Osmanl─▒ÔÇÖda, hem de bor├ž parayla dua sat─▒n al─▒n─▒rd─▒

Osmanl─▒ÔÇÖda, hem de bor├ž parayla dua sat─▒n al─▒n─▒rd─▒

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

Osmanl─▒, tarihte e┼či benzeri gelmemi┼č bir devletti. H├óni, eski tabirle belirtecek olursak, nevÔÇÖ-i ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒rd─▒ devlet-i ├óliyye! Bunu sadece olumlu ya da sadece olumsuz anlamda s├Âylemiyorum.

T├Âre, ┼čeriat, al─▒nan yerlerin idari ve toplumsal ├Âzellikleri gibi b├╝t├╝n unsurlar─▒ kullanarak de─či┼čik bir kar─▒┼č─▒m ortaya ├ž─▒karm─▒┼čt─▒ Osmanl─▒ devleti.

─░sl├óm─▒ alg─▒lay─▒┼č ve ya┼čay─▒┼č bi├žiminde de kendine ├Âzg├╝ ├Âzelliklere sahipti.

Mesel├ó, ─░sl├ómda ÔÇť├╝creti muk├óbilinde duaÔÇŁ diye bir ┼čey asla s├Âz konusu olmazken, -a┼ča─č─▒da somut ├Ârneklerini verece─čimiz gibi- pek├ól├ó Osmanl─▒ devletinde maa┼čl─▒ du├óc─▒lar bile bulunabiliyordu.

├ťst d├╝zey devlet adamlar─▒ ve hatta padi┼čah bile a├ž─▒k├ža dua etmeleri i├žin ┼čeyh efendilere para veriyorlard─▒.

Oysa ki, dua ki┼činin samimi bir ┼čekilde, kimseden ├╝cret falan beklemeden, YaradanÔÇÖa yakar─▒┼č─▒d─▒r.

┼×imdi, isterseniz, somut birka├ž belge ├Âzelinde konumuzu somutla┼čt─▒ral─▒m.

Tarih├žilerin ├╝st├ód─▒ Halil ─░nalc─▒k hocam─▒z ÔÇťDevlet-i ├óliyeÔÇŁ adl─▒ eserinin 3. Cildinde diyor ki:

ÔÇťÔÇŽIV. Mehmed d├Âneminde devlet hazinesinde maa┼č─▒ olan ve say─▒lar─▒ bini ge├žen duac─▒ s─▒n─▒f─▒ vard─▒. Bunlar, sadece dua ediyor diye hazineden y├╝kl├╝ para al─▒rlard─▒. D├Ânemin defterdar─▒, devletin b├╝t├žesini rahatlatmak i├žin bunlar─▒n maa┼člar─▒n─▒ kesmeye kalk─▒┼č─▒nca g├Ârevinden azledilmi┼čtiÔÇŁ.

1650ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒ndan Osmanl─▒dan bir ├Ârnek: Devletten maa┼č alan duac─▒ tak─▒m─▒!

Bizim bu yaz─▒m─▒zda kullanaca─č─▒m─▒z as─▒l belgeler ise hen├╝z yay─▒mlanmam─▒┼č ar┼čiv belgelerinden.

├ľnce Osmanl─▒ Devletinin Bursal─▒ zenginlerden nas─▒l bor├ž para ald─▒─č─▒n─▒; sonra da ald─▒─č─▒ borcun bir b├Âl├╝m├╝n├╝ Bursal─▒ ┼čeyh efendilere nas─▒l yedirdi─čini ve onlardan ÔÇťhay─▒r duaÔÇŁ ald─▒─č─▒n─▒ anlatal─▒m.

Olay ┼č├Âyle geli┼čiyor:

1780ÔÇÖli y─▒llar─▒n sonlar─▒na do─čru Osmanl─▒ Devleti, hem Rusya ile ve hem de Avusturya ile sava┼čmak zorunda kal─▒yor. Tarih kitaplar─▒ndan pek bilindik bir konu olan bu sava┼č─▒n ayr─▒nt─▒s─▒na girmeden ┼čunu belirtelim ki; sava┼č esnas─▒nda hazine bo┼čal─▒yor. Acilen para l├óz─▒m.

─░┼čte, b├Âyle s─▒k─▒┼č─▒k bir anda devletin akl─▒na Bursal─▒ zenginlerden bor├ž para istemek geliyor. Daha ├Ânceleri devlet her s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒nda ola─čan├╝st├╝ vergilere ba┼čvurmaktayd─▒ ama b├Âyle ÔÇťbor├žÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda ta┼čradan para istemek yoluna pek gitmemi┼čti.

Bir ├Ârne─čini ekte verece─čimiz ar┼čiv belgesinde ├Âzetle deniyor ki;

Bursa ahalisinden servet sahibi olanlardan ÔÇťcih├ód masraflar─▒na yard─▒m ┼čeklindeÔÇŁ bor├ž para istenmelidir.

Borcun ├Âng├Âr├╝len ├Âdeme tarihi de tam Osmanl─▒ i┼čidir: ÔÇťAllah nasip ederse, ileride ├Âdenmek ├╝zereÔÇŁ!

Bir de devlet burada acayip bir ├╝├žka─č─▒da ka├ž─▒yor, o da ┼č├Âyle:

ÔÇť─░htiyac─▒m─▒z be┼č y├╝z kese ak├že kadard─▒r ama ┼čimdi o kadar istesek Bursal─▒lar indirim i├žin rica ederler. En iyisi 900 kese isteyelim, indirim isterlerse 500ÔÇÖe indiririzÔÇŁ.

Bakar m─▒s─▒n─▒z, devletin kurnazl─▒─č─▒na!

Zavall─▒ Bursam!!

D├Ânemin padi┼čah─▒ I. Abd├╝lhamid (1774-1789) b├Âyle bir bor├ž istemenin c├óiz olup olmad─▒─č─▒n─▒n ┼čeyh├╝lislamdan sorulmas─▒n─▒ istemekle biraz merhametli davranm─▒┼č do─črusu.

┼×eyh├╝lislam hemen, ┼čak diye, vermi┼č onay─▒: ÔÇťB├Âyle s─▒k─▒┼č─▒k zamanda bor├ž istemekte bir sak─▒nca yokturÔÇŁ diyerek.

BursaÔÇÖdan bor├ž almay─▒ kafas─▒na koyan devlet, BursaÔÇÖn─▒n mevcut ekonomik durumunu ┼čehrin ileri gelenlerinden birinden ├Âzel olarak sormu┼č. Devletle Bursal─▒ zenginleri bulu┼čturacak olan bu ki┼či Cizyedarz├óde H├╝seyin EfendiÔÇÖnin o─člu Bahaeddin EfendiÔÇÖdir.

Elimizde BahaeddinÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─či rapor mevcuttur. Diyor ki bu zat:

ÔÇťBursaÔÇÖda san─▒ld─▒─č─▒ kadar ├Âyle devlete bor├ž verecek kadar zengin ├žok ki┼či yoktur. Hac─▒ Hasan EfendiÔÇÖyi saymazsak tabi. BursaÔÇÖn─▒n en zenginlerinden olan bu z├ót 100 kese vermeyi taahh├╝t etmi┼čtir. Di─čerlerinden hi├ž biri onun yar─▒s─▒ kadar bile taahh├╝de yana┼čm─▒yorÔÇŁ.

Sonu├žta Bahaeddin Efendi, kimin ne kadar verece─čine dair bir liste sunuyor ve devlet b├Âylece BursaÔÇÖdan borcu al─▒yor. Bu alacak ÔÇô verecek olay─▒ i├žin g├Ârevlendirilen ki┼či ise aslen ─░znikli bir devlet adam─▒ Kap─▒c─▒ba┼č─▒ Ali BeyÔÇÖdir.

┼×imdi devletin bor├ž alma bahsini kapat─▒p, gelelim hikayemizin ikinci k─▒sm─▒na!

─░kinci ve son b├Âl├╝m├╝m├╝zde devletin, BursaÔÇÖdan ald─▒─č─▒ bor├ž parayla Bursal─▒ ┼čeyhlerin duas─▒n─▒ nas─▒l sat─▒n almaya kalk─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ belgesiyle a├ž─▒klayal─▒m.

Bilindi─či ├╝zere, BursaÔÇÖda tarikatlar ve derg├óhlar (tekke ve zaviyeler) boldur. Bunlar─▒n ba┼č─▒nda ┼čeyh efendiler bulunmaktad─▒r. Bu efendiler, kendi derg├óhlar─▒nda hanedanl─▒klar kurmu┼č olup, ┼čeyhli─či babadan o─čula ge├žen bir saltanata ├ževirmi┼člerdir. Devlete vergi vermek, sefere kat─▒lmak ┼č├Âyle dursun; dualar─▒n─▒ bile ├╝creti mukabilinde yapmaktad─▒rlar.

Bu enteresan dua ÔÇô para al─▒┼čÔÇôveri┼činde de kar┼č─▒m─▒za yine Bahaeddin Efendi ├ž─▒k─▒yor. Kendisi de m├╝derris, yani bir din adam─▒ say─▒l─▒r. ┼×eyhlere da─č─▒t─▒lacak olan para ona veriliyor; o da b├Âl├╝┼čt├╝r├╝yor.

M├╝sl├╝man askerlerin (Osmanl─▒ ordusunun) zafer kazanmalar─▒ ve d├╝┼čmanlar─▒n─▒n kahrolmas─▒ i├žin dua edilmesi isteniyor. Bu ama├ž do─črultusunda padi┼čah─▒n izniyle BursaÔÇÖda tekkelere para g├Ânderiliyor. O d├Ânem i├žin b├╝y├╝k bir mebla─č say─▒labilecek olan toplam 601 kuru┼č tekkelere gitmi┼č oluyor.

Belgede Bahaddin EfendiÔÇÖnin bu m├╝him vazifeyi yerine getirdi─či belirtilmi┼čtir.

Durum padi┼čaha arz edilmi┼čtir. Durumu haber alan padi┼čah belgenin ├╝zerine k─▒sa bir not d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bu notta:

ÔÇťKaymakam Pa┼ča!┬á Tekkelere tenbih edesin! Tevhid etsinlerÔÇŁ diyerek, tekkelerin ayn─▒ ┼čekilde dua etmesini istemi┼čtir.

Sonu├ž:

Parayla edilen duan─▒n hi├žbir k─▒ymet-i harbiyesi yoktur.
Sava┼č, disiplinle, teknikle kazan─▒l─▒r.
Bunlar─▒n yerine ├žareyi duada arayan Osmanl─▒ elbette yenilecekti ve yenildi.

Bir tarih├ži olarak ibretle ve itiraf edeyim keyifle ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m Osmanl─▒, dedi─čim gibi e┼či, benzeri olmayan bir devletti.

Bir ba┼čka yaz─▒da bulu┼čmak dile─čiyle,

Dualar─▒n─▒z─▒ esirgemeyin ama ├╝cret istemeye de kalk─▒┼čmay─▒n.

Bak─▒n─▒z biz yazd─▒─č─▒m─▒z ├žo─ču makaleden ve hatta kitaptan bile, hakk─▒m─▒z olan ├╝creti istemiyoruz.

Sa─č olsunlar, kimse de d├╝┼č├╝n├╝p vermiyor eme─čimizin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒.

Can─▒m─▒z sa─č olsun.

1,508 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒