Pek tan─▒nm─▒┼č bir hem┼čehrimiz: ÔÇśAlt─▒n A─č─▒zl─▒ÔÇÖ Dion (I)

Pek tan─▒nm─▒┼č bir hem┼čehrimiz: ÔÇśAlt─▒n A─č─▒zl─▒ÔÇÖ Dion (I)

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor.
1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor.
2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor.
BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin(www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒.
ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒.
e-posta: alperca@hotmail.com
Alper CAN

─░spanyaÔÇÖdan IrakÔÇÖa kadar, AkdenizÔÇÖin do─čusu ile bat─▒s─▒n─▒ tek bir merkezden y├Âneten, tarihteki ├žok b├╝y├╝k birka├ž devletten biri olan Roma ─░mparatorlu─ču, MS 3. y├╝zy─▒la de─čin tek adam y├Ânetimi ile, imparator taraf─▒ndan y├Ânetiliyordu. Bir hem┼čehrimiz, d├╝nyan─▒n bir numaral─▒ adam─▒ diyebilece─čimiz Roma imparatorunun ├žok yak─▒n ├ževresinde bulunabilmi┼č, ona olan minnet ve ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âstermek i├žin de onun aile ad─▒n─▒ kendisi de kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu hem┼čehrimiz okumu┼č yazm─▒┼č, k├╝lt├╝rl├╝ biriydi, felsefe eserleri yazm─▒┼čt─▒. K─▒sacas─▒ eserlerini ├žok geni┼č co─črafyalardaki ki┼čilere okutmu┼č ve ad─▒n─▒ ├žok say─▒da insana duyurmu┼čtur Dion.

Bizim DionÔÇÖa olan ilgimiz onun felsefe eserleri ya da ├╝st ├╝zey Romal─▒larla ya┼čad─▒klar─▒ ba─člam─▒nda de─čil, kentimizin o d├Ânemki durumu ve antik Bursa sakinleri hakk─▒nda verdi─či bilgiler ba─člam─▒nda olacakt─▒r. DionÔÇÖun an─▒lan alanlarda bilgi veren s├Âylevlerini dilimize kazand─▒rma ├žabas─▒na giri┼čmeden ├Ânce, bu yaz─▒da ├Ânce DionÔÇÖun hayat─▒ ve d├Ânemindeki Bursa hakk─▒nda bir giri┼č yapmay─▒ umuyoruz.

Dion Khrysostomos MS 40-112 aras─▒nda ya┼čad─▒. Ailesi de antik Bursal─▒yd─▒ ve zengindi. Yaz─▒lar─▒, kendinden sonra gelenlerin ilgisini ├žekmi┼č, bu y├╝zden d├╝┼č├╝nceleri ve hayat hikayesi ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Dion hakk─▒ndaki bilgilerimiz a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak iki antik kaynaktan gelir. Bunlardan ilki DionÔÇÖdan 130 y─▒l sonra do─čmu┼č filozof Philostratus(1)ÔÇÖun Sofistlerin Hayat─▒ (Bioi Sophiston), ikincisi ise DionÔÇÖdan ├╝├ž as─▒r sonra ya┼čam─▒┼č Synesius(2)ÔÇÖun Dio adl─▒ s├Âylevleridir.

Dion BursaÔÇÖn─▒n soylu ve varl─▒kl─▒ bir ailesinin ├žocu─ču olarak hayata ┼čansl─▒ ba┼člayanlardand─▒. Annesinin babas─▒n─▒n zengin oldu─čunu ve kamu yarar─▒na pek ├žok bina yapt─▒rd─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. DionÔÇÖun babas─▒ PasikratesÔÇÖ├╝n ├Âl├╝m├╝nden sonra Dion ve karde┼člerine b├╝y├╝k araziler kald─▒. Ancak babas─▒n─▒n giri┼čti─či geni┼č ├žapl─▒ hay─▒r i┼člerinden dolay─▒ Dion babas─▒ndan kalan bor├žlar─▒ da devrald─▒ ve bunlar─▒ geri ├Âdemesi birka├ž y─▒l─▒n─▒ ald─▒.

Burada iki ad─▒m geri ├žekilerek resme geni┼č a├ž─▒dan bakal─▒m. M├ľ 1. y├╝zy─▒lda Julius Caesar ve Pompeius ┬áMagnus taraf─▒ndan AnadoluÔÇÖda kentle┼čme te┼čvik edilmeye ba┼članm─▒┼č, bu politika sonraki y├╝zy─▒lda da Romal─▒ y├Âneticiler taraf─▒ndan devam ettirilmi┼čti(3). Bu durum eski kentlerin ticari rotalar─▒ eskisi gibi kontrol edememeleri ve dolay─▒s─▒yla fakirle┼čmeleri ile sonu├žland─▒. BithyniaÔÇÖda ya┼čayan soylular da bu s├╝re├žten etkilenmi┼člerdir. Gelirleri azalan ancak eskisi gibi hay─▒r i┼čleri yapmalar─▒, sayg─▒nl─▒klar─▒n─▒ g├Âzle g├Âr├╝n├╝r k─▒lan yap─▒lar in┼ča ettirmeleri beklenen soylular bir s├╝re sonra yasal olmayan yollara sapt─▒lar. Tabi ki yoldan ├ž─▒kmaya haz─▒r Romal─▒ y├Âneticileri bulmak i├žin ├žok u─čra┼čmad─▒lar. Yakla┼č─▒k MS 100ÔÇÖde Bithynia valisi olan Julius Bassus, a├ž─▒k├ža yasaklanm─▒┼č olmas─▒na kar┼č─▒n soylulardan hediye ald─▒─č─▒ i├žin yarg─▒lanm─▒┼čt─▒r. Sadece birka├ž y─▒l sonra yine eyalet valisi Varenus Rufus hara├ž alma sebebiyle yarg─▒lan─▒r(4). Yakla┼č─▒k on y─▒l sonra deneyimli kamu g├Ârevlisi Plinius(gen├ž) ayn─▒ eyalete mali hesaplardaki a├ž─▒klar─▒ kontrol etmesi i├žin vali atan─▒r ve normalden daha uzun bir s├╝re kal─▒r. B├Âylece zengin ancak bor├žlu bir aile mensubu olarak Dion portresi biraz daha netle┼čir.

Varl─▒kl─▒ ailenin ├žocu─ču olan Dion hatip olmak ve belki de ileride siyasi g├Ârev alabilmek niyetiyle hitabet dersleri ald─▒. B├Âyle olmas─▒ d├Ânemin do─čal bir olgusuydu. Ald─▒─č─▒ e─čitimin hakk─▒n─▒ verdi ve iyi bir hatip oldu. ├ľnceleri sofist(5) idi, filozoflar─▒ hakir g├Âr├╝rd├╝(6). Ancak stoac─▒ Musonius RufusÔÇÖtan e─čitim ald─▒ktan sonra felsefe ├žal─▒┼čmalar─▒na a─č─▒rl─▒k verdi. ├ľyle etkili konu┼čurdu ki, hayat─▒n─▒n ileriki d├Ânemlerinde bu y├╝zden ona ┬áÔÇśalt─▒n a─č─▒zl─▒ÔÇÖ lakab─▒ verildi. Hitabet konu┼čmalar─▒ birka├ž ├že┼čitte olurdu: Bir san─▒─č─▒n mahkemedeki savunmas─▒ i├žin haz─▒rlanan konu┼čamalar, siyasi ama├žlar i├žin yap─▒lan konu┼čmalar ve i├žinde olunan durumun gerektirdi─či ├Âzellikte do─ča├žlama konu┼čmalar. Bu son t├╝re cenaze ya da d├╝─č├╝n konu┼čmalar─▒, biri hakk─▒ndaki ├Âvg├╝ konu┼čmalar─▒ ya da ├že┼čitli hafif konularda yap─▒lan konu┼čmalar girerdi. ├ľrne─čin DionÔÇÖun Sa├ža ├ľvg├╝, Sivrisine─če ├ľvg├╝, Papa─čana Methiye ba┼čl─▒klar─▒n─▒ ta┼č─▒yan s├Âylevleri vard─▒r.

Maddi durumunuz iyiyse ve iyi bir e─čitim almak istiyorsan─▒z yapaca─č─▒n─▒z i┼č en iyi hocalar─▒n bulundu─ču yere gitmektir. Dion da ├Âyle yapt─▒. Bergama, Atina ve RomaÔÇÖda bulundu. ├ľzellikle RomaÔÇÖda Vespasianus (hd** 69-79) ve Titus (hd 79-81) d├Ânemlerinde tan─▒nan bir ki┼čiydi. DomitianusÔÇÖun 81ÔÇÖde imparator olmas─▒ndan sonra s├╝rg├╝n cezas─▒ ald─▒, RomaÔÇÖya ve kendi yurdu olan BithyniaÔÇÖya d├Ân├╝┼č├╝ yasakland─▒. Bu cezay─▒ alma sebebinin yeni imparatoru fazla a├ž─▒k s├Âzl├╝ olarak ele┼čtirmesi ya da imparatorun e┼či Domitia Longina ile fazla yak─▒n olmas─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝yor. Dion b├Âylece yollara d├╝┼čer.

Muhtemelen 82 y─▒l─▒nda RomaÔÇÖdan ayr─▒l─▒r. Y─▒pranm─▒┼č giysilerle, cebinde pek fazla paras─▒ olmadan oradan oraya dola┼č─▒p s├Âylevler verir, kendini kinik(7) g├Âr├╝┼čleri olan bir filozof olarak tan─▒t─▒r. Bu avare dola┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda KaradenizÔÇÖin kuzeyinde bug├╝nk├╝ Odessa yak─▒nlar─▒ndaki Borysthenes(8) kentine, bug├╝nk├╝ BelgradÔÇÖ─▒n do─čusundaki Viminacium kentine gitti─čini biliyoruz. Bu ikincisinde b├Âlgenin yerel halk─▒ Getler aras─▒nda ya┼čad─▒ ve sonradan onlar hakk─▒nda bir tarih kitab─▒ yazd─▒. DionÔÇÖun bu kitab─▒, o s─▒ralarda Getlerin kom┼čusu Dacial─▒lara kar┼č─▒ sava┼čan imparator DomitianusÔÇÖun g├Âz├╝ne girmek ve s├╝rg├╝n cezas─▒n─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ olas─▒l─▒─č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin yazm─▒┼č olmas─▒ muhtemeldir. Synesius, DionÔÇÖun sofist olmaktan filozof olmaya ge├ži┼čini bu s├╝rg├╝n y─▒llar─▒na ba─člar.

96 y─▒l─▒nda imparator Domitianus suikasta u─čray─▒nca Dion i├žin yeni bir d├Ânem ba┼člar. DionÔÇÖun bu haberi almas─▒na ili┼čkin do─črulu─ču ┼č├╝pheli bir hikaye anlat─▒l─▒r. G├╝ya Dion bir Roma askeri kamp─▒nda iken imparatorun ├Âld├╝─č├╝n├╝ duyunca hemen y├╝ksek bir yere ├ž─▒k─▒p askerlere maktul imparatoru su├žlayan bir konu┼čma yapar. Askerler kendi anlayabildikleri dil olan Latinceyi konu┼čan bu adam─▒ isteklice dinleyip yeni imparator NervaÔÇÖya sad─▒k kalmaya karar verirler. Hikaye do─čru mudur bilinmez ama kesin olan ┼čudur ki DionÔÇÖun s├╝rg├╝n cezas─▒ yeni imparator taraf─▒ndan kald─▒r─▒l─▒r. Dion bu l├╝tfa ┼č├╝kran─▒n─▒ belirtmek i├žin imparatorun aile ad─▒ olan CocceianusÔÇÖu kendisi de benimseyip kullanmaya ba┼člar.

DionÔÇÖun memleketi olan BursaÔÇÖya d├Ând├╝kten sonraki hayat hikayesini bir sonraki yaz─▒da ele almay─▒ umuyoruz.

——————-

* Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde doktora ├Â─črencisi (Tarih)

** hd: h├╝k├╝mdarl─▒k d├Ânemi

(1) Lemnoslu yazar ve hatip. MS 170-244 aras─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r.

(2)LibyaÔÇÖn─▒n kuzeyindeki Kyrene kentinin vatanda┼č─▒ olan Yeni-Platoncu filozof. Yakla┼č─▒k olarak MS 370-413 aras─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r.

(3) AnadoluÔÇÖda Pompeiopolis, Juliopolis, Germanicopolis ( Tiberius’un ye─čeni), Claudiopolis gibi Roma d├Âneminde kurulan kentlerin isimleri bu politikan─▒n sonucudur.

(4) P.A. Brunt Roman Imperial Themes adl─▒ eserinde BithyniaÔÇÖda bu ┼čekilde 7 yolsuzluk olay─▒ oldu─čunu s├Âyler, s.90

(5) Kentten kente dola┼čarak para kar┼č─▒l─▒─č─▒nda usta olduklar─▒ alanlarda ders veren ki┼či. Ders verdikleri konular─▒n ba┼č─▒nda iyi konu┼čma(hitabet) ve ikna etme sanat─▒ gelirdi.

(6) Dion kendini sofist olarak g├Ârd├╝─č├╝ d├Ânemlerde Musonius RufusÔÇÖu ele┼čtirdi─či MusoniusÔÇÖa adl─▒ bir konu┼čma ile Filozoflara Kar┼č─▒ adl─▒ iki konu┼čma haz─▒rlam─▒┼čt─▒r.

(7) Kinizm/Kinik: Erdemli bir hayata ula┼čmak i├žin d├╝nyevi nimetleri g├Ârmezden gelmeyi, kendi kendine yetebilmeyi ve bilimsel bilginin de─čerini k├╝├ž├╝k g├Ârmeyi savunan felsefi ak─▒m, bu ak─▒m─▒ benimseyen ki┼či.

(8) DionÔÇÖun 36. S├Âylevi bu kentin y├Ânetimi hakk─▒ndad─▒r.

——————-

─░leri okuma ├Ânerileri:

-Arnim, H. von, Leben und Werke des Dio von Prusa, Berlin, 1898

-C.P. Jones, The Roman World of Dio Chrysostom, 1978

-Tonnes Bekker- Nielsen, Urban life and local politics in Roman Bithynia, the small world of┬á Dion Chrysostomos, The Danish NationalResearch FoundationÔÇÖs Centre for Black Sea Studies, Aarhus University Press, 2008

┬á1784ÔÇÖte Johann Jakob Reiske taraf─▒ndan bas─▒lan DionÔÇÖun s├Âylevleri- ilk sayfas─▒

481 total views, 1 views today

Alper CAN

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor. 1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor. 2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor. BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin (www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒. ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒. e-posta: alperca@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒