Prof. Dr. Ata ATUN
Prof. Dr. Ata  ATUN
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒
  • 30 Nisan 2021 Cuma
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Ata ATUN /

├ľzet [1]

Ermeni soyk─▒r─▒m─▒ iddialar─▒ (S├Âzde Ermeni soyk─▒r─▒m─▒ ya da as─▒ls─▒z Ermeni iddialar─▒), baz─▒ ki┼čilerin, 1915 y─▒l─▒n─▒n may─▒s ay─▒ndan Kas─▒m ay─▒na kadar Osmanl─▒ Devletinin Do─ču AnadoluÔÇÖda i├ž g├╝venlik nedeni ile ger├žekle┼čtirdi─či Ermeni tehcirinin, ger├žekte b├Âlgedeki Ermeni toplumunu yok etme ama├žl─▒ oldu─ču ve 1.5 milyon ErmeniÔÇÖnin bu gerek├že ile ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ iddialar─▒d─▒r.

Birinci D├╝nya sava┼č─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž y─▒llar─▒nda Osmanl─▒ Devleti ─░ttifak devletleri ile bir├žok cephede sava┼č─▒rken, Ermeniler, Do─čuÔÇÖda ─░├ž AnadoluÔÇÖya kadar olan b├Âlgede Rus ordusu ile birlikte Osmanl─▒ ordusuna sald─▒rm─▒┼č ve bir├žok ┼čehirlerde de isyanlar ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r. Bu isyanlar─▒n ├Ân├╝ne ge├žebilmek i├žin Osmanl─▒ Devleti, ba┼čta Ermeni Patri─či olmak ├╝zere Mebuslar Meclisindeki (Meclis-i Mebusan) Ermeni Milletvekilleri ve Ermeni toplumunun ileri gelenleri ile ortak bir toplant─▒ yapm─▒┼č ve kendilerine Ermenilerin Do─ču AnadoluÔÇÖda yerel M├╝sl├╝man halk─▒ ├Âld├╝rmeye devam etmeleri halinde kar┼č─▒ ├Ânlemler alaca─č─▒n─▒ bildirmi┼čtir.

Bu uyar─▒n─▒n dikkate al─▒nmamas─▒ ├╝zerine Osmanl─▒ Devleti 24 Nisan 1915ÔÇÖte isyanlar─▒ organize eden, destek veren ve ├Ârg├╝tlenmeyi sa─člayan t├╝m Ermeni Komitelerini ve yerel kurulu┼člar─▒n─▒ kapatarak la─čvetmi┼č, eleba┼č─▒l─▒k yapan 235 ki┼čiyi tutuklatm─▒┼č ve 27 May─▒s 1915 tarihinde de ÔÇťSevk ve ─░sk├ón KanunuÔÇŁnu ├ž─▒kartm─▒┼čt─▒r. Bu kanuna g├Âre Do─ču AnadoluÔÇÖdaki Ermenilerin bir k─▒sm─▒n─▒n Suriye, L├╝bnan ve IrakÔÇÖa g├Â├ž ettirilmesi kararla┼čt─▒r─▒l─▒r.

Ermenilerin iddialar─▒na g├Âre Sevk (tehcir) ad─▒ alt─▒nda katliam ve soyk─▒r─▒m yap─▒lm─▒┼č, 1.5 milyon ki┼či ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Bu makale s├Âz konusu katliam iddialar─▒n─▒n temelini ve yasall─▒─č─▒n─▒ olu┼čturacak ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ iddia edilen 1.5 milyon ErmeniÔÇÖnin g├Âm├╝ld├╝─č├╝ toplu mezarlar ile ilgili olup, toplu mezarlar─▒n var olup olmad─▒─č─▒ konusunu ara┼čt─▒rmak ama├žl─▒ haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r.

Anahtar Kelimeler: Osmanl─▒, Ermeni, Tehcir, Toplu mezar, Soyk─▒r─▒m

 

Abstract

According to some sources, The Armenian Genocide Appeals (the so-called Armenian Genocide or the Unfounded Armenian Claims) indicate that the Armenian deportation, which was carried out by the Ottoman State in Eastern Anatolia for internal security reasons from May to November 1915, was aimed at destroying the Armenian community in the region, Millions of Armenians are alleged to have been killed by this reason.

In the early years of the First World War, the Ottoman State while fighting in many fronts with Allied Powers, the Armenians attacked the Ottoman army jointly with the Russian army in the region up to Central Anatolia in the East, and rebelled in many cities. In order to overcome these rebellions, the Ottoman State held a joint meeting with the Armenian Patriarchs, especially the Armenian Members of the Ottoman Parliament (Meclis-i Mebusan), and the leaders of the Armenian community, and informed them that the Ottoman State would take countermeasures if the Armenians continued to kill local Muslim people in Eastern Anatolia. On the basis of this notion, the Ottoman State in April 24, 1915 arrested 235 people who had organized the rebellions and closed down all the Armenian Committees and local organizations that supported and organized the rebellions. The Ottoman State promulgatiated the Temporary Law of Deportation, in 27 May 1915. Accordingly, it was decided some of the Armenians in Eastern Anatolia would be displaced to Syria, Lebanon and Iraq. According to the Armenians’ claims, massacre and genocide were carried out under the deportation title and 1.5 million Armenians were killed. This article is about the mass graves of 1.5 million Armenians which would form the basis of the massacre allegations, the size, how and by whom they were dug, how the massacred Armenians buried and how the mass graves covered with soil. The paper is written to investigate whether there are mass graves or not.

Keywords: Ottoman, Armenian, Deportation, Mass grave, Genocide

Giri┼č

Osmanl─▒ Devleti taraf─▒ndan y├╝zy─▒llar boyunca millet-i sad─▒ka olarak kabul edilen Ermeniler, Avrupa devletlerinin politikalar─▒ neticesinde, XIX. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan itibaren zay─▒flayan Osmanl─▒ idaresine kar┼č─▒ ciddi bir sorun te┼čkil etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r.┬áRus destek ve etkisinin g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bu te┼čekk├╝ller, ┼čiddet ve ter├Ârle kalmam─▒┼č, ┼čimdi de yapt─▒klar─▒ lobi ├žal─▒┼čmalar─▒yla Ermenilere soyk─▒r─▒m yap─▒ld─▒─č─▒ y├Ân├╝ndeki tezlerini d├╝nyaya yaymaya ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. T├╝rk Tarih Kurumu eski Ba┼čkan─▒ Prof. Dr. Yusuf┬áHala├žo─člu, Osmanl─▒ H├╝kumetinin Ermeni tebaaya kar┼č─▒ ├ž─▒kard─▒─č─▒ yasa ve tedbirleri ┼ču s├Âzlerle anlat─▒r;

ÔÇťÔÇŽ Osmanl─▒ ar┼čivlerinde (T├╝rkiye Cumhuriyeti Ba┼čbakanl─▒k ar┼čivi) g├Â├že tabi tutulan Ermeniler i├žin yolculuk s─▒ras─▒nda rahatlar─▒n─▒n sa─članmas─▒, can ve mallar─▒n─▒n korunmas─▒ i├žin buyruklar oldu─ču g├Âr├╝lmektedir. Osmanl─▒ Bakanlar Kurulu’nun 30 May─▒s 1915 tarihli karar─▒yla, Ermenilerin canlar─▒n─▒n ve mallar─▒n─▒n korunmas─▒n─▒, g├Â├žmen ├Âdene─činden ge├žimlerini sa─člayabilmeleri i├žin yard─▒m─▒n yap─▒lmas─▒n─▒, ihtiya├žlar─▒na g├Âre mal ve toprak da─č─▒t─▒lmas─▒n─▒, h├╝k├╝met taraf─▒ndan evler yap─▒lmas─▒n─▒, alet ve te├žhizat temin edilmesini, yiyecek ve di─čer ihtiya├žlar─▒n─▒n sa─članmas─▒n─▒, sa─čl─▒k durumlar─▒n─▒n herg├╝n doktorlar taraf─▒ndan kontrol edilmesini, hasta, kad─▒n ve ├žocuklar─▒n trenle g├Ânderilmesini ve al─▒nmas─▒ gereken daha pek ├žok ├Ânlemi bildiren emirler yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, tehcir s─▒ras─▒nda Ermenilere kar┼č─▒ herhangi bir sald─▒r─▒da bulunanlar─▒n tevkif edilerek, Divan-─▒ Harp Mahkemesine sevk edilmesi ve en a─č─▒r ┼čekilde cezaland─▒r─▒lmalar─▒ da karara ba─članm─▒┼čt─▒rÔÇŽÔÇŁ (Hala├žo─člu, 2013)

B├Âylesi insani ve g├Â├ž ettirileceklerin ya┼čamlar─▒n─▒, sa─čl─▒klar─▒n─▒ ve ikametlerini dikkate alan, hasta kad─▒n, ya┼čl─▒ ve ├žocuklar─▒n trenle sevke edilmesini emreden bir kanunu ├ž─▒karan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin, sevk (tehcir) maskesi alt─▒nda soyk─▒r─▒m yapt─▒─č─▒n─▒ iddia etmek, mant─▒k olarak de─čil, matematiksel hesaplama olarak da ger├žeklerle ba─čda┼čmamaktad─▒r.

Matematiksel de─čerlendirme

Ermenilerin iddialar─▒na g├Âre s├Âzde soyk─▒r─▒m may─▒s ay─▒n─▒n sonundan Kas─▒m ay─▒n─▒n ortalar─▒na kadar be┼č bu├žuk ayl─▒k d├Ânem i├žinde ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. ─░ddialar─▒n i├žinde yer alan ÔÇťBinlerce Ermeni so─čuktan donarak ├Âlmeye zorlanm─▒┼čt─▒rÔÇŁ s├Âylemlerinin s├Âz konusu d├Ânem i├žindeki iklimsel ko┼čullarla ger├žekle┼čmesi m├╝mk├╝n g├Âr├╝lmemektedir.

Matematiksel olarak d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde ve hesapland─▒─č─▒nda may─▒s ay─▒n─▒n sonunda ba┼člay─▒p Kas─▒m ay─▒n─▒n ortas─▒nda biten bu s├Âzde katliam veya soyk─▒r─▒m s├╝recinde toplam olarak bir bu├žuk milyon Ermeni ├Âld├╝r├╝lm├╝┼č ise, ortalama olarak Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin g├Ârevlendirdi─či kolluk g├╝├žlerinin her g├╝n on bin ki┼čiyi sistematik bir ┼čekilde katletmesi gerekmektedir.

En iyimser bir ┼čekilde, katledilen her bir ErmeniÔÇÖnin tek bir kur┼čunla ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ varsay─▒l─▒rsa, her g├╝n i├žin 10,000 kur┼čun ve toplamda da 1.5 milyon kur┼čun harcanmas─▒ gerekmektedir. Balistik Tabloya g├Âre 7.65 mm bir kur┼čunun a─č─▒rl─▒─č─▒ ortalama 6.5 gramd─▒r. (Balistik tablo, http://www.paganx.org/balistics.htm) G├╝nl├╝k gereksinim olan 10,000 adet merminin toplam a─č─▒rl─▒─č─▒ 65 kg, kasalar ile birlikte, 85 kg. tutmakta toplamda da 12.75 ton mermi gerekmektedir. Da─čda, bay─▒rda bu mermiler ancak hayvan s─▒rt─▒nda ta┼č─▒nabilece─činden sadece g├╝nl├╝k mermilerin katliam alan─▒na ta┼č─▒nmas─▒ i├žin en az 2 vardiya ┼čeklinde 2 merkep veya 2 deve ile 4 ki┼čilik bir ekibin hi├ž durmadan ├žal─▒┼čmas─▒ gerekmektedir.

S├Âz konusu 10 bin ki┼čiyi denetim alt─▒nda tutabilmek ve katletmek i├žin silahl─▒ bir birlik veya kolluk g├╝├žleri de olmas─▒ gerekmektedir.

S├Âz konusu y─▒llarda kaz─▒ ve ta┼č─▒ma g├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi ekskavat├Âr ve kamyonlarla yap─▒lamad─▒─č─▒ i├žin, toplu mezarlar─▒ kazmak, ├ž─▒kan topra─č─▒ atmak, katledilenleri ├žukurlara atmak ve tekrardan ├╝zerlerini ├Ârtmek i├žin de binlerce ki┼či gerekmektedir. Katliam─▒ yapacak veya soyk─▒r─▒m─▒ ger├žekle┼čtirecek s├Âz konusu bu binlerce ki┼či i├žin yiyecek, i├žecek, bar─▒nma, tuvalet ve y─▒kanma ama├žl─▒ hizmet verecek bir hizmet ekibinin de katliam veya soyk─▒r─▒m alan─▒nda olmas─▒ laz─▒md─▒r.

D├╝nyam─▒zda ya┼čanm─▒┼č katliamlar ve bulunan toplu mezarlar

2018 y─▒l─▒nda Myanmar’─▒n Arakan eyaletinde M├╝sl├╝man n├╝fusa y├Ânelik katliam─▒n boyutlar─▒n─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne seren 5 yeni toplu mezar tespit edilmi┼čtir.

(http://www.hurriyet.com.tr/dunya/arakanda-5-yeni-toplu-mezar-bulundu-40728105)

Associated Press (AP) haber ajans─▒na g├Âre, Arakan eyaletinin kuzeyindeki Buthidaung b├Âlgesine ba─čl─▒ Gu Dar Pyin k├Ây├╝nde, daha ├Ânce bilinmeyen ve 400 ki┼činin g├Âm├╝ld├╝─č├╝ en az 5 toplu mezar─▒n varl─▒─č─▒ teyit edilmi┼čtir. (Atwood, 2018)

Tuzla’daki DNA Merkezi’nin ba┼čkan─▒ Amor Ma┼čovi├žÔÇÖin anlat─▒m─▒na g├Âre;

ÔÇťÔÇŽ2015 y─▒l─▒n─▒ dahil etti─činizde ├╝lkede bulunan toplu mezarl─▒k say─▒s─▒ 800ÔÇÖd├╝r. 32 bin 152 ki┼činin kay─▒tlara “kay─▒p” ge├žti─či sava┼č─▒n hala resmi anlamda “soyk─▒r─▒m” kabul edilmemi┼č olmas─▒na inanm─▒yorum. 1995 y─▒l─▒nda cesetlerin toplu mezara kep├želerle g├Âm├╝l├╝rken Amerikan Satelit uydusu taraf─▒ndan g├Âr├╝nt├╝lendi. Kimi toplu mezarda 1200, kimisinde 200 ki┼čiyi bulunmaktaÔÇŽÔÇŁ

├ľzetle Amor Ma┼čovi├ž, 32,152 ki┼činin katledildi─či ve bu ki┼čilerin, toplu mezarlar bulunmas─▒n diye yerleri 3 kez de─či┼čtirilen 800 adet toplu mezara g├Âm├╝ld├╝klerini beyan etmektedir.┬á (Masovi├ž, 2015)

Yeni ┼×afak Gazetesinin 24 Mart 2018 tarihli say─▒s─▒nda da bir toplu mezar haberi verilmektedir:

ÔÇťPKK/PYD’lilerin ┼čehit etti─či 110 ├ľSO’lu askerinin SuriyeÔÇÖde Meydanki Baraj─▒ yak─▒n─▒ndaki Hallubi k├Ây├╝n├╝n yan─▒ndaki bo┼č arazide g├Âm├╝ld├╝kleri toplu mezar bulundu.ÔÇŁ (Yeni ┼×afak, 2018)

T├╝rkiye GazetesiÔÇÖnin 24 Nisan 2001 tarihli haberinde, 1954-1962 y─▒llar─▒ aras─▒nda, FransaÔÇÖn─▒n CezayirÔÇÖde yapt─▒─č─▒ katliamlara ait toplu mezar bulundu─ču haberi, ┼ču sat─▒rlarla okuyucuya aktar─▒lm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťCezayir (─░HA) ÔÇô CezayirÔÇÖde Frans─▒zlarÔÇÖ─▒n 1954-1962 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapt─▒─č─▒ katliamlar─▒n izleri hala kaybolmad─▒. CezayirÔÇÖin do─čusundaki Tebessa kentinde bir su kanal─▒ kaz─▒s─▒ s─▒ras─▒nda 1954-1962 Cezayir-Fransa sava┼č─▒ d├Âneminde ├Âld├╝r├╝ld├╝kleri tahmin edilen 300 Cezayirli sava┼č├ž─▒n─▒n cesedi bulundu. Sava┼č Gazileri Bakanl─▒─č─▒ s├Âzc├╝s├╝, bulunan cesetlerin Milli Kurtulu┼č Cephesi askerlerine ait oldu─čunu ve iskeletlerin ├╝zerinde i┼čkence izlerinin bulundu─čunu a├ž─▒klad─▒. Bu toplu mezar─▒n, Milli Kurtulu┼č Cephesi askerlerinin g├Âm├╝ld├╝─č├╝ son on y─▒lda bulunan en b├╝y├╝k toplu mezar oldu─ču ifade edildi.ÔÇŁ (T├╝rkiye, 2001)

D├╝nyada uygulanm─▒┼č soyk─▒r─▒m ve toplu mezarlara ait yukar─▒daki 3 farkl─▒ y├Âre ile ilgili haber, toplu katliamlardan sonra katledilenlerin g├Âm├╝ld├╝kleri toplu mezarlar─▒n k─▒sa veya uzun bir m├╝ddet sonra do─čal i┼čaretler, kaz─▒lar veya da g├Ârg├╝ tan─▒klar─▒n─▒n ifadeleri ile ortaya ├ž─▒kar─▒ld─▒klar─▒n─▒ ve asla bulunamaz olduklar─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r. ├ľzellikle de BosnaÔÇÖda yap─▒lan katliamdan sonra toplu mezarlar bulunamas─▒n diye 3 kez yerlerinin de─či┼čtirilmesine ra─čmen ara┼čt─▒rmalar─▒n sonunda bulunmas─▒, hi├žbir toplu mezar─▒n sakl─▒ kalamayaca─č─▒n─▒ ispatlamaktad─▒r.

─░nsan bedeninin boyutlar─▒

Hesaplamalar─▒ genelleyebilmek i├žin insan v├╝cudunun boyutlar─▒n─▒n ortalamas─▒n─▒ almak gerekmektedir.

Do─ču Anadolu y├Âresinde ya┼čayan insanlar─▒n ortalama boyutlar─▒:
Omuz geni┼čli─či┬á : 0.50 m.
Boy uzunlu─ču┬á┬á┬á : 1.68 m.
V├╝cut kal─▒nl─▒─č─▒┬á : 0.35 m.
V├╝cudun yatay olarak kaplad─▒─č─▒ Alan: 0.84 m2
V├╝cudun yatay olarak olu┼čturdu─ču hacim: 0.294 m3

As─▒ls─▒z Ermeni iddialar─▒na g├Âre be┼č bu├žuk ayda 1.5 milyon ErmeniÔÇÖnin ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ iddialar─▒na g├Âre her g├╝n ortalama katledilen ki┼či say─▒s─▒: 10,000 ki┼či, bir toplu mezarda 3 adet insan─▒n ├╝st ├╝ste konuldu─ču farz edilirse ├ž─▒kacak sonu├ž matematiksel olarak ┼ču olmal─▒d─▒r:

Her bir yatay s─▒rada insan adedi: 3334 ki┼či
├ťst ├╝ste 3 ki┼činin olu┼čturdu─ču hacmin y├╝ksekli─či: 1.05 m.
S├Âz konusu 3 ki┼činin ├╝st├╝ne ├Ârt├╝lmesi gereken asgari toprak y├╝ksekli─či: Asgari 0.65 m.
Toplam kaz─▒ derinli─či: Asgari 1.05 + 0.65 = 1.70 m.
Toplam kaz─▒ alan─▒: 3334 (bir yatay s─▒rada insan adedi) x 0.84 (v├╝cudu yatay alan─▒) = 2800 m2
Kaz─▒lmas─▒ gereken hacim: 1.70 m. (Kaz─▒ derinli─či) x 2,800 m2 (Toplam kaz─▒ alan─▒) = 4760 m3

Futbol sahas─▒n─▒n ebatlar─▒

Futbol saha ├Âl├ž├╝leri, dikd├Ârtgen bi├žimindedir. Futbol sahas─▒n─▒n eni 45 ile 90 metre aras─▒nda, boyu 90 ile 120 metre aras─▒nda olmal─▒d─▒r. Uluslararas─▒ standartlarda yap─▒lan nizami futbol sahalar─▒ ise bu ebatlar en olarak 64 ile 75 metre aras─▒nda, boy olarak da 105 metre ile 120 metre aras─▒nda olmaktad─▒r.

Ortalama bir futbol sahas─▒n─▒n eni 50 m., uzunlu─ču da 100 m. olarak kabul edilirse, s├Âz konusu futbol sahas─▒ yakla┼č─▒k 5,000 m2 alan kaplamaktad─▒r.

50 x 100 m. boyutunda
Futbol sahas─▒.
Toplam alan = 5000 m2
Futbol sahas─▒ ile k─▒yaslamal─▒
50 x 56 m. boyutunda kaz─▒ alan─▒
Kaz─▒lan alan = 2800 m2

Kaz─▒lmas─▒ gereken toplu mezar─▒n alan─▒n─▒n asgari 2800 m2 olmas─▒ gerekti─činden, k─▒yaslama yapabilmek a├ž─▒s─▒ndan bu alan, futbol sahas─▒ olarak yakla┼č─▒k 1/2 futbol sahas─▒ veya da 50 m. eninde ve 56 m. uzunlu─čunda bir dikd├Ârtgen olarak tan─▒mlanabilir.

Ekskavat├Âr kaz─▒ kapasitesi

G├╝n├╝m├╝zde 0.75 m3 kep├že kapasitesi ve y├╝zde 90 kep├že doluluk oran─▒ ile bir ekskavat├Âr hi├ž durmaks─▒z─▒n bir saatte kolay-orta ve orta zor toprak ortalamas─▒ ile ancak 258 m3 kaz─▒ yapabilmektedir.┬á B├Âylesi bir kep├že 4760 m3ÔÇÖl├╝k bir kaz─▒y─▒ hi├ž durmaks─▒z─▒n 18.5 saatte, yemek ve ihtiya├ž molalar─▒ ile 22.5 saatte kazabilmektedir. (Celal et al, )

El ile kaz─▒ kapasitesi

Kral Fahd Petrol ve Mineral ├ťniversitesi (King Fahd University of Petroleum and Minerals) hesaplamalar─▒na g├Âre 3 i┼č├ži ve ustaba┼č─▒n─▒n kaz─▒ kapasitesi toprak yap─▒s─▒na g├Âre 16 saatte 40 metre k├╝p veya da toprak yap─▒s─▒na g├Âre 2-4 m3/saattir.┬á┬á Bu bulguya g├Âre bir i┼č├žinin 1 saatlik kaz─▒ kapasitesi ortalama 0.5 m3 bulunmaktad─▒r. (King Fahd, 2017)

Bir ba┼čka kayna─ča g├Âre; bir insan─▒n g├╝nde aral─▒ks─▒z 2 saat ├žal─▒┼č─▒p 15 dakika mola vererek ve ├Â─čleyin de 45 dakika ara vererek, toplamda yakla┼č─▒k 10 saatte yapabilece─či kaz─▒ miktar─▒ ortalama 4.0 m3ÔÇÖd├╝r. (Calin et al, 2003: p 201). Bu bulguya g├Âre bir i┼č├žinin toprak kapasitesine g├Âre 1 saatlik kaz─▒ kapasitesi ortalama 0.4 m3 bulunmaktad─▒r.

Goldenseal ┼čirketinin deneyime dayal─▒ bulgular─▒na g├Âre 1 i┼č├ži 2.5 saatte 1.308 m3 kaz─▒ yapabilmektedir. (Goldenseal, 2017) Bu bulguya g├Âre 1 i┼č├žinin kaz─▒ kapasitesi, toprak yap─▒s─▒na g├Âre ortalama saatte 0.52 m3 dir.

Bu 3 farkl─▒ bulgunun ortalamas─▒ al─▒nd─▒─č─▒nda, 1 i┼č├žinin kaz─▒ kapasitesi, toprak yap─▒s─▒na g├Âre ortalama saatte 0.48 m3 al─▒nabilir.

Goldenseal ┼čirketinin deneyime dayal─▒ bulgular─▒na g├Âre bir i┼č├ži 2.5 saatte, 1.308 m3 kaz─▒lm─▒┼č topra─č─▒ kaz─▒ ├žukurunda d─▒┼čar─▒ atabilmektedir. Bu bulguya g├Âre, 1 i┼č├žinin toprak atma kapasitesi toprak yap─▒s─▒na g├Âre ortalama saatte 0.52 m3 dir. (Goldenseal, 2017)

Bu at─▒lan topra─č─▒ da bir ba┼čka i┼č├ži ortalama 2.6 saatte 1.308 m3 kapasite ile el arabas─▒na koymakta ve 10 metre uza─ča d├Âk├╝p geri gelmektedir. Bu bulguya g├Âre, 1 i┼č├žinin topra─č─▒ ta┼č─▒ma kapasitesi toprak yap─▒s─▒na g├Âre ortalama saatte 0.50 m3 dir. (Goldenseal, 2017)

Bu bulgulara g├Âre ortalama olarak 1 saatte 0.5 m3 topra─č─▒n kaz─▒lmas─▒, k├╝rekle d─▒┼čar─▒ at─▒lmas─▒ ve at─▒ld─▒─č─▒ yerden de g├Âm├╝ sahas─▒ d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒ i├žin 3 i┼č├ži gerekmektedir.

10,000 ki┼čiyi g├Âmmek i├žin gerekli olan minimum toplu mezar alan─▒: 2800 m2
Minimum kaz─▒ derinli─či: 1.70 m.
Kaz─▒lmas─▒ gereken toprak hacmi: 2800 m2 x 1.70 m = 4760 m3

4760 m3 toprak hafriyat─▒n─▒n en fazla 10 saatte yap─▒labilmesi i├žin gerekli ki┼či say─▒s─▒:
4760 m3┬á ├Ě 10 saat┬á ├Ě 0.48 m3/saat/i┼č├ži┬á┬á = 992 i┼č├ži. (├çukur kazma)

1 saatte kaz─▒lan toprak miktar─▒ = 4760 m3┬á ├Ě 10 saat┬á = 476 m3
1 saatte kaz─▒lan 476 m3 topra─č─▒ d─▒┼čar─▒ atmak i├žin gerekli olan i┼č├ži say─▒s─▒;
476 m3 ├Ě 0.52 = 916 i┼č├ži (Toprak atma)

1 saatte kaz─▒ ├žukurundan d─▒┼čar─▒ at─▒lan topra─č─▒n yakla┼č─▒k ├╝├žte birinin ( 1.70 ÔÇô 1.05 = 0.65 m) kaz─▒ alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ta┼č─▒mak i├žin gerekli olan i┼č├ži say─▒s─▒:
1 saatte kaz─▒lan topra─č─▒n ├╝├žte biri = 476 m3┬á ├Ě 3 = 159 m3
159 m3 topra─č─▒n kaz─▒ alan─▒ d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmas─▒ i├žin gereken i┼č├ži say─▒s─▒:
159 m3 ├Ě┬á 0.5 m3 = 318 i┼č├ži (at─▒lan topra─č─▒n fazlas─▒n─▒ saha d─▒┼č─▒na ta┼č─▒ma)

Olas─▒ kaz─▒ y├Ântemi

Katledilen ki┼čilerin bedenlerinin g├Âm├╝ sahas─▒na ta┼č─▒nmas─▒, kaz─▒ devam ederken bitmesini beklemeden kaz─▒lan ├žukurlara hemen at─▒lmas─▒, 3 s─▒ra ├╝st├╝ ├╝ste istiflenmesi ve ├╝zerlerinin 65 cm. toprakla ├Ârt├╝lmesi i├žin her 1 m2 kaz─▒ alan─▒ i├žin gerekli ilave insan say─▒s─▒ 2.

Kaz─▒ alan─▒ = 2800 m2
10 saatlik s├╝re i├žinde her 1 saatte kaz─▒lmas─▒ gereken alan = 2800 m2 ├Ě 10 saat = 280 m2
280 m2 kaz─▒ alan─▒na g├Âm├╝ i├žin gerekli ilave insan say─▒s─▒:
280 m2 x 2 ki┼či = 560 ki┼či (G├Âm├╝ ve ├╝zerini ├Ârtme)

10 saatlik bir ├žal─▒┼čma s├╝resi ile 1 g├╝n i├žinde kaz─▒ (992 ki┼či), topra─č─▒ d─▒┼čar─▒ atma (916 ki┼či), topra─č─▒ d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒ma (318), g├Âm├╝ ve ├╝zerini ├Ârtmek (560 ki┼či) i├žin gerekli olan i┼č├ži say─▒s─▒: 992 + 916 + 318 + 560 = 2786 ki┼či.

150 g├╝n s├╝re ile s├Âz konusu i┼č├žilerin aral─▒ks─▒z her g├╝n 10 saat ├žal─▒┼čmalar─▒ m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ndan, g├╝nl├╝k 5 saatlik vardiyalar ile 2 ekibin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, gerekli olan minimum toplam i┼č├ži say─▒s─▒: 2786 x 2 = 5572 i┼č├ži.

G├╝nde 5 saat, iki vardiya ├žal─▒┼čan 5572 ki┼činin yemek, i├žme suyu, dinlenme, uyku, sigara, hastal─▒k, tedavi, ilkyard─▒m, y─▒kanma suyu ve tuvalet gereksinimlerini kar┼č─▒lamak i├žin gerekli olan insan say─▒s─▒, en iyimser ve asgari tahminle;

Kumanya tedariki: 25 ki┼či
Seferi mutfak ve bula┼č─▒k y─▒kama: 50 ki┼či
─░├žme suyu ve y─▒kanma suyu tedariki: 45 ki┼či ve 20 su ta┼č─▒ma arabas─▒, 40 inek ve bak─▒m─▒.
Seferi yatakhane kurulmas─▒ ve bozulmas─▒: 50 ki┼či
Seferi hastane ve tedavi reviri: 15 ki┼či
Toplam hizmet eleman─▒: 185 ki┼či

Esir al─▒nan 10 binlerce ki┼činin a├ž ve susuz b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lse bile, ortada Nazilerinkine benzer etraf─▒ dikenli tellerle ├ževrili esir kamplar─▒ olmad─▒─č─▒ ve esirlerin a├ž─▒k havada bir yere toplat─▒ld─▒─č─▒ varsay─▒l─▒rsa, s├Âz konusu esirlerin sadece ka├žmalar─▒n─▒ ve isyan etmelerini ├Ânlemek i├žin gerekli olan asgari asker say─▒s─▒ asgari olarak 2500.

1.5 milyon insan─▒n, be┼č bu├žuk ay boyunca katledilebilmesi i├žin, sistematik olarak g├╝nde 10 bin ki┼činin katledilmesi, 50 x 56 m. boyutundaki ├žukurlar─▒n a├ž─▒lmas─▒, katledilenlerin g├Âm├╝lmesi ve ├╝zerlerinin ├Ârt├╝lmesi gerekmektedir. Bu i┼člemleri yapmak i├žin toplamda da asgari 8257 ki┼či gerekmektedir. (5572 i┼č├ži + 185 mutfak ve tedarik + 2500 asker)

─░nsan g├╝c├╝ne ilaveten yakla┼č─▒k 1000 kazma (kaz─▒ i├žin 992 ki┼či), 1000 k├╝rek (topra─č─▒ d─▒┼čar─▒ atmak i├žin 916 ki┼či), d─▒┼čar─▒ at─▒lan topra─č─▒ el arabas─▒na y├╝klemek i├žin 200 k├╝rek (topra─č─▒ d─▒┼čar─▒ ta┼č─▒ma i├žin 318 ki┼či), 200 el arabas─▒ veya kollu tepsi ve g├Âm├╝ ├╝zerini ├Ârtmek i├žin 600 k├╝rek (g├Âm├╝ ve ├╝zerini ├Ârtmek i├žin 560 ki┼či), toplamda:

Yedekleri ile birlikte 1000 adet kazma, 200 el arabas─▒ veya kollu tepsi ve 1800 k├╝rek gerekmektedir.

1915 y─▒l─▒nda AnadoluÔÇÖdaki Ermeni n├╝fusu

Ar┼čivlerde 1882ÔÇÖden 1915ÔÇÖe kadar yap─▒lm─▒┼č olan n├╝fus say─▒mlar─▒ bulunmaktad─▒r. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin n├╝fus say─▒mlar─▒ yerine Frans─▒zlar─▒n, ─░ngilizlerin, Almanlar─▒n, Amerikal─▒lar─▒n ve oradaki misyonerlerin ve ├Âzellikle de Ermeni Patri─činin her sene Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne vergi ile ilgili olarak verdi─či bir n├╝fus bildirimlerini incelemek, 1915 y─▒l─▒nda Do─ču AnadoluÔÇÖdaki Ermeni n├╝fusunun tespitine ├žok yard─▒mc─▒ olacak, do─čru rakamlar─▒n bulunmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒racakt─▒r.

Ermeni Patri─či N. VarjabedianÔÇÖ─▒n 1881 y─▒l─▒nda a├ž─▒klad─▒─č─▒ Ermeni n├╝fusu

Ermeni Patrikhanesine g├Âre Katolik ve Protestan Ermenilerin 6 eyaletteki n├╝fuslar─▒ a┼ča─č─▒daki gibi a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. (Atun, 2013)

Eyalet               Yıl 1881        
Erzurum            128,478
Van                    133,859
Bitlis                  130,460
Diyarbak─▒r┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á –
Elaz─▒─č┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 107,059
Sivas                  243,515
TOPLAM          743,371       

1882 y─▒l─▒nda yap─▒lan a├ž─▒klamaya g├Âre; (Atun, 2013)

Eyalet               Yıl 1882       
Erzurum            280,000
Van                    400,000
Bitlis                  250,000
Diyarbak─▒r┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á –
Elaz─▒─č┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 270,000
Sivas                  280,000
TOPLAM       1,630,371

Listeler yan yana kondu─čunda bir y─▒l i├žindeki n├╝fus art─▒┼č─▒n─▒n 887 bin ki┼či, y├╝zde 120 oldu─ču g├Âr├╝lmektedir ki, art─▒┼č─▒n normal de─čil, yan─▒lt─▒c─▒ ve bilin├žli olarak kalem oyunu ile yap─▒ld─▒─č─▒d─▒r.

─░ngiliz El├žili─činde n├╝fus ile g├Ârevli Uzman Albay Henry Trotter, Patri─čin a├ž─▒klamas─▒ndaki tutars─▒z rakamlar─▒ fark ederek bir rapor haz─▒rlam─▒┼č ve 15 ┼×ubat 1882 tarihinde ─░ngiliz B├╝y├╝k El├žisine Erzurum ve Van b├Âlgelerinde ikamet eden Ermeni say─▒s─▒n─▒ 372,500 ve Nasuri say─▒s─▒n─▒ 85,000 olarak beyan etmi┼čtir. (Atun, 2013)

AnadoluÔÇÖdaki Ermeni n├╝fusu ile ilgili di─čer resmi belge ve a├ž─▒klamalar

1912 y─▒l─▒nda Marcel Leart yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmada, Erzurum, Van, Bitlis, Harput, Diyarbak─▒r ve Sivas b├Âlgesinde ya┼čayan n├╝fusun toplam say─▒s─▒n─▒n 2,615,000 oldu─čunu ortaya koyar. Bunun 666,000ÔÇÖnin M├╝sl├╝man, 1,018,000ÔÇÖnin ise Ermeni n├╝fusu oldu─ču g├Âr├╝lmektedir. (Atun, 2013)

Richard Hovannisian, ÔÇťArmenia On The Road To IndependenceÔÇŁ (Ba─č─▒ms─▒zl─▒k yolunda Ermenistan) adl─▒ kitab─▒nda 1914 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ Devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ya┼čayan Ermenilerin n├╝fusunun, ─░stanbul dahil, bir bu├žuk ile iki milyon aras─▒nda oldu─čunu a├ž─▒klamaktad─▒r.

Hrant Pasdermadjian, ÔÇťHistoire de l’ArmenieÔÇŁ (Ermenilerin tarihi) adl─▒ kitab─▒nda 1914 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ Devleti s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ─░stanbul dahil, 2,100,000 ErmeniÔÇÖnin ya┼čad─▒─č─▒n─▒, d├╝nyada ise Ermeni n├╝fusunun 4,100,000 oldu─čunu a├ž─▒klamaktad─▒r.

12 ┼×ubat 1919 tarihinde A. Aharonian ve Boghos Nubar taraf─▒ndan imzalanm─▒┼č olan ve Ermeni Delegasyonu taraf─▒ndan Paris Bar─▒┼č Konferans─▒na sunulan and─▒├ž─▒n i├žeri─čine g├Âre o g├╝n├╝n tarihi itibar─▒ ile AnadoluÔÇÖda ya┼čayan Ermenilerin say─▒s─▒ 1,400,000ÔÇÖd├╝r. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

Yunanistan Ba┼čbakan─▒ Venizelos taraf─▒ndan 12 ┼×ubat 1919 tarihinde Paris Bar─▒┼č Konferans─▒na sunulan and─▒├ž─▒n i├žeri─čine g├Âre AnadoluÔÇÖda ya┼čayan Ermenilerin say─▒s─▒ yakla┼č─▒k 1,400,000ÔÇÖd├╝r. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

1921 y─▒l─▒nda SuriyeÔÇÖde ya┼čamakta olan Ermenilerle ilgili Yak─▒n Do─ču Yard─▒m (├ľrg├╝t├╝) Raporuna g├Âre, (Near East Relief Report) Ankara H├╝k├╝meti ile imzalanan F. Boullion Anla┼čmas─▒ndan sonra ─░ngiliz-Frans─▒z i┼čgalleri akabinde 300,000 Ermeni Kilikya b├Âlgesine geri d├Ânm├╝┼č ve tekrardan 1921 y─▒l─▒nda b├Âlgeden g├Â├ž etmi┼člerdir. Rapor a├ž─▒k ve net olarak 200 bin ile 300 bin aras─▒nda ErmeniÔÇÖnin Suriye b├Âlgesinde hayatta oldu─čunu ve insani yard─▒m istedi─čini belirtmektedir. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

1921 y─▒l─▒nda ErmenistanÔÇÖda ya┼čamakta olan Ermenilerle ilgili Yak─▒n Do─ču Yard─▒m Raporuna g├Âre, (Near East Relief Report) 1921 y─▒l─▒nda KafkasyaÔÇÖdaki ErmenistanÔÇÖda ya┼čamakta olan Ermenilerin say─▒s─▒ bir milyondur ve bunlar─▒n yar─▒s─▒ (500,000) insani yard─▒m almak i├žin Yard─▒m ├ľrg├╝t├╝ne ba┼čvurmu┼čtur. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

ABD SenatosuÔÇÖnun 22 Nisan 1922 tarihli ve 266 numaral─▒ Karar─▒na g├Âre 31 Aral─▒k 1921 tarihi itibar─▒ ile Anadolu, Suriye ve RusyaÔÇÖda ya┼čayan Ermenilerin say─▒s─▒ 1,414,000ÔÇÖdir ve herhangi bir kelime, mana veya ima ile soyk─▒r─▒mdan bahsedilmemektedir. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

1922 y─▒l─▒nda ABD D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ W. R. Anderson taraf─▒ndan imzalanm─▒┼č ABD h├╝k├╝meti dok├╝man─▒ olan Yetki Belgesi 1-8-58ÔÇÖnin i├žeri─čine g├Âre d├╝nya ├╝zerinde ya┼čayan Ermenilerin toplam n├╝fusu 3,000,000ÔÇÖdir. Bunlardan 817,873 tanesi AnadoluÔÇÖdan g├Â├ž etmi┼čtir ve 281,000 tanesi de halen AnadoluÔÇÖda ya┼čamaktad─▒r. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

1923 y─▒l─▒nda Lozan Bar─▒┼č Konferans─▒na sunulan 2 ┼×ubat 1923 tarihli And─▒├ž i├žeri─čine g├Âre Osmanl─▒ topraklar─▒ i├žinde 760,000 Ermeni ya┼čam─▒┼čt─▒r. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

┼×├╝kr├╝ Server AyaÔÇÖn─▒n, ABS SenatoÔÇÖsunun ÔÇť31 Aral─▒k 1929 tarihli Yak─▒n Do─ču Yard─▒m RaporuÔÇŁ ile ilgili incelemesinin sonu├ž b├Âl├╝m├╝nde verdi─či bilgilere g├Âre, s├Âz konusu tarihte hayatta olan Ermenilerin say─▒s─▒ 1,300,000ÔÇÖd├╝r ve ├Âlen Ermenilerin say─▒s─▒ inan─▒lmaz d├╝zeyde d├╝┼č├╝kt├╝r. ABD SenatosuÔÇÖnun resmi Raporuna g├╝venildi─či takdirde, a├žl─▒k, yoksulluk, hastal─▒k ve b├Âlgesel ├žat─▒┼čmalar sonucu ├Âlen Ermenilerin say─▒s─▒ en fazla 300,000ÔÇÖdir. (Atun, 2013 & Aya, 2013)

 

Sonu├ž

Osmanl─▒ ar┼čivlerindeki kay─▒tlara g├Âre s├Âz konusu tehcirin, 1915 y─▒l─▒n─▒n may─▒s ay─▒nda ba┼člay─▒p, Kas─▒m ay─▒nda sona erdi─či g├Âr├╝l├╝r. Tehcirin, ilkbahar─▒n son ay─▒nda tamamlanmas─▒, yani, b├╝t├╝n yaz boyunca ve sonbahar─▒n ilk aylar─▒nda ger├žekle┼čmi┼č olmas─▒ nedeni ile kay─▒tlarda, so─čuktan donma sebepli herhangi bir ├Âl├╝m vakas─▒na rastlanmam─▒┼čt─▒r.

ABD H├╝k├╝metinin olu┼čturdu─ču Yak─▒n Do─ču Yard─▒m ├ľrg├╝t├╝n├╝n Raporu, herhangi bir paragrafta s├Âz├╝ edilen katliam ya da soyk─▒r─▒m ya da benzer bir anlam ya da ba─člam i├žeren ba┼čka bir kelimeden ya da ba┼čka bir i├žerikten s├Âz etmemektedir.

(Atun, 2013 & Aya, 2013 & http://armenians-1915.blogspot.com/2008/02/2335-free-e-book-near-east-relief.html)

Ermenilerin iddia ettikleri gibi 5 ayl─▒k tehcir s├╝resi i├žinde bir bu├žuk milyon (1,500,000) Ermeni ├Âld├╝r├╝lm├╝┼č ise basit bir matematik hesaplamas─▒ ile ortalama olarak g├╝nde on bin (10,000) ki┼činin ├Âld├╝r├╝lm├╝┼č olmas─▒ gerektir.

Bu ortalama ├Âl├╝m say─▒s─▒na g├Âre, asgari olarak 150 tane, 2800 m2 b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde, yakla┼č─▒k 50 x 56 m. boyutlar─▒nda toplu mezar─▒n kazma ve k├╝rekle kaz─▒lmas─▒ ve bunlar─▒n bir yerlerde olmas─▒ gerekmektedir.

Hukukun en temel prensibine g├Âre bir cinayet iddias─▒n─▒n mahkemede yarg─▒lanabilmesi i├žin ├Âld├╝r├╝len ki┼činin bedeninin bulunmas─▒ ve emare olarak mahkemeye sunulmas─▒ ┼čart─▒ mevcuttur. (David, 2003, 817)

Serebneritsa`daki S─▒rplar─▒n ac─▒mas─▒zca katletti─či 8 bin Bo┼čnak`─▒n toplu mezarlar─▒ 3 kez yer de─či┼čtirilmesine ra─čmen bulundu─ču halde, s├Âz konusu 150 tane toplu mezar─▒n bug├╝ne de─čin bulunamam─▒┼č olmas─▒, baz─▒ ki┼čilerin kas─▒tl─▒ olarak ortaya att─▒klar─▒ s├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ iddialar─▒n─▒ yalanlar mahiyettedir.

B├Âylesi b├╝y├╝k boyutlarda bir katliam veya da soyk─▒r─▒m eyleminde g├Ârev alm─▒┼č 8,257 ki┼čiden hi├žbirinin ya┼čamlar─▒ boyunca a─č─▒zlar─▒n─▒ a├žmam─▒┼č veya m├╝zevirlik yapmam─▒┼č olmalar─▒ ve hi├žbir kimsenin bir tane bile iddia edilen soyk─▒r─▒mda ├Âld├╝r├╝len ki┼čileri i├žeren toplu bir mezar g├Âsterememi┼č olmas─▒, soyk─▒r─▒m iddialar─▒ ├╝zerine g├Âlge d├╝┼č├╝rmekte ve Ermeni tezlerinin inan─▒l─▒rl─▒─č─▒n─▒ sarsmaktad─▒r.

1915 y─▒l─▒nda Anadolu, Suriye, Irak ve ErmenistanÔÇÖda ya┼čayan Ermeniler ile ilgili yaz─▒lan raporlar incelendi─či vakit Ermenilerin say─▒s─▒n─▒n 600 y├╝z binden 1 milyon 700 bine kadar de─či┼čen rakamlar─▒n oldu─ču g├Âr├╝lmektedir. ─░ddia edildi─či gibi 1915 y─▒l─▒nda 1 bu├žuk milyon Ermeni katledilmi┼č olmas─▒ halinde, -sava┼č sonras─▒nda ABD Senatosu taraf─▒ndan yay─▒nlanan raporlarda g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi- 1923 y─▒l─▒nda Anadolu, Suriye ve RusyaÔÇÖda ya┼čayan Ermenilerin say─▒s─▒n─▒n 1,414,000, ABD ile AvrupaÔÇÖya g├Â├ž eden Ermenilerin say─▒s─▒n─▒n da 817,873 olamayaca─č─▒ matematiksel olarak a├ž─▒kt─▒r.

ABD H├╝k├╝metinin s├Âz konusu y─▒llarda AnadoluÔÇÖya g├Ânderdi─či Yak─▒n Do─ču Yard─▒m ├ľrg├╝t├╝ Heyetinin Raporlar─▒n─▒n herhangi bir paragraf─▒nda da s├Âz├╝ edilen katliam, soyk─▒r─▒m ile benzer bir anlam i├žeren ba┼čka bir kelimeden veya ba┼čka bir i├žerikten s├Âz edilmemektedir. (Atun, 2013 & Aya, 2013 & http://armenians-1915.blogspot.com/2008/02/2335-free-e-book-near-east-relief.html)

Referanslar

  • Celal Karpuz, A. G├╝nhan Pa┼čamehmeto─člu, Yadigar M├╝ft├╝o─člu. Hidrolik Ekskavat├Âr Performanslar─▒y─▒m Kaz─▒labilirlik Tayini. http://www.maden.org.tr/resimler/ekler/b5c8441a8ff8e15_ek.pdf
  • Slumber Jack, (12.2.2011). Hand Excavation Productivity. Contractor Talk. http://www.contractortalk.com/f62/hand-excavation-productivity-108557/
  • Calin M. Popescu, Kan Phaobunjong Nuntapone Ovararin. (2003). Estimating Building Costs, New York: Marcel Dekker Inc. s.201
  • Goldenseal Reference Manual. (2017). Goldenseal Unit Costs. Soil Removal Cost, Difficult Hand Loading. USA. 15 Nisan 2018 tarihinde al─▒nt─▒ yap─▒lan yer; https://www.turtlesoft.com/Construction-Costs/Excavation/Remove_Soil_Hand_Hard.htm
  • King Fahd University. (2017). Pricing Excavation & Backfill. King Fahd University of Petroleum and Minerals, Saudi Arabia.
  • 15 Nisan 2018 tarihinde al─▒nt─▒ yap─▒lan yer; http://faculty.kfupm.edu.sa/CEM/alkhalil/PDF_CEM_511/Pricing%20Sitework.pdf
  • David A. Moran. (2003). In Defense of the Corpus Delicti Rule. Detroit: Wayne State University Law School, Detroit, Michigan. Ohio State Law Journal. Vol. 64 no. 3 (2003). 817-854
  • Hala├žo─člu, Yusuf. (2015). S├╝rg├╝nden Soyk─▒r─▒ma Ermeni ─░ddialar─▒. ─░stanbul: Bab─▒ali K├╝lt├╝r yay─▒nlar─▒.
  • TASAM. (2011). Tarihi Ger├žekler I┼č─▒─č─▒nda Ermeni ─░ddialar─▒. ─░stanbul: T├╝rk Asya Stratejik Ara┼čt─▒rmalar Merkezi.
  • Atwood, Haleigh. (2018). AP finds evidence of mass graves, systematic killings in Myanmar.
  • AP, February 5, 2018. 15 Nisan 2018 tarihinde al─▒nt─▒ yap─▒lan site; https://www.lionsroar.com/ap-finds-evidence-of-mass-graves-systemic-massacre-of-rohingya-in-myanmar/
  • Masovi├ž, Amor. (24.12. 2015). Bosna Hersekteki Soyk─▒r─▒m unutulmaz.
  • 15 Nisan 2018 tarihinde al─▒nt─▒ yap─▒lan site;
  • https://www.bosnahersek.ba/bosna-hersekteki-soykirim-unutulmaz/
  • Yeni ┼×afak Gazetesi. (2018). PKK/PYD’nin ┼čehit etti─či ├ľSO’lulara ait toplu mezar bulundu. ─░stanbul: Yeni ┼×afak bas─▒mevi, 24 Mart 2018
  • 15 Nisan 2018 tarihinde a┼ča─č─▒daki siteden al─▒nm─▒┼čt─▒r.
  • https://www.yenisafak.com/video-galeri/dunya/pkk-pydnin-sehit-ettigi-110-osolunun-gomuldugu-toplu-mezar-bulundu-2175809
  • T├╝rkiye Gazetesi. (2001). CezayirÔÇÖde Frans─▒zlarÔÇÖa ait bir toplu mezar daha. ─░stanbul: T├╝rkiye Gazetesi Bas─▒mevi. 15 Nisan 2018 tarihinde a┼ča─č─▒daki siteden al─▒nm─▒┼čt─▒r. http://m.turkiyegazetesi.com.tr/Genel/a106895.aspx
  • Atun, Ata. (2016). Armenian Population in Eastern Anatolia between Years 1878-1915. http://jml2012.indexcopernicus.com/abstract.php?icid=1048495&id_lang=3
  • Atun, Ata. (2013). ARMENIAN POPULATION IN EASTERN ANATOLIA AROUND 1915: A BRIEF HISTORY OF ARMENIAN HOAXES. Asian Journal Social Sciences & Humanities http://jml2012.indexcopernicus.com/abstract.php?icid=1056159&id_lang=3
  • Atun, Ata. (2013). ARMENIAN POPULATION IN EASTERN ANATOLIA AROUND 1915.Academic Research International http://jml2012.indexcopernicus.com/abstract.php?icid=1058355&id_lang=3
  • Hovanissian, Richard. (1963). Armenia On The Road To Independence, Los Angeles, s.9
  • Pastermadjian, Hrant. (1949). Histoire de l’Armenie, Paris, 1949, 2.nd Ed. Douredji├ín, 1987, s.374
  • Aya, ┼×├╝kr├╝ Server. (2013) Review of Near East Relief Report 31 Dec 1921, US Senate, 67th Congress 2nd Edition, Document No. 192, Washington, Government printing Office, 1922 http://armenians-1915.blogspot.com/2008/02/2335-free-e-book-near-east-relief.html

YAZARLAR

[1] Ata Atun, Yurdag├╝l Atun
K─▒br─▒s ─░lim ├ťniversitesi
NORTH CYPRUS
[email protected] , [email protected]

Toplam Okuma: 591 , Bug├╝n: 5 

Prof. Dr. Ata ATUN

Prof. Dr. Ata ATUN - KKTC III. Cumhurba┼čkan─▒ Politik Dan─▒┼čman─▒ / Akademisyen - K─▒br─▒s ─░lim ├ťniversitesi (Prof. Dr ─░n┼č. M├╝h, Do├ž. Dr Uluslararas─▒ ─░li┼čkiler) 3 Ciltlik Belgelerle K─▒br─▒s Tarihi ve 3 Ciltlik Sevdas─▒ Krall─▒klardan bir Kent Leucosia (Lefko┼ča) adl─▒ ├ževiri kitaplar─▒ bulunmaktad─▒r. Eposta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

21 Haziran 2021, T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne? i├žin yorumlar kapal─▒
Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

21 Haziran 2021, Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi i├žin yorumlar kapal─▒
Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

21 Haziran 2021, Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če i├žin yorumlar kapal─▒
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒