Polemik-2: TRTÔÇÖnin ├çanakkale ├ľzel Program─▒

Polemik-2: TRTÔÇÖnin ├çanakkale ├ľzel Program─▒

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒:
1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul
2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul
E-Posta: tayfunc@gmail.com
Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

TRTÔÇÖnin 18 Mart 1988ÔÇÖde ├çanakkale Zaferi dolay─▒s─▒yla yay─▒nlad─▒─č─▒ program, o d├Ânem ├žok tart─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒. Program─▒n ├Ânemlice bir b├Âl├╝m├╝ Mehmet AkifÔÇÖin ├çanakkale ┼čiirinin animasyonundan olu┼čmaktayd─▒.Programda Mustafa KemalÔÇÖin ad─▒ da hi├ž ge├žmemi┼č, bu konu tart─▒┼čmalara yol a├žm─▒┼čt─▒. Tart─▒┼čmalar ├╝zerine yaz─▒lanlara bir g├Âz atal─▒m.[1]

Gayr-─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi:
“Program tarih yanl─▒┼č─▒ yapmad─▒─č─▒ i├žin ister istemez Atat├╝rkÔÇÖten bahsetmemi┼čti. ├ç├╝nk├╝ 18 Mart 1915 g├╝n├╝ noktalanan muharebelerde b├Âyle bir isim yoktur.
ÔÇŽOlay─▒n tarihi ger├žeklere uygun bir ┼čekilde sahnelenmesi ├╝zerine, yanl─▒┼č─▒ ger├žek zannedenler kazan kald─▒rd─▒lar.

ÔÇŽ18 MartÔÇÖa kadar deniz muharebeleri cereyan etmi┼čtir ve M. Kemal ismi yoktur. Daha sonra cereyan eden kara muharebeleri esnas─▒nda ise, M. Kemal sadece o harplerde bulunmu┼č bir yarbayd─▒r.[2]

├ľnce bir konunun alt─▒n─▒ ├žizelimÔÇŽ

18 Mart t├Ârenlerinde sadece deniz zaferi an─▒lmaz, ├ž├╝nk├╝ ├çanakkale Zaferi yaln─▒zca o g├╝nk├╝ deniz sava┼č─▒ndan ibaret de─čildir. Hemen ard─▒ndan ba┼člayan ve 8,5 ay s├╝ren, ├╝stelik as─▒l b├╝y├╝k can kayb─▒n─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bir kara harbi de vard─▒r. 18 Mart ├žok uzun y─▒llardan buyana deniz ve kara sava┼člar─▒n─▒n birlikte an─▒ld─▒─č─▒ bir g├╝n olarak kabul edilmi┼č ve uygulana gelmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla, 18 Mart tarihinde deniz sava┼člar─▒ da an─▒l─▒r, kara sava┼člar─▒ daÔÇŽ Ve tam da bu nedenlerle, Mustafa KemalÔÇÖin ad─▒ olmadan ÔÇť├çanakkale G├╝n├╝ÔÇŁ olmaz. Ama niyet Mustafa KemalÔÇÖin ad─▒n─▒ hi├ž anmamak ise, 18 MartÔÇÖ─▒ deniz sava┼člar─▒n─▒n y─▒ld├Ân├╝m├╝ diye yutturmaya kalkars─▒n─▒z, o ba┼čka bir konu. 1988ÔÇÖlerde bu c├╝mleler yaz─▒l─▒yordu, gereken cevaplar verildi, kaynaklar g├Âsterildi, bir bir izah edildi, peki ne de─či┼čti? Daha yak─▒n tarihlere bakt─▒─č─▒m─▒zda, bu cevaplar─▒ da g├Ârmezden gelip, ─▒srarla ayn─▒ ┼čeyleri hala yazanlar var. Bu b├Âl├╝m sonunda konuya tekrar d├Ânece─čiz.

Bir bilgiyi daha payla┼čal─▒m… T├╝rkiye Cumhuriyeti d├Âneminde, Osmanl─▒ÔÇÖdan miras olarak kabul edilen tek milli g├╝n, 18 Mart ├çanakkale Zaferini Anma G├╝n├╝ÔÇÖd├╝r.[3]

─░lk kez 18 Mart 1918ÔÇÖde kutlanmaya ba┼članan ├çanakkale Zaferi[4], Osmanl─▒ d├Âneminde de deniz-kara tek zafer olarak kutlana gelmi┼čtir. Yani bu zaferin kutlan─▒┼č─▒ Cumhuriyet d├Âneminde ba┼člamam─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla 18 Mart, hem deniz hem kara sava┼člar─▒n─▒ anlat─▒r.

Gayr-─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, M. Kemal i├žin ÔÇťÔÇŽsadece o harplerde bulunmu┼č bir yarbayd─▒rÔÇŁ ifadesine de yer veriyorÔÇŽ ─░lk bak─▒┼čta akla pek yatk─▒n gelen bu ifadenin yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ ve GRYKÔÇÖn─▒n ne yapmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ detaylar─▒yla anlataca─č─▒zÔÇŽ

Tuncay ├ľzt├╝rk (program yap─▒mc─▒s─▒):
“Program metni, M. Akif ErsoyÔÇÖun Bo─čaz Harbi adl─▒ ┼čiirinden yola ├ž─▒k─▒larak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼×iirde de hi├žbir isim ge├žmemektedir. Biz Atat├╝rkÔÇÖ├╝ vermeyi d├╝┼č├╝nd├╝k. Ancak ┼čiirin ve metnin i├žinde yama gibi kalaca─č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝m├╝z i├žin vazge├žtik.[5]

Mustafa Kaplan:
“Atat├╝rkÔÇÖe yer verilmemesi, programa inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ art─▒rm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├çanakkale harbinin merhum Akif taraf─▒ndan ebedile┼čtirilen tablolar─▒, 1914 k─▒┼č─▒ ile 18 Mart─▒ aras─▒nda cereyan eden deniz h├╝cumlar─▒na g├Âsterilen mukavemet esnas─▒nda ger├žekle┼čmi┼čtir.
Yanl─▒┼člarla beyin y─▒kaman─▒n vakti ge├žmi┼čtirÔÇŽ O k─▒s─▒mda r├╝tbesi kaymakam (yarbay) olan M. Kemal BeyÔÇÖin bir rol├╝ yoktu.”[6]

Kaplan, ├Âyle sakin sakin ve kendinden emin anlat─▒yor ki, ┼čiiri bilmesek, ikna oluvermek i┼čten de─čilÔÇŽ
Oysa… Mehmet AkifÔÇÖin hepimizin bildi─či ├Âl├╝ms├╝z ┼čiirinin giri┼č b├Âl├╝m├╝ a┼ča─č─▒da.
Bir daha g├Âz at─▒p, deniz sava┼č─▒n─▒ m─▒ anlat─▒yor, kara sava┼č─▒n─▒ m─▒ anlat─▒yor, ikisinden mi s├Âz ediyor, de─čerlendirelim.
Tabii, ÔÇťyalanlarla beyin y─▒kamaÔÇŁ giri┼čiminin as─▒l kayna─č─▒ konusunda karar vermeyi de okurlara b─▒rak─▒yoruz.

├çanakkale ┼×ehitlerine

“..┼×u Bo─čaz harbi nedir? Var m─▒ ki d├╝nyada e┼či?
En kesif ordular─▒n y├╝kleniyor d├Ârd├╝ be┼či.
-Tepeden yol bularak ge├žmek i├žin MarmaraÔÇÖya-
Ka├ž donanmayla sar─▒lm─▒┼č ufac─▒k bir karaya.

Ne hay├ós─▒zca teha┼č┼č├╝d ki ufuklar kapal─▒!
Nerde-g├Âsterdi─či vah┼četle ÔÇśbu: bir Avrupal─▒ÔÇÖ
Dedirir-Y─▒rt─▒c─▒, his yoksulu, s─▒rtlan k├╝mesi,
Varsa gelmi┼č, a├ž─▒l─▒p mahbesi, y├óhud kafesi!

Eski D├╝ny├ó, yeni D├╝ny├ó, b├╝t├╝n akv├óm-─▒ be┼čer,
Kayn─▒yor kum gibi, mah┼čer mi, hakikat mah┼čer.
Yedi iklimi cih├ón─▒n duruyor kar┼č─▒nda,
AvustralyaÔÇÖyla beraber bak─▒yorsun: Kanada!

├çehreler ba┼čka, lisanlar, deriler reng├órenk:
S├óde bir h├ódise var ortada: Vah┼četler denk.
Kimi Hind├╗, kimi yamyam, kimi bilmem ne bel├ó…
Hani, tâuna da züldür bu rezil istilâ!

Ah o yirminci as─▒r yok mu, o mahl├╗k-i asil,
Ne kadar g├Âzdesi mevc├╗d ise hakk─▒yle, sefil,
Kustu Mehmet├ži─čin aylarca durup kar┼č─▒s─▒na;
D├Âkt├╝ karn─▒ndaki esr├ór─▒ hay├ós─▒zcas─▒na…”

E─čer bu ┼čiirde sadece deniz sava┼č─▒ anlat─▒l─▒yor iddias─▒ndaysan─▒z, ÔÇťTepeden yol bularak ge├žmek i├žin MarmaraÔÇÖyaÔÇŁ, ÔÇťKa├ž donanmayla sar─▒lm─▒┼č ufac─▒k bir karayaÔÇŁ, ÔÇťAvustralyaÔÇÖyla beraber bak─▒yorsun: KanadaÔÇŁ, ÔÇť├çehreler ba┼čka, lisanlar, deriler reng├órenkÔÇŁ, ÔÇťKustu Mehmet├ži─čin aylarca durup kar┼č─▒s─▒naÔÇŁ ifadelerinin deniz sava┼č─▒yla ne ilgisi olabilir sorular─▒na net yan─▒tlar vermeniz icap etmez mi?

├ç├╝nk├╝ 18 Mart deniz sava┼č─▒ ayn─▒ g├╝n i├žinde ba┼člay─▒p bitmi┼čtirÔÇŽ Mehmet├ži─čin kar┼č─▒s─▒nda aylarca durmak ne ola ki!
Ayr─▒ca, AvustralyaÔÇÖn─▒n, KanadaÔÇÖn─▒n, s├Âm├╝rge askerlerinin deniz sava┼č─▒yla ne t├╝r bir ilgisi var?
H├ólbuki ne diyordu Mustafa Kaplan? ÔÇťMustafa KemalÔÇÖe yer vermeyince, program─▒n inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ artm─▒┼čm─▒┼č(!)…ÔÇŁ┬á┬á Anlad─▒n─▒z siz onu!

Yeni Nesil Gazetesi:
“ÔÇŽZaferin n├╝vesini te┼čkil eden deniz sava┼člar─▒ yap─▒l─▒rken, M. Kemal harbin bilfiil i├žinde de─čildir. [..] ─░stibdatla tarihe y├Ân verip suni olarak ┼čekillendirmenin bir ├žare olmad─▒─č─▒n─▒, son hadise ortaya koymu┼čtur.”[7]

Akt├╝el Yazar─▒ Sefa Kaplan:
“Belki ┼ča┼č─▒racaks─▒n─▒z ama M. Kemal Pa┼ča, 18 MartÔÇÖtaki sava┼čta kendisinin pek fazla rol├╝ olmad─▒─č─▒n─▒ yine kendisi s├Âyl├╝yor. Ru┼čen E┼črefÔÇÖe ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yor M. Kemal: ÔÇśBu tamam─▒yla bir deniz harek├ót─▒d─▒r. K─▒y─▒ savunmas─▒ Cevat Pa┼ča hazretlerinin emri alt─▒nda bulunuyordu.ÔÇÖ”[8]

Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k:
“T├╝rkiyeÔÇÖde her y─▒l─▒n mart ay─▒n─▒n 18ÔÇÖinde top at─▒┼člar─▒yla kutlanan zafer, asl─▒nda bu k─▒sa s├╝reli deniz sava┼č─▒d─▒r. KemalÔÇÖin hi├žbir rol├╝ bulunmuyor.”[9]

18 MartÔÇÖtaki Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin ├žok ├Ânemli bir rol├╝ oldu─čunu ├Âne s├╝ren mi var? Yok! Ama bir yandan Yeni Nesil Gazetesi, bir yandan Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, sanal yel de─čirmenlerine sald─▒r─▒yor.

Sefa Kaplan ise Atat├╝rkÔÇÖ├╝n 1918ÔÇÖdeki r├Âportajda s├Âylediklerini ÔÇôilk kez okumu┼č olmal─▒- bir heyecan f─▒rt─▒nas─▒ i├žerisinde aktar─▒yorÔÇŽ Yine de durumdan ├žok emin olamad─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor, ÔÇťÔÇŽM. Kemal Pa┼ča, 18 MartÔÇÖtaki sava┼čta kendisinin pek fazla rol├╝ olmad─▒─č─▒n─▒ yine kendisi s├Âyl├╝yorÔÇŁ ifadesiyle anlatmay─▒ ye─čliyor.

Oysa M. Kemal, Ru┼čen E┼črefÔÇÖe verdi─či r├Âportajda, 18 MartÔÇÖtaki deniz sava┼č─▒yla ilgisini aktar─▒rken, ÔÇťpek fazlaÔÇŁ, ÔÇťazÔÇŁ, ÔÇť├žokÔÇŁ diye bir niteleme kullanm─▒yor ve olay─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

“ÔÇŽFakat bu tamamen bahr├« (denizle ilgili) bir harekettir. Sahil m├╝dafaas─▒ Cevat Pa┼ča Hazretlerinin taht─▒ emrinde bulunuyordu. Benim bu hareketle al├ókam, dolay─▒s─▒ylad─▒r. Yaln─▒z 5 Mart (miladi 18 mart 1915) g├╝n├╝n├╝n sabah─▒ Cevat Pa┼ča HazretleriÔÇŽ MaydosÔÇÖta bulunan kararg├óh─▒ma gelmi┼čti. Kendisine Sedd├╝lbahir sahil m─▒nt─▒kas─▒ndaki tertibat─▒ g├Âstermek ├╝zere beraber KirteÔÇÖye gittik. Oraya vard─▒─č─▒m─▒z zaman, d├╝┼čman donanmas─▒n─▒n Kirte ve Al├ž─▒tepe istikametlerinde a├žt─▒─č─▒ ate┼čin alt─▒nda kald─▒kÔÇŽ
[..] Mezk├╗r m─▒nt─▒kan─▒n (bu b├Âlgenin) muhafazas─▒na memur (korunmas─▒yla g├Ârevli) 26ÔÇÖnc─▒ alay kumandan─▒na icap eden talimat─▒ ┼čifahiyemi (s├Âzl├╝ emir) verdim. Ve Cevat Pa┼ča ile birlikte vazife ba┼č─▒nda bulunabilmek i├žin MaydosÔÇÖa d├Ând├╝k. D├╝┼čman─▒n ma─čl├╗biyetiyle neticelenen bu 5 mart muharebeyi bahriyesinde (miladi 18 Mart deniz sava┼člar─▒nda) kara m─▒nt─▒kas─▒n─▒n muhafazas─▒ benim uhdemde (bana ait) idi. O g├╝n, d├╝┼čman─▒n baz─▒ gemileriyle sahili ate┼č alt─▒nda bulundurmu┼č olmas─▒ndan ba┼čka zikre ┼čayan (s├Âylemeye de─čer) hi├žbir ┼čey vuku bulmam─▒┼čt─▒r. O g├╝n sahil bataryalar─▒m─▒zda bulunan askerler, zabitler ve kumandanlar cidden ┼čayan─▒ takdir bir fedak├órl─▒kla, hani cesaretin, tevekk├╝l├╝n haddi azam├«siyle (en y├╝ksek) sonuna kadar toplar─▒n─▒ kullanm─▒┼člar, vazifelerini ifa etmi┼člerdir. D├╝┼č├╝n├╝n ki bir├žok ├ž├Âkmeler, infil├óklar, yang─▒nlar, zayiat aras─▒nda, daim├« ate┼č kar┼č─▒s─▒nda, muharip endahtlar alt─▒nda bunlar hi├ž titremeden vazifelerini yapm─▒┼člard─▒r.”

Bir kara subay─▒n─▒n, deniz sava┼člar─▒nda elbette i┼či olmaz. Ama g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmak gereken ├Ânemli bir detay var.
Burada s├Âz konusu olan, iki donanma aras─▒ndaki bir sava┼č de─čil. D├╝┼čman donanmas─▒ karadaki istihk├ómlar─▒ ve askeri anlamda stratejik ├Ânem ta┼č─▒yan yap─▒lar─▒ bombal─▒yor. B├Âlge e─čer g├Ârev alan─▒ i├žerisindeyse, elbette bu konu karac─▒ bir subay─▒ ilgilendirir. Nitekim Mustafa Kemal de r├Âportajda, d├╝┼čman gemilerinin bombard─▒man etti─či sahil kesiminin savunmas─▒n─▒n kendi g├Ârev alan─▒nda oldu─čunu belirtiyor. Konuyla ilgisi oldu─ču kadar─▒n─▒ anlat─▒yor, top├žu bataryalar─▒nda g├Ârevlerini b├╝y├╝k fedak├órl─▒kla yerine getiren asker ve subaylara ├Âvg├╝ ya─čd─▒r─▒yor.

Bir karac─▒ asker bak─▒┼č─▒yla ve kendi birlikleri a├ž─▒s─▒ndan da, ÔÇťO g├╝n, d├╝┼čman─▒n baz─▒ gemileriyle sahili ate┼č alt─▒nda bulundurmu┼č olmas─▒ndan ba┼čka zikre ┼čayan (s├Âylemeye de─čer) hi├žbir ┼čey vuku bulmam─▒┼čt─▒rÔÇŁ diye eklemeyi ihmal etmiyor.

Belki inanmayacaks─▒n─▒z ama Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, Mustafa KemalÔÇÖin verdi─či bu ger├žek├ži ve objektif bilgiye de itiraz ediyor:

“ÔÇŽS├Âylediklerinin ger├žekle hi├žbir ilgisini bulam─▒yorum. Cevat Pa┼čaÔÇÖn─▒n, GeliboluÔÇÖda, Maydos yak─▒n─▒ndaki kararg├óha giderek, bir ihtiyat t├╝meninin yarbay r├╝tbesindeki komutan─▒n─▒ ziyaret etmesi imk├ón d├óhilinde g├Âr├╝nm├╝yor; usule ve sava┼č─▒n gereklerine denk d├╝┼čm├╝yor.”[10]

Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, Cevat Pa┼čaÔÇÖn─▒n o g├╝nlerdeki r├╝tbesinin (tenzili r├╝tbe uygulamas─▒ nedeniyle) albay oldu─čunu┬á da aktar─▒yor.
Bu durumda i┼či garantiye almak i├žin, bu ziyaretin as─▒l kahraman─▒ (ve tan─▒klar─▒ndan) biri olan Albay Cevat Bey ne diyor diye bakmak gerekmez mi?
Bak─▒n─▒z, Cevat ├çobanl─▒ o g├╝n├╝ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

“─░lk g├╝n Mustafa Kemal ile beraberdik. O kara cihetine, ben deniz cihetine ba─čl─▒yd─▒k. Sedd├╝lbahirÔÇÖe gittik. D├╝┼čman donanmas─▒n─▒n ilerlemekte oldu─čunu g├Âr├╝nce, geriye d├Ân├╝p Al├ž─▒tepeÔÇÖnin yolunu tuttuk. O esnada ilk d├╝┼čman mermisi ba┼č─▒m─▒z─▒n ├╝st├╝nden ge├žerek Al├ž─▒tepeÔÇÖye d├╝┼čt├╝. 18 Mart sabah─▒ b├Âyle ba┼člam─▒┼čt─▒.”[11]

Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝kÔÇÖe k├╝├ž├╝k bir s├╝rpriz de, Selahaddin Adil BeyÔÇÖden gelsinÔÇŽ

Yarbay Selahaddin Adil Bey, 18 Mart ├çanakkale Deniz Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda, M├╝stahkem Mevki Komutan─▒ Cevat BeyÔÇÖin kurmay ba┼čkan─▒d─▒r. 18 Mart ├çanakkale Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖndan 4,5 ay ├Ânce, yine ayn─▒ g├Ârevdeyken terfi ettirilerek binba┼č─▒l─▒ktan yarbayl─▒─ča y├╝kseltilmi┼čtir. M├╝ttefiklerin Gelibolu yar─▒madas─▒nda giri┼čti─či kara harek├ót─▒ s─▒ras─▒nda t├╝men komutanl─▒─č─▒ g├Ârevinde de bulunmu┼č, deniz sava┼č─▒nda birle┼čik donanmaya, ard─▒ndan Sedd├╝lbahir kara muharebelerinde ─░ngiliz ve Frans─▒zlara, AnafartalarÔÇÖda ─░ngilizlere kar┼č─▒ sava┼čm─▒┼čt─▒r. Selahaddin Adil Bey, hem deniz sava┼č─▒nda hem de karada olmak ├╝zere her ikisinde de g├Ârev yap─▒p, askeri tarihimizde onurlu ve ayr─▒cal─▒kl─▒ bir yer edinmi┼čtir. Fakat onun hayat─▒ b├╝y├╝k s├╝rprizlerle doludur.

1.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n son g├╝nlerinde bu kez ├çanakkale M├╝stahkem Mevki Komutan─▒ oldu─ču s─▒rada imzalanan Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin a─č─▒r ┼čartlar─▒ gere─či, ge├žmi┼čte d├╝┼čmana kapt─▒rmamak i├žin her cephesinde sava┼čt─▒─č─▒ ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ 11 Kas─▒m 1918ÔÇÖde ─░tilaf DevletleriÔÇÖne teslim etmek zorunda kalm─▒┼č, ├╝z├╝nt├╝s├╝n├╝n s─▒n─▒r─▒ olmayan bir yurtseverdir o.

Mondros Ate┼čkesiÔÇÖnden sonra inanc─▒n─▒, ├žal─▒┼čma azmini asla kaybetmez. Milli M├╝cadeleÔÇÖye de kat─▒l─▒r. Selahaddin Adil Pa┼ča, Ankara H├╝k├╝metiÔÇÖnin temsilcisi olarak ─░stanbulÔÇÖda g├Ârev yaparken, Lozan Antla┼čmas─▒ uyar─▒nca 2 Ekim 1923ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖu bo┼čaltmak zorunda kalan i┼čgalci devletlerin komutanlar─▒ndan ─░stanbulÔÇÖu teslim alan isimdir. D├╝┼č├╝n├╝n, ─░stanbulÔÇÖun i┼čgalden kurtuldu─ču b├Âyle bir an, 1918ÔÇÖde ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ d├╝┼čmana teslim edip ─░stanbulÔÇÖun yolunu a├žmak zorunda kalman─▒n ac─▒s─▒n─▒ y─▒llarca ya┼čayan yurtsever bir asker i├žin ne b├╝y├╝k bir mutluluktur. ─░┼čte bu Selahaddin Adil Pa┼ča an─▒lar─▒nda, yarbay r├╝tbesiyle ve kurmay ba┼čkan─▒ olarak M├╝stahkem MevkiÔÇÖde g├Ârev yapt─▒─č─▒ 18 Mart ├çanakkale Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ ve Albay Cevat BeyÔÇÖin o g├╝n nerede oldu─čunu net ifadeyle anlatmaktad─▒r:

“ÔÇŽ18 Mart 1915 sabah─▒n─▒n ilk saatlerinde Bozcaada civar─▒nda toplanm─▒┼č olan birle┼čik d├╝┼čman donanmas─▒nda baz─▒ hareketler g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ve bir m├╝ddet sonra Bo─čaza y├Âneldikleri Kumkale g├╝neyindeki Yeni┼čehir Tepesi g├Âzetleme yerinden bildirilmi┼č ve kati taarruzun ba┼člayaca─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼č idi.
ÔÇŽPek erkenci olan Cevat Pa┼ča, GeliboluÔÇÖya gelmi┼č olan 3. Kolordu Kumandan─▒ Esat Pa┼čaÔÇÖy─▒ (Yanyal─▒) ziyaret ve Bolay─▒r istihk├ómlar─▒n─▒ tefti┼č etmek ├╝zere GeliboluÔÇÖya hareket etmi┼č oldu─čundan, durum kendisine telgrafla bildirildi─či gibi Harbiye NezaretiÔÇÖne de malumat verildi.”[12]

Selahattin Adil BeyÔÇÖe Esat Pa┼čaÔÇÖy─▒ ziyaret edece─čini s├Âyleyip yola ├ž─▒kan Cevat Bey -kendi verdi─či bilgiye g├Âre- Esat Pa┼ča ile de─čil Mustafa Kemal ile g├Âr├╝┼čm├╝┼čt├╝r. 18 Mart g├╝n├╝, Cevat BeyÔÇÖin yoklu─čunda saat 10.30ÔÇÖda ba┼člayan deniz sava┼č─▒nda T├╝rk tabya ve bataryalar─▒n─▒ fiilen idare eden Kurmay Ba┼čkan─▒ Yarbay Selahaddin Adil Bey, ancak saat 14.30ÔÇÖda geri d├Ânebilen Albay Cevat BeyÔÇÖe komutay─▒ devretmi┼čti. Bu konuya deniz sava┼člar─▒n─▒ anlatt─▒─č─▒m─▒z b├Âl├╝mde yeniden d├Ânece─čizÔÇŽ

Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin 18 MartÔÇÖla ilgili de─čerlendirmesini -g├╝ya- yalanlarken ne diyordu Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k: ÔÇťÔÇŽS├Âylediklerinin ger├žekle hi├žbir ilgisini bulam─▒yorum.ÔÇŁ
Kimse dar─▒lmas─▒n, g├╝cenmesin, ÔÇťS├Âylediklerinin ger├žekle hi├žbir ilgisini bulam─▒yorumÔÇŁ c├╝mlesi as─▒l Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝kÔÇÖ├╝n bu konuda yazd─▒klar─▒ konusunda ge├žerli olabilir.

Belki bu haks─▒z de─čerlendirmeyi bu denli ciddiye almak gerekmiyor olabilirdi. Ama ┼čunu belirtmezsek, detaylar─▒ da alt─▒n─▒ ├žizerek bir kez daha hat─▒rlatmazsak haks─▒zl─▒k ederiz:

Yarbay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin 19. T├╝meni 18 Mart 1915 g├╝n├╝ itibar─▒yla hem 3. KolorduÔÇÖya ve hem de (ihtiya├ž durumuna g├Âre, gerekti─činde) ├çanakkale M├╝stahkem Mevki Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna ba─čl─▒d─▒r. 18 Mart Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n hemen ertesi g├╝n├╝, 5. OrduÔÇÖnun da kuruluyor olmas─▒ nedeniyle sava┼č d├╝zeni yeniden ┼čekillendirilmi┼čtir. Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin 19. T├╝meni yukar─▒daki sahnenin (18 Mart Deniz Sava┼č─▒) anlat─▒ld─▒─č─▒ tarihten tam be┼č g├╝n sonra, 23 Mart 1915ÔÇÖte ihtiyat-─▒ umumi (genel yedek) olarak g├Ârevlendirildi.

Yani Cevat BeyÔÇÖin ├çanakkale Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n hen├╝z ilk saatlerinde ziyaret etti─či 19. T├╝men, o tarih itibar─▒yla ihtiyat t├╝meni de─čildi. Yarbay Mustafa Kemal Bey, ayn─▒ zamanda Eceabat B├Âlgesi (Maydos M─▒nt─▒kas─▒) Kuvvetleri Komutan─▒yd─▒. D├╝┼čman─▒n ├ž─▒karma yapmas─▒ beklenen b├Âlgelerde ve sahilde geni┼č g├╝venlik ├Ânlemleri al─▒nm─▒┼čt─▒.

5.Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna atanarak daha sonra GeliboluÔÇÖya gelen Liman von Sanders Pa┼ča ilk i┼č olarak Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin ald─▒─č─▒ ve d├╝┼čman─▒ daha karaya ayak basarken imha etmeyi ├Âng├Âren tedbirleri de─či┼čtirmi┼čtir. Mustafa Kemal, Bu de─či┼čikli─če s├Âzl├╝ olarak itiraz etmi┼čtir.

Baz─▒ tarih├žiler, Mustafa KemalÔÇÖin 19. T├╝meninin ihtiyata al─▒nmas─▒nda, SandersÔÇÖin plan─▒na itirazlar─▒n─▒n etkili olmu┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor.

G├Ârev de─či┼čikli─či yap─▒l─▒nca 9 T├╝men, Eceabat B├Âlgesi Komutanl─▒─č─▒n─▒ 19. T├╝menÔÇÖden devrald─▒. 9. T├╝men Komutan─▒ Albay Halil Sami Bey, kararg├óh─▒yla birlikte MaydosÔÇÖa geldi. G├Ârevi devrald─▒─č─▒ Mustafa KemalÔÇÖin savunmaya ili┼čkin g├Âr├╝┼člerini benimseyen Albay Halil Sami Bey de, SandersÔÇÖin savunma planlar─▒na yaz─▒l─▒ olarak itiraz etti. Ama de─či┼čen bir ┼čey olmad─▒. Dile getirdi─či itirazlar─▒n dikkate al─▒nmamas─▒na ├žok i├žerleyen ve bu savunma plan─▒yla d├╝┼čman─▒n GeliboluÔÇÖya ├ž─▒kmas─▒na adeta yard─▒m edildi─čini d├╝┼č├╝nen Yarbay Mustafa Kemal Bey, ├ž─▒karman─▒n ├╝zerinden bir hafta bile ge├žmeden, mektup yazarak bu durumu Ba┼čkomutan Vekili Enver Pa┼čaÔÇÖya ┼čik├óyet etmi┼čtir.

Bu arada, bir ilave bilgi dahaÔÇŽ 19. T├╝menÔÇÖe yeni yap─▒lanma ─▒┼č─▒─č─▒nda 23 MartÔÇÖta verilen ihtiyatl─▒k g├Ârevi de sadece bir ay s├╝rm├╝┼č, m├╝ttefik birliklerinin Gelibolu yar─▒madas─▒na ├ž─▒kar─▒lmaya ba┼čland─▒─č─▒ 25 Nisan g├╝n├╝n├╝n ilk saatlerinde sava┼ča kat─▒lmas─▒yla da fiili olarak sona ermi┼čtir.

K─▒sacas─▒ÔÇŽ 19. T├╝men a├ž─▒s─▒ndan ÔÇťihtiyatl─▒kÔÇŁ durumu, GeliboluÔÇÖya ├ž─▒karma ba┼člamadan ├Ânceki 1 ayl─▒k s├╝re i├žin ge├žerlidir. Bunun d─▒┼č─▒ndaki t├╝m zamanlar hep muharip birlik pozisyonuyla ge├žmi┼čtir. Ama ortada tarihi bir ger├žek olarak bir ÔÇťihtiyat t├╝meniÔÇŁ s├Âz├╝ var ya, Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k de maalesef ÔÇôdi─čerleri gibi- Mustafa KemalÔÇÖi de─čersiz g├Âsterecek bir yol, sa─člam bir gerek├že buldu─čunu zannetmi┼č, kronolojiye hi├ž bakmaks─▒z─▒n i├žinden geldi─či gibi yazm─▒┼čt─▒rÔÇŽ

D─░PNOTLAR

[1]┬á Bu makalenin genel derlemesinde kullan─▒lan kaynak: Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒ ─░stanbul 2014

[2]┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, s.58-60-61 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[3]┬á┬á┬á ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.165

[4]┬á┬á┬á Org. ─░zzettin ├çal─▒┼člar, On Y─▒ll─▒k Sava┼č─▒n G├╝nl├╝─č├╝, s. 277 (─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, s.165)

[5]┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s.61 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[6]┬á┬á┬á Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, s.63-71 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[7]┬á┬á┬á Yeni Nesil, 21 Mart 1988, Tahlil adl─▒ imzas─▒z k├Â┼če yaz─▒s─▒, Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, s.65 (Al─▒nt─▒layan Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[8]┬á┬á┬á Sefa Kaplan, ├çanakkale Sava┼č─▒: Zafer mi, yas m─▒?, Akt├╝el Dergisi, say─▒ 36,12-18 Mart 1992 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.101) Mustafa KemalÔÇÖin Ru┼čen E┼čref ile r├Âportaj─▒n─▒n T├╝rk├žesi sadele┼čtirilmi┼č hali son olarak Karma KitaplarÔÇÖdan yay─▒nland─▒. Bkz. Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi Anlat─▒yorÔÇŁ, s.18)

[9]┬á┬á┬á Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, T├╝rkiye ├ťzerine Tezler 5, s.64, 66

[10]┬á Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, T├╝rkiye ├ťzerine Tezler 5, s. 71

[11]┬á Yak─▒n Tarihimiz, 1.C, s.77 (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.102, dipnotlar)

[12]┬á Selahaddin Adil Pa┼ča, ÔÇť├çanakkale Cephesinden Mektuplar-Hat─▒ralarÔÇŁ, s.66-67

KAYNAKLAR:

  • ─░smet G├Ârg├╝l├╝, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇŁ, Bilgi, birinci bas─▒m, Ekim 2008
  • Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi Anlat─▒yorÔÇŁ, Karma Kitaplar, birinci bas─▒m, Ekim 2007
  • Selahaddin Adil Pa┼ča, ÔÇť├çanakkale Cephesinden Mektuplar-Hat─▒ralarÔÇŁ, Yeditepe Yay─▒nlar─▒, 1. Bask─▒, ┼×ubat 2007
  • Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô Yalanlar, ─░ftiralar, PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒ ─░stanbul 2014
  • Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, Bilgi, 4. Bas─▒m, Ekim 2005
  • Yal├ž─▒n K├╝├ž├╝k, ÔÇťT├╝rkiye ├╝zerine Tezler 5ÔÇŁ, Tekin Yay─▒nevi, 1. Bas─▒m 1992

Polemik-3: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ

1,959 total views, 1 views today

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: tayfunc@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒