Rydakos ├çay─▒ÔÇÖndan ─░skele MahallesiÔÇÖne KocasuÔÇÖnun yolculu─ču

Rydakos ├çay─▒ÔÇÖndan ─░skele MahallesiÔÇÖne KocasuÔÇÖnun yolculu─ču

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Bursa ili ve Antik ├ža─čÔÇÖdan bu yana ekonomik ili┼čki i├žersinde oldu─ču Uluda─čÔÇÖ─▒n G├╝ney yama├žlar─▒nda 12 bin y─▒l ├Âncesine giden ya┼čam izleri ve yerle┼čim yerleri bulunmu┼čtur. ─░l i├žersinde ├╝zerinde yerle┼čim yap─▒lmam─▒┼č, hen├╝z yok edilmemi┼č 40 civar─▒nda h├Ây├╝k tespit edilmi┼čtir. Uluda─čÔÇÖ─▒n Kuzey yama├žlar─▒n─▒n eteklerinde bulunan Do─čanc─▒ civar─▒nda bir ma─čarada bulunan kesici aletlerin 60 bin y─▒l ├Âncesine ait oldu─ču tahmin edilmektedir.

B├Âlgedeki g├Âller, akarsular yerle┼čimciler i├žin ├žok cazip oldu─čundan b├Âlgeye Hititler, Frigler,┬á bir Trak kabilesi olan ve Misi k├Ây├╝ne ad─▒n─▒ veren Misyal─▒lar, Persler, B├╝y├╝k ─░skender, Bitynya Krall─▒─č─▒ ve Roma h├ókimiyet kurmu┼čtur.

G├Âllerin, akarsular─▒n ve verimli ovalar─▒n bulundu─ču bu b├Âlgede kentle┼čmede ├žok erken ba┼člam─▒┼čt─▒r. B├Âlgenin AizanoiÔÇÖdan do─čan g├╝n├╝m├╝zde Adranos, Kocasu dedi─čimiz Ryhndakos ├çay─▒ ─░lk ├ça─čÔÇÖda Apollo k├╝lt merkezlerinden birisi olan Apolyond / Uluabat g├Âl├╝ne d├Âk├╝l├╝r ve g├Âlden ├ž─▒kan ├žay denize ula┼čmadan Nil├╝fer ├çayÔÇÖ─▒ da al─▒r ve ─░skele mevkii civar─▒nda Marmara denizine d├Âk├╝l├╝r.

Bu suyolu, Antik ├ça─čÔÇÖdan 1950ÔÇÖli y─▒llara kadar ticaret amac─▒yla kullan─▒lm─▒┼č, tekneler y├╝k ve yolcu ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r.

B├Âlgede bulunan kentlerin ├žo─ču roma d├Âneminde ayr─▒cal─▒k alm─▒┼č ve para basm─▒┼čt─▒r.

Bunlar aras─▒nda ulubat ve Yaylac─▒k aras─▒nda bulunan Kaiseria Germenika, apolania Rhyndakos (┼čimdiki G├Âlyaz─▒), Orhaneli il├že merkezi civar─▒ndaki Hadrioni ad Olympus, Milletopolis g├Âl├╝ civar─▒ndaki melde ve Koca├žayÔÇÖ─▒n Marmara DeniziÔÇÖne d├Âk├╝ld├╝─č├╝ yerde oldu─ču tahmin edilen Plake kentlerini sayabiliriz.

Çavdarhisar

├çavdarhisar tarihi zenginli─če sahip bir il├žedir. Aizanoi Antik Kenti ve b├╝nyesindeki d├╝nyan─▒n ilk ├Ârneklerinden stadyum-tiyatro kompleksi ve d├╝nyan─▒n ilk borsa yap─▒s─▒ vard─▒r. Ayr─▒ca antik kentte nekropoller, olimpiyat ┼čeref trib├╝n abidesi, d├Ârt k├Âpr├╝ ikisi ├žok k├Ât├╝ ┼čekilde restore edilmi┼č ve hala kullan─▒l─▒yor.

Yerle┼čim tarihi M├ľ 3000’li y─▒llara dayan─▒r. ┬áAizanoi, antik FrigyaÔÇÖya ba─čl─▒ olarak ya┼čayan AizanitisÔÇÖlerin ana yerle┼čim yeriydi. M├ľ 133’te Roma egemenli─čine girmi┼čtir. Roma ─░mparatorluk d├Âneminde; tah─▒l ekimi, ┼čarap ve y├╝n ├╝retimi sayesinde zenginle┼čmi┼č ve ├╝n├╝ b├Âlge s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čm─▒┼čt─▒r. En parlak d├Ânemini ise 2. y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼čt─▒r.

Erken Bizans d├Âneminde piskoposluk merkezi iken 7. y├╝zy─▒ldan itibaren ├Ânemini yitirmi┼čtir. (13. y├╝zy─▒lda ├çavdar Tatarlar─▒ boyu taraf─▒ndan ├╝s olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░smi buradan gelmektedir.

Ak─▒nc─▒ T├╝rklerin ta┼č an─▒tlara ve tap─▒naklara bin y─▒l ├Ânce ├žizdi─či O─čuz boylar─▒na ait tamgalar─▒ da antik kenti dola┼č─▒rken g├Ârebiliyoruz.

Olimpos ad Hadriani / Hadrioni ad Olympus

Orhaneli il├žesinin bulundu─ču alanda kurulmu┼č antik bir kenttir. Adra s├Âzc├╝─č├╝, Luwi dili temeline dayanan Pelasg dilinde “erkek-koca” demektir. Bu s├Âzc├╝kle, Ana Tanr─▒├ža’n─▒n erke─či, ba┼č tanr─▒y─▒ kastetmektedir. Adra-(wa)na olarak ise Adra Irma─č─▒ anlam─▒na geldi─či s├Âylenebilir. Bu s├Âzc├╝k daha sonra Hadrianos, Edrenos, Adr─▒naz veya Ad─▒rnaz olarak de─či┼čmi┼čtir. Orhaneli ├çay─▒ÔÇÖna da Adranos ├çay─▒ denilmi┼čtir. Bu kasabada Hadrianus ad─▒na bir tap─▒nak bulundu─ču i├žin bu ad─▒ ald─▒─č─▒ da s├Âylenmektedir. Bu kentte eski bir tap─▒nak kal─▒nt─▒s─▒ vard─▒r. Texier, kenti imparator Hadrianus’un kurdu─čunu yazar. Texier, 1835 y─▒l─▒nda g├Ârd├╝─č├╝ kalenin, ├╝├ž kemerden olu┼čan bir giri┼či oldu─čunu yazar. Yazar kentte bir├žok kal─▒nt─▒ya rastlar. 70X48 metre ├Âl├ž├╝lerinde, gymnasium oldu─čunu tahmin etti─či bir yap─▒n─▒n temellerini belirler. ├ťnl├╝ hatip Aristid, bu kentte do─čmu┼č. Anadolu’da ayn─▒ ad─▒ ta┼č─▒yan bir├žok kent vard─▒r. Bu nedenle Orhaneli’yi di─čerlerinden ay─▒rmak i├žin, Uluda─č ├╝zerindeki Hadriani anlam─▒na, “Olimpos ad Hadriani” denmi┼čtir. K├Âyl├╝ler, bug├╝n HadrianusÔÇÖtan galat olmak ├╝zere, yayg─▒n olarak Ad─▒rnaz ad─▒n─▒ kullan─▒r.

Apollonia (G├Âlyaz─▒)

BursaÔÇÖn─▒n bat─▒s─▒ndaki Uluabat G├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒ndaki bir yar─▒mada ├╝zerinde kurulu kent. Kentin ad─▒ kentteki Apollon tap─▒na─č─▒ndan gelir. Bu tap─▒nak kentin yak─▒n─▒ndaki K─▒z Adas─▒ mevkiindeydi. Ad─▒nda Apollon ge├žen di─čer kentlerden ayr─▒lmas─▒ i├žin Rhydacum Nehri (Orhaneli ├çay─▒) ├╝zerindeki Apollonia anlam─▒nda “Apollonia ad Rhyndacum” olarak an─▒lm─▒┼čt─▒r. K─▒z Adas─▒’ndaki eski tap─▒nak, Bizans d├Âneminde manast─▒ra d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu tap─▒na─č─▒n ta┼člar─▒ sonradan Haydarpa┼ča Liman─▒’n─▒n yap─▒m─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r.

Uluabat

BursaÔÇÖn─▒n Karacabey il├žesinin 4 km. do─čusundaki Apolyont G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n (Uluabat G├Âl├╝)┬á┬á┬á bat─▒s─▒nda bulunan Uluabat k├Ây├╝n├╝n yerinde idi. Lopadion, Hellen dilinde ├žanak veya k├╝├ž├╝k ├žanak anlam─▒ndad─▒r. Prof. Bilge UmarÔÇÖa g├Âre bu s├Âzc├╝k eski bir Anadolu dilinden gelmi┼č ve Hellen diline uydurulmu┼čtur. Kentin ne zaman ve kimler taraf─▒ndan kuruldu─ču bilinmemektedir. G├╝n├╝m├╝ze Do─ču Roma d├Ânemine ait bir k├Âpr├╝ kal─▒nt─▒s─▒ ile Orta ├ça─č sur kal─▒nt─▒lar─▒ d─▒┼č─▒nda bir eser gelmemi┼čtir.┬á Komnenos HanedaÔÇÖn─▒n─▒n Kurucusu I. Alexsios d├Âneminde buras─▒ Ege, Bat─▒ Karedeniz ve ─░├ž Anadolu b├Âlgelerine yap─▒lacak askeri seferler i├žin bir ├╝s merkezi oldu.

─░skele Mahallesi ve ├çe┼čnigir k├Ây├╝

K├Âye ad─▒ verilen ├çe┼čnigir, yani ├çe┼čniciba┼č─▒ padi┼čahlara de─či┼čik tatlar ara┼čt─▒r─▒p bulan, bunlar─▒ saraya ileten ki┼čilere verilen isim. Bu y├Âreden saraya ├Âzel yiyecekler, otlar gitti─či i├žin saraydaki ├že┼čnigirlerin gelip saraya giden g─▒dalar─▒ kontrol etti─či i├žin bu ad─▒ alm─▒┼č. K├Ây├╝n bulundu─ču tepenin arkas─▒nda Nil├╝fer deltas─▒ bulunuyor. Yelkenliler ilk ├ža─čdan bu yana buradan y├╝k al─▒p giderlermi┼č. Deltadan saraya bol miktarda bal─▒k da gidermi┼č.

Nil├╝fer ├çay─▒, k├Ây├╝n 500 metre g├╝neyinden tarlalar─▒n i├žinden ge├žip Hay─▒rlar k├Ây├╝ yak─▒nlar─▒ndaki ├çat denilen mevkide ├çavdarhisardan do─čan, Susurluk ve M.Kemalpa┼ča y├Ârelerinden ge├žen antik Rhyndakos nehri/Kocasu-Koca├žay ile birle┼čir. Burada eskiden iskele k├Ây├╝ bulunuyordu, ┼čimdi kal─▒nt─▒lar─▒ var.┬á Kocasu, Bo─čaz dedi─čimiz b├Âlgeden denize d├Âk├╝l├╝yor. Nehrin bir taraf─▒nda Yenik├Ây, bir taraf─▒ndaysa Ekinli k├Ây├╝ bulunuyor.

K├Ây├╝n en ya┼čl─▒s─▒ ve hayatta kalan son m├╝badil Langazal─▒ Mustafa Amca, 1920ÔÇÖlerin sonunda b├Âlgeyi ┼č├Âyle anlat─▒r. ÔÇťNil├╝ferÔÇÖin denize d├Âk├╝ld├╝─č├╝ yerden 500-600 metre i├žerde ─░skele k├Ây├╝ vard─▒. K├Ây├╝n, b├╝y├╝k ve tarihi bir camisi vard─▒. Bu camiye bayram ve Cuma namaz─▒ k─▒lmaya giderdik. KaradenizÔÇÖden, RizeÔÇÖden OfÔÇÖtan Lazlar yelkenli tekneleriyle, motorlar─▒yla, mavnalar─▒yla gelip buradan so─čan, sebze, meyve ve di─čer ihtiya├žlar─▒n─▒ al─▒yorlard─▒. Tekneler, Uluabat g├Âl├╝ne girip G├Âlyaz─▒ÔÇÖya kadar gidiyorlard─▒. Sonra yelkenliler gelmez oldu. ┼×imdi orada ne cami kald─▒, ne evler. Sadece bir ka├ž bal─▒k├ž─▒ kul├╝besi var.ÔÇŁ

Ge├žmi┼čte Ulaabat k├Ây├╝nden Karacabey Bo─čaz─▒ yak─▒n─▒ndaki ekmek├ži k├Ây├╝ndeki d├╝─č├╝ne 15-20 ki┼či sallarla gidiliyordu.

*

Kirmikir k├Ây├╝ne gelen teknelerden y├╝kler daha k├╝├ž├╝k tekneler bo┼čalt─▒lan y├╝kler Mustafakemalpa┼ča mezbahas─▒na kadar geliyordu. Sonra birikmeler, ├ž├Âkeltiler bunu engelledi. ┼×imdi ├Âyk├╝m├╝z├╝n kahraman─▒ Kocasu ├žay─▒nda yolculu─ča ├ž─▒kal─▒m.

B├Âlgede, ─░skele MahallesiÔÇÖne yak─▒n Antik ├ça─čÔÇÖa ait iki liman daha vard─▒r; Kapanca ve E┼čkel.

Kapanca:

G├╝n├╝m├╝zde Kapanca; MudanyaÔÇÖn─▒n bat─▒s─▒ndaki Tirilye kasabas─▒ ile E┼čkel k├Ây├╝ (Daskyleion) aras─▒nda yer alan, antik kent ile liman kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n bulundu─ču bir alan─▒ kapsar. Buras─▒ Antik ├ža─čda Bitinya ├╝lkesi topraklar─▒ i├žindeydi. O d├Ânemden itibaren Roma, Bizans ve Osmanl─▒ zamanlar─▒nda da ├Ânemli bir liman olarak kullan─▒lmaktayd─▒. Hilal ┼čeklinde k├╝├ž├╝k bir k├Ârfezin kenar─▒nda yer al─▒yor. Antik d├Ânemde; Caesarea Germenice┬ĺ diye bilinen yerle┼čmenin b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla buras─▒ oldu─ču san─▒l─▒yor.

Tarihi Kapanca liman─▒; ilk ├ža─čdan cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒na kadar ─░stanbul ile Kite (├ťr├╝nl├╝) ve Prusa (Bursa) aras─▒ndaki ula┼č─▒m─▒n sa─članmas─▒nda bir ba─člant─▒ noktas─▒yd─▒. Bursa ovas─▒nda ve Kite ├ževresinde yeti┼čin ├╝r├╝nler ─░stanbulÔÇÖa veya daha ba┼čka yerlere yelkenli ya da k├╝rekli gemilerle buradan g├Ânderiliyordu. ─░stanbulÔÇÖdan veya di─čer yerlerden gelen mallar da buradan kervanlarla KiteÔÇÖye ve BursaÔÇÖya ula┼čt─▒r─▒l─▒yordu

Ad─▒ ge├žen yer, 1970ÔÇÖli y─▒llara kadar, ─░stanbulÔÇÖa, ba┼čta so─čan olmak ├╝zere, di─čer sebze meyvelerin g├Ânderildi─či bir iskele olarak kullan─▒l─▒yordu.

Eski ├ža─člarda Kapanca ve Tirilye limanlar─▒ ile KiteÔÇÖyi (├ťr├╝nl├╝) birbirine ba─člayan antik kervan yolunun ge├žti─či g├╝zerg├óh

*Kapanca Antik Liman─▒

*Kuzgun Kaya

*─░zkaya

*Barabali Ge├židi

*Ayazma P─▒nar─▒

*E─črekkaya

*Akbaba Kayal─▒klar─▒

*Papaz ─░ni Ma─čaras─▒

*Yusuf Deresi – ├ça─člayan

*Mirzaoba K├Ây├╝

*Derek├Ây (Cearaeia)

*├çekrice K├Ây├╝

*Balabanc─▒k K├Ây├╝

*Antik Nil├╝fer K├Âpr├╝s├╝

*Yol├žat─▒ K├Ây├╝ (G├Âbelye)

*├ľzl├╝ce (─░nesi) Antik K├Âpr├╝s├╝

*Kite (├ťr├╝nl├╝) Kazas─▒┬á ve Prusa (Bursa)

E┼čkel

E┼čkelÔÇÖin, as─▒l k├Ây merkezi olan Esence sahile 2 km kadar mesafede yer al─▒yor. Buras─▒, Marmara DeniziÔÇÖni, k├╝├ž├╝k liman─▒ ve ─░mral─▒ adas─▒n─▒ g├Âren bir konumda kuruludur.

Yerle┼čmenin tarihi, Antik d├Âneme kadar gidiyor. B├Âlgeye Bithynler, Romal─▒lar, Bizansl─▒lar ya┼čam─▒┼č. Bunlar─▒n ard─▒ndan da Osmanl─▒lar gelmi┼č. Antik d├Ânemde Daskyleion / Daskilium gibi adlarla an─▒lan bir yer. Bu ad Luwi ÔÇô Pelesgos dilinde ÔÇśSkvlaÔÇÖ (Skili) / adac─▒k s├Âzc├╝─č├╝n├╝n de─či┼čikli─če u─čramas─▒ sonucunda olu┼čmu┼č.

E┼čkel, antik d├Ânemin ├Ânemli bir liman─▒yd─▒. Daha sonralar─▒ Tirilye ve Mudanya limanlar─▒ geli┼čince buras─▒ ikinci pl├ónda kald─▒. Plinus, Ptolomaios, Hasluck ve Ramsey gibi yazarlar Daskyleion adl─▒ antik kentin, TrigliaÔÇÖn─▒n (Tirilye) 7 mil kadar bat─▒s─▒nda oldu─čunu yazarlar

Osmanl─▒ d├Âneminde ÔÇśKiteÔÇÖ (├ťr├╝nl├╝) kazas─▒na ba─čl─▒ bir liman durumundayd─▒. Antik d├Ânemden beri kullan─▒ld─▒─č─▒ san─▒lan tuzlas─▒, 30 ÔÇô 35 y─▒l kadar ├Ânce ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼č.

Atranos (Ad─▒rnaz) veya Kocasu ( Rhyndakos ├žay─▒)┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

K├╝tahya ─░li’nde iki ayr─▒ kaynaktan do─čduktan sonra Bursa’n─▒n Orhaneli, Mustafakemalpa┼ča ve Karacabey topraklar─▒n─▒ sulayan akarsudur. Murat da─č─▒ndan Uluabat G├Âl├╝ÔÇÖne de─čin ana kol uzunlu─ču 155 kilometredir. Ba┼čl─▒ca iki ana koldan olu┼čur: Birinci kol, K├╝tahya’n─▒n g├╝neyindeki Murat da─č─▒n─▒n kuzey eteklerinde do─čar. Ba┼člang─▒├žtaki ad─▒ ├çavdar suyudur. ├çe┼čitli k├╝├ž├╝k kollar─▒n kat─▒l─▒m─▒yla debisi y├╝kselir. Tav┼čanl─▒’dan ge├žerek Orhaneli topraklar─▒na girer. Burada Atranos (Ad─▒rnaz) veya Kocasu gibi adlar al─▒r. Sarpdere ve Dursunbey sular─▒yla beslenerek kuzeybat─▒ya do─čru ilerler, Sincan dolaylar─▒nda Mustafakemalpa┼ča topraklar─▒na girer. ├çalt─▒l─▒b├╝k yak─▒nlar─▒nda dar ve derin bir vadiyi a┼čar, daha kuzeydeki Turfal da─č─▒ eteklerinde ovaya iner ve dinginle┼čir. Mustafakemalpa┼ča il├že merkezine 15 kilometre mesafede Balat ├çay─▒ÔÇÖyla birle┼čir.

─░kinci kol, Simav’─▒n Da─čard─▒ beldesi yak─▒nlar─▒nda do─čar. Bu b├Âlgede Aleva ├çay─▒ ad─▒yla an─▒l─▒r. Daha sonra kuzey kuzeydo─ču y├Ân├╝nde ak─▒┼č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r, bir ara Orhaneli ─░l├žesi topraklar─▒ndan ge├žerek Mustafakemalpa┼ča’ya girer. Emet ├žay─▒yla birle┼čir ve Balat ├žay─▒ ad─▒n─▒ al─▒r.

Bu iki b├╝y├╝k kolun birle┼čmesiyle olu┼čan Mustafakemalpa┼ča (Kirmast─▒) ├çay─▒ ├Ânce Uluabat g├Âl├╝n├╝ d├Âk├╝l├╝r. Daha sonra kuzeydeki Uluabat k├Ây├╝ yan─▒nda bir g├Âlaya─č─▒ ile denize ak─▒┼č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r. Karacabey bo─čaz─▒na girmeden ├Ânce bat─▒dan gelen Simav ├žay─▒, Hanife deresi ve Karadere ile do─čudan gelen Nil├╝fer’in kat─▒l─▒m─▒yla g├╝rle┼čir ve Marmara denizine d├Âk├╝l├╝r. G├Âlaya─č─▒ derinlik, debi ve geni┼čli─či bak─▒m─▒ndan k├╝├ž├╝k tonajl─▒ teknelerle ula┼č─▒ma elveri┼člidir, karayolu ula┼č─▒m─▒n─▒n geli┼čmedi─či d├Ânemlerde, G├Âlaya─č─▒ ├╝zerinden teknelerle Uluabat G├Âl├╝ÔÇÖne de─čin girilebilmekte ve y├Ârede yeti┼čtirilen ├╝r├╝nlerin deniz yoluyla ─░stanbul’a g├Ânderilmesi sa─članmaktayd─▒.

Orhaneli ├žay─▒n─▒n toplam uzunlu─ču 200 kilometre (Bursa il s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde 104 kilometre), Mustafakemalpa┼ča ├žay─▒n─▒n toplam uzunlu─ču 230 kilometredir (Bursa il s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde 134 kilometre).

Nil├╝fer

103 km uzunlu─čundaki Nil├╝fer ├žay─▒, Uluda─č’─▒n g├╝ney yama├žlar─▒nda 850 metre y├╝kseklikteki 2 ma─čaradan ├ž─▒kar. Ba┼člang─▒├ž b├Âl├╝m├╝nde ad─▒ Aras Suyu’dur. Bu su bat─▒ do─črultusunda akarken ├že┼čitli kollarla birle┼čerek “Nil├╝fer” ad─▒n─▒ al─▒r.

Antik ├ža─č kaynaklar─▒nda ad─▒ “Odrys” ├žay─▒ olarak ge├žen Nil├╝fer, Bursa Ovas─▒’n─▒ sulad─▒ktan sonra Uluabat G├Âlaya─č─▒’na d├Âk├╝l├╝r. Bursa Ovas─▒ ve ├ževresinin derelerini ve ├çay─▒rk├Ây Ovas─▒’ndan Ayval─▒ DereÔÇÖyi alarak Uluabat G├Âl├╝’ne ula┼čan Nil├╝fer, daha sonra Susurluk ├çay─▒ ile birle┼čerek Karacabey Bo─čaz─▒’ndan Marmara Denizi’ne d├Âk├╝l├╝r.

Bursa’daki So─čukp─▒nar, Kapl─▒kaya, De─čirmendere ve Madendere ile Uluda─č’─▒n kuzeyinden do─čan G├Âkdere, K─▒rkp─▒nar ve Bal─▒kl─▒ derelerinin t├╝m├╝ Nil├╝fer’e kar─▒┼čarak Marmara Denizi’ne d├Âk├╝l├╝r.

 Simav Çayı /Susurluk Çayı

Kayna─č─▒n─▒ Simav yak─▒nlar─▒ndaki ┼×aphane Da─člar─▒’ndan al─▒r. Susurluk Ovas─▒’nda kuzeye y├Ânelir ve en son Karacabey’den ge├žerek Marmara Denizi’ne d├Âk├╝l├╝r. Marmara Denizine d├Âk├╝len en b├╝y├╝k ─▒rmakt─▒r. Antik ad─▒ ‘Makestos’dur. Uzunlu─ču 321 km.dir.

Simav G├Âl├╝’n├╝n do─čusundaki da─člardan gelen kaynaklar g├Âlde birle┼čir. G├Âlden ├ž─▒kan ├žay ├Ânce Bat─▒ya, Bigadi├ž-S─▒nd─▒rg─▒ aras─▒nda kuzeye y├Ânelir. Susurluk il├že merkezinin do─čusundan ge├žer. Manyas G├Âl├╝ ve Ulubat G├Âl├╝’n├╝n aras─▒ndan akar. Ulubat G├Âl├╝’n├╝n fazla sular─▒n─▒ bo┼čaltan Uluabat Deresi ve Manyas G├Âl├╝ÔÇÖnden ├ž─▒kan Karadere ├žaya kat─▒l─▒r. Daha a┼ča─č─▒larda, Ekmek├ži k├Ây├╝n├╝n KuzeyiÔÇÖnde, Bursa Ovas─▒’n─▒n sular─▒n─▒ toplayan Nil├╝fer ├çay─▒, Susurluk ├çay─▒’na d├Âk├╝l├╝r. G├Âlden ├ž─▒kan sular─▒ ald─▒ktan sonra Susurluk ├çay─▒’n─▒n ad─▒ art─▒k Kocadere olur.

Susurluk ├çay─▒’na, ├ževresindeki akarsular─▒ toplamas─▒, merkezi konumda olmas─▒ ve di─čer akarsulardan daha uzun olmas─▒ nedeniyle Susurluk Irma─č─▒ da denilir. Akarsuyun yatak e─čimi az oldu─čundan ak─▒┼č h─▒z─▒ yava┼čt─▒r. Ya─č─▒┼čl─▒ zamanlarda kabaran ─▒rma─č─▒n yanlar─▒na setler yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Susurluk ├çay─▒ ├╝zerindeki Halk─▒n Ceneviz K├Âpr├╝s├╝ dedi─či, Roma k├Âpr├╝s├╝, b├Âlgede, Sultan ├çay─▒r─▒ÔÇÖnda Bor madeni ├ž─▒karan Frans─▒z ┼čirketince havaya u├žurulmu┼čtur. Ama├ž yelkenli teknelerle bor madenini ta┼č─▒makt─▒.

Susurluk ├çay─▒ ─░mral─▒ Adas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda bir delta olu┼čturarak Marmara DeniziÔÇÖne d├Âk├╝l├╝r. Bu deltada Arap ├çiftli─či ve Dalyan G├Âl├╝ ad─▒nda iki k─▒y─▒ g├Âl├╝ bulunur.

LOPAD─░ON ve G├ľLDE ULA┼×IM

Aleksios Komnenos (1081-1118) Bizans taht─▒n─▒ ele ge├žirdi. 1113`te Ha├žl─▒ seferleri sayesinde Anadolu Sel├žuklular─▒n elinde olan Bursa ve ├ževresini, Bat─▒ AnadoluÔÇÖyu geri ald─▒. Aleksios Komnenos, Venedik t├╝ccarlar─▒na geni┼č imtiyazlar verdi. Venedik t├╝ccarlar─▒ Marmara Denizinden suyolu ile gelerek Apolyont t├╝ccarlar─▒ ie ticaret yapt─▒lar. Eskiden Uluabat`ta ├ž─▒kan ┼čap madenlerini Cenevizliler ile Floransa Cumhuriyetleri Antik ├ža─člarda kullan─▒lan bu suyolunun Bizans ─░mparatoru Aleksios Komnenos g├Âl├╝n giri┼č ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ kontrol alt─▒na alabilmek, askeri seferleri i├žin Lopadion kalesini yapt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Kendisinden sonra tahta ├ž─▒kan karde┼či ─░onnes Komneneos, buradaki tahkimat─▒ daha da geni┼čletti. 1134 y─▒l─▒nda Kastamonu (Niketas Khoniates, Historia, s.13) ve 1139ÔÇÖda Sakarya b├Âlgesine gelen T├╝rkler ├╝zerine yapt─▒─č─▒ seferde buras─▒n─▒ ├╝s olarak kulland─▒ (s, 21-22) ve k─▒┼č─▒ burada ge├žirdi. ─░mparator, buradan, Niksar ├╝zerine, dani┼čmentlilere kar┼č─▒ 1140 y─▒l─▒nda sefere ├ž─▒kt─▒ (s,24). 1141ÔÇÖde Antalya ve Latinler ├╝zerine yap─▒lan seferin ba┼člang─▒├ž noktas─▒ yine LopadionÔÇÖdur.

─░mparator Manuel Komnenos, 1159 y─▒l─▒ sonu yukar─▒ RhyndakosÔÇÖtaki ├╝ss├╝nden DorylarionÔÇÖa sald─▒ran T├╝rkmenlere kar┼č─▒ misilleme seferine ├ž─▒kt─▒. (Osmanl─▒lardan ├ľnce Anadolu-Claude Cahen, Tarih Vakf─▒ Yurt Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul-2000s, 34)

Burada sadece Do─ču Roma ─░mparatorlar─▒ de─čil,┬á Sel├žuklu komutanlar─▒ da ├╝s kurdular. Melik┼čah, daha sonra ─░znik ├╝zerine Emir BozanÔÇÖ─▒ g├Ânderdi. ─░znikÔÇÖi ku┼čatan Emir Bozan, Do─ču RomaÔÇÖdan gelen yard─▒m─▒ kesmek i├žin ├ževre kaleleri ele ge├žirmek istedi. Uluabat / LepadionÔÇÖa kararg├óh kurdu.

*

Osmanl─▒lar d├Âneminde de Venedik ve Cenevizli t├╝ccarlar─▒n Marmara DeniziÔÇÖnden nehir yoluyla Uluabat (Apolyont) G├Âl├╝ÔÇÖne geldiklerini, bazen de k─▒┼č─▒ g├Âlde ge├žirdiklerini g├Âr├╝yoruz. Bu d├Ânemde Apolyont t├╝ccarlar─▒ Bursa piyasas─▒nda ├Ânemli rol oynamakta idiler. Aleksios I KomnenosÔÇÖun yapt─▒rd─▒─č─▒ kale ayn─▒ zamanda k├Âpr├╝n├╝n a─čz─▒ndayd─▒ ki k├Âpr├╝den ge├ženlerin de kontrol├╝ kolayl─▒kla yap─▒labiliyordu.

Lopadion kalesi o zamanlar, konumu itibariyle g├╝venilir bir kale oldu─ču gibi, g├╝├žl├╝ bir askeri ├╝s, ayn─▒ zamanda nehir yoluyla Marmara DeniziÔÇÖnden gelerek ApolyontÔÇÖa ve oradan da BursaÔÇÖya mal getiren ticaret erbab─▒n─▒ kontrol eden bir nokta durumunda ├žok ├Ânemli mevkide idi.

 

R.Pockoke 1745ÔÇÖte yay─▒nlad─▒─č─▒ seyahat notlar─▒nda ÔÇťMihali├ž b├╝y├╝k bir ipek pazar─▒d─▒r. Frans─▒zlar Mihali├ž, Panormo (Band─▒rma) ve Karabo─čaz y├╝nlerini sat─▒n al─▒p yar─▒s─▒n─▒ ─░stanbul`a, ├Âteki yar─▒s─▒n─▒ da ─░zmir`e g├Ânderiyor; o limandan da Marsilya`ya ta┼č─▒n─▒yor. Laupad/Uluabat ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan dere, Mihali├ž`in do─čusunda Apollonia G├Âl├╝`nden ├ž─▒k─▒yor ve Ryndacus/Susurluk Irma─č─▒na ula┼č─▒yor. G├Âl├╝n kuzeydo─čusunda, ufak bir ada ├╝zerinde ─░stanbul`a ipek ve sirke veren ve Abellionte/Abolyont /Apollonia ad─▒ verilen bir kent var.

Laupad(Uluabat) deresinden ve Ryndacus`tan ├žok gemi Marmara Denizi ve ─░stanbul`a ge├žti─či i├žin, s├Âz konusu g├Âl civardan gelen her t├╝rl├╝ ithalata uygun. Bir yandan da ├žok say─▒da haydut buralarda dola┼č─▒yor…ÔÇŁdemektedir. Seyyah─▒n tesbit etti─či gibi sorun buralarda dola┼čan haydutlarda de─čil sadece. Marmara DeniziÔÇÖnden Apolyont G├Âl├╝ÔÇÖne gelebilmek i├žin kullan─▒lan Mihali├ž Bo─čaz─▒ taraflar─▒nda h─▒rs─▒z kay─▒klar─▒ dola┼čmakta (Richard Pockocke, Description of the East and Some other Countries, London 1745 ÔÇôFrans─▒zca ├ževirisi: Bursa 1772)

Marmara havzas─▒nda yelkenli ve motorlu kay─▒klara yap─▒lan tecav├╝zlerin ve Mihali├ž Deresi civar─▒nda artan ┼čekavetin) ├Ânlenmesi i├žin gereken tedbirlerin al─▒nmas─▒yla ilgili (DH. H.1337) ar┼čivlerde ├žok belge var.

*

Gerek ApolyontÔÇÖtan ├ž─▒kan gerekse ─░skele k├Ây├╝nden y├╝klenen tekneler, ─░stanbulÔÇÖda ya Yenikap─▒ iskelesine, kuruyemi┼č iskelesinin yan─▒ndaki so─čan iskelesine yana┼č─▒rlard─▒. Ayn─▒ yol son y─▒llara kadar Karacabeyli t├╝ccarlar taraf─▒ndan da kullan─▒lmakta idi. B├╝y├╝k ├Âl├žekli tekneler, Marmara Denizinden Bo─čaz yoluyla gelerek, eskiden k├Ây olan ve XIX. y├╝zy─▒lda k├Ây stat├╝s├╝nden ├ž─▒kar─▒larak ├žiftlik stat├╝s├╝ne d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len ÔÇť─░skeleÔÇŁ k├Ây├╝n├╝n ├Ân├╝nde durur ve ÔÇťm├╝ruriyeÔÇŁlerini ├Âderlerdi. H.1327 tarihli bir belge (BOA.Y.EE),

Kemalpa┼čal─▒ esnaf ise, ─░stanbulÔÇÖdan b├╝y├╝k tonajl─▒ motorlar ile getirdi─či y├╝klerini Kirmikir alt─▒nda daha k├╝├ž├╝k tonajl─▒ motorlara y├╝kletip, Apolyont/Uluabat G├Âl├╝ ├╝zerinden mezbaha yan─▒nda bo┼čalt─▒rlard─▒. M. Kemalpa┼ča mezbahas─▒n─▒ g├Âle birle┼čtiren dere son y─▒llarda doldu─ču i├žin bu imk├ónlar─▒ ortadan kalkm─▒┼čt─▒r.

*

Sus─▒─č─▒rl─▒k kariyesinde (k├Ây├╝nde) sekiz – on y─▒ldan beri i┼člemekte bulunan madenin imtiyaz sahibi Madam Sofi maden indirmekteki zorluklar ve daha az masrafl─▒ oldu─ču i├žin nehir boyuna Mihali├ž Bo─čaz─▒ÔÇÖndan vapur i┼čletmeye te┼čebb├╝s ederek birisi ÔÇťSus─▒─č─▒rl─▒kÔÇŁ isminde 50 santimetre su├žeker ve di─čeri ÔÇťMihali├žÔÇŁ nam─▒yla 70 santimetre suda gezer iki vapuru H.1294 y─▒l─▒nda bo─čazdan yukar─▒ a┼č─▒r─▒p Mihali├žÔÇÖe bir ├žar─▒k mesafede vaki de─čirmen c─▒var─▒na y├╝zd├╝rerek ileriye sevke hayli u─čra┼čm─▒┼č ise de ÔÇťMihali├žÔÇŁ vapuru Mihali├žÔÇÖte kalm─▒┼čt─▒r. ÔÇťSus─▒─č─▒rl─▒kÔÇŁ vapuru hayli ilerlemi┼č oldu─čundan, sahiplerinde, ad─▒ge├žen nehir boyuna k─▒rk nihayet elli santimetre vazge├žilerek vapurlar─▒n suda seyir ve hareket edebilecekleri bilinci sabit olmu┼č ve ondan sonra eski kurallar ├╝zerine on onbe┼čbin k─▒yyelik (k─▒yye=okka-┼čimdiki 1282 gram) sallar yapt─▒r─▒l─▒p bunlarla yukar─▒dan nakil olunan madenler Mihali├ž Bo─čaz─▒ÔÇÖnda vapurlara aktar─▒larak, b├╝y├╝k vapurlar ile AvrupaÔÇÖya nakil ettirilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r.

*

ApolyontÔÇÖtan Uluabat yoluyla Mihali├žÔÇÖten zaten be┼č alt─▒ tonluk sefineler bo─čaza mal ta┼č─▒rlar idi. Karanl─▒kta Marmara DeniziÔÇÖnden bo─čaza teknelere yol g├Âstermesi i├žin Koca Suyun denize d├Âk├╝ld├╝─č├╝ a─č─▒zda ve deniz kenar─▒nda kandil yak─▒lan bir kahve kurulmu┼čtur.

H.1314 tarihli H├╝davendigar Vilayeti Salnamesinde ÔÇťK├╝├ž├╝k vapurlar Mihali├ž Bo─čaz─▒ÔÇÖndan 40 mil yukar─▒ya kadar girerek Mihali├ž kasabas─▒na bir ├žar─▒k mesafede bulunan ─░skeleye yana┼čmaktad─▒r. Mihali├žÔÇÖten yukar─▒ya Sus─▒─č─▒rl─▒k (Susurluk)ÔÇÖa kadar dahi sallar ├ž─▒kmakta oldu─ču halde, nehir mecras─▒ (suyolu) doldu─čundan vapurlar g├╝├žl├╝kle kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ i├žin, bu yol k├╝├ž├╝k kay─▒klara kalm─▒┼č gibidir. Bu nehir ├╝zerinde ve Uluabat k├Ây├╝nden i├žeriye do─čru in┼ča edilen k├Âpr├╝n├╝n a├ž─▒l─▒r kapan─▒r suretle yap─▒lmas─▒ b├╝y├╝k kay─▒klar─▒n Apolyont G├Âl├╝ÔÇÖne kadar ula┼čmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

GEZ─░

Daha ├Ânce yap─▒lan Burdef gezilerini an─▒msatan bir geziydi. Planlamas─▒ ├žok g├╝zeldi.

Ba┼člang─▒├ž noktas─▒ se├žilen Ulubat k├Ây├╝n├╝ daha ├Ânce ├╝st├╝nk├Âr├╝ gezmi┼čtim. Bu defa gezide y├Âreyle ilgili ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼č ─░rini Yal├ž─▒n ve Raif Kaplano─člu aram─▒zdayd─▒.

Say─▒n Kaplano─člu’dan antik kentin surlar─▒n─▒n ├žok geni┼č bir alan─▒ kaplad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendik.┬á Orta ├ça─č’da antik yolun kente girdi─čini, bu y├╝zden kentin ├Ânemli bir kontrol noktas─▒ oldu─čunu ├Â─črendik.

Kentin ad─▒ Lopad / Lopadium ad─▒nda oldu─čunu ve Bizans imparatoru Alexios Komnenos’un kentin surlar─▒n─▒ tamir ettirip, yeniledi─čini kaynaklardan ├Â─črenmi┼čtim. Surlar, ├žok say─▒da bur├žla g├╝├žlendirilmi┼č. ─░stanbul’u i┼čgal eden Latinler, ─░znik ─░mparatorlu─ču ile buran─▒n h├ókimiyeti i├žin sava┼čm─▒┼člard─▒.

19.y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒na kadar ayakta olan surlar daha sonra in┼čaatlarda kullan─▒lm─▒┼č. ─░rina Yal├ž─▒n, harap ve girilemez haldeki kilisenin kitabesini okudu. Kilise ├ževre k├Âylerdeki Hristiyanlar─▒n katk─▒lar─▒yla yap─▒lm─▒┼č ve Ba┼č Melek Mikail ad─▒ verilmi┼č.

Buradan Leylek k├Ây├╝ olarak bilinen Eski Karaa─ča├ž k├Ây├╝ne gittik. K├Ây├╝n giri┼činde bizi k├Ây├╝n muhtar─▒ kar┼č─▒lad─▒. K├Ây├╝ ├ževiren surdan kalan kuleyi, kiliseyi ziyaret ettik. Kilisenin restorasyonu i├žin muhtara verilen s├Âzler tutulmam─▒┼č.

Daha sonra ziyaret├žiler ni├žin yap─▒lm─▒┼č merkezi ziyaret ettik. Burada tahtadan yap─▒lm─▒┼č oyuncak leylekler sat─▒l─▒yordu. K├Âyde, g├Âlde ya┼čayan ku┼člar─▒n sergilendi─či m├╝zeyi gezdik. M├╝zenin yan─▒ndaki odadan g├Âldeki ka├žak avc─▒l─▒─č─▒n kameralarla kontrol edildi─či bir oda vard─▒.

Buradan G├Âlyaz─▒’ya gittik. G├Âlyaz─▒ giri┼činde Nil├╝fer Belediyesi’nin deste─či ile y├╝r├╝t├╝len kaz─▒larda antik kentin M├ľ. 4 y├╝zy─▒l ve MS. II. y├╝zy─▒la, k─▒saca 1500 y─▒ll─▒k bir tarih s├╝recine ait mezarlar bulunmu┼č. Belediyenin mezarlar─▒ a├ž─▒k hava m├╝zesi yapmak istedi─čini ├Â─črendik.

Burada baz─▒ cesetlerin mezara konulup, mezarda yak─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmem b├╝y├╝k s├╝rpriz oldu. Kaz─▒ sorumlusun, ÔÇťk├╝lt├╝r fark─▒ acaba ba┼čka bir g├Â├ž├╝m├╝ g├Âsteriyor?ÔÇŁ diye sordum. Zira ├žok yak─▒n bir tarihte ─░stanbul Be┼čikta┼čÔÇÖta bulunan mezarlarda yan─▒ yakma i┼čleminin uyguland─▒─č─▒n─▒ Tarih dergisinde okumu┼čtum. Bu bilgiyi kaz─▒ sorumlusuna ilettim.

Burada ikinci ziyaret noktam─▒z kutsal alan oldu. Pagan tap─▒naklar─▒ kapat─▒l─▒nca buras─▒ seramik yap─▒lan ve pi┼čirilen bir yer olmu┼č.

G├Âlyaz─▒ ├ževresindeki adalar─▒n temizlendi─čini, antik kentteki tiyatronun kaz─▒laca─č─▒n─▒ ├Â─črenmek ayr─▒ca bir mutluluk verdi.

 

KAYNAKÇA:

-Sikkeler I┼č─▒─č─▒nda Bursa ─░lindeki Antik Kentler, Bursa ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi say─▒:26 G├╝z 2009
–Cahun, , Claude, Osmanl─▒lardan ├ľnce Anadolu, Tarih Vakf─▒ Yurt Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul-2000
-Gen├ž, H├╝seyin, Kapanca, Ye┼čil Bursa Dergisi, Say─▒ 3
– Khoniates,niketos, Historia, Ankara-1995 TTK yay─▒nevi
– Kimnamos, ─░onnes, Historia, Ankara-2001, TTK yay─▒nevi
–Komnena, Anna, Alexiad, ─░stanbul-1996, ─░nkilap Ktabevi
-Yalaz─▒, ┼×aban, Karacabey, ─░stanbul-2009 Kendi Yay─▒n─▒
-Yalaz─▒, ┼×aban, 19. Y├╝zy─▒lda Karacabey, ─░stanbul-2016, Avrasya Etnografya Vakf─▒ Yay─▒n─▒
– Yalaz─▒, ┼×aban, H├╝davendigar Vilayeti salnamelerinde Karacabey, ─░stanbul-2017, Avrasya Etnografya Vakf─▒ Yay─▒n─▒

895 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒