Cenevizlilere verdi─či ferman ve metni British MuseumÔÇÖda g├Âr├╝lebilir. (Aya, 2010, s.296)

MehmetÔÇÖin esas hedefi Roma ┼čehri idi ve kendisini B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖe benzetirdi (Mansel, 1996, s.6). M├╝sl├╝man olarak do─čmu┼č ve yeti┼čmi┼č olmas─▒na ra─čmen, ceddinin yapt─▒─č─▒ gibi, di─čer dinlere kar┼č─▒ ├žok serbest g├Âr├╝┼čl├╝ idi.

Yapt─▒─č─▒ ilk i┼č, Ortodoks Patrikli─čini yeniden ihya etmek ve Ortodokslara din ve h├╝rriyetlerini garanti etmekti.┬á Bunun akabinde 1461 y─▒l─▒nda, Ermenilerin ┼čehre yerle┼čmeleri i├žin izin verildi ve E├žmiyazinÔÇÖden ba─č─▒ms─▒z bir Gregoryen Patrikli─či tesis edildi. Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, ─░talyanlar v.b. milletler kucaklanarak ┼čehrin canlanmas─▒ i├žin ticaret ve mesleklere olanak yarat─▒ld─▒.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun Do─ču┼ču

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču geni┼člemeye devam etti ve 1517 y─▒l─▒nda Sultan Selim I (D. 10.10.1470 ÔÇô ├ľ. 22.09.1520) M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ fethetti ve Halife unvan─▒n─▒ alarak (Osmanl─▒, 2013) AllahÔÇÖ─▒n temsilcisi ve d├╝nyadaki b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar─▒n dini lideri ve ─░slamiyetÔÇÖin uygulay─▒c─▒s─▒ oldu. Memluklar taraf─▒ndan idare edilen topraklar (Suriye, Filistin, Arabistan) da Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n h├ókimiyeti alt─▒na girdi (Uzun├žar┼č─▒l─▒, 2011, s.292).

Ayn─▒ zaman diliminde, Katolik Papaz ve sonra teoloji profes├Âr├╝ olan Martin Luther, dinde b├╝y├╝k bir reform yapmakta ve AlmanyaÔÇÖda Protestanl─▒k mezhebini tan─▒tmaktayd─▒. Mukaddes Roma ─░mparatoru Charles V (1500-1558), 1529ÔÇÖda Din konusunda bir Kongre toplad─▒ ve yeni Protestan ─░ncilinin bas─▒m─▒n─▒ ve da─č─▒t─▒m─▒n─▒ yasaklad─▒. (Uzun├žar┼č─▒l─▒, 2011, s.485-6).

Luther taraftarlar─▒, Sultan S├╝leymanÔÇÖdan PapaÔÇÖya kar┼č─▒ yard─▒m istemi┼člerdi. Anlad─▒─č─▒m─▒z kadar─▒ ile S├╝leyman bir haberci ve mektup yollad─▒ ve L├╝therÔÇÖcilerden yana davrand─▒ (fakat daha sonra

Protestanlar M├╝sl├╝manlar─▒n d├╝┼čman─▒ oldu). Matbaa makinesi icat edildi─či vakit, sanat ve bilimde yeniden bir do─ču┼č (R├Ânesans) h─▒zla geli┼čmeye ba┼člad─▒. Fakat S├╝leyman Halife olmu┼čtu ve ÔÇť┼čeriat yasalar─▒n─▒ b├╝t├╝n kurumlarda uygulamaya koymu┼čtuÔÇŁ ve bu nedenle k─▒sa zamanda b├╝t├╝n modern geli┼čmelerde ve bilimde arkalarda kal─▒nd─▒.

Piri ReisÔÇÖin, bug├╝nk├╝ modern ara├žlar─▒n hassasiyeti ile Afrika, G├╝ney Amerika ve Kuzeyin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ g├Âsteren haritas─▒ bilinmektedir; kendisi denizlerde seyir hakk─▒nda bir kitap yazm─▒┼č ve bunu 1525 y─▒l─▒nda Sultana sunmu┼čtu, fakat ayn─▒ SultanÔÇÖ─▒n emri ile 1554 y─▒l─▒nda idam edildi.

Gene ayn─▒ anlamda,┬á ─░stanbulÔÇÖda kurulan modern bir rasathane kapat─▒ld─▒, ├ž├╝nk├╝ AllahÔÇÖ─▒ ve evreni nas─▒l yaratt─▒─č─▒n─▒ g├Âzlemlemek g├╝naht─▒. K─▒sacas─▒, bat─▒ ├ólemi karanl─▒k ├ža─člardan kendisini s─▒y─▒r─▒rken, Osmanl─▒lar mukaddes kitap KuranÔÇÖ─▒n perdesini kendi ba┼člar─▒n─▒n ├╝zerine ├žektiler ve bug├╝n dahi s├╝regelen ÔÇťM├╝sl├╝manl─▒─č─▒n karanl─▒k ├ža─č─▒naÔÇŁ girdiler.

Sultan Murat III┬á ÔÇťm├╝neccimba┼č─▒ÔÇŁ (asl─▒nda g├Âkbilimci, hendese ve trigonometri) uzman─▒ olan ve Takiyuddin ad─▒ndaki bir ArapÔÇÖa 10.000 alt─▒n ba─č─▒┼člam─▒┼č ve y─▒ld─▒z hareketlerinin daha iyi g├Âzlemlemesi i├žin bir rasathane kurdurmu┼čtu. 1578 y─▒l─▒nda in┼čaat─▒na ba┼čland─▒, 1579 y─▒l─▒nda a├ž─▒larak o ├ža─č─▒n en modern astronomi aletleri ile donat─▒ld─▒.

G├Âr├╝n├╝┼čte, y─▒ld─▒zlara bakarak olacaklar─▒ ├Ânceden okuyabilmekteydi. Bir y─▒l sonra (1580ÔÇÖ de) rasathane, denizden a├ž─▒lan top ate┼či ile bir g├╝nde y─▒k─▒ld─▒.┬á Bu y─▒k─▒m i├žin iki rivayet vard─▒r.

Bir rivayete g├Âre, ÔÇťm├╝neccimba┼č─▒ cennetteki meleklerin bacaklar─▒n─▒ seyretti─čiÔÇŁ i├žin bir fetva ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č ve bunun ├╝zerine buras─▒ y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.

Di─čer rivayete g├Âre, o s─▒ralarda bir deprem vuku bulmu┼č ve verilen fetva ile ÔÇťAllahÔÇÖ─▒n bu cezaland─▒rmas─▒n─▒n sebebiÔÇŁ ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. M├╝neccimba┼č─▒l─▒kta Almanlar─▒n tutumu ise daha sonra an─▒lacakt─▒r. (Uzun├žar┼č─▒l─▒, 2011, S.118).

Bir as─▒r sonra, ba┼čka bir cesur adam, Hezarafen Ahmet ├çelebi (1609-1640) imal etti─či kanatlarla, 1632 y─▒l─▒nda Galata Kulesinden, Bo─čazÔÇÖ─▒n di─čer yakas─▒na u├žtu. Sultan Murat IV bu u├žu┼ču g├Ârd├╝, fakat ona ÔÇťbu adam─▒n u├žabildi─či i├žin tehlikeli olabilece─čiÔÇŁ s├Âylendi. M├╝k├ófat olarak kendisine bir kese alt─▒n verilerek CezayirÔÇÖe s├╝r├╝ld├╝ ve orada gen├ž ya┼čta ├Âld├╝.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun ordusu:

─░mparatorlu─čun erken ├ža─člar─▒nda, ÔÇťYeni├žeri Oca─č─▒ÔÇŁ ordunun belkemi─či idi. Yeni├žeriler, 10-12 ya┼člar─▒ndaki, genellikle sa─čl─▒kl─▒ ve yetim Balkan H─▒ristiyan ├žocuklardan dev┼čirilirdi ve onlara y├╝ksek bir sosyal s─▒n─▒f olu┼čturma imk├ón─▒ sa─član─▒rd─▒.┬á Yeni├žeri Oca─č─▒ 1383ÔÇÖte kuruldu, ─░stanbulÔÇÖun fethinde ve di─čer sava┼člarda, y├╝ksek disiplin ve karde┼člik ruhu sayesinde m├╝kemmel ba┼čar─▒lar sa─člad─▒. Yeni├žeriler, maa┼č alan ve ├Âzel k─▒yafetleri olan ilk ordu oldu. (Uzun├žar┼č─▒l─▒, 2011, s.517). Ancak teka├╝t olduktan sonra evlenmelerine izin verilebilirdi.

Yeni├žeri olman─▒n ve di─čer topraklar─▒ fethetmenin b├╝y├╝k avantaj─▒, ganimetin payla┼č─▒m─▒na hak kazanmakt─▒. Ganimetin be┼čte biri, padi┼čah─▒n hakk─▒, ikinci be┼čte biri peygamber veya devletin hakk─▒ ve geri kalan be┼čte ├╝├ž├╝ de, m├╝cahidin ÔÇťhelal hakk─▒yd─▒ÔÇŁ.┬á Sava┼č─▒lmadan – kendiliklerinden teslim olan ┼čehirler, talan ve ya─čmaya tabi tutulmazlard─▒.

Direni┼č g├Âsterenler ise,┬á galip gelenlerin ├╝├ž g├╝n s├╝re ile ya─čmalarl─▒na a├ž─▒k olurlard─▒. S├Âylendi─čine g├Âre bu Osmanl─▒ kural─▒, Viyana ┼čehrinin 1683 y─▒l─▒nda uzun s├╝re ile ku┼čatma alt─▒nda tutularak cidd├« bir h├╝cum yap─▒lmay─▒┼č─▒na neden idi zira rivayete g├Âre Ba┼č Vezirin endi┼česi, ┼čehrin d├╝┼čt├╝kten sonra maruz kalaca─č─▒ ├╝├ž g├╝nl├╝k talan ve tahribatt─▒. ┼×ehrin d├╝┼čmesi beklenmekteydi, ├ž├╝nk├╝ lojistik kanallar kesilmi┼č ve yiyecekleri kalmam─▒┼čt─▒.

1525 y─▒l─▒nda Yeni├žeri Oca─č─▒, saraya b├╝y├╝k bir ba┼č kald─▒rmada bulundu; 1648 y─▒l─▒nda bu ba┼č kald─▒rma tekrarland─▒ ve bu ordunun saray─▒ tehdit eden ve (zaferler ile m├╝k├ófat kalmad─▒─č─▒ i├žin) ÔÇťbah┼či┼čÔÇŁ isteyen bir gruba d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝, hatta vezirlerin mukadderat─▒n─▒ bile tayin ettikleri g├Âr├╝ld├╝. (Mansel, 1996, s.221)

Zaman s├╝reci i├žinde Yeni├žerilerin te┼čkil├ót ve disiplini bozuldu; AvrupaÔÇÖda geli┼čen yeni sil├óhlar ve m├╝hendislik tekniklerine uyum g├Âsterilemedi.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun geni┼člemesi 1699 tarihli Karlof├ža Antla┼čmas─▒ ile nihayet buldu. Eski sil├óhlar ve sava┼č y├Ântemleri art─▒k yeterli de─čillerdi. Avrupa k├╝lt├╝rde, sanayide, sanatta ve bilimde b├╝y├╝k bir reformu ger├žekle┼čtirirken, Osmanl─▒ Sultanlar─▒ haremlerinde sefa yapmay─▒ ve art─▒k ordu ile sava┼ča gitmemeyi ye─člediler.

1730 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda ba┼čka bir ba┼čkald─▒r─▒ oldu ve sokak serserileri ┼čehrin kontrol├╝n├╝ ele ge├žirdiler.┬á 1826 y─▒l─▒na gelindi─činde Sultan Mahmut II nihayet yozla┼čm─▒┼č Yeni├žeri Oca─č─▒n─▒ da─č─▒tabildi ve y─▒llar i├žinde olu┼čan b├╝y├╝k geli┼čmelere g├Âre yeniden te┼čkil├ótlanmak yollar─▒n─▒ arad─▒.

1827 y─▒l─▒nda ise Osmanl─▒ Donanmas─▒, Navarin liman─▒nda birle┼čik H─▒ristiyan donanmas─▒n─▒n tuza─č─▒na d├╝┼čt├╝ ve tamamen yok edildi.

Kapit├╝lasyon haklar─▒

Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n en b├╝y├╝k hatas─▒, 1536 y─▒l─▒nda Frans─▒zlara ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ haklar ile ─░mparatorluk topraklar─▒nda serbest ticaret yapmalar─▒na izin vermesiydi.┬á Bu kapit├╝lasyon antla┼čmas─▒ 1740┬á y─▒l─▒nda g├╝ncelle┼čtirildi ve Avrupa sanayide, sanat, k├╝lt├╝r ve ekonomide de─či┼čim g├Âsterirken, Osmanl─▒ ba─člaml─▒ hale sokuldu. (Uzun├žar┼č─▒l─▒, 2011, s.118)

Asl─▒nda bu hak, GalataÔÇÖdaki Cenevizli Katolik koloniye (Aya, 2010,s.296) ─░stanbulÔÇÖun ku┼čat─▒lmas─▒nda g├Âsterdikleri (yakla┼č─▒k iki mil bir mesafede, tepeler ├╝zerine d├Â┼čenen a─ča├žlar ├╝zerinde kayd─▒r─▒larak Hali├žÔÇÖe indirilen Osmanl─▒ donanmas─▒na) yard─▒mlar─▒ nedeniyle verilmi┼č olan ferman─▒n bir uzant─▒s─▒yd─▒.

Bu nedenle, sanayide geli┼čmi┼č ├╝lkelere tek tarafl─▒ olarak ba─č─▒┼članan bu tavizler ve KuranÔÇÖ─▒n a─č─▒r tehditleri en basit modern ilerlemeleri bile yasaklad─▒─č─▒ndan,┬á b├╝t├╝n bunlar ─░mparatorlu─čun sonunu getirmeye ba┼člad─▒.

─░ngiltere ve ─░rlanda ile Baltaliman─▒ Kapit├╝lasyon Antla┼čmas─▒

T├╝rk sanayi ve ticareti, bat─▒l─▒ g├╝├žlere verilen tavizler nedeniyle b├╝y├╝k dezavantajdayd─▒.

T├╝rkler,┬á isyan etmi┼č olan M─▒s─▒rl─▒ Mehmet Ali Pa┼čaya kar┼č─▒, ─░ngiltereÔÇÖnin yard─▒m─▒na muhta├žt─▒.┬á O y─▒llarda, ├╝lkelerin ├žo─ču ithal veya ihra├ž edilen mallar ile ham maddelerin t├╝m├╝ne iki y├Ânl├╝ vergi uygulamaktayd─▒lar. ─░ngilizler, bu yard─▒m talebine olumlu cevap vermek i├žin T├╝rklerden yeni bir ticaret antla┼čmas─▒ istediler ve bu antla┼čma A─čustos 1938ÔÇÖde ─░stanbul, Baltaliman─▒ semtinde imzaland─▒. Bu antla┼čma ile ─░ngilizlere, hi├žbir vergi ├Âdemeden T├╝rkiyeÔÇÖden istedikleri ham maddeleri alabilmekte ve kendi mallar─▒n─▒ hi├žbir g├╝mr├╝k vergisi vermeden satabilmekteydiler.

Bunun sonucunda, ev veya sokak ├žal─▒ s├╝p├╝rgeleri bile ithal edildi (Aya, 2012, s.16-17) ve ÔÇť─░ngiliz Mal─▒ÔÇŁ ucuz mallar piyasay─▒ i┼čgal etti ve yerli sanayinin arta kalan─▒n─▒ da sildi. Benzer ticar├« tavizler daha sonralar─▒ ba┼čka Avrupa ├╝lkelerine, ├Ârne─čin, Fransa, Danimarka, ─░spanya, ─░sve├ž, Portekiz ve benzerlerine de tan─▒nd─▒.

Osmanl─▒ ÔÇô Prusya ili┼čkileri

Prusya ÔÇô Osmanl─▒ ili┼čkileri 1761ÔÇÖde ba┼člad─▒ fakat rivayete g├Âre, AvrupaÔÇÖda din sava┼člar─▒ ve engizisyon egemen iken, T├╝rklerin ViyanaÔÇÖy─▒ 1683ÔÇÖte ikinci kez ku┼čatmas─▒nda bir Alman Ordusu da T├╝rklere kar┼č─▒ ilk kez sava┼čm─▒┼čt─▒. Yakla┼č─▒k 500 ufak ┼čehir devletini kapsayan Kutsal Germen – Roma ─░mparatorlu─ču, ancak 1806ÔÇÖda tasfiye olmu┼čtu.┬á AlmanyaÔÇÖn─▒n birle┼čmesinden sonra, Fransa ve ─░ngiltereÔÇÖden ithal edilen mallar i├žin y├╝ksek g├╝mr├╝k vergileri kondu─čunu biliyoruz. Bu sayede Alman sanayisi k─▒sa zamanda geli┼čti. Bu kez onlar mallar─▒n─▒ ba┼čka ├╝lkelere ve ├žo─čunlukla Britanya ile rekabet halinde satmaya muhta├žt─▒lar.

Sultan Mustafa III orduyu yenile┼čtirmeyi denedi. Astronomiye kar┼č─▒ ilgisi nedeniyle, FransaÔÇÖdan baz─▒ kitaplar ve ayr─▒ca t─▒p ├Â─črenimi i├žin balmumundan yap─▒lm─▒┼č insan v├╝cudu organlar─▒ getirtti.

PrusyaÔÇÖn─▒n ufak bir ├╝lke iken Rusya ile olan yedi-y─▒l sava┼člar─▒n─▒ (1756-1763) kazanmas─▒na ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒. Bunun ancak ├žok iyi ve uza─č─▒ g├Ârebilen m├╝neccimlerle m├╝mk├╝n olabilece─čini san─▒yordu. Prusya Kral─▒na bir el├ži g├Ânderdi ve ondan ├╝├ž m├╝neccim yollamas─▒n─▒ talep etti.

Kral Frederik ┼ču cevab─▒ verdi: ÔÇťSultan─▒n─▒za deyin ki, iyi bir orduya sahip olmak, bu orduyu sulh zaman─▒nda sava┼ča haz─▒r olacak ┼čekilde talim ettirmek ve hazineyi dolu tutmak, benim ├╝├ž tane m├╝neccimim olmu┼čtur. Sultan─▒n─▒za deyin ki, ba┼čka m├╝neccimler yoktur.ÔÇŁ (Karal, 2011, s.165)

Sultan Mahmut II, ÔÇťKayzerÔÇÖden asker├« dan─▒┼čmanlar talep etmi┼čtiÔÇŁ; o da AnadoluÔÇÖya Y├╝zba┼č─▒┬á┬á MoeltkeÔÇÖyi (Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke) yollam─▒┼čt─▒.┬á M─▒s─▒r valisi Mehmet Ali Pa┼ča isyan etmi┼č ve yakla┼č─▒k 40.000 ki┼čilik modern bir ordu ile AnadoluÔÇÖda ilerlemekteydi.

Osmanl─▒ ordusu da say─▒ca e┼čitti, fakat ├žad─▒rlar─▒ yoktu ve son sekiz ayda salg─▒n hastal─▒klardan eziyet ├žekmi┼člerdi.┬á ─░ki ordu kar┼č─▒l─▒kl─▒ mevzilere girdi─či vakit, kumandan─▒n dan─▒┼čmanlar─▒ olan gen├ž Prusyal─▒ subaylar, kumandan Haf─▒z Pa┼čaÔÇÖya derhal h├╝cum ettikleri takdirde galip gelebileceklerini s├Âyledi. G├╝nlerden Cuma g├╝n├╝ idi ve ordu i├žindeki dinsel dan─▒┼čmanlar, ÔÇťKuranÔÇÖa g├Âre Cuma g├╝nleri sava┼čmak caiz de─čildirÔÇŁ deyince bu ger├žekle┼čemedi.

Ertesi g├╝n Prusyal─▒ subaylar Pa┼čaÔÇÖya, geceleyin ani bir s├╝rpriz h├╝cuma ge├žilmesini tavsiye etti fakat bu da ret edildi, ├ž├╝nk├╝ b├Âyle bir h├╝cum SultanÔÇÖ─▒n ordular─▒n─▒n ┼čan─▒na yak─▒┼čmazd─▒.┬á Bu arada M─▒s─▒r Ordusu, Osmanl─▒ Ordusunu ├žember i├žine almaya ba┼člad─▒. Moeltke, ordunun derhal geri ├žekilmesi gerekti─čini s├Âyledi. L├ókin bu defa da kumandan geri ├žekilmenin korkakl─▒k olaca─č─▒n─▒ s├Âyledi. M─▒s─▒r ordusu h├╝cuma ge├žti ve d├Ârt saat i├žinde Osmanl─▒ ordusu binlerce ├Âl├╝ vererek tamamen yok edildi. (Karal, 2011, s.141)

Moeltke daha sonralar─▒ AlmanyaÔÇÖya d├Ând├╝, T├╝rkler hakk─▒nda bir kitap yazd─▒ ve bu sayede Almanlar T├╝rkleri tan─▒maya ba┼člad─▒. Moeltke 1857 y─▒l─▒nda Prusya Ordusuna otuz y─▒l s├╝reyle Genel Kurmay Ba┼čkan─▒ oldu ve Mare┼čal r├╝tbesine ├ž─▒kar─▒ld─▒. (Karal, 201, s.165). Bu olay, Do─ču ve Bat─▒ ├╝lkelerinin zihniyetleri aras─▒ndaki b├╝y├╝k fark─▒ a├ž─▒klamaya yeterlidir.

19ÔÇÖcu y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─činde ve Otto von BismarckÔÇÖ─▒n ba┼ča ge├žmesine kadar, PrusyaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuna kar┼č─▒ davran─▒┼č─▒ temelde s─▒cak idi, fakat ayn─▒ zamanda di─čer Avrupa Konseyi ├╝lkeleri ile olan daha ├Âncelikli ili┼čkilere dokunulmamas─▒na da dikkat edilmekteydi. Prusya her vesile ├ž─▒kt─▒─č─▒ zaman, dost bir arabulucu olarak davrand─▒ ve Yak─▒n Do─ču m├╝zakerelerinde Osmanl─▒lar─▒n menfaatine dikkat etti. Bu yakla┼č─▒m, 1829 tarihindeki Edirne Antla┼čmas─▒nda ve K─▒r─▒m harbini (1853-1856) takip eden sulh m├╝zakerelerinde etkili oldu. (├ľnc├╝, 2003, s.6)

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun AvrupaÔÇÖn─▒n B├╝y├╝k G├╝├žleri ile ili┼čkileri

Alman-Osmanl─▒ ili┼čkileri, Abd├╝lhamit II devrinde zirveye ├ž─▒kt─▒.┬á Alman Milli Birli─činin kurulmas─▒ ve Bismark ├ža─č─▒nda ili┼čkiler ├žok yak─▒nla┼čm─▒┼čt─▒ fakat Bismark bir sulhsever idi ve Do─ču Meselelerine kar─▒┼čmak istemiyordu. (Karal, 1962, s.161)

1877-78ÔÇÖde RusyaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ya kar┼č─▒ sava┼č─▒nda T├╝rkler tamamen yenilmi┼č ve Ruslar bug├╝nk├╝ Ye┼čilk├Ây hava alan─▒n─▒n bulundu─ču AyastefanosÔÇÖa kadar gelmi┼člerdi. ─░ngiltere m├╝dahale etti ve donanmas─▒n─▒ Bo─čazÔÇÖa yollad─▒. T├╝rkler en a─č─▒r sulh ┼čartlar─▒n─▒ ve kendileri m├╝flis durumdayken 30 milyon alt─▒n tazminat ├Âdemeyi kabul ettiler. (Aya, Osmanl─▒, s.34).

Britanya, a─č─▒r ┼čartlar─▒ hafifletmek i├žin, 13.7.1878 tarihinde, BerlinÔÇÖde yeni bir Konferans tertipledi. Ruslara ba┼čka tavizler verildi, ├Ârne─čin Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čundaki H─▒ristiyanlar─▒ korumak gibiÔÇŽ K─▒br─▒s, bor├žlar kar┼č─▒l─▒─č─▒ ─░ngiltereÔÇÖye kiraya verildi ve daha sonra Britanya Krall─▒─č─▒na ba─čl─▒ bir ─░ngiliz kolonisi haline geldi. (Aya, Osmanl─▒, s.36)

Bismark, uzak ├╝lkelerde kurulan kolonilere kar┼č─▒yd─▒. Her ne kadar Afrika ve Yeni GineÔÇÖde baz─▒ Alman yerle┼čim birimleri olmu┼čsa da, bunlar tatmink├ór de─čillerdi. ┬áDi─čer yandan, yeni m├╝stemlekeler i├žin ├žok g├╝├žl├╝ bir donanma gerekliydi ve AlmanyaÔÇÖn─▒n co─črafik konumu baz─▒ zorluklar arz ediyordu (Karal, 1962, s.170).┬á Bu nedenle, Almanya AnadoluÔÇÖnun verimli topraklar─▒na kar┼č─▒ ilgi g├Âsterdi ve T├╝rklerle kurulacak bir ittifak─▒n Fransa, Rusya ve BritanyaÔÇÖya kar┼č─▒ vuku bulabilecek bir sava┼čta ├žok de─čerli olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Almanya aras─▒ndaki K├╝lt├╝rel ili┼čkiler

Abd├╝lhamit II, ─░ngiltere veya FransaÔÇÖya g├╝venmezdi ve sevmezdi. H─▒ristiyan i┼čadamlar─▒ kanal─▒yla Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda ├žok b├╝y├╝k ekonomik g├╝├ž edinmi┼člerdi ve her ├že┼čit mal─▒ ihra├ž etmekteydiler. 1876 tarihindeki Tanzimat Ferman─▒ ve Anayasaya g├Âre b├╝t├╝n vatanda┼člara e┼čit haklar tan─▒nm─▒┼čt─▒ ve sat─▒lan mallar─▒n i├žinde sil├óhlar da vard─▒. ┬áErmeniler bu serbestli─či hemen kulland─▒lar ve her evde kad─▒nlar i├žin bile, birden fazla silah edinildi. (Karal, 1952, s.173)

Abd├╝lhamit IIÔÇÖ in AlmanyaÔÇÖya kar┼č─▒ olan sempatisi (veya ihtiyac─▒) yeni k├╝lt├╝rel ba─člar─▒n kurulmas─▒na yol a├žt─▒ ve baz─▒ subaylar AlmanyaÔÇÖya ├Â─črenim i├žin yolland─▒. Almanya da Wettendorf kumandas─▒nda bir grubu askeri dan─▒┼čman olarak yollad─▒. Birka├ž y─▒l sonra bunun yerine Von der Goltz kumandas─▒nda daha b├╝y├╝k bir heyet yolland─▒. Alman Detusche Bank ─░stanbulÔÇÖda bir ┼čube a├žt─▒ ve Alman mallar─▒ ile ordu malzemesinin ithalat─▒ ba┼člad─▒. (Karal, 1962, s.174)

1889 y─▒l─▒nda ─░mparator Giyom II, di─čer ad─▒yla Kayzer Wilhelm II ─░stanbulÔÇÖu ziyaret etti ve Abd├╝lhamit II ile arkada┼čl─▒k kurdu. Bu ziyaretin onuruna, ┼ču anda Sultanahmet meydan─▒nda bulunan ÔÇťAlman ├çe┼čmesiniÔÇŁ ─░stanbul ┼čehrine hediye etti.┬á Kayzer Wilhelm II seyahatine devam etti, ┼×am, Kud├╝s ve Hayfa ┼čehirlerine gitti ve burada Araplar ve Yahudiler taraf─▒ndan b├╝y├╝k sevgi ile kar┼č─▒land─▒. Kayzer,┬á b├Âylece 300 milyon M├╝sl├╝manÔÇÖ─▒n dostu oldu─čunu g├Âsterdi. (Karal, 1962, s.177)

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Almanya aras─▒ndaki s─▒na├« ili┼čkiler┬á

1888 y─▒l─▒nda Almanlara, ─░stanbul ÔÇô ─░zmit aras─▒ demiryolunu i┼čletmek ve AnkaraÔÇÖya kadar uzat─▒lmas─▒ imtiyaz─▒ verildi. Eski┼čehir ÔÇô Konya aras─▒ demiryolu 1896ÔÇÖda tamamland─▒. Projeye g├Âre demiryolu Ba─čdat ve BasraÔÇÖya kadar uzat─▒lacakt─▒.┬á Britanya bu demiryolu hatt─▒ imtiyaz─▒ i├žin Almanlarla rekabet halindeydi, fakat projenin uygulanmas─▒ Almanlara verildi.

Bu demiryolu hatt─▒n─▒ d├Â┼čemek i├žin olu┼čturulan yeni ┼čirketin sermayesinin y├╝zde 40ÔÇÖ─▒ Alman Deutsche Bank ve di─čer y├╝zde 40ÔÇÖ─▒ da Frans─▒z Osmanl─▒ Bankas─▒ taraf─▒ndan temin edildi. Geri kalan % 20 hisse ise, de─či┼čik hissedarlar─▒n oldu. Bitirilen ve i┼čletmeye a├ž─▒lan demiryolu hatlar─▒, civardaki kasaba ve k├Âylerde tar─▒m ve ticaretin derhal artmas─▒nda etkin oldu. Yat─▒r─▒m hissedarlara k├ór veriyordu. Bu demiryolu s├Âzle┼čmesi ile verilen te┼čvik veya kapit├╝lasyonun bir maddesi ├žok ├Ânemliydi. Buna g├Âre, demiryolunun ge├žece─či arazinin co─čraf├« ve topo─čraf├«k tercihleri yap─▒mc─▒ ┼čirkete b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. Buna g├Âre, demiryolunun sa─č ve solunda 20ÔÇÖ┼čer kilometrelik bir arazi ┼čeridinin de─čerlendirilmesi de, ├Ârne─čin ta┼č ocaklar─▒, madenler ve bu ┼čerit ├╝zerindeki di─čer t├╝m kaynaklar, yeni petrol sondajlar─▒ d├óhil, yap─▒mc─▒ ┼čirkete b─▒rak─▒lmaktayd─▒.┬á Bir rivayete g├Âre, bu toprak ┼čeridine AlmanyaÔÇÖdan gelecek muhacirler yerle┼čtirilecek ve fiiliyatta m├╝stakil bir Alman ┬átopra─č─▒ ┬áolu┼čturulacakt─▒. Britanya, Hindistan yolu ├╝zerinde olan BasraÔÇÖya kadar olan bu geni┼člemeden haliyle rahats─▒zd─▒.

Balkanlarda İsyanlar 

1912 y─▒l─▒nda RusyaÔÇÖn─▒n te┼čviki ile Balkanlardaki Ortodoks H─▒ristiyan milletler (S─▒rbistan, Arnavutluk, Karada─č, Romanya, Yunanistan ve Bulgaristan) toptan isyan ettiler ve Osmanl─▒ ordular─▒ b├╝t├╝n sava┼člar─▒ kaybederek ─░stanbulÔÇÖa do─čru ├žekildiler.┬á Bu ├╝lkelerdeki be┼č milyondan fazla M├╝sl├╝man ahali, k├Âylerini, arazi ve varl─▒klar─▒n─▒ terk ederek AnadoluÔÇÖya hicret ettiler ve bu arada bir an evvel gitmeleri i├žin katliamlara maruz kald─▒lar.

Bat─▒l─▒ ├╝lkeler, T├╝rklerin topyek├╗n yenilerek AvrupaÔÇÖdaki topraklar─▒n─▒ kaybetmelerinden sevin├ž duymaktayd─▒lar. Bu konudaki reaksiyonlar─▒ Kas─▒m 1912ÔÇÖde, 2700 askerden olu┼čan m├╝┼čterek bir orduyu (─░ngiliz-Frans─▒z-Alman-Avusturya) ─░stanbulÔÇÖa yollamalar─▒ ve ─░stanbulÔÇÖdaki M├╝sl├╝manlar─▒n, Balkanlarda olanlardan dolay─▒ yerli H─▒ristiyanlardan ├Â├ž alma ihtimalini ├Ânlemek olmu┼čtur. Bu karma┼ča i├žinde J├Ân T├╝rkler (Enver-Talat-Cemal ve arkada┼člar─▒) Bab─▒ AliÔÇÖyi basarak bir h├╝k├╝met darbesi yapt─▒lar. Enver, Harbiye Bakan─▒ oldu.

Yeni h├╝k├╝met bat─▒l─▒ g├╝├žleri tatmin etmeyi denedi. Jandarma te┼čkil├ót─▒n─▒n yeniden yap─▒land─▒r─▒lmas─▒ i┼či Frans─▒zlara, donanman─▒n yeniden d├╝zenlenmesi ve halktan toplanan ba─č─▒┼člarla ÔÇśdrednotÔÇÖ s─▒n─▒f─▒ iki sava┼č gemisinin al─▒m─▒ da BritanyaÔÇÖya verildi (Aya, 2009, s.220).┬á Kara ordusunun reformu tekrar Almanlara verildi.┬á General Von der Goltz, 1882 y─▒l─▒ndan beri T├╝rk ordusunun reformu ile u─čra┼čmaktayd─▒ ve bu konuda 4000 sayfadan daha fazla asker├« ders veya ne┼čriyat─▒ terc├╝me edilerek bas─▒lm─▒┼čt─▒.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile AlmanyaÔÇÖn─▒n ittifak─▒

May─▒s 1913ÔÇÖte Osmanl─▒lar, Alman Kayzer Wilhelm IIÔÇÖden bir ÔÇťOrdu Reform HeyetiÔÇŁ yollamas─▒n─▒ talep ettiler. ─░mparator, disiplini ile ├╝n yapm─▒┼č olan General Liman von Sanders ve 42 ki┼čilik bir subay heyetini, Ekim 1913ÔÇÖte yollad─▒.┬á Liman von Sanders, 5 y─▒l s├╝re i├žin ├žok geni┼č yetkilerle g├Âreve getirildi; yetkileri Harbiye Bakan─▒na e┼čit veya daha fazla idi. (├ľzg├╝ld├╝r, 1993, s.305)

Ar┼čid├╝k FerdinantÔÇÖ─▒n 28 Haziran 1914 g├╝n├╝ SaraybosnaÔÇÖda suikastla ├Âld├╝r├╝lmesi, Avusturya ÔÇô Macaristan ─░mparatorlu─čuna, birinci d├╝nya sava┼č─▒n─▒n beklenilenden ├žok daha erken ba┼člat─▒lmas─▒ i├žin bahane oldu. Almanlar─▒n Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n stratejik konum ve insan g├╝c├╝ne ihtiyac─▒ vard─▒; Osmanl─▒lar ise, ufukta g├Âr├╝nen Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ i├žin bir m├╝ttefike muhta├ž idiler, ├ž├╝nk├╝ bun konuda ─░ngiltereÔÇÖye vaki ├Ânceki ba┼čvurular─▒ ret edilmi┼čti. Fransa ve RusyaÔÇÖya 1914 ilkbahar─▒nda yap─▒lan teklifler de ayn─▒ ┼čekilde ret edilmi┼čti.

T├╝rklerin ihtiyac─▒ yaln─▒z yeni bir ordu, disiplini ve talim de─čildi. Ayn─▒ zamanda, sil├óh, cephane ve (Duyunu Umumiye idaresi alt─▒ndaki maliye nedeniyle) aylarca ├Âdenemeyen subay maa┼člar─▒ i├žin paraya ihtiya├žlar─▒ vard─▒.┬á Almanya ile ittifak ka├ž─▒n─▒lmazd─▒. AlmanyaÔÇÖda tahsil g├Âren ve KayzerÔÇÖin sevdi─či gen├ž Harbiye Naz─▒r─▒, AvrupaÔÇÖda 28 Temmuz 1914ÔÇÖte ba┼člam─▒┼č olan I D├╝nya Sava┼č─▒na,┬á Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunu aylar sonra s├╝r├╝kledi.

B├╝t├╝n d├╝nyada,┬á 1915 y─▒l─▒ ortalar─▒nda, Do─ču Vilayetlerinde ba┼člat─▒lan tehcirin kimin taraf─▒ndan emredildi─či hususunda yanl─▒┼č bir g├Âr├╝┼č vard─▒r. B├╝t├╝n taraflar T├╝rk h├╝k├╝metini sorumlu tutar. H├ólbuki Do─ču vilayetlerinde Ermeniler isyan ederek Rusya Cephesinde T├╝rklerin yenilgisinde etkin olmu┼člard─▒ ve Nisan 1915ÔÇÖte Van ┼čehrini i┼čgal ederek, ordunun ├Ânemli b├╝t├╝n lojistik ba─člar─▒n─▒ kesmi┼člerdi.┬á M├╝ttefik ordular─▒ 25 NisanÔÇÖda GeliboluÔÇÖya ├ž─▒km─▒┼čt─▒ ve ge├žici tehcir ve isk├ón kanunu da b├╝t├╝n bunlardan sonra 27 May─▒s 1915ÔÇÖte il├ón edildi.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ tarihinde, T├╝rkiye-Almanya ittifak─▒na ait baz─▒ belgeler:

B├╝y├╝kel├ži Wangenheim taraf─▒ndan, Almanya D─▒┼či┼člerine yollanan, ─░stanbul, 24 Temmuz 1914 tarihli mektuptan, (Ernst, 1944, s.16).

ÔÇťT├╝rklerin ┼čart─▒, sava┼č halinde KayzerÔÇÖin Alman askeri heyetini T├╝rkiyeÔÇÖde b─▒rakmas─▒yd─▒. Buna kar┼č─▒l─▒k olarak da, T├╝rkiye bir form├╝l bularak T├╝rk Ordusunun Ba┼č Kumandanl─▒─č─▒ ile, yer de─či┼čtirecek t├╝m ordunun d├Ârtte birinin ger├žek idaresini sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda Alman heyetine b─▒rak─▒lacakt─▒. Bu konudaki g├Âr├╝┼čmeler b├╝y├╝k gizlilik i├žinde yap─▒lacak ve T├╝rk bakanlar─▒n─▒n bile haberi olmayacakt─▒ÔÇŽÔÇŁ

Alman ┼×ans├Âlyesinden ─░stanbul Alman El├žili─čine, Berlin, Temmuz 18, 1914:

< Paragraf 3:┬á Sava┼č halinde Almanya askeri heyetini T├╝rkiyeÔÇÖde b─▒rakacakt─▒r. T├╝rkiye ise, (T├╝rk) Genel Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ (Alman) askeri heyetine vermeyi garanti edecektir.>

─░ttifak Anla┼čmas─▒ndan baz─▒ maddeler.┬á ─░stanbul, Tarabya, 2 A─čustos 1915 (Epkenhans, 2001):

S.42: < Katliamlar: Avrupal─▒lar ve Amerikal─▒lar, M├╝sl├╝manlar─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi ve H─▒ristiyanlar─▒n katli hakk─▒nda tamamen farkl─▒ reaksiyonlar g├Âstermektedirler. H─▒ristiyanlar talihsiz maktul oldu─ču vakit, olay man┼čet yap─▒larak dramatize edilmekte ve ÔÇťkanl─▒ T├╝rkÔÇŁe ├Ârnek olarak g├Âsterilmektedir. Di─čer taraftan, masum M├╝sl├╝manlar katledildi─či vakit olay haber edilmemekte veya yanl─▒┼č duyurulmaktad─▒r. Bu durum, Ermenilerin ├žocuklar─▒ imi┼č gibi, ─░ngilizlerin himayelerine girdi─či Berlin Antla┼čmas─▒ndan bu yana g├Âzle g├Âr├╝n├╝r ┼čekilde ger├žektir >.

S.46: < On sekizinci y├╝zy─▒lda bir H─▒ristiyan tarih├ži ┼č├Âyle yazm─▒┼čt─▒: ÔÇťAvrupal─▒ H─▒ristiyanlar, Yobaz Do─čulu H─▒ristiyanlar─▒n bu bayatlam─▒┼č masallar─▒n─▒ adeta su hendeklerinde bal─▒km─▒┼č gibi tutup ├ž─▒karmalar─▒ndan utan├ž duymal─▒d─▒rlar. ÔÇťT├╝rkÔÇŁ hakk─▒ndaki ├Ânyarg─▒lar ve haks─▒z de─čerlendirmeler bu t├╝r kaynaklardan ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bunun i├žindir ki, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n s├Âzleri ile:

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin meden├« ├╝lkelerin g├Âz bak─▒┼člar─▒ ile de─čerlendirilmesi, hata ve ├Âfke ile maluld├╝r.ÔÇŁ ┬á>

─░ki ├╝lke aras─▒ndaki mutabakata g├Âre, ordu kumandan─▒ Alman oldu─ču vakit, kurmay ba┼čkan─▒ T├╝rk olacakt─▒ (Liman von Sanders ve ─░zzet Pa┼ča). Ordu kumandan─▒ T├╝rk oldu─ču vakit, kurmay ba┼čkan─▒ Alman olacakt─▒, ├Ârne─čin Enver Pa┼ča ve kurmay─▒ General Bronsart von Schellendorf, 4ÔÇÖc├╝ ordu komutan─▒ Cemal Pa┼ča ve kurmay─▒ albay Kress von Kressentein,┬á 6ÔÇÖc─▒ Ordu Komutan─▒ General von der Goltz ve kurmay ba┼čkan─▒ General Ali ─░hsan SabisÔÇŽgibi.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda, T├╝rk-Alman asker├« i┼čbirli─či, disiplin ve kahramanl─▒klar─▒, inan─▒lmas─▒ zor ilgin├ž safhalarla doludur; ├Ârne─čin Mustafa KemalÔÇÖin GeliboluÔÇÖda bir yarbay olarak ileri g├Âr├╝┼č├╝ ve k─▒sa zamanda General Liman von Sanders taraf─▒ndan de─čerlendirilmesi gibiÔÇŽ

Di─čer ├Ânemli bir olay, 1914 Noel zaman─▒nda, Enver Pa┼ča ile vekili General von Schellendorf taraf─▒ndan planlanan ve felaketle sonu├žlanan Rus ordusuna kar┼č─▒ h├╝cum idi. Sanders, mevsimin ├žok so─čuk k─▒┼č ve arazinin y├╝ksek da─člarla kap─▒l─▒ olmas─▒ nedeniyle 3ÔÇÖc├╝ Ordu taraf─▒ndan uygulanacak bu plana kar┼č─▒yd─▒. Ordunun ikmal hatlar─▒ yoktu,┬á yiyecek ve hatta k─▒┼č mevsimi giyecekleri yoktu. ┬áLojistik malzemeleri ta┼č─▒yan ├╝├ž geminin yar─▒ yolda Rus donanmas─▒ taraf─▒ndan bat─▒r─▒lmas─▒, bu harek├ót─▒n daha ba┼člamadan durdurulmas─▒n─▒ gerektirirdi.┬á Harp okulunda EnverÔÇÖin hocas─▒ olan 3ÔÇÖ├ž├╝ ordu kumandan─▒, bu denli yokluklar i├žinde bu harek├óta kar┼č─▒yd─▒. Enver Pa┼ča 3ÔÇÖ├ž├╝ Ordu kumandan vekili olarak h├╝cum emrini verdi ve bu 60.000 kadar askerin en b├╝y├╝k asker├« bir felaketle ├Âlmesine sebep oldu. Askerler, a├žl─▒k, salg─▒n hastal─▒k, so─čuk ve y├╝ksek da─č ge├žitlerinde Ermeni ihtilalc─▒lar─▒n direni┼či nedeniyle, ma─čaralarda ve a├ž─▒k arazide buzdan heykeller gibi dondu. Bu, Osmanl─▒ Ordusunun, kendini be─čenme nedeniyle, tarihteki en k─▒sa s├╝rede yenili┼či oldu. Fakat General von Bronssart ve Enver Pa┼ča bu felaket s─▒ras─▒nda, derin karlar i├žinde en ├Ân hatlarda idiler. Yanlar─▒nda atlar─▒ vard─▒ ve Rus ordusuna esir d├╝┼čmekten son anda kurtuldular.

1915 ┼×ubat ay─▒nda ve S├╝vey┼č cephesinde, 12.000 ki┼čilik bir T├╝rk ordusunun kanal─▒ ge├žmek i├žin kullanacaklar─▒ dubalar─▒ da ta┼č─▒yarak ├ž├Âl├╝ birka├ž g├╝nde yaya olarak a┼čt─▒─č─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz.┬á Bu imk├óns─▒z yaya ├ž├Âl ge├ži┼č harek├ót─▒, Von KressenteinÔÇÖ─▒n daha ├Ânce giderek ├ž├Âlde birka├ž su kuyusu a├žmas─▒ sayesinde m├╝mk├╝n oldu.┬á ─░ngilizlerin daha ├Ânden haberleri olmu┼čtu ve T├╝rkleri bekliyorlard─▒. T├╝rkler, 2.000 askerini bu harek├ótta kaybetti ve odu yenilmi┼č olarak FilistinÔÇÖe geri d├Ând├╝, fakat ├ž├Âl├╝n gidi┼č-geli┼č olarak yaya a┼č─▒lm─▒┼č olmas─▒ tarihe ge├žti.

Ba─čdat cephesinde 6ÔÇÖc─▒ Ordu, Ba─čdatÔÇÖ─▒ almak niyetiyle HindistanÔÇÖdan gelen General Townsend kumandas─▒ndaki ─░ngiliz ordusunu ├žembere ald─▒. ─░ngiliz Ordusunun yiyece─či┬á ve hari├žten de yard─▒m imk├ón─▒ kalmad─▒. Ordu ko┼čum hayvanlar─▒n─▒ keserek yemeye ba┼člad─▒ fakat Hintli askerler bu eti yemediler. Be┼č ayl─▒k bir muhasaradan sonra 13.400 ki┼čilik ordu T├╝rklere teslim oldu. 6ÔÇÖc─▒ ordunun 1916 y─▒l─▒nda kazand─▒─č─▒ bu Kut zaferi tarihe ge├žti.┬á General Townsend ─░stanbulÔÇÖa yolland─▒ ve B├╝y├╝kadaÔÇÖda esir tutuldu. 1918ÔÇÖdeki Mondros ate┼čkesinden sonra serbest kalmas─▒na ra─čmen┬á adada ya┼čamay─▒ tercih┬á etti ve 1924 y─▒l─▒nda burada ├Âld├╝.

6ÔÇÖc─▒ Ordu Kumandan─▒ Colmar van der Goltz, Ba─čdat ┼čehrinde tif├╝s hastal─▒─č─▒ nedeniyle y├╝ksek ate┼č alt─▒nda yatmaktayd─▒ ve ordusunun zaferini g├Âremeden hastal─▒ktan ├Âld├╝. ─░stanbul, Tarabya ÔÇÖdeki Alman El├žili─či bah├žesinde, tabutu ├╝zerine Alman ve T├╝rk bayraklar─▒ konularak g├Âm├╝lmeyi vasiyet etti. Olay─▒n tuhafl─▒─č─▒ GoltzÔÇÖun tif├╝sten dolay─▒ ├Âl├╝m├╝yd├╝. Bilindi─či gibi, tif├╝s mikrobu bir giysiden di─čerine mikroplu bitin ge├žmesi ve hastay─▒ ─▒s─▒rmas─▒ ile yay─▒l─▒r ve dolay─▒s─▒yla insan ve elbiseleri y─▒kanmad─▒─č─▒ ve temiz tutulmad─▒─č─▒ hallerde bula┼č─▒r.┬á Tif├╝s hastal─▒─č─▒ b├╝t├╝n ordu ko─ču┼člar─▒nda melek CebrailÔÇÖin en etkin hizmetk├ór─▒yd─▒ ve askerleri ko─ču┼člar─▒nda sava┼ča gitmeden ├Âld├╝rmekteydi. (Son Amerikan El├žisi Abraham Elkus, iki ├╝lke aras─▒ndaki siyasi m├╝nasebetler 1917ÔÇÖde kesildi─či vakit gidemedi. Sebep, o da tif├╝s hastal─▒─č─▒na yakaland─▒ fakat sonra iyile┼čebildi).

T├╝rk ve Almanlar─▒n, yolda┼č sadakatiyle birlikte sava┼čmalar─▒n─▒n ve ├Âlmelerinin hat─▒ralar─▒, her t├╝rl├╝ takdirin ├╝zerindedir. Ancak, Birinci D├╝nya sava┼č─▒ bitiminde Almanya ve T├╝rkiyeÔÇÖnin teslimlerinden sonra kurulan lin├ž mahkemeleri, adaletsizlik, ikiy├╝zl├╝l├╝k ve rezalete g├Âm├╝lm├╝┼člerdi. ─░stanbulÔÇÖda Kurulan Askeri Mahkeme,┬á vatan─▒ savunan bir├žok ki┼čiyi g─▒yaplar─▒nda ├Âl├╝me mahk├╗m etmi┼čti ve bunlar─▒n i├žinde Atat├╝rk ve t├╝m yard─▒mc─▒lar─▒ da vard─▒. Mahkeme edilenlerin savunma i├žin avukat tutmak hakk─▒ yoktu, yaz─▒l─▒ zab─▒tlar tutulmuyordu ve duru┼čmalar adeta lin├ž davalar─▒na benziyordu.

─░ttihat ve Terakki H├╝k├╝meti ├╝yeleri, bir denizalt─▒ ile AlmanyaÔÇÖya iltica etmi┼člerdi. Cemal Pa┼ča TiflisÔÇÖe gitti ve orada bir Ermeni suikast├ž─▒ taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. Talat Pa┼ča, kimli─čini saklayarak BerlinÔÇÖde kald─▒ fakat Ermeniler onu da bularak Mart 1921ÔÇÖde evinin ├Ân├╝nde onu ├Âld├╝rd├╝ler. Bu cinayetler art─▒k haber bile de─čillerdi ├ž├╝nk├╝ Ermeni Nemesis te┼čkilat─▒ bulduklar─▒ T├╝rk├╝ ├Âld├╝r├╝yordu ve bunlar─▒n i├žinde RomaÔÇÖda ├Âld├╝r├╝len ba┼č vezir Sait Halim Pa┼ča da vard─▒.

1921 y─▒l─▒ Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ndan sonraki y─▒llarda da Almanya kasvet i├žindeydi ve Adolf Hitler g├╝├ž kazanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Siyaset hayat─▒,┬á halk─▒n uzun y─▒llard─▒r al─▒┼čk─▒n olduklar─▒ otoriter h├╝k├╝metin devrilmesi ┼čokundan hen├╝z s─▒yr─▒lamam─▒┼čt─▒.┬á Yeni kurulan Parlamento sistemi,┬á partizanl─▒─č─▒n vah┼četine kurban ediliyordu ve bu nedenle istikrarl─▒ h├╝k├╝met kurulam─▒yordu.

Talat Pa┼ča cinayetinin mahkemesi, reziline bir komediye d├Ân├╝┼čt├╝. Talat Pa┼ča Ermenileri daha ├Ânce T├╝rkiyeÔÇÖde ├Âld├╝rmekten dolay─▒ su├žlu bulundu; onun katili Tehlirian ise su├žsuz bulundu. Alman h├ókimler, galiplerin ve Ermenilerin tazyikine teslim oldular.

Liman von Sanders ve Protestan Alman vaiz Dr. Johannes Lepsius, bilirki┼či olarak mahkemeye ├ža─čr─▒ld─▒lar. Liman von Sanders, kendi devrindeki Alman B├╝y├╝kel├žisinden ve kendisinin Osmanl─▒ Ordusunun Ba┼čkumandan─▒ olmas─▒ndan bahsetmedi. Talat Pa┼ča aleyhinde ┼čahitlik yapmad─▒ fakat hakikatlerin yaln─▒z bir ├žeyre─čini s├Âyledi. Bu nedenle, ifadesi lehte olaca─č─▒na aleyhte oldu.

Bronsart von SchellendofÔÇÖa daha ├Ânce bir haber yollanm─▒┼č olmas─▒na ra─čmen, ┼čahitlik i├žin mahkemeye ├ža─č─▒r─▒lmad─▒. Mahkemenin karar almas─▒ndan sonra, gazetede yay─▒nlanan bir makale ile mahkeme karar─▒na tepkisini bildirdi.

Sonu├ž

Mevcut tarihi olaylar ┼čunlar─▒ g├Âstermektedir:

1- T├╝rk ve Alman Devletleri ve halklar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkiler olduk├ža sakin, i┼čbirlik├ži ve her zaman b├╝t├╝n taraflar─▒n yarar─▒na olmu┼čtur.

2- Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču i├žindeki Protestan ve Katolik Misyonerler, bar─▒┼č─▒ bozamayacak kadar az say─▒dayd─▒lar. Fakat fanatik Dr. LepsiusÔÇÖun ithamlar─▒ bunun haricindedir. ─░stanbulÔÇÖda ge├žirdi─či bir ay i├žinde Alman El├žili─či taraf─▒ndan bile ho┼č kar┼č─▒lanmam─▒┼č ve yaln─▒z Ermeniler ve Morgenthau taraf─▒ndan bilgilendirilmi┼čti.

Franz Werfel traf─▒ndan yaz─▒lan ÔÇťMusa Da─č─▒mda 40 G├╝nÔÇŁ kitab─▒ ger├žeklere dayanm─▒yordu fakat genelde T├╝rklere kar┼č─▒ olan d├╝┼čmanl─▒k ve ├Ân yarg─▒lara b├╝y├╝k katk─▒lar sa─člad─▒.

3- Bu konuda Alman Bas─▒n─▒ ve H├╝k├╝metinin, ÔÇťtarih hakk─▒ndaki kara-delik bilgi bo┼člu─čuÔÇŁ bu g├╝n dahi dergilerde, TV programlar─▒nda, haberlerde ve bilgisiz siyaset├žilerin konu┼čmalar─▒nda devam etmekte ve iki cesur onurlar─▒na d├╝┼čk├╝n halk aras─▒ndaki m├╝kemmel dostlu─ču g├Âlgelemektedir. Sahte veya tahrif edilmi┼č belgelerin kar┼č─▒s─▒nda, ret edilmesi m├╝mk├╝n olmayan ger├žek belgeler mevcuttur. Maalesef Alman akademik kurulu┼člar, bas─▒n ve di─čer kurumlar bu konunun yeteri kadar derinine inmemi┼čler ve ┼čunlar─▒ ke┼čfedememi┼člerdir:

a-┬á Solomon Tehlirian davas─▒na ait t├╝m tutanaklar, http://armenians-1915.blogspot.com/2009/06/2893-full-transcript-of-soghomon.html┬á linkinde ─░ngilizce lisanda mevcuttur. Bunu okuyanlar b├╝t├╝n ┼čahitlerin yaln─▒z daval─▒ taraf─▒ndan g├Âsterildi─čini, bunlar─▒n j├╝riye masallar anlatt─▒klar─▒n─▒, fakat her ┼čeyi A dan ZÔÇÖ ye kadar bilen General Liman von SandersÔÇÖin Ba┼čkumandan olarak b├╝t├╝n askeri harek├óttan sorumlu oldu─čunu, di─čer taraftan Osmanl─▒ Harbiye Naz─▒r─▒ ad─▒na resmi belgeleri imzaya yetkili General Bronsart von SchellendorfÔÇÖun da mahkemeye davet edilmedi─čini ve bildiklerini s├Âylemesine f─▒rsat verilmedi─čini anlayabilirler.

─░lgili olanlar ÔÇťThe Genocide of TruthÔÇŁ kitab─▒n─▒n sayfa 363ÔÇÖte 37 no.lu notu da okuyabilirler. Ger├že─či arayanlar, http://armenians-1915.blogspot.com/2005/07/79-german-officers-genocide-eyewitness.html┬á Linkinde General Von SchelledorfÔÇÖun┬á ÔÇťDeutsche Allgemeine Zeitun, Nr. 342, 24.7.1921ÔÇŁ Gazetesindeki Almanca yaz─▒s─▒n─▒ veya bunun ─░ngilizce terc├╝mesini g├Ârebilirler.

1921 y─▒l─▒n─▒n buhranl─▒ safhas─▒nda ve HitlerÔÇÖin ├žare olma aray─▒┼člar─▒nda, Alman mahkemesi ve J├╝risi ┼č├╝phesiz bir hukuk cinayeti i┼člemi┼č ve Berlin sokaklar─▒nda ├Âld├╝r├╝len maktul├╝ su├žlu bularak, katili alk─▒┼člar ile mahkemede sal─▒vermi┼čtir.┬á Acaba AlmanyaÔÇÖn─▒n kendi kay─▒tlar─▒n─▒, kitap ve kendi Generalleri ile subaylar─▒n─▒n otantik belgelerini tetkik etmek i├žin bu g├╝n uygun zaman de─čil midir? H├ólbuki bu subaylar ─░mparatorlu─čun her taraf─▒nda hizmet g├Ârmekteydi ve bu nedenle h├╝k├╝met yetkilerini a┼čan emirlerin uygulanmas─▒nda sorumlu de─čil miydiler?

Bu sunum, ara┼čt─▒rmac─▒lar taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒k bir davet olup, ÔÇťsoyk─▒r─▒m s├Âylentisi ve ilgili propaganda dok├╝manlar─▒n─▒nÔÇŁ, do─čruluklar─▒ ispat edilmemi┼č yalandan ba┼čka bir ┼čey olmad─▒klar─▒n─▒, bunlardan bir tekinin bile asl─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ ve uluslar aras─▒ cinayetler i├žin gerekli olan yasalara ve kurallara uymad─▒─č─▒n─▒ duyurmaktad─▒r.

b- Alman bas─▒n─▒ acaba, Hitler devrinde 22.000 Alman Lejyonu askerinin (bunlar─▒n 4.800ÔÇÖ├╝ SS)

Yahudilerin derlenmesinde ve ├Âl├╝m kamplar─▒na yollanmas─▒nda kullan─▒ld─▒klar─▒n─▒ bilmiyor mu? Bu devrede,┬á Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Almanlar─▒n Birinci dereceden Demir Salip madalyas─▒n─▒ kazanan emekli albay ve Fransa Vichy h├╝k├╝meti nezdinde T├╝rk b├╝y├╝kel├žisi olan Behi├ž ErkinÔÇÖin on binin ├╝zerinde YahudiÔÇÖyi ├Âl├╝mden kurtararak T├╝rkiyeÔÇÖye yollad─▒─č─▒n─▒ da m─▒ bilmiyorlar?

B├╝t├╝n bunlar bir├žok kitapta, internet ve sair belgelerde mevcuttur.┬á Ermeni Lejyonunu art─▒klar─▒n─▒n 1950ÔÇÖlerde Berlin karaborsas─▒na h├ókim olduklar─▒ ve sonra temin edilen yaz─▒l─▒ davet mektuplar─▒ ile AmerikaÔÇÖya hicrete ba┼člad─▒klar─▒ da m─▒ bilinmemektedir?

Nas─▒l oluyor da AlmanyaÔÇÖda bulunan Nazi-Ermenilerden (yurtsuz muhacir durumunda) hi├ž biri, ge├žmi┼člerinde T├╝rkler taraf─▒ndan soyk─▒r─▒ma u─črad─▒klar─▒n─▒ ifade etmedi?

Bu ÔÇťpara doland─▒rmak i├žin ma─čduriyet sanayi 1960ÔÇÖlardan sonra ba┼člad─▒ÔÇŁ.┬á Yery├╝z├╝nde k├╝resel sulh ve uyum i├žin, en asgari ┼čart olarak ÔÇťhakikatleri ve d├╝r├╝stl├╝─č├╝ÔÇŁ savunmak istemeyenler, ba┼čka millet veya ki┼čileri dedikodulara dayanarak ve ÔÇťkar┼č─▒ g├Âr├╝┼č isteyememek ay─▒b─▒ ileÔÇŁ su├žlamadan ├Ânce, iki defadan fazla d├╝┼č├╝nmelidirler.┬á G─▒yapta al─▒nan kararlar belli menfaatler i├žindir ve bu ├žok b├╝y├╝k bir ay─▒pt─▒r. Bu sunumun yazar─▒, ÔÇťb├╝t├╝n hassasiyet ve tepki g├Âsterecek taraflar─▒ÔÇŁ, bu sunumu bir giri┼č olarak de─čerlendirmeye ve ger├žeklerin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒na sayg─▒yla davet eder.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ndaki kay─▒plar 37 milyon olarak tahmin edilmektedir ve bunlar─▒n 16 milyonu ├Âlenlerdir. Bu b├╝y├╝k kay─▒plar─▒ ya┼čayan devletler, ge├žmi┼či unutarak sulhu yeniden tesis etmi┼člerdir. ErmenistanÔÇÖ─▒n ad─▒, b├╝y├╝k kay─▒plara maruz kalan ├╝lkeler aras─▒nda yoktur. Fakat bunlar geni┼č ├žapta uydurularak d├╝nyaya yay─▒lm─▒┼čt─▒r ve bug├╝n├╝n d├╝nyas─▒ ger├žekleri unutarak Da┼čnak├ž─▒lar─▒n bir ge├žim kayna─č─▒ yapt─▒klar─▒ soyk─▒r─▒m m─▒z─▒kac─▒lar─▒n─▒n bu t├╝rk├╝lerinin reklam─▒n─▒ yapmaktad─▒rlar.┬á Ermeni ve tarafs─▒z kaynaklarda yaz─▒l─▒ kan─▒tlar pek ├žoktur. Ger├žekleri do─črudan kendileri ├Â─črenmek Yalanc─▒lara (siyaset├žiler, medya, bas─▒n, akademi vs.)┬á g├╝venmeyerek ger├žekleri do─črudan ve kendileri ├Â─črenmek zahmetine girenler,┬á bu t├╝r kaynaklar─▒n kendi okuyucular─▒n─▒ enayi yerine koyduklar─▒n─▒ g├Ârebilirler.

SON S├ľZ:

─░ki millet aras─▒ndaki bu ÔÇťkara sayfalarÔÇŁ yeterince derin ara┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bu g├╝n├╝n Alman bas─▒n ve medyas─▒ g├╝ncel ve yayg─▒n Ermeni propagandas─▒na o derece sempati g├Âstermektedirler ki Ermenilerin Alman E─čitim sistemine sokmaya gayret ettikleri kitaplarla, yeni bir ÔÇťAlman ÔÇô T├╝rk d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ yaratmaya gayret ettikleri ve bu b├╝y├╝k sapt─▒rmalar─▒n, temelde t├╝m T├╝rk otorite ve kurumlar─▒n─▒n ilgisizli─činden do─čdu─ču g├Âr├╝lememektedir.┬á G├╝n├╝m├╝zde ÔÇťger├že─či ├Â─črenmek isteyen ki┼čilerÔÇŁ ├žok azd─▒r; buna mukabil kolay yay─▒lan propagandalarla yarat─▒lan yalanlara kar┼č─▒ ÔÇťger├žekleri savunarakÔÇŁ husumetleri ├Ânlemek u─čruna ya┼čam s├╝relerini harcayanlar ise ├žok daha azd─▒r.

├ťz├╝lerek g├Âr├╝l├╝yor ki baz─▒ siyasi partiler (bunlar─▒n i├žinde AlmanyaÔÇÖdaki baz─▒ T├╝rk siyaset├žiler de vard─▒r) yaln─▒z rivayetlere dayanarak, lin├ž edici g├╝ruhlara kolayca kat─▒lmaktad─▒rlar.

Almanya T├╝rkiyeÔÇÖnin hemen her konuda ticaret ve moral orta─č─▒d─▒r, ├Ârne─čin teknik e─čitim, sa─čl─▒k ve say─▒lamayacak kadar ├žok konu. T├╝rkiyeÔÇÖde yat─▒r─▒m yapm─▒┼č olan 4000 ÔÇśin ├╝st├╝nde Alman ┼×irketi vard─▒r. AlmanyaÔÇÖda ya┼čayan ve ├žo─čunlu─ču Almanya i├žin ├žal─▒┼čan 3.500.000 T├╝rk vard─▒r.

├ľzetle, Almanya, medeniyet yolunda T├╝rkiyeÔÇÖnin her konudaki ihtiyac─▒n─▒ sa─člayan Bir Numaral─▒ ├╝lkedir.┬á Yukar─▒daki sual, Orta Do─čuda ya┼čan─▒lan adalet eksikli─či nedeniyle tevcih edilmi┼čtir. Bu sunum ├žok samim├« olarak ┼ču anlamda bir sual olarak da yorumlanabilir:

ÔÇťson as─▒rdaki bilinen kusurlar─▒n─▒z─▒ ve sonraki diktat├Ârl├╝k devri hukuk ar─▒zalar─▒n─▒ ┼čimdilerde telafi ettiniz iseÔÇŁ,┬á bu en k─▒ymetli de─čerin/erdemin, size dost olan ├╝lkelere ihra├ž veya ba─č─▒┼č yolu ile teminini ve eski arkada┼člar─▒n─▒z─▒ siyaseten ve hukuken bo─čulmaktan kurtarmay─▒ d├╝┼č├╝nmez misiniz?

858 total views, 1 views today

Prof. Dr. Ata ATUN

Prof. Dr. Ata ATUN

Prof. Dr. Ata ATUN - KKTC III. Cumhurba┼čkan─▒ Politik Dan─▒┼čman─▒ / Rekt├Âr - Uluslararas─▒ Ayd─▒n ├ťniversitesi. 3 Ciltlik Belgelerle K─▒br─▒s Tarihi ve 3 Ciltlik Sevdas─▒ Krall─▒klardan bir Kent Leucosia (Lefko┼ča) adl─▒ ├ževiri kitaplar─▒ bulunmaktad─▒r. Eposta: ataatun@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒