Pek tan─▒nm─▒┼č bir hem┼čehrimiz: ÔÇśAlt─▒n A─č─▒zl─▒ÔÇÖ Dion (II)

Pek tan─▒nm─▒┼č bir hem┼čehrimiz: ÔÇśAlt─▒n A─č─▒zl─▒ÔÇÖ Dion (II)

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor.
1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor.
2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor.
BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin(www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒.
ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒.
e-posta: alperca@hotmail.com
Alper CAN

Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ DergisiÔÇÖnin bir ├Ânceki say─▒s─▒nda (33) MS 1.-2. y├╝zy─▒l─▒n tan─▒nm─▒┼č ┼čahsiyetlerinden Bursal─▒ hatip Dion Khrysostomos (MS 40-112) hakk─▒ndaki incelememize ba┼člam─▒┼č, ad─▒ ge├ženin hayat─▒n─▒, s├╝rg├╝n cezas─▒n─▒n kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ MS 96 y─▒l─▒na de─čin getirmi┼čtik. Bu say─▒da ise hayat hikayesini tamamlay─▒p onun 39 numaral─▒ s├Âylevinin T├╝rk├žele┼čtirilmesi yolunda ilk tu─člay─▒ koyaca─č─▒z. DionÔÇÖun yazd─▒klar─▒ndan herhangi bir sat─▒r─▒n ┼čimdiye dek dilimize ├ževrilmedi─čini hat─▒rlat─▒p bu y├Ânde bir dilekte bulunduktan sonra hitabet g├╝c├╝ y├╝z├╝nden ÔÇśAlt─▒n a─č─▒zl─▒ (Khrysostomos)ÔÇÖ lakab─▒n─▒ alan hem┼čerimizi, s├╝rg├╝n cezas─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ndan sonra geldi─či Prusa (antik Bursa) sokaklar─▒nda izlemeye devam edelim.

Dion, muhtemelen MS 97ÔÇÖde, kentine d├Ând├╝─č├╝nde ailesinden kalan ve kent d─▒┼č─▒nda yer alan ├žiftliklerden birine yerle┼čmi┼č ve tar─▒msal faaliyetlerin geliri ile ├Âmr├╝n├╝ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Hem┼čerilerinin onun d├Ân├╝┼č├╝nden ho┼čnut kald─▒klar─▒ 44. s├Âylevin giri┼činden anla┼č─▒labilir(1). Dion ise konu┼čmas─▒na OdysseusÔÇÖtan ÔÇťhi├žbir ┼čey memleketten tatl─▒ de─čildirÔÇŁ al─▒nt─▒s─▒(2) eli ba┼člar ve ÔÇťt├╝m Yunan ve Roma d├╝nyas─▒n─▒n bana hayranl─▒k duyup ├Âvg├╝ler d├╝zmesi, sizin y├╝zlerinizi g├Âr├╝p seslerinizi i┼čitmekten daha mutlu etmemi┼čtir seniÔÇŁ diyerek onlara kar┼č─▒l─▒k verir.

Gelirinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒n ┼čarap├ž─▒l─▒k ve hayvanc─▒l─▒ktan geldi─čini DionÔÇÖun kendi a─čz─▒ndan ├Â─čreniyoruz (46.8). Kente daha yak─▒n bir b├Âlgede, ÔÇťs─▒cak su kaynaklar─▒ yak─▒n─▒ndaÔÇŁ ise ba┼čka bir evi ve at├Âlyeleri vard─▒. Dion, mal varl─▒─č─▒n─▒n san─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine ├žok b├╝y├╝k olmad─▒─č─▒n─▒, ├╝stelik babas─▒ndan kendine 400 bin drakhme bor├ž kald─▒─č─▒n─▒ da bildirir. Bu, d├Ânem ┼čartlar─▒na g├Âre b├╝y├╝k bir bor├žtur ve akl─▒m─▒za, DionÔÇÖun babas─▒n─▒n y├╝ksek faizle bor├ž veren biri olabilece─či ihtimalini getirir.

Dion ya┼čad─▒─č─▒ zorlu s├╝rg├╝n y─▒llar─▒ndan sonra ÔÇťsoluklanmak ├╝midiyleÔÇŁ (40.12) memleketine d├Ânm├╝┼čt├╝r, kalan ├Âmr├╝n├╝ sakince ge├žirmek ister. Ancak sosyal konumunun gerektirdi─či ┼čekilde ya┼čayacak, zengin asilzadelerden yapmalar─▒ beklenen hay─▒r i┼člerini de ├╝stlenecektir hem de ├žocuklar─▒na, kendininkinden daha d├╝┼č├╝k seviyede olmayan bir hayat haz─▒rlayacakt─▒r(40.2). Siyasete yak─▒n durmaz. Siyasi partilerden birine ├╝ye olmad─▒─č─▒ gibi konsey toplant─▒lar─▒na da ├žok az gider. Tek bir sefer d─▒┼č─▒nda herhangi bir kamu g├Ârevi de ├╝stlenmez. ─░lk i┼č olarak kentin asilzade s─▒n─▒f─▒n─▒n g├╝venini kazanma ├žabas─▒na girer. Kimseye bir k├Ât├╝l├╝k yapmad─▒─č─▒n─▒, k─▒tl─▒k zaman─▒nda tah─▒l stoklayarak fiyatlar─▒ y├╝kseltmedi─čini, hi├žbir kom┼čusunun kendisinden ┼čikayet├ži olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Daha da ileri giderek ÔÇťistedi─činiz zaman evimi yakabilirsiniz, kar─▒m─▒ ve ├žocu─čumu al─▒p giderimÔÇŁ der (46.13). Ancak bunu s├Âylerken Roma imparatoru ile olan yak─▒n ba─člar─▒n─▒ da dinleyicilere sezdirmekten geri durmaz (44.12).

DionÔÇÖun PrusaÔÇÖya geri d├Ând├╝kten sonra ├╝stlendi─či tek kamu g├Ârevi Roma imparatoru huzuruna ├ž─▒kacak bir el├ži heyetinde yer almas─▒d─▒r. Yeni imparatora ┼č├╝kran ve minnet

Dion d├Âneminde hatiplerin yap─▒klar─▒ el hareketlerinin anlamlar─▒

duygular─▒ ifade edilecek, bu arada baz─▒ imtiyazlar kopar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lacakt─▒r. Ancak Dion hastalan─▒r, heyetin gidi┼či ertelenir ve Dion ÔÇťkendisini seven eski bir dostunuÔÇŁ(45.2) g├Ârme f─▒rsat─▒n─▒ ka├ž─▒r─▒r. ├ç├╝nk├╝ DionÔÇÖun sa─čl─▒─č─▒ d├╝zeldi─činde imparator NervaÔÇÖn─▒n ├Âld├╝─č├╝ haberi gelir(MS 98). Heyet yeni imparator Traianus ile g├Âr├╝┼čebilmek i├žin iki y─▒l beklemek zorunda kal─▒r zira imparator Dacia seferindedir. Dion bu arada ├žal─▒┼čmalar─▒na devam eder ve imparator ├Ân├╝nde okuyaca─č─▒ s├Âylevler yazar(3). Dion s├Âylevlerinde iki yerde (45.3; 47.22) Traianus ile aras─▒n─▒n ├žok iyi oldu─čunu s├Âyler. Hatip Philostratus (4) ise RomaÔÇÖdaki zafer alay─▒ s─▒ras─▒nda TraianusÔÇÖun DionÔÇÖu yan─▒na oturttu─čunu ve arada bir ona ÔÇťneden bahsetti─čini anlam─▒yorum ama seni kendimi sevdi─čim gibi seviyorumÔÇŁ dedi─čini aktar─▒r(5). Ancak bu bilgiyi do─črulayan ba┼čka hi├žbir kaynak yoktur. Modern ara┼čt─▒rmac─▒lardan C. P. Jones, Traianus ile DionÔÇÖun AlmanyaÔÇÖda Ren b├Âlgesinde g├Âr├╝┼čt├╝klerini(6) s├Âylese de bu ikili aras─▒nda yak─▒n ili┼čki oldu─ču genelde ku┼čku ile kar┼č─▒lan─▒r. Nihayet MS 100 y─▒l─▒nda PrusaÔÇÖdan giden heyet imparator ile g├Âr├╝┼č├╝r. Heyetin ba┼čl─▒ca iki iste─či vard─▒r. DionÔÇÖun dedesinin zaman─▒nda imparator Neron, YunanistanÔÇÖda Akhaia b├Âlgesi(7) kentlerine ├Âzerklik hakk─▒ vermi┼čti. Ayn─▒ hakk─▒ talep eden Prusa heyeti bunu elde edemedi. Zira bu hakk─▒ talep eden ├žok fazla kent vard─▒ ve bunun verilmesi imparatorluk maliyesi i├žin gelir kayb─▒ demekti. Bu istek geri ├ževrilirken PrusaÔÇÖn─▒n, RomaÔÇÖn─▒n bir zamanki b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ Kartacal─▒ Hannibal taraf─▒ndan kurulmu┼č olmas─▒ da hat─▒rlanm─▒┼č olabilir. Heyetin ikinci talebi kent konseyinin say─▒ca b├╝y├╝t├╝lmesiydi ki bu istekleri yerine getirildi(44.11). Ayr─▒ca baz─▒ adli ayr─▒cal─▒klar da kopart─▒lm─▒┼č, Prusa mahkeme merkezi olma hakk─▒ kazanm─▒┼čt─▒.

El├ži heyeti PrusaÔÇÖya d├Ând├╝kten sonra Dion ilk hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒r: g├Ârevini ba┼čar─▒ ile yapt─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rken su├žlamalara kar┼č─▒ kar─▒ya kalm─▒┼čt─▒r. G├╝ya imparator onu g├Ârmekten memnun olmam─▒┼č da ilgisiz davranm─▒┼č: g├╝ya Prusa heyeti ile birlikte huzura ├ž─▒kan Smyrna (─░zmir) heyeti imparatordan pek ├žok hediye ve de─čerli e┼čyan─▒n alman─▒n yan─▒ s─▒ra kent konseyindeki ├╝ye say─▒s─▒n─▒n on bine ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ayr─▒cal─▒─č─▒n─▒ da kopartm─▒┼č(40.13-14). Dion bu iddialar─▒ yalanlar. Kenti ad─▒na tatmin edici ayr─▒cal─▒klar kopar─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Ayr─▒ca ├╝st d├╝zey Romal─▒lar aras─▒ndaki sayg─▒l─▒─č─▒na ra─čmen g├Âr├╝┼čme s─▒ras─▒nda kendi ki┼čisel ├ž─▒kar─▒na hizmet edecek en k├╝├ž├╝k bir ┼čey bile istemeyip t├╝m ├žabas─▒n─▒ kentinin ├ž─▒karlar─▒ i├žin harcad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler(45.3).

DionÔÇÖun ikinci hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ kentine yapt─▒─č─▒ hay─▒r i┼čleriyle ilgili su├žlanmas─▒nd─▒r. Dion RomaÔÇÖda ya┼čam─▒┼č, s├╝rg├╝n y─▒llar─▒nda pek ├žok kentte bulunmu┼č ve Smyrna(─░zmir), Efes, Tarsus ve AntakyaÔÇÖda kentleri g├╝zelle┼čtirmek i├žin imar hareketlerinin ba┼člad─▒─č─▒ndan haberdar olmu┼čtur(40.10). B├╝y├╝k bir kent olmayan kendi kenti i├žin hayalleri vard─▒r: S├╝tunlu caddeler, ├že┼čmeler, m├╝mk├╝n olursa sur duvarlar─▒, liman ve tersane in┼ča ettirmek; kentini yak─▒n kom┼čular─▒ ile kuraca─č─▒ bir federasyonun merkezi yapmak ister(45.13). Ancak bu boyuttaki hayallere kar┼č─▒ ├ž─▒kanlar da ├žok olacakt─▒r. Bir s├╝re sonra DionÔÇÖun kenti y─▒k─▒p par├žalad─▒─č─▒, her ┼čeyi bozdu─ču, kent sakinlerini kovdu─ču, eski g├╝nlerin hat─▒ralar─▒na sayg─▒ g├Âstermedi─či laflar─▒ ortal─▒kta dola┼čmaya ba┼člar (40.8). Dion ise kendini ele┼čtirenlerin kulland─▒klar─▒ ÔÇťkentlerin ve kalelerin ya─čmac─▒s─▒ÔÇŁ ifadesini alay yollu tekrarlayarak sadece ├žirkin ve sefil g├Âr├╝nt├╝ arz eden binalar─▒n y─▒k─▒lmas─▒n─▒n d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyler (47.11). Manevi de─čer atfedilen yer ise y─▒k─▒lmak ├╝zere olan k├╝├ž├╝k bir demirci d├╝kk├ón─▒d─▒r (40.11-12) ona g├Âre(8).

Dion’un d├Âneminde kentte hay─▒r i┼či yapmak isteyen se├žkinler ├Ânce bunu halk─▒n topland─▒─č─▒ meydanlarda ilan etmek, yapacaklar─▒ i┼či hangi ┼čartlarda ger├žekle┼čtireceklerini anlat─▒p halk─▒ ikna etmek durumunda idiler. Asilzadeler halka bask─▒ yaparak istediklerini kabul ettirme imk├ón─▒na sahip de─čillerdi(9). Kentine s├╝tunlu bir cadde yapt─▒rmak isteyen Dion da ayn─▒ yolu izleyip projesini halka anlatt─▒ (45. ve 47. s├Âylevler). Bu s─▒rada di─čer asilzadeler ve onlar─▒n mensubu oldu─ču siyasi partilerle s├Âzl├╝ bir m├╝cadeleye giri┼čti. Bu m├╝cadelede ba┼čar─▒l─▒ oldu ve hem halk─▒n, asilzadelerin ve Romal─▒ y├Âneticinin onay─▒n─▒ ald─▒, hem de asilzadelerden maddi destek sa─člad─▒ (40.6; 45.15-16). Giri┼čti─či imar i┼čleri s─▒ras─▒nda yapt─▒klar─▒ndan biri de biri Zeus Tap─▒na─č─▒ÔÇÖn─▒ de─čirmenlerin bulundu─ču yerden kentin en g├Âr├╝n├╝r yerine ta┼č─▒mak oldu(10).

Dion imar projelerini halka anlat─▒yor (temsili resim)

Bu de─či┼čiklik y├╝z├╝nden kendini tiran gibi davranmakla su├žlayanlara Dion ÔÇťTap─▒naktaki yang─▒n─▒ da ben mi ├ž─▒kard─▒m? K├╝lt heykellerini alevlerden ben kurtard─▒m. Ve ┼ču anda kentin en g├Âz al─▒c─▒ noktas─▒na yerle┼čtirildilerÔÇŁ ┼čelinde cevap verir(47.18). Bu arada Macrinus ad─▒ndaki biri de PrusaÔÇÖn─▒n kurucusu olan Prusias IÔÇÖ─▒n mezar─▒ ve heykelini Pazar yerinin bulundu─ču b├Âlgeden ba┼čka bir b├Âlgeye ta┼č─▒tm─▒┼čt─▒r (47.17). Bu faaliyetler ile b├╝y├╝yen PrusaÔÇÖda bir k├╝t├╝phane, bir gymnasium, bir stadyum, bir a├ž─▒khava tiyatrosu(11), iki tap─▒nak ve Traianus ad─▒na yap─▒lm─▒┼č bir an─▒t oldu─ču, kentin g├╝n├╝m├╝zdeki G├ÂkdereÔÇÖye kadar yay─▒ld─▒─č─▒, 36 stadion (yakl. 6500 m.) b├╝y├╝kl├╝kteki AntakyaÔÇÖdan daha b├╝y├╝k bir kent haline geldi─či iddia edilmi┼čtir(12). Dion, ├Âv├╝nd├╝─č├╝ bu icraatlar─▒ ile PrusaÔÇÖn─▒n di─čer Helen kentleri aras─▒nda hi├ž de geride kalmad─▒─č─▒n─▒, ilk s─▒ralarda yer alacak denli geli┼čti─čini s├Âyler (44.8).

DionÔÇÖa y├Âneltilen bir ba┼čka su├žlama ise imparatorun verdi─či ayr─▒cal─▒k ile ├╝ye say─▒s─▒ y├╝z ki┼či artacak olan kent konseyine kendi yanda┼člar─▒n─▒n doldurmaya niyetlendi─čidir(45.7). Dion bunu da kabul etmez. Yanl─▒┼č anla┼č─▒lmalara meydan vermemek i├žin se├žimlerin yap─▒ld─▒─č─▒ 1-2 g├╝n boyunca Prusa d─▒┼č─▒na ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ s├Âyler(45.10). Dahas─▒, ├ževirisini verdi─čimiz 39. s├Âylevde de belirtti─či gibi, Dion kent konseyinde bu t├╝rde siyasi kampla┼čmalar olu┼čturulmas─▒n─▒ kentteki uyumu bozan bir ┼čey olarak g├Âr├╝p ┼čiddetle ele┼čtirir. DionÔÇÖun yak─▒nmalar─▒ndan anl─▒yoruz ki, kendisini ele┼čtirenleri sosyal stat├╝leri en az kendisininkine e┼čti(45.6). Yani DionÔÇÖun muhalifleri de PrusaÔÇÖn─▒n asilzadeleri idi(13).

Dion hayalindeki PrusaÔÇÖy─▒ yaratmaya giri┼čir. Ancak has─▒mlar─▒ da bo┼č durmaz. ├çok ge├žmeden, muhtemelen 111 y─▒l─▒nda, bir ba┼čka su├žlamaya maruz kal─▒r. Filozof Flavius Archippus ve avukat─▒ Claudius EumpolosÔÇÖa g├Âre Dion iki su├ž i┼člemi┼čtir: 1-Kent yarar─▒na ba┼člatt─▒─č─▒ ve masraflar─▒n─▒ konsey ├╝yelerinden talep etti─či bir imar projesinin mali hesaplar─▒n─▒ halk─▒n kontrol├╝ne a├žmam─▒┼č, 2- Ayn─▒ proje kapsam─▒nda iyile┼čtirme yap─▒lan bir bina DionÔÇÖun o─člu ve kar─▒s─▒n─▒n mezarlar─▒n─▒ i├žerdi─či halde Dion oraya bir de imparatorun b├╝st├╝n├╝ koyarak imparatora kar┼č─▒ su├ž i┼člemi┼čti(14). ─░kinci su├ž a─č─▒r bir su├ž gibi g├Âr├╝nse de pratikte bir ┼čey ifade etmiyordu ├ž├╝nk├╝ Traianus tahta ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan beri bu su├žtan mahk├╗m olan olmam─▒┼čt─▒(15). Ayr─▒ca bahsedilen mezarlar ile imparatorun b├╝st├╝ yap─▒n─▒n farkl─▒ yerlerinde idi. Bu noktada sahneye antik ├ža─č─▒n ├Ânemli ki┼čilerinden biri olan Gen├ž Plinius ├ž─▒kar(16). Plinius eyalet valisi s─▒fat─▒yla davaya bakacak olan ki┼čidir. Taraflardan su├žlama ve savunmaya ili┼čkin dilek├želerini ister. Bu i┼čten bir an ├Ânce kurtulmak isteyen Dion savunmas─▒n─▒ verir. Ancak iddia taraf─▒ i┼či a─č─▒rdan almaktad─▒r, nihayet PliniusÔÇÖa herhangi bir belge sunmaz. Plinius ├╝st d├╝zey Romal─▒larla yak─▒n ili┼čkisi olan Dion hakk─▒ndaki son karar─▒ TraianusÔÇÖa b─▒rak─▒r. ─░mparator Dion hakk─▒nda bir cezaya h├╝kmetmez ancak onun mali hesaplar─▒ kamu denetimine a├žmas─▒n─▒ ister(17).

├ľl├╝m├╝nden bir y─▒l ├Ânceki bu dava Dion hakk─▒ndaki bilgilerimizin sonudur. Geride en az bir o─čul b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Nikaial─▒ tarih├ži ve devlet adam─▒ Dio CassiusÔÇÖun DionÔÇÖun torunu olmas─▒ olas─▒l─▒k dahilindedir. DionÔÇÖun kar─▒s─▒na dair ise hi├žbir ┼čey bilmiyoruz.

RomaÔÇÖda ge├žirdi─či s├╝re i├žinde TyanaÔÇÖl─▒ Apollonius ve TyreÔÇÖli Euphrates ile ahbapl─▒k eden Dion, g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan seksen kadar s├Âylevi ile kendisinden sonra gelen Eunapius ve Synesius gibi yazarlar─▒ etkilemi┼čtir. Hayat─▒n─▒n ilk d├Ânemlerinde kendini sofist olarak g├Âr├╝rken sonralar─▒ Platonculuk ve Stoac─▒l─▒─č─▒n etkisine girmi┼čtir. Buna kar┼č─▒n herhangi bir ekole a├ž─▒k├ža ba─članmam─▒┼čt─▒r. AtinaÔÇÖda konu┼čulan Yunanca ile yazm─▒┼č ve bu dilin geli┼čimine katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. C├╝mleleri uzundur, s─▒k├ža yan c├╝mlecikler i├žerir. T├╝m s├Âylevlerini i├žeren ilk ├ževirisi 1476ÔÇÖda MilanoÔÇÖda bas─▒lm─▒┼čt─▒r(18).┬á Paolo DesideriÔÇÖye g├Âre Dion, PlutarkhosÔÇÖla beraber Roma ─░mparatorlu─čunun olgun ├ža─č─▒nda Grek R├Ânesans─▒ denen d├Ânemin en ├Ânemli yazar─▒d─▒r(19).

—————

D─░PNOTLAR

* Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde doktora ├Â─črencisi (Tarih)

(1) ─░zleyen b├Âl├╝mlerde parantez i├žinde verilen numaralar DionÔÇÖun s├Âylevlerinden al─▒nt─▒lar─▒ g├Âstermektedir.

(2) Homeros, Odysseia, IX.34

(3) DionÔÇÖun 1,2,3,4 numaral─▒ s├Âylevleri ÔÇťKrall─▒k ├ťst├╝neÔÇŁ ad─▒n─▒ ta┼č─▒r ve g├╝n├╝m├╝ze ula┼čm─▒┼čt─▒r.

(4) Philostratus, Lucius Flavius (y. MS 170-244): ÔÇśAtinal─▒ÔÇÖ lakab─▒ ile tan─▒nan yazar ve hatip

(5) Bioi Sophiston (Sofistlerin Hayat─▒), I.7

(6) C.P. Jones, The Roman World of Dio Chrysostom, Harvard University Press, 1978, s 52

(7) YunanistanÔÇÖ─▒n g├╝neyindeki Peloponnesos (g├╝n├╝m├╝zde Mora) Yar─▒madas─▒ÔÇÖn─▒n kuzey sahili

(8)DionÔÇÖun kentte harabe halindeki binalar─▒n varl─▒─č─▒na ili┼čkin tespitleri iki y─▒la yak─▒n bir s├╝re Bithynia valili─či yapan Gen├ž PliniusÔÇÖun g├Âzlemleri ile de do─črulan─▒r: Mektuplar, 10.23 ve 10.70

(9) Zuiderhoek, A., ÔÇťOn the Political Sociology of the Imperial Greek CityÔÇŁ, Greek, Roman, and Byzantine Studies 48 (2008):420-423

(10) Kandes, V. I., Bursa: Kurulu┼čundan XIX. Y├╝zy─▒l Sonlar─▒na Kadar,Gaye Kitabevi, Bursa, 2008 (ilk bas─▒m: Atina, 1883), s. 28. ÔÇťDe─čirmenlerin bulundu─ču yerÔÇŁ ifadesi ile, kentin Uluda─č yama├žlar─▒na biti┼čti─či g├╝ney b├Âlgesi, yani g├╝n├╝m├╝zde P─▒narba┼č─▒ semtinin bulundu─ču b├Âlge kast ediliyor.

(11) Dion 40. s├Âylevini PrusaÔÇÖdaki tiyatroda vermi┼čtir(40.6).

(12) Kandes, a.g.e., s. 29-31. Yazar bu iddias─▒na temel olarak G├Âkdere yata─č─▒ndaki binalar─▒n temel kaz─▒lar─▒ s─▒ras─▒nda ele ge├žen ve ├╝zerinde Grek├že yaz─▒lar olan buluntular─▒ g├Âsterir.

(13) Prusal─▒ asilzadelerin bu y├Ândeki su├žlamalar─▒nda DionÔÇÖun as─▒l hedef olmad─▒─č─▒, ├╝ye say─▒s─▒ artt─▒r─▒lm─▒┼č bir kent konseyinde orta s─▒n─▒f─▒n daha ├žok yer i┼čgal edip asilzadelerin egemen konumunu tehdit edece─či endi┼česinin etkili oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Atina i├žin pek ├žok imar faaliyeti y├╝r├╝ten Herodes AttikusÔÇÖun da asilzade s─▒n─▒f─▒ndan benzer bir muhalefet g├Ârd├╝─č├╝ hat─▒rlanabilir.

(14) Gen├ž Plinius, Epistulae, X.81

(15)Bekker-Nielsen, T., Urban life and local politics in Roman Bithynia: The small world of Dion Chrysostomos, Aarhus University Press, 2008, s. 134

(16) Plinius Caecilius Secundus, Gaius(=Gen├ž Plinius, MS 61/62-113): Romal─▒ yazar ve devlet adam─▒. On be┼č ya┼č─▒ndayken babas─▒n─▒n ├Âlmesi ├╝zerine day─▒s─▒ Plinius(ya┼čl─▒) taraf─▒ndan evlat edinilmi┼čtir. Ba┼čar─▒l─▒ bir avukat olarak adli kurumlarda ├žal─▒┼čt─▒, daha sonra senat├Âr ve MS 100ÔÇÖde kons├╝l oldu. Ayr─▒ca mali konularda da ├žok yetenekliydi, ├Ânce askeri hazinenin sonra da senato hazinesinin idaresine getirildi. 110/111ÔÇÖda Bithynia-Pontos eyalet valili─čine atand─▒ ve 113ÔÇÖteki ├Âl├╝m├╝ne dek bu g├Ârevde kald─▒. As─▒l ├╝n├╝ Epistulae (Mektuplar) adl─▒ eserine dayan─▒r. Bu eserin onuncu kitab─▒ Bithynia meseleleri hakk─▒nda imparator TraianusÔÇÖa yazd─▒klar─▒ ve bunlara ald─▒─č─▒ kar┼č─▒l─▒klardan olu┼čur.

(17) Gen├ž Plinius, Epistulae, X.82

(18) Smith, W., Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Dion Chrysostomus, Boston, 1867

(19) Desideri, P., ÔÇťCity and country in DioÔÇŁ, i├žinde: Dio Chrysostom- Politics, Letters and Philosophy, (ed. Simon Swain), Oxford University Press, 2002, s. 93

———

Dion KhrysostomosÔÇÖun 39. S├Âylevi
NicaeaÔÇÖda Sivil Karga┼čan─▒n Sona ermesi ├ťzerine
Yap─▒lan Anla┼čma Hakk─▒nda
─░ngilizceden ├ževiren: Yasemin Kaya

A├ž─▒klama: Roma idaresindeki Bithynia ├žalkant─▒l─▒ bir eyalettir.
Bu s├Âylevin ad─▒ da zaten bunu g├Âsteriyor. S├Âz konusu ├žat─▒┼čman─▒n
tarihi ya da ba┼člang─▒├ž sebebi bilinmiyor. Baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar bu
s├Âylevi DionÔÇÖun s├╝rg├╝nden d├Ânmesinden hemen sonraki bir tarihe
yerle┼čtirirken baz─▒lar─▒ da ├╝slup ├Âzelliklerine bakarak bu s├Âylevi
DionÔÇÖun daha ge├ž bir d├Ânemine tarihlerler. Yazar─▒n sa─čl─▒─č─▒n─▒n
iyi olmad─▒─č─▒ bir d├Ânemde oldu─čunu ima etmesi ikinci g├Âr├╝┼če
kan─▒t sunmaktad─▒r.

1 Sizin taraf─▒n─▒zdan onurland─▒r─▒lmaktan memnunum; g├╝├žl├╝, ihti┼čaml─▒, asil soylu; oradan buradan gelmi┼č sefil adamlardan olu┼čan k├╝├ž├╝k gruplar─▒ de─čil de hem Yunanl─▒lar─▒n hem de Makedonyal─▒lar─▒n aras─▒ndan gelen liderleri i├žeren; en ├Ânemlisi de kurucular─▒ olarak hem kahramanlara(2) hem de tanr─▒lara sahip olan bir kent taraf─▒ndan onurland─▒r─▒lan bir ki┼činin hakikaten sa─člam muhakemesi olan biri olmas─▒ beklenir.

2 Fakat, kentleri tanr─▒lar taraf─▒ndan kurulan ki┼čilerin bar─▒┼č ve uyumu korumas─▒, birbirlerine kar┼č─▒ dostluk beslemeleri yak─▒┼č─▒k al─▒r. Son derece ┼čansl─▒ ve tanr─▒ taraf─▒ndan kutsanm─▒┼č olduklar─▒n─▒; iyi talih konusunda bir dereceye kadar di─čerlerinden ├╝st├╝n olduklar─▒n─▒, bunun yaln─▒zca bir taklit ya da bo┼č bir tabir de─čil de ger├žek bir ┼čey olarak do─čdu─čunu g├Âstermek zorunda olduklar─▒n─▒ ve bunu arzulad─▒klar─▒n─▒ g├Âstermezlerse, bu utan├ž verici olur. Kurucular─▒, akrabalar─▒ ve tanr─▒lar olan atalar─▒, halklar─▒n─▒n, g├╝zel bir ├╝lkeye, ├╝r├╝n bollu─čuna, ya da kalabal─▒k bir n├╝fusa de─čil, daha ├žok, ─▒l─▒ml─▒l─▒k, erdemlilik, d├╝zenli y├Ânetim, iyileri onurland─▒rma, k├Ât├╝leri ay─▒plama gibi ┼čeylere sahip olmalar─▒n─▒ arzu ederler. 3 Ben kendim bile ┼ču anda sizin ayn─▒ k─▒yafetleri giydi─činizi, ayn─▒ dili konu┼čtu─čunuzu ve ayn─▒ ┼čeyleri arzulad─▒─č─▒n─▒z─▒ g├Ârmekten memnunum. Asl─▒nda hangi g├Âr├╝nt├╝, amac─▒nda birlik olan bir kentten daha b├╝y├╝leyici ve hangi ses onun ahenkli sesinden daha heybetlidir ki? Hangi kent, konseyini bir araya toplayabilen bir kentten daha ak─▒ll─▒d─▒r? Hangi kent birlikte hareket eden bir kentten daha d├╝zg├╝n hareket eder? Hangi kent, ayn─▒ politikalar─▒ destekleyen bir kente g├Âre ba┼čar─▒s─▒zl─▒ktan daha uzakt─▒r? Nimetler, tek ak─▒l ve tek y├╝rek olanlardan ba┼čka kime daha lezizdir? Izd─▒raplar, onu a─č─▒r bir y├╝k gibi birlikte s─▒rtlayanlardan ba┼čka kime hafif gelir? Zorluklar, birbirlerini m├╝dafaa edenlerden ba┼čka kime seyrek olarak u─črar? 4 Hangi ┼čehir insanlar─▒na kar┼č─▒ daha sevecen, arkada┼člar─▒na daha faydal─▒, d├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ daha ├╝rk├╝t├╝c├╝d├╝r? Kimin ├Âvg├╝s├╝ daha ├žok g├╝venilir, kimin ele┼čtirisi daha ger├žek├židir? Kim onur konusunda kendi y├Âneticilerine denk bir durumdad─▒r ve y├Âneticiler kime daha fazla sayg─▒ g├Âsterirler? ─░yi y├Âneticiler kime bu kadar hayranl─▒k duyarlar ve k├Ât├╝ y├Âneticiler kimi daha az k├╝├ž├╝mserler? Sivil karga┼ča i├žindeki insanlar birbirlerinin s├Âylediklerini bile duyamazken uyum i├žinde ya┼čayanlara sadece idarecilerin de─čil tanr─▒lar─▒n bile kulak verdikleri neden a┼čik├ór de─čildir? Kentler anla┼čmazl─▒k i├žindeyken, insanlar─▒n a─č─▒zlar─▒ndan ├ž─▒kanlar birbirini tutmuyorken hi├ž kimse kelimeleri dinlemeye istekli olmad─▒─č─▒ i├žin.

5Ayr─▒ca, hangi t├╝r yap─▒lar, hangi b├╝y├╝kl├╝kte bir arazi, ne kadar bir n├╝fus bir toplulu─ču, onu i├ž uyumunun k─▒ld─▒─č─▒ndan daha g├╝├žl├╝ k─▒lar? ├ľrne─čin bir ┼čehir uyum i├žindeyse, ne kadar ├žok yurtta┼č olursa olsun, bir├žo─ču ┼čehrin ├ž─▒kar─▒n─▒ g├Âren g├Âzleridir, bir├žo─ču duyan kulaklar─▒d─▒r, bir├žo─ču nasihat eden dilleridir, bir├žo─ču onun ad─▒na u─čra┼čan ak─▒llar─▒d─▒r; bunun nedeni ise, baz─▒ tanr─▒lar─▒n b├Âylesine harika ve kalabal─▒k bir ┼čehir i├žin sanki tek bir ruh yaratm─▒┼č gibi olmas─▒d─▒r. Bunun tersine, ne zenginli─čin bereketi, ne insan say─▒s─▒ ne de g├╝c├╝n herhangi ba┼čka bir unsuru b├Âl├╝nm├╝┼č insanlar i├žin bir avantaj de─čildir; t├╝m bu ┼čeyler asl─▒nda zarar ziyandan yana olan ┼čeylerdir ve b├Âl├╝nme ne kadar ├žoksa zarar─▒ da o kadar b├╝y├╝k ve a─č─▒r olur. San─▒r─▒m insan v├╝cutlar─▒nda da ayn─▒s─▒ olur; sa─čl─▒─č─▒ yerinde olan v├╝cut boy ve hacim olarak formdad─▒r ancak hastal─▒kl─▒ ve k├Ât├╝ ┼čartlarda olan v├╝cut b├╝y├╝t tehlikelerle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r.

6 Buna benzer olarak, kaptan ve m├╝rettebat─▒ aras─▒nda var olan bir uyumla denize a├ž─▒lan herhangi bir gemi sadece kendisinin de─čil, ayn─▒ zamanda g├╝vertedekilerin de g├╝vende olmas─▒n─▒ sa─člar; ancak aksi durumda, yolcular ne kadar ├žoksa f─▒rt─▒nan─▒n etkisi o kadar ┼čiddetli ve karma┼ča da o kadar b├╝y├╝k olur. Ayn─▒ ┼čey sava┼č arabas─▒ i├žin de ge├žerlidir; e─čer s├╝r├╝c├╝ do─čru kontrol├╝ nas─▒l sa─člayaca─č─▒n─▒ biliyorsa ve ayn─▒ zamanda atlar sadece birbirleriyle anla┼čma i├žerisinde de─čil, ayn─▒ zamanda s├╝r├╝c├╝ye kar┼č─▒ da itaatk├órlarsa, yar─▒┼čta b├Âyle bir sava┼č arabas─▒n─▒n ├Âd├╝l├╝ kazanaca─č─▒, sava┼č s─▒ras─▒nda g├╝vende olaca─č─▒ umudu vard─▒r; ancak aksi takdirde, ortada ├žat─▒┼čma ve karma┼ča varsa, tehlike atlar─▒n g├╝c├╝ ve h─▒z─▒ oran─▒nda artar. 7 Ayn─▒ ┼čekilde bir kent uyum i├žindeyken zenginlikler, b├╝y├╝k n├╝fus, ┼čeref, ├╝n ve g├╝c├╝n tad─▒ ├ž─▒kar─▒l─▒r; lakin tersi durumda bunlar─▒n kullan─▒lmas─▒ zor ve s─▒k─▒nt─▒l─▒d─▒r; t─▒pk─▒ bir├žok vah┼či hayvan ya da s─▒─č─▒r─▒n ayn─▒ barikat─▒n i├žinde tutulup, tek bir ├žitin i├žinde a─č─▒la koyuldu─čunda, birbirlerine boynuz atmaya, tepmeye ve birbirlerinin ├╝st├╝ne atlamaya ba┼člamalar─▒ gibi.

┼×u durumda, bana sa─člam bir sa─čl─▒k bah┼čedilmi┼č olsayd─▒ e─čer, konu┼čmam─▒, yetene─čimin gerektirdi─čince tart─▒┼čmadan bitirmezdim. Ancak hem siz ba┼čka konularla daha ilgilisiniz hem de ben konuyu vurgulamak i├žin (bug├╝n) yeterince g├╝├žl├╝ de─čilim. 8 Bu nedenle, yapmam i├žin bana kalan tek ┼čey, en k─▒sa ve en etkili yalvar─▒┼č─▒ yapmak. Tanr─▒lara yalvar─▒┼č─▒ kastediyorum. ├ç├╝nk├╝ tanr─▒lar, insanlar f─▒s─▒l f─▒s─▒l konu┼čtu─čunda bile onlar─▒n ne demek istediklerini bilirler. ─░yi niyetli biri i├žin bu ├žok tipiktir, ├Ârne─čin iyi babalar f─▒rsat bulduklar─▒ yerde ├žocuklar─▒na nasihatlerde bulunurlar, fakat ikna g├╝├žleri ba┼čar─▒s─▒z oldu─čunda onlar─▒n ad─▒na tanr─▒ya dua ederler. Dolay─▒s─▒yla, ben bu ┼čehrin atas─▒ DionysiosÔÇÖa, kurucusu HeraklesÔÇÖe, ┼čehirlerin koruyucusu ZeusÔÇÖa, AthenaÔÇÖya, AphroditÔÇÖe, dostlu─čun geli┼čtiricisine, Uyum ve ─░ntikam tanr─▒├žalar─▒na(3) ve di─čer t├╝m tanr─▒lara, bug├╝nden sonsuza kadar bu ┼čehirde, ┼čehrin kendisine kar┼č─▒ bir ├Âzlem, tutkulu bir sevgi, tek bir ama├ž, arzu ve d├╝┼č├╝nce birli─či a┼č─▒layabilmeleri ve di─čer taraftan da, karga┼čay─▒, kavgac─▒l─▒─č─▒ ve k─▒skan├žl─▒─č─▒ kovabilmeleri ad─▒na dua ediyorum, b├Âylelikle bu ┼čehir t├╝m zamanlar─▒n en ba┼čar─▒l─▒ ve en y├╝ce ┼čehirleri aras─▒nda yer alabilir.

—————–

(1) Ne sebeple onurland─▒r─▒ld─▒─č─▒ bilinmiyor. (S├Âylev 38ÔÇÖdeki gibi) Nicomedia kenti taraf─▒ndan kendisine vatanda┼čl─▒k hakk─▒ verilmesine benzer bir durum olabilir.

(2) A├ž─▒k├žas─▒ NicaeaÔÇÖy─▒ kuran kahramanlarla ba─člant─▒l─▒ olarak sadece bir kahraman─▒n, HeraklesÔÇÖin ad─▒ ge├žer, onu da sadece Dion, bu s├Âylevinde anar.

(3) Sikkeler ve yaz─▒tlardaki bilgilere g├Âre NicaeaÔÇÖda Yunun k├Âkenli olmayan tanr─▒ ve tanr─▒├žalar da tap─▒m g├Âr├╝yordu. Dion burada sadece Yunan k├Âkenli tanr─▒lar─▒ an─▒yor.

DionÔÇÖun 39. s├Âylevini ├ževirirken kulland─▒─č─▒m─▒z ─░ngilizce metin, Loeb Yay─▒nevinin klasikler dizisinden 1946ÔÇÖda bas─▒lm─▒┼č.

734 total views, 1 views today

Alper CAN

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor. 1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor. 2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor. BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin (www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒. ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒. e-posta: alperca@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒