Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

  • Osman Bahad─▒r

Osmanl─▒ ├╝lkesinde elektri─če ili┼čkin bilgiler ilk kez 19. y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda yay─▒nlanma imk├ón─▒ bul┬şmu┼čtu. Ba┼čhoca ─░shak efendi 1834 y─▒l─▒nda Mecmua-i Ulum-i Riyaziye (matematiksel bilimler) adl─▒ ese┬şrinde elektrik hakk─▒nda bilgiler vermi┼čti. Elektri─čin ├╝lkemizdeki ilk teknolojik uygulamalar─▒ ise telgraf─▒n geli┼či ile oldu. B├Âylece Osmanl─▒larda elektrik ├ža─č─▒, telgraf teknolojisinin girmesiyle ba┼člam─▒┼č oldu. ─░lk telgraf 1854 y─▒l─▒nda ├žekildi. ─░lk telgraf hatt─▒ ─░stanbul ile Edirne aras─▒nda ├žekilmi┼čti. 19. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda, ├Âzellikle de bu y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─činde elektrikle ilgili bir├žok geli┼čme ya┼čand─▒.

Osmanl─▒larda 19. y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─činde elektrikle ilgili bilgilerin gerek e─čitim konusu olmas─▒nda ge┬şrekse elektri─čin pratikteki kullan─▒m─▒n─▒n yayg─▒nla┼č┬şmas─▒nda Frans─▒z elektrik m├╝hendisi Emile Lacoine (1835-1899)ÔÇÖ─▒n ├žok b├╝y├╝k bir rol├╝ oldu. Lacoine, Osmanl─▒ ├╝lkesinde hem elektrikle ilgili uygulama┬şlar─▒ haz─▒rlad─▒ ve y├Ânetti hem de bu uygulamalarda g├Ârev alacak Osmanl─▒ m├╝hendislerinin yeti┼čmesini sa─člad─▒. Bu ama├žla Dar├╝┼č┼čafaka LisesiÔÇÖnde elektrik dersleri verdi ve bu lisenin en se├žkin ├Â─črencilerinin mezun olduktan sonra FransaÔÇÖda elektrik e─čitimi g├Ârmelerini sa─člad─▒. Ayr─▒ca telgraf├ž─▒l─▒k derslerini i├žeren kitaplar haz─▒rlad─▒.

Telgraf, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖna hem erken girmi┼č hem de k─▒sa bir s├╝rede yayg─▒nla┼čma olana─č─▒ bulmu┼čtur. Bunun temel nedeni, Osmanl─▒ Devleti gibi merkezi bir devlette, telgraf─▒n merkezi i┼čleyi┼či kolayla┼čt─▒rmas─▒ ve b├Âylece devletin bu yap─▒s─▒n─▒ daha da g├╝├žlendirmesidir. ├ťstelik telgraf haberle┼čme┬şsinin ┼čifrelenebilmesi ve devletin denetimi alt─▒nda y├╝r├╝t├╝lmesi nedeniyle herhangi bir g├╝venlik riski de bulunmuyordu. Telgraf teknolojisinin giri┼či, Osmanl─▒ ├╝lkesinde elektri─čin di─čer uygulamalar─▒n─▒n da geli┼čmesinde ivme kazand─▒r─▒c─▒ bir rol oynam─▒┼čt─▒r.

Emile Henri Lacoine (1835-1899), S├╝vey┼č Kanal─▒ÔÇÖnda bir g├Ârev alarak M─▒s─▒rÔÇÖa gitmek i├žin geldi─či ─░stan┬şbulÔÇÖda ald─▒─č─▒ bir teklif nedeniyle bu ┼čehirde kalm─▒┼č ve uzun s├╝re Telgraf Fen ─░┼čleriÔÇÖni idare etmi┼čtir. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda h├╝k├╝mete elektrik konusunda dan─▒┼čmanl─▒k yapm─▒┼č ve ayr─▒ca kendisinin ├Ânerisi ve Naz─▒r ─░zzet efendinin de deste─čiyle Dar├╝┼č┼čafaka Li┬şsesiÔÇÖnin e─čitim program─▒na 1880 y─▒l─▒nda telgraf├ž─▒l─▒k dersini koydurtmu┼čtur. B├Âylece bu geli┼čmeden hem Dar├╝┼č┼čafaka mezunlar─▒n─▒n hem de Telgraf Neza┬şretiÔÇÖnin ve h├╝k├╝metin yararlanmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Kendisi de Dar├╝┼č┼čafaka Cemiyeti ├╝yelerinden olan Telgraf ve Posta Naz─▒r─▒ ─░zzet efendi, Dar├╝┼č┼čafaka mezunlar─▒n─▒ telgrafhaneye girmeye te┼čvik etmi┼č ve telgraf i┼člerine gereken fen memurlu─ču i├žin bu mezunlardan bir kontenjan ay─▒rtm─▒┼čt─▒r.

Emile Lacoine, telgraf├ž─▒l─▒k bilgisiyle alet ve te├žhiza┬şt─▒n─▒n tariflerini i├žeren Frans─▒zca olarak kaleme ald─▒─č─▒ bir kitap yazm─▒┼č ve sat─▒┼č─▒ndan elde edilen geliri okula ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ bu kitab─▒ derslerinde temel alm─▒┼čt─▒ (La┬şcoineÔÇÖ─▒n bu kitab─▒n─▒, Mehmed Raif efendi, Mebahis-i Telgraf (telgraf konular─▒) ad─▒yla T├╝rk├žeye terc├╝me etti. Bu terc├╝meden dolay─▒ da h├╝k├╝met taraf─▒ndan ni┼čanla taltif edildi. Mehmed Raif efendinin terc├╝me etmi┼č oldu─ču eser, bir giri┼č b├Âl├╝m├╝ ile ba┼člamakta ve telgraf─▒n k─▒sa bir tarihi, elektrik ak─▒m─▒n─▒n meydana geli┼či, volta pilinde has─▒l olan kimyevi tesirler, ├že┼čitli piller, pillerin tanzim ┼čekillerine dair kaideler, basit cisimler, pillerin kullan─▒mlar─▒, m─▒knat─▒s, m─▒knat─▒s elektri─či, kablolar, telgraf direkleri, direklerin se├ži┬şmi, hatlar─▒n muhafazas─▒ konular─▒n─▒ vb. i┼člemektedir. 1883ÔÇÖte bas─▒lan bu ├ževiri eser 482 sayfad─▒r).

Lacoine, 1895 y─▒l─▒nda da Osmanl─▒ DevletiÔÇÖndeki elektrik uygulamalar─▒n─▒n durumuyla ilgili olarak ÔÇťElektri─čin Memleketimizdeki Tatbikat─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ bir makale yay─▒nlad─▒. Bu makale, Terc├╝man-─▒ Haki┬şkat ve Musavver Servet-i F├╝nun gazetelerinin ├Âzel say─▒s─▒ olarak yay─▒nlanan dergide (s. 38-40) yer ald─▒. A. HaydarÔÇÖ─▒n Frans─▒zcadan Osmanl─▒caya ├ževirdi─či bu ├Ânemli yaz─▒, Osmanl─▒ ├╝lkesindeki erken d├Ânem elektrik uygulamalar─▒ hakk─▒nda bilgi veren ender kaynaklardan biridir. Emile Lacoine, bu makalesinde ba┼čl─▒ca olarak ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yordu:

ÔÇťElektri─čin en hayret verici ve takdir edilen uygulamas─▒n─▒n ┼č├╝phesiz elektrikli telgraf olmas─▒ nedeniyle, ba┼čl─▒─č─▒m─▒z hakk─▒ndaki de─čerlendirme┬şlere bu noktadan ba┼člayaca─č─▒z.

Kurulu┼ču ve uygulamas─▒ memleketimizde 1854 senesine rastlayan elektrikli telgraf, ├Âzel ki┼čilere ihale edildikten bir s├╝re sonra Saltanat-─▒ Seniy┬şyeÔÇÖnin (y├╝ce h├╝k├╝metin) idaresine al─▒nm─▒┼č ve genel m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne de Mehmed bey tayin edil┬şmi┼čti. ─░lk telgraf hatt─▒, ─░stanbulÔÇÖdan EdirneÔÇÖye ve sonra da EdirneÔÇÖden ┼×umnu ile Rus├žukÔÇÖa kadar uzat─▒lm─▒┼č ve Romanya hatt─▒ vas─▒tas─▒yla Devlet-i AliyyeÔÇÖyi o s─▒rada ├žok ilgilendiren me┼čhur K─▒r─▒m Sava┼č─▒ÔÇÖnda ge├žen olaylardan haberdar etmi┼čti. ─░lk kurulan ve a├ž─▒lan telgrafhane, ─░stanbulÔÇÖda Galata HanÔÇÖda bulunan telgrafhanedir.

1855 y─▒l─▒ 10 Eyl├╝lÔÇÖ├╝nde gelen ilk telgrafname ile m├╝ttefik devletler ordusunun SivastopolÔÇÖa mu┬şzaffer olarak giri┼čleri bildirilmi┼č ve b├Âyle sevin├ž getiren bir haber, Fuat Pa┼ča merhumun tabiriyle saadet vesilesi olmu┼čtur. Bu s─▒ralarda denizalt─▒ kablosu ad─▒ verilen bir kablo da ─░stanbulÔÇÖu Var┬şnaÔÇÖya ba─člam─▒┼č ve birle┼čtirmi┼čti.

─░┼čte bu tarihten itibaren Telgraf Nezareti gittik├že ilerlemi┼č ve bug├╝n Devlet-i Aliyye, 33.100 ki┬şlometrelik telgraf hatt─▒ ile 52.900 kilometre tele, 4.590 kilometrelik denizalt─▒ kablosuna ve 606 telgraf ┼čube ve merkezine sahiptir. 4.590 kilomet┬şreye varan denizalt─▒ kablosunun 637 kilometresi Saltanat-─▒ SeniyyeÔÇÖnin, geriye kalan─▒ ise yabanc─▒ kumpanyan─▒nd─▒r.

Sadece demiryolu de─čil, belli ba┼čl─▒ yollar─▒ bile bulunmayan yerlere telgraf hatt─▒ kurmak veya in┼ča etmekte birincilik cesareti ve ┼čerefi, Devlet-i AliyyeÔÇÖye aittir. ─░stanbul-Ba─čdat b├╝y├╝k hatt─▒ bu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan dikkat ├žekici ve Avrupa telgraf┬ş├ž─▒l─▒k alemi bak─▒m─▒ndan da hayret vericidir.

─░lk telgraf hatlar─▒ a─ča├ž direklerden, ince demir tellerden ve eksik izolat├Ârl├╝ olarak in┼ča edilmi┼č iken, yava┼č yava┼č yap─▒lan yeni hatlarda kulla┬şn─▒lan kal─▒n teller haberle┼čmeye kolayl─▒k getirmi┼č, demir direklerin ve iki fincanl─▒ izolat├Ârlerin kul┬şlan─▒lmaya ba┼članmas─▒yla teller nemden korun┬şduklar─▒ndan daha ├Ânceki tahribat da bir ├Âl├ž├╝de engellenmi┼čtir.

Bug├╝n her tarafta kullan─▒lmakta olan gayet seri makineler pirin├ž teller sayesinde yay─▒ld─▒─č─▒ halde, Devlet-i Aliyye bu telleri ilk defa olmak ├╝zere daha 1883 tarihinde kullanmaktayd─▒.

Uluslararas─▒ Elektrik Fuarlar─▒ndaki Ba┼čar─▒

Saltanat-─▒ Seniyye, Avlonya (Arnavutluk) gibi en b├╝y├╝k do─čru hatta sahip oldu─čundan, devlet┬şleraras─▒ telgraf konferanslar─▒nda en ├Ânemli telgraf idareleri s─▒ras─▒na ge├žmi┼čtir.

Telgraf Nezareti ve ├Âzellikle de Fen Kalemi m├╝d├╝riyeti bir├žok icat yaratt─▒─č─▒ gibi, Fen Kalemi m├╝d├╝r├╝ Emile Lacoine efendi, resimlerin telgraf arac─▒l─▒─č─▒yla nakledilmesi meselesiyle ilk u─čra┼čan┬şlardan biridir. Fen Kalemi m├╝d├╝r├╝ taraf─▒ndan icat olunan bir├žok yeni alet, 1883 senesinde Viya┬şnaÔÇÖda toplanan Umumi SergiÔÇÖde te┼čhir olunmu┼č ve bu yenilikleri sa─člayan telgraf idaresi ile fabrikas─▒ bu y├╝zden iftihar verici bir diploma elde etmi┼čtir.

M├╝d├╝r Emile Lacoine, elektri─če mahsus gazete┬şlerde bir├žok makale yay─▒mlam─▒┼čt─▒r. Bu makaleler b├╝y├╝k bir ilgi toplam─▒┼čt─▒r.

Dersaadet (─░stanbul) Telgraf Nezareti, ba┼čl─▒ca adalar─▒ ve b├╝y├╝k limanlar─▒ denizalt─▒ kablola┬şr─▒yla merkeze ba─člam─▒┼čt─▒r. H├╝k├╝met-i Seniyye, 1871ÔÇÖden beri denizalt─▒ kablolar─▒yla ─░stanbulÔÇÖu, OdesaÔÇÖya, SelanikÔÇÖe, Sak─▒zÔÇÖa, GiritÔÇÖe, RodosÔÇÖa, MidilliÔÇÖye, SisamÔÇÖa, K─▒br─▒sÔÇÖa, AntakyaÔÇÖya, Cid┬şdeÔÇÖye vb. ba─člam─▒┼čt─▒r.

Kontrol├╝ kolayla┼čt─▒rmak ve istasyonlar─▒ birbirine ba─člamak amac─▒yla 1876 senesinde ba┼čl─▒ca telgraf hatt─▒ ┼×ark Demiryollar─▒ hatt─▒ boyuna nakledilmi┼č ve ayn─▒ y─▒l i├žinde b├╝t├╝n haberle┼čme (Payitaht─▒nki de dahil olmak ├╝zere) merkezi idareye ba─član┬şm─▒┼čt─▒r.

1872 senesinde Fen Kalemi m├╝d├╝r├╝ taraf─▒ndan yap─▒lan teklif ├╝zerine Nazar Azet efendi, mors makinesinin T├╝rk├že harflerini ─▒slah ederek y├╝z┬şde 20 oran─▒nda bir iletim h─▒z─▒ art─▒┼č─▒ sa─člam─▒┼č ve haberle┼čmeyi sadele┼čtirerek memurlar─▒n hem T├╝rk├že hem de Frans─▒zca haberle┼čmelerini m├╝m┬şk├╝n k─▒lm─▒┼čt─▒r.

─░lk Telgraf Makinesinin ├ťretimi ve Dar├╝┼č┼čafakaÔÇÖda Elektrik Dersi

1878 senesine kadar Merkez Fabrikas─▒ yaln─▒zca makinelerin tamiri ile u─čra┼č─▒yordu. Bu tarihten itibaren bu fabrika do─črudan do─čruya makine ├╝retmek derecesine getirilmi┼čtir.

Azet efendinin gayreti ve fen m├╝┼čaviri muavini Raif efendinin y├Ânetiminde olarak bu fabrikada telgraf makineleri, asma saatler ve ├že┼čitli elektrik makineleri ├╝retilmi┼čtir.

1880 senesinde Dar├╝┼č┼čafaka program─▒na bir elektrik dersi eklenmi┼č ve muallimli─čine de Fen Kalemi m├╝d├╝r├╝ Emile Lacoine efendi getirilmi┼č┬şti. Ayn─▒ y─▒lda denizalt─▒ kablolar─▒n─▒n korunmas─▒ ve di─čer genel elektrik i┼čleri konusunda ParisÔÇÖte toplanan devletleraras─▒ kongreye de Saltanat-─▒ Seniyye taraf─▒ndan Emile Lacoine delege olarak tayin edilmi┼čti,

┼×uras─▒n─▒ da unutmayal─▒m ki, idare nokta-i na┬şzar─▒ndan telgraf i┼člerinin ─▒slah─▒ maksad─▒yla her be┼č senede bir devletleraras─▒ telgraf konferanslar─▒ yap─▒lmaktad─▒r. ─░┼čte bu konferanslarda, Saltanat-─▒ Seniyye taraf─▒ndan delegeler tayin edilmi┼čler ve devleti ba┼čar─▒yla temsil etmi┼člerdir.

Viyana Umumi sergisinde te┼čhir edilen Dersaa┬şdet elektrik ├╝r├╝nleri, yukar─▒da belirtti─čimiz gibi b├╝y├╝k bir takdir toplam─▒┼čt─▒r. Saltanat-─▒ Seniyye delegeleri Emile ve Raif efendiler olup, Emile efendi Fen Komisyonu ikinci ba┼čkanl─▒─č─▒na ve daha sonra Be┼činci ┼×ube ba┼čkanl─▒─č─▒na se├žilerek Avusturya H├╝k├╝meti taraf─▒ndan Fran├žois-Joseph Ni┼čan─▒ÔÇÖn─▒n ikinci derecesine lay─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, Raif efendi de ayn─▒ ni┼čan─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ derecesiyle onurland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ayn─▒ y─▒l Emile efendinin Beyo─člu Telgrafhanesi memurlar─▒na vermekte oldu─ču dersin kitab─▒, Raif efendi taraf─▒ndan T├╝rk├žeye terc├╝me olunmu┼čtur. Bu kitap telgraf hakk─▒nda T├╝rk lisan─▒nda yaz─▒┬şlan ilk ciddi eser olmu┼čtur. Bu tarihten itibaren umumi m├╝fetti┼č Mehmed Ali efendi ile ┼×evki ve Fuad efendiler taraf─▒ndan telgraf├ž─▒l─▒k hakk─▒nda di─čer eserler yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r ve telgraf m├╝hendisi Hamdi efendi taraf─▒ndan da yak─▒nda di─čer bir eser yay─▒mlanacakt─▒r. Yine ayn─▒ y─▒lda, Telgraf Nezareti, tahsil g├Ârmeleri i├žin Dar├╝┼č┼čafakaÔÇÖn─▒n en yetenekli ├Â─črencilerinden d├Ârt efendiyi ParisÔÇÖe g├Ândermi┼č ve bu ├Â─črenciler imtihanlarda en dolgun numaralar─▒ alm─▒┼člard─▒r. Bu tarihten itibaren Nezaret, Dar├╝┼č┬ş┼čafakaÔÇÖda ├Â─črenim g├Âren ve bilhassa elektrik ilmini edinenlerden birka├ž efendiyi ParisÔÇÖe g├Ândermekte olup, bunlar iki sene tahsil ettikten sonra telgraf m├╝hendisli─či diplomas─▒n─▒ al─▒p d├Ân├╝yorlar.

Telgraf NezaretiÔÇÖnde tahsillerini ParisÔÇÖte ta┬şmamlam─▒┼č halen d├Ârt m├╝hendis mevcuttur ki, bunlar gayet m├╝him memuriyetlerde istihdam olunmaktad─▒rlar.

Salih Zeki bey, Telgraf Fen Kalemi azas─▒ iken daha sonra Rasathane-i Amire m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne tayin olunmu┼čtur. Fahri bey, halen Telgraf Nezareti azas─▒ olup Saltanat-─▒ Seniyye taraf─▒ndan ┼×ikago Fuar─▒ÔÇÖnda delege olmu┼čtur. ┼×evki efendi haliha┬şz─▒rda Postane m├╝d├╝r├╝d├╝r. Fuad efendi merkezi idarede m├╝hendis olup Pe┼čte Telgraf konferans─▒ÔÇÖna delege tayin edilmi┼čtir. Mehmed efendi, meclis aza┬şs─▒ olup umumi m├╝fetti┼člik hizmetinde bulunuyor. Di─čer m├╝hendisler Fen KalemiÔÇÖnde veya Posta┬şneÔÇÖde olduk├ža ├Ânemli hizmetlerde bulunuyorlar.

Elektrikle ├çal─▒┼čan Sandal ├ťretildi

1886 senesinde Emile ve Raif efendilerin y├Ânetimi alt─▒nda ve fabrika amelesinin ├žal─▒┼čmas─▒yla Saray i├žin bir elektrikli sandal yap─▒ld─▒. Ayn─▒ ameleler Raif efendinin y├Ânetiminde SarayÔÇÖ─▒n bir├žok sa┬şlonunu elektrikle ayd─▒nlatt─▒lar ve bir de parlak ─▒┼č─▒kl─▒ ├že┼čme yapt─▒lar.

Daha sonra Fen ─░daresi, elektrikle ├žal─▒┼čan bir k├╝├ž├╝k tramvay─▒n fabrikan─▒n yard─▒m─▒yla in┼čas─▒ konusunu SarayÔÇÖda g├Âr├╝┼čt├╝ ve yine fabrika ayn─▒ tarihte bir├žok elektrikli saatler imal etti.

Pillerin kullan─▒lma bi├žimlerine ve hatlar─▒n in┼ča┬şs─▒na dair Fen Kalemi taraf─▒ndan bir├žok talimat kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒r. 1886ÔÇÖda toplanan elektrik konferans─▒nda Emile ve Raif efendiler delege ta┬şyin edilmi┼čler ve Emile efendi kongreye denizalt─▒ kablolar─▒ hakk─▒nda yeni bir eser sunmu┼čtur.

Ke┼čiflerin ve icatlar─▒n pek yeni olmas─▒ nedeniyle elektrikli telgraftan sonra, elektri─čin di─čer uygu┬şlamalar─▒ memleketimizde hemen pek az gibidir. Bununla birlikte SarayÔÇÖ─▒n yan─▒ s─▒ra, D├╝yun-u Umumiye, Bank-i Osmani ve Credit Lyone gibi baz─▒ kurumlarda elektrikle ayd─▒nlatma g├Âr├╝lmek┬şle birlikte, bu uygulaman─▒n yay─▒lmam─▒┼č olmas─▒n─▒n ba┼čl─▒ca sebebi b├╝y├╝k masraflar─▒ gerektiriyor olmas─▒d─▒r. Bu noksanlar─▒n tamamlanmas─▒yla uygulaman─▒n da yay─▒lmas─▒ beklenmektedir.

Elektrikli sandallar─▒n di─čer vapurlara g├Âre m├╝┬şkemmel olmalar─▒ ┼č├╝pheden uzak olmakla birlikte, bunlar─▒n vapurlar─▒n yerini alarak Bo─čazi├žiÔÇÖnde seyr├╝sefer etmeleri, oralarda yap─▒lacak iki ├╝├ž elektrik fabrikas─▒n─▒n varl─▒─č─▒na ba─čl─▒d─▒r.

Elektri─čin Di─čer Uygulamalar─▒

Padi┼čah hazretlerinden Bulgaristan Prensi Ferdi┬şnand hazretlerine ihsan edilen elektrikli sandal, Raif efendinin y├Ânetiminde Tersane-i Amire Elektrik Fabrikas─▒ m├╝d├╝r├╝ Binba┼č─▒ Ramiz efendi taraf─▒ndan in┼ča edilmi┼čti.

Z─▒rhl─▒ gemilerin gerek i├ž ayd─▒nlatmalar─▒nda gerekse projekt├Ârlerinin ayd─▒nlatmas─▒nda da Tersane-i Amire Elektrik Fabrikas─▒ÔÇÖndan yarar┬şlan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Dinamo makinesiyle ├žal─▒┼čan gemi projekt├Ârleri, Ramiz efendi taraf─▒ndan Tersane-i Amire Elektrik Fabrikas─▒ÔÇÖnda imal edilmi┼čtir. Bahriye Naz─▒r─▒ H├╝seyin Pa┼ča hazretlerinin, elektri─čin fabrikalar taraf─▒ndan ├╝retilmesi ve da─č─▒t─▒lmas─▒ yolundaki vezire yak─▒┼čacak gayretleri takdire ┼čayand─▒r. H├╝┬şseyin Pa┼ča hazretleri, elektrik tahsil etmeleri i├žin AvrupaÔÇÖya ├že┼čitli defalar subay g├Ândermi┼člerdir.

Padi┼čah gemilerinde ve harp gemilerinde, tele┬şfonlar, i┼čaret lambalar─▒, torpiller ve torpidolarda ve ba┼čka bir├žok alanda elektrik uygulamas─▒ g├Âr├╝lmektedir.

Telefona beldemiz ahalisince al─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Galvanizleme, nikel kaplama, g├╝m├╝┼čle kaplama konular─▒nda ┼čehrimiz sanatk├órlar─▒ ve sanayisi elektrikten pek ziyade istifade etmektedirler.

T─▒pta ├že┼čitli hastal─▒klarda ve ├Âzel olarak da t─▒bb─▒n baz─▒ alanlar─▒nda elektrikten hakk─▒yla yararlan─▒lmaktad─▒r. ─░nsanl─▒k alemine ve bilime bir├žok faydas─▒ g├Âr├╝len r├Ântgen ─▒┼č─▒n─▒, ┼čehrimizde Mekteb-i Sultani (Galatasaray) muallimlerinden m├Âsy├ ─░zvar taraf─▒ndan cerrahi uygulamalarda kullan─▒lmaktad─▒r.ÔÇŁ

Lacoine, denizalt─▒ kablolar─▒n─▒n korunmas─▒ ve di─čer genel elektrik i┼čleri konusunda 1880 y─▒l─▒nda ParisÔÇÖte toplanan uluslararas─▒ kongreye Osmanl─▒ h├╝k├╝meti taraf─▒ndan delege olarak tayin edildi. Fen kalemi M├╝d├╝r├╝ iken icat etti─či bir├žok yeni alet, 1883 y─▒l─▒nda ViyanaÔÇÖda toplanan Umumi SergiÔÇÖde te┼čhir olunmu┼č ve bu yenilikleri sa─člayan telgraf idaresi ile fabrikas─▒ bu y├╝zden LacoinÔÇÖ─▒n kendi yaz─▒s─▒nda da belirtti─či gibi iftihar verici bir diploma elde etmi┼čtir.

Lacoine 1877ÔÇÖde kendisinin yapt─▒─č─▒ telefon maki┬şnesini, ├žekti─či k─▒sa hat ├╝zerinde ba┼čar─▒yla kullanm─▒┼čt─▒. Ancak daha sonra bu konuda destek g├Ârmemi┼č ve giri┼čimi yar─▒m kalm─▒┼čt─▒r.

Lacoine, daha sonra Osmanl─▒ Telgraf Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n kurulmas─▒na da katk─▒da bulunmu┼č olmakla birlikte burada geli┼čtirdi─či elektrikli cihazlar hi├žbir zaman ilgililerin dikkatini ├žekmedi. Geli┼čtirdi─či elektrikli deniz fenerini de ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖna yerle┼čtirmek istemi┼č, ancak ÔÇťyeterli d├╝zenleme yokÔÇŁ denilerek buna kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r.

1892 y─▒l─▒nda Posta ve Telgraf Nezareti Fen M├╝┼čavir┬şli─či g├Ârevinde bulunan Lacoine, 1897 y─▒l─▒nda da ayn─▒ g├Ârevini s├╝rd├╝r├╝yordu. Bahr-i Sefid (├çanakkale) Bo─čaz─▒ÔÇÖnda kurulacak torpidolar─▒n mevkilerini ay┬şd─▒nlatacak fenerlerin yerlerini tespit i├žin bir heyetle birlikte (Mehmed Raif efendi de bu heyette yer al─▒yordu) ├çanakkaleÔÇÖye g├Ânderilmi┼čti.

Emile Lacoine, 1899 y─▒l─▒nda ge├žirdi─či apandisit ameliyat─▒ sonras─▒ndaki bir komplikasyon y├╝z├╝nden vefat etti.

Emile Lacoine, sadece teknoloji yaratma ve y├Ânetme etkinlikleriyle yetinmemi┼č, yetenekli ├Â─črencilerin elektrik alan─▒nda e─čitilmeleri konusuyla da yak─▒n┬şdan ilgilenmi┼čtir. Dar├╝┼č┼čafaka LisesiÔÇÖnin yetenekli ├Â─črencileri mezun olduktan sonra FransaÔÇÖya burslu olarak g├Ânderiliyorlar ve bu ├Â─črenciler ParisÔÇÖte Ecole Superiore de TelegraphieÔÇÖde iki y─▒l ├Â─črenim g├Ârd├╝kten sonra telgraf m├╝hendisli─či diplomas─▒n─▒ alm─▒┼č olarak ├╝lkelerine d├Ân├╝yorlard─▒. Mehmet Emin (Kalmuk), 1883 Eyl├╝lÔÇÖ├╝ ile 1891 Eyl├╝lÔÇÖ├╝ aras─▒ndaki d├Ânemde, Paris Telgraf Y├╝ksek OkuluÔÇÖnda 10 gen┬şce telgraf m├╝hendisli─či ├Â─črenimi g├Ârd├╝r├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âylemektedir. LacoineÔÇÖ─▒n ├Â─črencilerinden ├Âzellikle Salih Zeki (1864-1921) ve Mehmet Emin (Kalmuk) (1869- 1954) beylerin Osmanl─▒ ve Cumhuriyet d├Âne┬şmindeki bilimsel ve teknolojik geli┼čmeler ├╝zerindeki etkileri ├žok b├╝y├╝kt├╝r.

Elektrik bilgisinin ve teknolojisinin Osmanl─▒ ├╝lke┬şsine giri┼či ve uygulamalar─▒n─▒n geli┼čmesi, Osmanl─▒ ├╝lkesinde genel olarak bilimsel e─čitimin ve k├╝lt├╝r├╝n geli┼čmesini de beraberinde getirmi┼čtir. Osmanl─▒la┬şr─▒n son ve cumhuriyetin ilk d├Ânemlerinde yeti┼čen elektrik m├╝hendislerinin, modernle┼čmede, sosyal ve siyasi ya┼čam─▒n geli┼čmesinde de ├Ânc├╝ ve ├Ânemli etkileri olmu┼čtur.

Osmanl─▒larda 19. y├╝zy─▒l─▒n son ├žeyre─čindeki elektrik m├╝hendisli─či e─čitimi ve elektrik teknolojisi tarihi, Emile LacoineÔÇÖ─▒n parlak ├Ânc├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒ndan ayr─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝lemez. Onun bu alandaki kal─▒c─▒ kat┬şk─▒lar─▒ olmasayd─▒, CumhuriyetÔÇÖin ilk elektrifikasyon ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ y├╝r├╝ten m├╝hendisler kadrosunun mevcut varl─▒─č─▒ da d├╝┼č├╝n├╝lemezdi.

 

OSMAN BAHADIR K─░MD─░R?
─░T├ť Maden Fak├╝ltesi Petrol M├╝hendisli─či B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden mezun oldu. Bo─čazi├ži ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden y├╝ksek lisans derecesi ald─▒. Denis Diderot ├ťniversitesi (Paris 7) Bilimler ve Teknikler Tarihi ve Epistemoloji B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden DEA derecesi ald─▒. 1991-1994 y─▒llar─▒ aras─▒nda 30 say─▒ Bilim Tarihi dergisini ├ž─▒kard─▒. 2004-2011 y─▒llar─▒ aras─▒nda ─░T├ťÔÇÖde Bilim ve Teknoloji Tarihi dersi verdi. Bilim tarihi konusunda 18 kitab─▒ ve ├že┼čitli dergilerde ├žok say─▒da yaz─▒s─▒ yay─▒nland─▒.

Toplam Okuma: 308 , Bug├╝n: 6 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Osman Bahad─▒r

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒