Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede
  • 01 Kas─▒m 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /
K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede (Ahmet Duman)

 

AdanaÔÇÖn─▒n Kuzeyinden ba┼člayarak FethiyeÔÇÖye kadar uzanan, Akdeniz sahil ┼čeridinin denize bakan yama├žlar─▒nda yerle┼čik d├╝zene ge├žen Tahtac─▒lar genellikle ge├žimlerini a─ča├ž kesim i┼člerinden temin eden Alevi T├╝rkmenleridir. Yapt─▒klar─▒ i┼čten ├Ât├╝r├╝ de kendilerine Tahtac─▒ denilmi┼čtir. ├ľzellikle Mersin ve Adana merkez, Silifke, Mut, Anamur, Tarsus, Karaisal─▒, Pozant─▒ il├želerine ba─čl─▒ Alevi k├Âyleri, dedi─čimiz ├Âzelliklere sahip, ToroslarÔÇÖ─▒ kendilerine yurt edinmi┼č Tahtac─▒lard─▒r. Bu Tahtac─▒lar─▒n─▒n en ├Ânemli ├Âzelli─či ar─▒ duru T├╝rkmen olmal─▒d─▒r. Zaman─▒nda y├Âre Tahtac─▒lar─▒n─▒n kapal─▒ bir kutu olmas─▒, Alevi olmayandan k─▒z almama, vermeme ├Âzellikleri kat─▒┼č─▒ks─▒z T├╝rk olmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, bu ├Âzelliklerini de g├╝n├╝m├╝ze kadar muhafaza etmi┼člerdir. B├Âyle olmalar─▒na ra─čmen ToroslarÔÇÖ─▒n g├╝ney kesiminde ya┼čayan Tahtac─▒ k├Âyleri bu g├╝nlere kolay gelmemi┼č, ├Âz be ├Âz T├╝rk olmalar─▒na ra─čmen T├╝rk ├╝lkesinde etnik grup olarak de─čerlendirilmi┼č, horlanm─▒┼č, kesti─čin yenmez, ge├žti─činiz yerde yedi sene ot bitmez denmi┼č. Ne ac─▒d─▒r ki bu zihniyet h├ól├ó da istenilen ├Âl├ž├╝de de─či┼čmemi┼čtir.

Toros Tahtac─▒ T├╝rkmenlerinin a─ča├ž bi├žmek i├žin kulland─▒klar─▒ tezg├óh ve i┼či yapan tahtac─▒lar.

Siz T├╝rkiyeÔÇÖde ÔÇťBen T├╝rko─člu T├╝rk├╝mÔÇŁ diye hayk─▒racaks─▒n─▒z. Birileri bundan rahats─▒z olacak. ÔÇťHay─▒r sen AlevisinÔÇŁ diyerek ├Ân├╝n├╝z├╝ kesecek. ─░┼čte o zaman ├é┼č─▒k ─░mamiÔÇÖnin:

ÔÇťC├╝mlemiz ├édemÔÇÖin evl├ód─▒ ise
Alevi de benim S├╝nni de benim
Ali MuhammedÔÇÖin damad─▒ ise
Alevi de benim S├╝nni de benim

Sevgi sayg─▒ b├╝t├╝n ┼čeyin ba┼č─▒d─▒r
─░kisi de birbirinin e┼čidir
Ayr─▒m gayr─▒m g├╝den cahil ki┼čidir
Alevi de benim S├╝nni de benim

H├╝nk├ór Hac─▒ Bekta┼č veli bendedir
Yunus Mevl├ónaÔÇÖn─▒n yolu bendedir
Muhammed bendedir Ali bendedir
Alevi de benim S├╝nni de benim

─░ncil Tevrat Zebur kadim kelam─▒n
M├╝rekkebi birdir yazan kalemin
Âlemi yaratan Rabbil alemin
Alevi de benim S├╝nni de benim

Eleme ├žileye gama girmi┼čim
Semahlar d├Ânerek deme girmi┼čim
Camiye girmi┼čim ceme girmi┼čim
Alevi de benim S├╝nni de benim

Kad─▒n─▒ erke─či kahraman halk─▒m
Sonuncusu benim evvelim ilkim
Cihanı âleme bedel bir Türküm
Alevi de benim S├╝nni de benim

Yaln─▒z dostluk i├žin d├╝┼čt├╝m bu yola
Zerrece kalbime koymad─▒m hile
D├Ârt halife onikiÔÇÖmamla bile
Alevi de benim S├╝nni de benim

Elest├╝de ahd─▒ eman eyledim
Nice y─▒ld─▒r devri zaman eyledim
─░mamiÔÇÖyem HakkÔÇÖa iman eyledim
Alevi de benim S├╝nni de benim[1]ÔÇŁ

┼čiiri ile cevap vereceksiniz.

Ba┼čta da dedi─čimiz gibi Toros Tahtac─▒lar─▒ zorlu bir m├╝cadeleden sonra bug├╝nlere gelmi┼č, ben T├╝rk├╝m, hem de Aleviyim diyerek bug├╝nlere ula┼čm─▒┼člar, ar─▒ ve duru T├╝rkmen olman─▒n da gururunu ya┼čam─▒┼člard─▒r. ─░┼čte bu gururla ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren k├Âylerimizden biri Mersin ilinin Silifke il├žesinin K─▒rt─▒l k├Ây├╝d├╝r. K─▒rt─▒l da Toroslar─▒ kendilerine yurt edinen Tahtac─▒ T├╝rkmenlerindendir.

Tarsus ├çamalan k├Ây├╝ e┼čraf─▒ndan Veli Talipo─člu y├Âresinde bulunan Tahtac─▒lar─▒ Menemenli ve Ayd─▒nl─▒ Tahtac─▒lar─▒ olarak iki grupta topluyordu. Bizim kaynaklardan elde etti─čimiz bilgilere g├Âre Silifke ve civar─▒ndaki Tahtac─▒ T├╝rkmenleri ├çaylaklar, (Yan─▒yat─▒rlar) Ayd─▒nl─▒lar olmak ├╝zere iki grupta toplan─▒yor. Ayd─▒nl─▒lar─▒n oca─č─▒ Ayd─▒nÔÇÖda, ├çaylaklar─▒n oca─č─▒ ise ─░zmir Narl─▒dereÔÇÖde bulunmaktad─▒r. K─▒rt─▒ll─▒lar ├çaylak Tahtac─▒lar─▒ndand─▒r. ├çaylaklar daha ├Ânce yerle┼čik d├╝zene ge├žmelerine ra─čmen Ayd─▒nl─▒lar ise yar─▒ yerle┼čik d├╝zende hayatlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedirler. ├çaylaklar 12 erkanl─▒, 12 g├╝n oru├ž tutar, Ayd─▒nl─▒lar 9 erkanl─▒ olup 9 g├╝n oru├ž tutarlar.

Felte┼č, e┼či (y├Âresel deyimle) Cennet Gar─▒ ve torunu.

K─▒rt─▒l: SilifkeÔÇÖye 27km olup il├ženin bat─▒s─▒ndad─▒r. Denizden y├╝ksekli─či 580mÔÇÖdir. K├Ây├╝n 1830ÔÇÖlu y─▒llarda kuruldu─ču tahmin edilmektedir. K├Ây: ├Ânce Ta┼čucuÔÇÖnun kuzey bat─▒s─▒ndaki Tahtac─▒belenÔÇÖe, sonra da SilifkeÔÇÖye ba─čl─▒ ─░mamu┼ča─č─▒ k├Ây├╝n├╝n bir mahallesi olan Ba─čalan─▒ÔÇÖn─▒n g├╝neyindeki Tahtac─▒ yurdu ad─▒ verilen yere, ┬ásonra da Silifke s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde Kocap─▒nar ile ─░mamu┼ča─č─▒ aras─▒ndaki Tahtac─▒ Sarn─▒c─▒nÔÇÖa, ard─▒ndan da K─▒rt─▒lÔÇÖ─▒n g├╝neybat─▒s─▒ndaki yaylal─▒k bir alan olan Armutlu Boyunu yurt tutmu┼člar. Buradan da ┼čimdiki yerle┼čim birimi olan K─▒rt─▒lÔÇÖa yerle┼čmi┼člerdir. Bir k─▒sm─▒n─▒n da eskiden K├Âpr├╝ba┼č─▒ k├Ây├╝ olarak bilinen, il├že b├╝y├╝d├╝k├že de K├Âpr├╝ba┼č─▒ Mahallesi olarak ad de─či┼čtiren yere yerle┼čtikleri bilinmektedir. K─▒rt─▒ll─▒lar zaman i├žinde Bolacal─▒ Koyuncu k├Ây├╝ne ba─čland─▒klar─▒ndan kendilerine Bolacal─▒ Tahtac─▒lar─▒ da denilir.

Son yaz─▒l─▒ kaynaklara g├Âre K─▒rt─▒lÔÇÖa 1810 y─▒l─▒nda yerle┼čildi─či tahmin edilmekte, ilk yerle┼čen ki┼činin ┼×eyh Zeynel Abidin dede oldu─ču, dedenin be┼činci ku┼čak torunlar─▒n─▒n h├ól├ó k├Âyde ya┼čad─▒─č─▒ bilinmektedir. K─▒rt─▒l son n├╝fus say─▒m─▒ kay─▒tlar─▒na g├Âre 25 hane, n├╝fusu 200ÔÇÖd├╝r. K├Âyden ┼čehre g├Â├ž ba┼člamadan ├Ânce hane say─▒s─▒ takriben 250ÔÇô300 olan K─▒rt─▒lÔÇÖ─▒n 1963 y─▒l─▒ndan itibaren SilifkeÔÇÖnin Saya─čz─▒ Mahallesine, ─░zmir, Denizli gibi ba┼čka ┼čehirlere yap─▒lan g├Â├žler nedeniyle n├╝fus olduk├ža azalm─▒┼čt─▒r. Okuma yazma oran─▒ olduk├ža y├╝ksektir. K─▒rt─▒lÔÇÖ─▒ di─čer Tahtac─▒ k├Âylerinden farkl─▒ k─▒lan ├Ânemli bir ├Âzellik ise Felte┼č Dedenin bu k├Âyl├╝ olmas─▒d─▒r.

Ben: Felte┼č ad─▒n─▒ 1975 y─▒l─▒nda ├çukurova Radyosunda program yap─▒mc─▒s─▒ olarak ├žal─▒┼čan, sonra radyonun halk m├╝zi─či m├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝ de yapan Kemal ├ľ─čretmenÔÇÖden duydum. ├çukurova ├ťniversitesinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m d├Ânemde (1984ÔÇô1990)

Felte┼č k├Ây ├žocuklar─▒na mengi ├Â─čretirken.

Felte┼čÔÇÖin torunlar─▒ ├Â─črencim oldu. Hatta onun ┼×aman davulu dedi─či k├Â┼čeli davulunu da K─▒rt─▒lÔÇÖdan getirerek bana g├Âsterdiler. O zaman bu i┼člere akl─▒m─▒z ermiyordu. Onun i├žin de Felte┼č Dedenin davuluna sahip ├ž─▒kamad─▒k. Felte┼čÔÇÖin k─▒ymetini anlad─▒─č─▒m─▒zda da i┼č i┼čten ge├žmi┼čti. Ama biz zarar─▒n neresinden d├Ânersek k├ór olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek yolumuza devam ettik. Az gittik uz gittik sonunda Felte┼čÔÇÖe ula┼čt─▒k.

Felte┼čÔÇÖin as─▒l ad─▒ Ahmet soyad─▒ Duman. G├Âbek ad─▒ ise Bekta┼čÔÇÖt─▒r. Y├Âre halk─▒ ├Ânce onu g├Âbek ad─▒yla ├ža─č─▒r─▒r. Fakat i├žlerinde biri vard─▒r ki bir t├╝rl├╝ Bekta┼č diyemez Felte┼č der. Bu Felte┼čÔÇÖin kom┼čusunun ├žocu─čudur. Bir g├╝n be┼č g├╝n derken Felte┼č tutar. Zaman i├žinde K─▒rt─▒lÔÇÖ─▒n Bekta┼č Emmisi Felte┼č Emmi olur. O g├╝n bu g├╝n Bekta┼čÔÇÖda, Ahmet DumanÔÇśda unutulur, zihinlere ve derleme kay─▒tlar─▒na Felte┼č olarak ge├žer. Herkes onu Felte┼č olarak tan─▒r, Felte┼č olarak da g├Ân├╝llere taht kurar.

K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č akranlar─▒yla okula g├Ânderilir. Okulda Arap harfleri ile e─čitim yap─▒lmaktad─▒r. O e─čitimini s├╝rd├╝r├╝rken g├Ânl├╝ ├ž├Â─č├╝r de ├žalmak ister. ─░├ži kaynar. Heveslenir. ─░├žindeki heves galip gelir. K─▒sa zamanda ├ž├Â─č├╝r ├žalmay─▒ ├Â─črenir. Art─▒k ├ž├Â─č├╝r onun en yak─▒n dostu, arkada┼č─▒, s─▒rda┼č─▒d─▒r. ├ç├Â─č├╝rle yatar ├ž├Â─č├╝rle kalkar. ├ç├Â─č├╝r ├žalman─▒n gururu ile de aln─▒ ak, ba┼č─▒ diktir. Ama ne yaz─▒k ki bir g├╝n hocas─▒ onu elinde ├ž├Â─č├╝rle g├Âr├╝r. ┼×a┼č─▒r─▒r. ├ľ─črencisini ├ž├Â─č├╝rle g├Ârmek hi├ž ho┼čuna gitmez. ├ç├╝nk├╝ yap─▒lan i┼č e─čitimle ba─čda┼čmaz, ├╝stelik dinen de yasakt─▒r. Yasa─ča da herkesin uymas─▒ gerekir. Felte┼č yasa─č─▒ deldi─či i├žin istenmeyen ├Â─črenci il├ón edilir. Yerden yere vurulur. Falakaya yat─▒r─▒l─▒r.

Felte┼čÔÇÖin g├Ânl├╝ k─▒r─▒kt─▒r. G├Ân├╝l k─▒rg─▒nl─▒─č─▒ okulu terk etmesine vesile olur. Sebep ├ž├Â─č├╝r ├žalmay─▒ yasaklayan hocas─▒d─▒r. Ama k├╝sk├╝nl├╝─č├╝, falakaya yat─▒r─▒lmas─▒ g├Ân├╝l tezg├óh─▒ndaki d├╝┼č├╝ncesini asla engelleyemez. O her ┼čeye ra─čmen vurur ├ž├Â─č├╝r├╝n├╝n tellerine.

ÔÇťBiz T├╝rkmenÔÇÖiz dediler
─░lmik ilmik ├žul ├Ârd├╝ler
Ala karl─▒ boz ard─▒├žl─▒
├çad─▒rlarda g├Âr├╝nd├╝lerÔÇŁ

diyerek en ├Ânemli dostunun ├ž├Â─č├╝r oldu─čunu ifade eder. ├ç├Â─č├╝r Felte┼čÔÇÖin dertlerine s─▒rda┼č, g├Ânl├╝ne de yolda┼č olur. O g├╝n bu g├╝n ├ž├Â─č├╝r├╝ elinde y├Ârenin mengilerini, semahlar─▒n─▒ ├žalar s├Âyler. Askerlikten sonra k├Âyden Cennet Gar─▒ ile evlenir. Cennetle hem e┼č, hem de birlikte ├žal─▒p s├Âyleyen bir yolda┼č, s─▒rda┼č, g├Ân├╝lde┼č olur. ├çal─▒p s├Âylerken birbirlerinin g├Âzlerinin i├žine bakarak muhabbetlerini daha da art─▒r─▒rlar. Felte┼č Cennet Gar─▒y─▒ g├Âz├╝nden hi├ž ─▒ramaz. Felte┼čÔÇÖin Cennet Gar─▒ ile evlili─činden iki o─člu, ├╝├ž de k─▒z─▒ olur.

Zaman onu Hac─▒ Pa┼čalardan Sad─▒k Ta┼čucu ile dost olmas─▒n─▒ sa─člar. ┬áG├Ân├╝l eri, saz s├Âz ehli olan Sad─▒k Ta┼čucu Felte┼č’i ba─čr─▒na basar. 1940ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n i├žinde Sad─▒k Ta┼čucu vas─▒tas─▒yla Muzaffer Sar─▒s├Âzen ile tan─▒┼č─▒r. Sar─▒s├Âzen Felte┼čÔÇÖten 14 t├╝rk├╝, derler. Bunlardan ÔÇťKeklik ve P─▒narba┼č─▒ MengisiÔÇŁ ├Ânemli iki ├Ârnektir. Felte┼č vas─▒tas─▒yla kayda ge├žen t├╝rk├╝ler TRT repertuvar─▒na kazand─▒r─▒l─▒r. Derlenen semahlar ise gizli kayd─▒ konuldu─čundan g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kamaz. Zira o zaman T├╝rkiye kapal─▒ bir kutudur. Bu durum baz─▒ t├╝rk├╝lerin g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kmas─▒n─▒ engellemi┼čtir.

Sar─▒s├ÂzenÔÇÖden sonra ondan en ├žok derleme yapan, t├╝m bilgilerini kay─▒t alt─▒na alan Silifkeli M├╝zik ├ľ─čretmeni ├ľzcan SeyhanÔÇÖd─▒r. Felte┼čÔÇÖten ├žok derleme yapmas─▒na ra─čmen yapt─▒─č─▒ derlemeleri de─čerlendirememi┼čtir. Onun i├žin de ├ľzcan Seyhan derlemeleriyle kayda ge├žen Felte┼č kay─▒tlar─▒n─▒n ak─▒beti hakk─▒nda bilgi yoktur.

Felte┼č Dede k├Âyde kurdu─ču mengi ekibiyle 1959ÔÇô1969 y─▒llar─▒ aras─▒nda Yap─▒ ve Kredi Bankas─▒’n─▒n ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde d├╝zenlenen halkoyunlar─▒ yar─▒┼čmalar─▒na, hi├žbir kar┼č─▒l─▒k beklemeden Cennet Gar─▒ ile birlikte Silifke T├╝rkmen ┼×enliklerine kat─▒l─▒r. Felte┼č ad─▒ dalga dalga yurt sath─▒na yay─▒l─▒r. Bu zaman i├žinde yurt d─▒┼č─▒na da ta┼čar. Hollanda, ─░ngiltere, Amerika, Japonya Fransa televizyon ve radyolar─▒ Felte┼čÔÇÖi programlar─▒na konuk eder, dergi ve gazeteler ise onunla s├Âyle┼či yaparlar. Bu zaman i├žinde T├╝rk Folkloruna g├Ân├╝l verenler de Felte┼čÔÇÖi tan─▒ma ┼čerefine nail olur. Ahmet Kutsi Tecer, Halil Bedii Y├Ânetken, Ferruh Arsunar, Beh├žet Kemal ├ça─člar, ├ťmit Kaftanc─▒o─člu onu tan─▒yan isimler aras─▒nda ilk s─▒ray─▒ al─▒r.

K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede ├ž├Â─č├╝r├╝ ile birlikte.

Y├Âre insan─▒ ara┼čt─▒rmac─▒ Celal Necati ├ť├žy─▒ld─▒z ise: ÔÇťFelte┼č Dede H├ól├ó Aram─▒zdaÔÇŁ adl─▒ yaz─▒s─▒nda Felte┼čle ilgili d├╝┼č├╝ncelerini ┼č├Âyle dile getirir. Aynen aktar─▒yorum: ÔÇť15 Eyl├╝l 1981ÔÇÖde aram─▒zdan ayr─▒larak HakkÔÇÖa y├╝r├╝yen Felte┼č Dede h├ól├ó aram─▒zda ya┼č─▒yor. Aradan 25 y─▒la ra─čmen mengiler ya┼č─▒yor. Semahlar ya┼č─▒yor. Hele f─▒kra olan ya┼čam─▒ hi├ž unutulmad─▒:ÔÇŁ

┬á(ÔÇŽ) ÔÇť─░ki K─▒rt─▒ll─▒ aralar─▒nda konu┼čuyor.┬á Biri di─čerine: ÔÇśFelte┼č, mengiyi, semah─▒ satt─▒, ah bir de orucu satsaÔÇÖÔÇŽDi─čeri cevap verir: ÔÇśA├žl─▒─č─▒ kim sat─▒n al─▒r bire bac─▒m.ÔÇÖ Onlara g├Âre Felte┼č, s├Âyledi─či her t├╝rk├╝y├╝ satmaktad─▒r. Oysa o ├ža─čr─▒ geldi─činde hi├žbir kar┼č─▒l─▒k beklemeden ko┼čmu┼čtur. ├ço─ču kez yol paras─▒n─▒ dahi cebinden ├Âdemi┼čtir. ┼×imdi bunu s├Âyleyenlerin ├žocuklar─▒, g├╝n ge├žtik├že Felte┼č DedeÔÇÖyi daha iyi tan─▒makta ve onu sayg─▒ ile anmaktad─▒r.ÔÇŁ

(ÔÇŽ) ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde 1940ÔÇÖl─▒, 50ÔÇÖli y─▒llarda Aleviyim, Tahtac─▒y─▒m demeyerek kimli─čini saklayanlar─▒n yan─▒nda hi├ž ├žekinmeden, korkmadan Alevi oldu─čunu s├Âylemi┼č, K─▒rt─▒l k├Ây├╝nde y─▒k─▒lan Koca Dutun dibinde ├žocuklara mengi ve semah ├Â─čretmi┼č. ├ľ─črettiklerini de dostlar─▒ sayesinde sergileme olana─č─▒ bulmu┼čtur. Her gitti─či g├Âsteri sonras─▒ mutluluk duymu┼č, k├Ây├╝ne d├Ând├╝─č├╝nde, mutlulu─čunu e┼či ve bah├žesi ile payla┼čm─▒┼čt─▒r. G├╝n├╝n her saatinde duygulan─▒nca saz─▒n─▒ eline al─▒p s├Âylemeye ba┼člam─▒┼č, e┼či Cennet Gar─▒ da ona e┼člik etmi┼č, kendi deyimi ile ÔÇśko┼čanalay─▒ÔÇÖ a─č─▒tlar, nefesler s├Âylemi┼člerÔÇŁ.

(ÔÇŽ)ÔÇťBir yaz gecesi k├Âyl├╝ hep damda yat─▒yor ├╝stelikte herkes derin uykuda. K├Ây├╝n alt ba┼č─▒ndan bir a─č─▒t y├╝kselir gece karal─▒─č─▒nda. Yank─▒lan─▒r K─▒rt─▒l koyaklar─▒nda. Uyuyanlar uyan─▒r. Ala uykulu ne oldu─čunu anlayamazlar. Biraz dinledikten sonra Felte┼č ile Cennet Gar─▒ a─č─▒t s├Âyl├╝yor. Sabah kalkt─▒klar─▒nda Felte┼čÔÇÖe sorarlar. Ne oldu Dedem? Felte┼č cevap verir: ÔÇśCennetle yatarken o─člumuz MehmetÔÇÖin hapse giri┼či akl─▒m─▒za geldi duyguland─▒k, dayanamad─▒k a─č─▒t yakt─▒kÔÇÖ.ÔÇŁ

ÔÇťK─▒rt─▒l k├Ây├╝nde 1950ÔÇÖlerde Demokrat Partiye giderken o hep uyard─▒. Cumhuriyetten yana a├ž─▒k├ža tavr─▒n─▒ koydu. Sad─▒k Ta┼čucuÔÇśnun yan─▒nda idi. O da onun yan─▒nda. Sad─▒k Ta┼čucu y├Ârede hat─▒r─▒ say─▒lan Hac─▒ Pa┼čan─▒n o─člu idi. Felte┼č Dede Sad─▒k Ta┼čucuÔÇÖnun G├Âkbelen ve SilifkeÔÇÖdeki evine geldi─činde onu ayakkab─▒s─▒ ile i├žeri al─▒r. O da bundan rahats─▒z olurdu. Sad─▒k Ta┼čucuÔÇÖna babas─▒ Hac─▒ Pa┼ča vasiyet etmi┼čti. ÔÇśEvine bir Tahtac─▒ gelirse onu aya─č─▒n─▒n ├žamuru ile i├žeri alacaks─▒n, konuk edeceksin, yoksa hakk─▒m─▒ helal etmem. ├ç├╝nk├╝ yedi─čimiz ekmek onlar─▒n sayesinde kazan─▒ld─▒ÔÇÖ diyerek Felte┼čin, K─▒rt─▒ll─▒lar─▒n ├žok iyi bir cumhuriyet yanl─▒s─▒ oldu─čunu ortaya koymu┼čtur.ÔÇŁ

Felte┼č ve K─▒rt─▒l ekibi. (Oturanlardan soldan 3. Felte┼č)

Sn. ├ť├žy─▒ld─▒zÔÇÖ─▒n yaz─▒s─▒ndan da anlad─▒─č─▒m─▒z kadar─▒yla Felte┼č ayd─▒n, ileri g├Âr├╝┼čl├╝ devletten ve cumhuriyetten yana bir ki┼čili─če sahip. O, bu meziyetinin yan─▒nda iyi bir de g├Ân├╝l eri. Karacao─članÔÇÖ─▒n ÔÇťS─▒fat kocasa da g├Ân├╝l kocamazÔÇŁ dizesinde anlatmak istenilene harfiyen uyan, espri yapmas─▒n─▒ seven bir Felte┼č. K─▒rt─▒l ekibiyle kat─▒ld─▒─č─▒ t├╝m g├Âsterilerde ona ya┼č─▒ soruldu─čunda: ÔÇť1960 y─▒l─▒nda iki yirmiyi atarsan 22. 1980 y─▒l─▒nda ├╝├ž yirmiyi atarsan 22 ya┼č─▒nday─▒mÔÇŁ diyen bir Felte┼č. O Toroslar─▒n g├╝l├╝, Tahtac─▒lar─▒n T├╝rkmen Kocas─▒, hac─▒s─▒, hocas─▒ Felte┼č. O, elden ayaktan d├╝┼č├╝nceye kadar t├╝m sosyal faaliyetlere zorsunmadan kat─▒lan, Tahtac─▒ T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝n├╝, ├žok iyi bilen bir Felte┼č. Herkes Aleviyim demeye korkarken o, hi├ž kimseden ├žekinmeden Alevi oldu─čunu s├Âyleyen bir Felte┼č. Pir Sultan Abdal, Kaygusuz Abdal, ┼×ah Hatayi, Kul Himmet gibi ozanlar─▒n deyi┼člerini, nefeslerini ├žok iyi bilen, yeri geldi─činde de kullanan, ├Âmr├╝n├╝n sonuna kadar yapt─▒─č─▒ i┼člerden hi├ž kar┼č─▒l─▒k beklemeyen,ÔÇťBen ├žalmazsam s├Âyleyemem, s├Âylemezsem ├žalamamÔÇŁ deyi┼čiyle ├Âm├╝r yolunu bitiren bir Felte┼č.
O, 15 Eyl├╝l 1981 tarihinde ├Â─čle vakti bu d├╝nyadan g├Â├ž├╝p giden, HakkÔÇÖa y├╝r├╝yen bir Felte┼č. Bin rahmet olsun diyor onunla y─▒llar ├Âncesi yap─▒lan bir s├Âyle┼či ile sizleri ba┼č ba┼ča b─▒rakmak istiyorum.

FELTE┼×ÔÇÖLE S├ľYLE┼×─░

S├Âyle┼či 1975 y─▒l─▒nda ├çukurova Radyosunda program yap─▒mc─▒s─▒ olarak g├Ârev yapan Kemal ├ľ─čretmen taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilmi┼č, kendi taraf─▒ndan yap─▒m─▒ ger├žekle┼čtirilen Halk M├╝zi─čini Ya┼čatanlar adl─▒ programda da s├Âyle┼činin en ├Ânemli b├Âl├╝mleri yay─▒mlanm─▒┼čt─▒r. ├ľzelliklerine ba─čl─▒ kalarak s├Âyle┼čiyi aynen aktar─▒yorum:

S├Âyle┼čiyi yapan┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Kemal ├ľ─čretmen
G├Ârevi┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : ├çukurova Radyosu Program Yap─▒mc─▒s─▒
Program─▒n ad─▒ ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Halk M├╝zi─čini Ya┼čatanlar
Yer┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Silifke – K─▒rt─▒l k├Ây├╝
Yıl                             : 1975
Uygulama ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Soru ÔÇô Cevap ÔÇô Sadece ses kay─▒t
Kaynak ki┼či ┬á ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : Ahmet Duman (Felte┼č Dede)
├ľzelli─či┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á : ├ç├Â─č├╝r ├žalar s├Âyler

 

ÔÇöSay─▒n Ahmet Duman kendini bize k─▒saca tan─▒t─▒r m─▒s─▒n?

ÔÇöTan─▒t─▒r─▒m efendim. Ad─▒m Ahmet Duman (Felte┼č). HorasanÔÇÖdan gelme T├╝rkmen a┼čiretlerinden. Hasan o─člu Ahmet Duman. ┼×imdi efendim ben yedi ya┼č─▒mdayken, dedemin kuca─č─▒nda, dedem al─▒rd─▒ severek dang─▒rtat─▒rd─▒ ├ž├Â─č├╝r├╝. Yani saz demek ├ž├Â─č├╝r demek, ├ž├Â─č├╝r demek saz demek. Biz saz─▒ yeni duyduk. ├ç├Â─č├╝r biliriz biz. ├ç├Â─č├╝r├╝ dang─▒rdatt─▒r─▒rd─▒ bana. Sonra i┼čte b├Âyle al─▒┼čt─▒m. Al─▒┼čt─▒m amma hey h├╝t├╝n g├Â… Yani davar─▒n ucunda. Bizde ev d├Ârt duvar aras─▒ bir ┼čey yok. B├Âyle al─▒┼č─▒rken, al─▒┼č─▒rken, al─▒┼č─▒rken olduk bir par├ža. Fakat geleneklerden, bizim dini geleneklerden ba┼člad─▒k. ├ľ─črendim ve h├ól├ó devam etmekte. ┼×imdi ayn─▒ gelene─čimiz devam ediyor.

ÔÇöDeden de baban da m─▒ saz ├žalard─▒?

ÔÇöDedem de saz ├žalard─▒. Babam da ├žalard─▒. B├╝y├╝k a─čabeylerim var onlar da ├žalard─▒. O─člum var o da ├žalar. Benim kendim h├ól├ó ├žalar─▒m. 74 ya┼č─▒nday─▒m. Ana ya┼č─▒m da 74.

ÔÇöSiz hepiniz neden saza merakl─▒s─▒n─▒z?

ÔÇöEfendim gelene─čimiz bununla meydana geliyor. Biz ├Âl├╝m├╝z├╝ dahi bununla bekleriz.

ÔÇöNas─▒l, bunu biraz anlat─▒r m─▒s─▒n?

ÔÇö┼×imdi bir mevtam─▒z meydanda yat─▒yor. Biz buna baz─▒, k─▒z, b├╝y├╝k, kar─▒ koca s├Âylemi┼č yeni gelin olsa dahi bunda s├Âyler, serbest. A─č─▒t ederiz, s├Âyleriz. G├╝zel beyitleri var. G├╝zel beyitlerden de anlatabilirim yani.

ÔÇöDemek ├Âl├╝n├╝z├╝ dahi sazlaÔÇŽ

ÔÇöSaz─▒nan kald─▒r─▒r─▒z efendi. Saz─▒nan diyelim gayri biz ├ž├Â─č├╝r biliriz. ├ľl├╝m├╝z├╝ biz saz ile kald─▒r─▒r─▒z.

ÔÇöSaz─▒ ba┼čka nerelerde kullan─▒rs─▒n─▒z?

ÔÇöKendi aram─▒zda dinen geleneklerimiz var.

ÔÇöNe gelene─či bunu biraz anlat bakay─▒m.

ÔÇöBekta┼či, Alevi gelene─či.

ÔÇöBunu biraz anlat─▒r m─▒s─▒n?

ÔÇöAnlat─▒r─▒m. Bildi─čim kadar. Bildi─čim kadar yok gayri biz bunun m├╝r┼čidiyiz daha do─črusu. ┼×imdi efendim biz cem kurar─▒z cem ederiz biz. Cem deriz ki muhabbet edilen bir toplant─▒ya cem deriz. Orada biz bir erkek bir kad─▒n┬á (semah derler ad─▒na) semaha kalkar bir erkek bir kad─▒n oynar. Bir de Muhammet Ali Semah─▒ var. Bunda iki ki┼či oynar. K─▒rklar semah─▒ var. Alt─▒ ki┼či de oynar d├Ârt ki┼či de oynar. B├Âyle geleneklerimiz var sanat bak─▒m─▒ndan, din bak─▒m─▒ndan. Gelenek. Bunun i├žin biz tamamen bunun ├╝st├╝ndeyiz. ┼×imdiki zartduku, zirtduku biz bunlar─▒ bilmeyiz. Hakikaten bilmem. Biz b├Âyle h├ól├ó devam ediyoruz.

ÔÇöSemah nedir?

ÔÇöSemah dini gelenektir.

ÔÇöYani bir ibadet mi oluyor.

ÔÇö─░badet oluyor. ─░badetin hem de muhabbeti yani. ─░nsan─▒n insana, karde┼čin karde┼če kayna─č─▒d─▒r. Semah olan kaynak.

ÔÇöPekiyi cem de semahtan ba┼čka ne yap─▒l─▒yor?

ÔÇöBundan ba┼čka biz h├Âyk├╝r├╝r├╝z MevlanaÔÇÖy─▒. ┼×imdi h├Âyk├╝rmeyi yeni ├ž─▒kanlar pek az bilir. Fakat beriki semah geleneklerini 7 ya┼č─▒nda ├žocuklar─▒m─▒za a┼č─▒lar─▒z.

ÔÇö├çocuklara a┼č─▒lamaktay─▒m ben. Benim dedem sazandar, babam sazandard─▒. karde┼člerim ile ben gene sazandar─▒m. Halen devam ediyor.

ÔÇöYani ne demek sazandar?

ÔÇöSazandar demek bu saz─▒, keman─▒, ba─člamay─▒ ├╝├ž ki┼či ├žalar. Bunun ├╝├ž├╝ne sazandar derler. G├Ârevimiz yani. ├ç├╝nk├╝ biz ona g├Âre ├Â─črendik, belledik. Ba┼čkas─▒ pek bilmez bunu. Oynad─▒r─▒z, g├╝ld├╝r├╝r├╝z her ┼čeyi s├Âylerim. Bu i┼čleri biz kullan─▒r─▒z. Onlar─▒ biz takdim ederiz. Tabii semah oynat─▒r─▒z. K─▒rklar Semah─▒ oynat─▒r─▒z, Muhammet Ali Semah─▒ oynat─▒r─▒z. Sonra efendim D├╝az imam s├Âyleriz. D├╝az imam da dinen. Yaln─▒z mengi gelenek. O d├╝─č├╝nlerde, bayramlarda b├Âyle zevk halinde. Biz hatta ve hatta cumartesi gecesinden ba┼čka her ak┼čam biz bunu oynat─▒r─▒z. Cumartesi ak┼čam─▒ biz ┼čey oynat─▒r─▒z efendim ne diyeyim sana mengi oynat─▒r─▒z. Gayri gelenek.

ÔÇöGelenek dedi─činiz bu dinle ilgili olanlar var semahlar var.

ÔÇöSemahlar var bir de bir de ┼čimdiki s├Âyledi─čim mengiler var. ├çe┼čitli mengiler var. HorasanÔÇÖdan gelme mengilerimiz, lisanlar─▒m─▒z, ┼čiirlerimiz de, HorasanÔÇÖdan gelme, ┼ču da─člara yay─▒lm─▒┼č.

ÔÇöPeki, HorasanÔÇÖdan gelmi┼čsiniz ├Âyle mi?

ÔÇöHorasanÔÇÖdan gelmeyiz. T├╝rkmen. T├╝rkmen biz birbirimize k─▒z al─▒r k─▒z veririz. Bir de Akkoyunlu var. Akkoyunlu. Onlar da HorasanÔÇÖdan gelme. Onlardan da k─▒z al─▒r k─▒z veririz biz.

ÔÇö Ba┼čkas─▒ndan asla k─▒z almay─▒z da vermeyiz de.

ÔÇöPeki, saz─▒n ka├ž perdesi var, senin saz─▒n.

ÔÇöEfendim benim bu saz─▒m─▒n dokuz perdesi var.

ÔÇöPeki, on iki imam─▒n ad─▒na g├Âre 12 perde var diyorlar?

ÔÇöOn iki perde var ama sa─č─▒r perdeler var. Sa─č─▒r perdeler ayr─▒. Sizler m├╝zik├žisiniz bilirsiniz. Bilmeseniz de ├Â─čretirim. Deyiverece─čim. Sa─č─▒r perdeyle on ikidir.

ÔÇöNeden on iki acaba?

ÔÇöOn iki imamlar var. Ehlibeyt. Anlad─▒n m─▒, anlamad─▒nsa anlatay─▒m.

ÔÇöAnlamad─▒m.

ÔÇöAnlamad─▒n m─▒? Ehlibeyt, Hazreti Peygamber efendimizin sulb├╝nden gelenler. On iki imam ki┼či. ─░mam olarak devam eder b├Âyle 12 imam a┼čk─▒na. 12 perde var. Bu 12 perdeyle ├žal─▒n─▒r, sa─č─▒r perde dahil.

ÔÇöHer imama bir perde mi ba─članm─▒┼č?

ÔÇöHer imama bir perde ba─članm─▒┼č. Ondan sonra Allah, Muhammet, Ali ├╝├ž delik delinmi┼č.

ÔÇöO nereye delinmi┼č, g├Â─čs├╝ne.

ÔÇöG├Â─čs├╝nde. Saz─▒mda var. ├ç├Â─č├╝r├╝mde var. Bu b├Âyle. Kulak be┼č tane.

ÔÇöO neden?

ÔÇöBe┼č o. ├ť├žler be┼čler, yediler var ya.

ÔÇöOnu da a├ž─▒klar m─▒s─▒n biraz?

ÔÇöA├ž─▒klar─▒m. ├ť├žler, ├╝├žlerle ba─člama ├žalar─▒z. Be┼člerle ├ž├Â─č├╝r ├žalar─▒z. ─░lla ├ž├Â─č├╝re gider dilim. Ne idi? Saz. Saz kemane bununla ├žalar─▒z.

ÔÇö├ť├žlerle nas─▒l yani, biraz a├ž─▒klar m─▒s─▒n?

ÔÇö├ť├žler a┼čk─▒na ├╝├ž ├žalar─▒z. ├ť├ž tel ile ├žal─▒n─▒r ba─člama.

ÔÇö├ť├žler a┼čk─▒na ├╝├ž telle ├žalars─▒n─▒z?

ÔÇö├ť├ž telle ├žalar─▒z ba─člamay─▒.

ÔÇö├ť├žler dedi─čin kim?

ÔÇö├ť├žler de Allah, Muhammet, Ali. I. Allah, II. Muhammet, III. Ali. Budur.

ÔÇöBe┼čler?

ÔÇöBe┼čler: Hz. Hasan, Hz. H├╝seyin. Be┼č oldu ┼čimdi.

ÔÇöBir daha say bunlar─▒. Allah, Muhammet, Ali, ya Hasan, ya H├╝seyin.

ÔÇöBe┼č oldu.

ÔÇöO zaman saz─▒ nas─▒l ├žalars─▒n─▒z ona g├Âre?

ÔÇöSaz─▒ da ona g├Âre ├žalar─▒z. Onun makamlar─▒ var. Havalar─▒ var yani.

ÔÇöBu havalar─▒ bana s├Âyle bakay─▒m, hangileri?

ÔÇöS├Âyleyemem. Elimde ├ž├Â─č├╝r olmazsa s├Âyleyemem.

ÔÇöAdlar─▒n─▒ s├Âyleyemez misin?

ÔÇöYok s├Âyleyemem.

ÔÇöYani Muhammet Ali Semah─▒ falan…

ÔÇöMuhammet Ali Semah─▒n─▒ s├Âylerim fakat dilden s├Âylerim.

ÔÇöDilden s├Âyle i┼čte.

ÔÇöHa, Muhammet Ali Semah─▒.

ÔÇöBe┼čler a┼čk─▒na hangilerini s├Âylersin?

ÔÇöBe┼čler a┼čk─▒na Muhammet Ali Semah─▒n─▒ ├žalar─▒z.

ÔÇöBa┼čka?

ÔÇö├ť├žler a┼čk─▒na da ba─člamay─▒ ├╝├ž telli ├žalar─▒z.

ÔÇöBir de K─▒rklar var. Yediler.

ÔÇöOnlar kim?

ÔÇöYediler de Zeynel Abidin, ─░mam─▒ Bak─▒r,

ÔÇöHepsini birden say.

ÔÇöAllah Muhammet, Ali, Hasan, H├╝seyin, ─░mam Zeynel, ─░mam Bak─▒r yediler.

ÔÇöBunlar─▒n a┼čk─▒na ne ├žalar s├Âylersiniz?

ÔÇöBunlar a┼čk─▒na da geleneklerin havalar─▒ var onlar─▒ ┼čimdi s├Âyleyemem elimde ├ž├Â─č├╝r olmazsa, s├Âyleyemem.

ÔÇöK─▒rklar nas─▒l?

ÔÇöK─▒rklara varmad─▒k daha. Yedilere vard─▒k daha. ├ť├žler, be┼čler, yediler var ya. Yedilerde de ─░mam─▒ Cafer (bizim mesebdar─▒m─▒z meshebimiz ─░mam Cafer). O da Hz. AliÔÇÖnin s├╝lb├╝nden. Hazreti peygamberin s├╝lb├╝nden. Hz. AliÔÇÖnin o─člu. Anla┼č─▒ld─▒ ya.

ÔÇöEvet.

ÔÇöK─▒rklar d├Ân├╝nce hepsi.

ÔÇöYani kimler oluyor?

ÔÇöK─▒rklar m─▒? On ikiye kadar gider. On ikisi 40ÔÇÖlar a┼čk─▒na. ├çok ├Ânemlidirler hem.

Herkes bir de MevlanaÔÇÖya girer oradan. K─▒rklardan. Onu da hem makam─▒yla hem ├žalar hem h├Âyk├╝r├╝r├╝z.

ÔÇöMevlanaÔÇÖy─▒ da ├žalars─▒n─▒z?

ÔÇöAaaaa… MevlanaÔÇÖy─▒ ├žok g├╝zel ├žalar─▒z. ├çok g├╝zel de s├Âyleriz. Ama oturan dervi┼člerin hepsi s├Âyler, bir ki┼či s├Âylemez bunu. Hepsi d├╝az imam okur. Herkes bilir d├╝az imam okur. ├ť├ž beyitli:

D├╝az imam olmay─▒nca / Kulak verip dinlemeli
─░ki g├Ân├╝l bir olunca / K─▒lavuzu neylemeli

─░ki g├Ân├╝l bir oturur / H─▒z─▒r Alim eksi─čin yetirir
Rehber erkân getirir / Ona niyaz eylemeli

Ona niyaz indi Haktan / Sen korkman m─▒ UlÔÇÖallahtan
Bu insan─▒n ├žo─ču b├╝htan / Do─črusunu s├Âylemeli

Do─črusunu s├Âylerseniz/ Derin umman boylarsan─▒z
Bir eyilik eylerseniz / K├Ât├╝l├╝─č├╝ neylemeli

K├Ât├╝l├╝k k├Ât├╝den ├ž─▒kar/ Her ─▒rmaktan g├╝her akar
G├╝zel ┼×ah Hatayim…./ Semat─▒da….. ( Anla┼č─▒lamad─▒─č─▒ i├žin yaz─▒lamad─▒)

─░┼čte K─▒rklar da bu. Bir daha var. K─▒rklar─▒n nefesi ├žok ya ├žok deyi┼či ├žok.

├çekti─čim cevri cefay─▒ / ├çekerim senden ├Ât├╝r├╝
─░krar─▒n bir olursa / Sen de ├žek benden ├Ât├╝r├╝
─░krar iman g├╝derim / Sensiz cihan─▒ niderim
Hem gelir hem de giderim / Bir tatl─▒ dilden ├Ât├╝r├╝
Severim tatl─▒ dilleri/ Kokar─▒m gonca g├╝lleri
Severim sad─▒k canlar─▒ / Gitti─čim yoldan ├Ât├╝r├╝
Sad─▒k olan yola tapar /M├╝naf─▒klar yoldan sapar
Da─č─▒ delmi┼č art tutar / Firkat ┼čehrinden ├Ât├╝r├╝
Can HatayiÔÇÖm demem yalan / HacÔÇÖceylerim varam gelem
┼×u ├ólemde sad─▒k olan / Ser verir pirden ├Ât├╝r├╝

ÔÇöBitti. Bu da b├Âyle. Bunu s├Âyleriz.

ÔÇöPeki, Atat├╝rk zaman─▒na kadar bunlar─▒ bu kadar a├ž─▒k ├žal─▒p s├Âyler miydiniz?

ÔÇöNas─▒l, onu bir anlat bakay─▒m.

ÔÇöAnlamad─▒m.

ÔÇöAtat├╝rk bu laikli─či ├ž─▒kard─▒ ya…

ÔÇöKurban oldu─čum topra─č─▒na. K─▒rk bin kere. Efendim Atat├╝rk zaman─▒nda ÔÇťMalumat─▒ Diniye Tarikat-─▒ EnbiyaÔÇŁ ad─▒nda bir kitap ├ž─▒kard─▒lar. 15kr┼č Tanesi. O zaman l5kr┼č Amma para… Eski yaz─▒y─▒ ben de bir par├ža tasarlar─▒m. Birini de ben ald─▒m. Bir aral─▒k okumadan kitaplar─▒ geri toplad─▒lar. Paran─▒z─▒ verece─čiz dediler h├ól├ó verecekler. Daha vermediler. Toplad─▒lar bu SilifkeÔÇÖnin i├žinden ben bilirim mebus vard─▒ AnkaraÔÇÖda. Haf─▒z Emin. Bir de MutÔÇÖtan bir de KonyaÔÇÖdan vard─▒. ├ť├ž mebus bir t├╝z├╝k yazd─▒, ya┼čm─▒┼č. Alevilerin ya denize at─▒lmas─▒ ya kur┼čuna dizilmesi ya da s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edilmesi. Yazm─▒┼člar ve Atat├╝rkÔÇÖe sunmu┼člar. Gazetede de ├ž─▒kt─▒. O anda bir emir ├ž─▒kt─▒ kitab─▒ geri toplad─▒r. Param─▒z─▒ da vermediler. Bu kitap kimde ├ž─▒kar idam dediler. Korktuk. Bu denize at─▒lma konusunu duyunca bir ka├žt─▒k, teee Toros Da─člar─▒na. O zaman bizde ev mev yok, ├žad─▒r alt─▒nday─▒z o zaman. Mal─▒m─▒za bakamaz olduk korkumuzdan bizi asacaklar diye. Kur┼čuna m─▒ dizecekler, s─▒n─▒r d─▒┼č─▒na m─▒ atacaklar bilemedik. ─░la nihayet Atat├╝rkÔÇÖe sununca Atat├╝rk dedi ki, bak─▒n dedi. Benim SivasÔÇÖta, MalatyaÔÇÖda, KayseriÔÇÖde, ErzincanÔÇÖda bu aleviler benim yolumu kestiler, beni havaya da kald─▒rd─▒lar dedi. M├╝tarekede ÔÇśAta biz senin yolundan k─▒r─▒l─▒r e─čilmek, ├Âl├╝r├╝z d├ÂnmekÔÇś dediler. Onlar ald─▒, onlar ├Âld├╝rd├╝ bu YunanÔÇÖ─▒ dedi. ÔÇťFakat s├Âz├╝n├╝z├╝ kabul edece─čimÔÇŁ dedi. ÔÇťBunlar─▒ denize d├ÂkelimÔÇťdedi. ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖyi de YunanÔÇÖa m─▒ teslim edelimÔÇŁ dedi. ÔÇťAleviler t├╝kenirse kim kal─▒yor T├╝rk topra─č─▒ndaÔÇŁ dedi. ÔÇťBug├╝nk├╝ h├╝k├╝met laik h├╝k├╝metÔÇťdedi. Aya─č─▒m─▒z suya erdi. O zaman ba┼člad─▒k ya serbestli─če, hala ─▒rk bak─▒m─▒ndan bizi d─▒┼člarlar. ┼×imdi ta┼člarlar. Fakat evvelki gibi de─čil ┼čimdi. ├çoklar─▒ da bilse bize gelecek amma, biz kabul etmeyiz. ├ľylesine s─▒r vermeyiz biz.

ÔÇöNeden, sizin ne ├Âzelli─činiz var?

ÔÇö├ľzelli─čimiz s─▒r vermeyiz ona.

ÔÇöYani sizin ne k─▒ymetli taraf─▒n─▒z var? Ne farkl─▒l─▒─č─▒n─▒z var onlardan?

ÔÇöHaa fark─▒m─▒z… Bizde insan─▒ ├Âld├╝r├╝rler. Senin o─člun benim o─člumu ─▒rz bak─▒m─▒ndan ├Âld├╝r├╝rse, sen benim o─člumun aln─▒ndan ┼čap diye ├Âpersin; k├╝sk├╝nl├╝k yok. ├ç├╝nk├╝ do─črudur. Bizde b├Âyledir efendim. Bizim gelenekler ├žok sa─člam. Bunun i├žin ├Âzellikler var. Biz b├╝y├╝─č├╝m├╝z├╝ b├╝y├╝k biliriz, k├╝├ž├╝─č├╝m├╝z├╝ k├╝├ž├╝k biliriz. Bizim birimiz k─▒rk, k─▒rk─▒m─▒z da bir. Yani muhabbet ┼čeyi ile gelene─čimiz b├Âyle emrediyor ve halen b├Âyle devam etmekteyiz. Bir de d├Âv├╝┼č, ├žeki┼č, h├╝t… Bir adam olursa verirsen al─▒r gider. H├╝k├╝met, mahkeme bilmezdik biz. ┼×imdi ┼čimdi benim ba┼č─▒ma geldi. Daha sen yoktun. Bir sene o─člum birini ├Âld├╝rd├╝ bu ilk bak─▒mdan. Ondan sonra mahkeme diye bir ┼čey g├Ârmedim.

ÔÇöDemek ki laiklik ├ž─▒k─▒nca rahat├ža ├žal─▒p s├Âyler misiniz?

ÔÇöS├Âyler olduk. Ama meydana ├ž─▒kamad─▒k. Korkmaz olduk. ├ľlmeyece─čimize kanaatimiz geldi.

ÔÇö┼×imdi ├žal─▒p s├Âyleyebiliyor musunuz? D├╝az imam s├Âyleyebiliyor musunuz?

ÔÇö┼×imdi mi?

ÔÇöO bal gibi. A┼čik├óra ├ž─▒kard─▒k. ┼×imdi korkmaz olduk.┬á Elhamd├╝lillah, ├žok ┼č├╝k├╝r, yatt─▒─č─▒ yer nur olsun evvel Allah Atat├╝rkÔÇÖ├╝n sayesinde. Ya biz neler g├Ârd├╝k. Biz ne korkular ├žektik.

ÔÇöBu saz─▒n sap─▒n─▒n, e┼či─činin bir ├Ânemi var m─▒?

ÔÇöVar var. Gelene─čimizde, dini gelene─čimizde var. E┼čikten geliriz biz. Ben bir hata i┼čledim. Cemaatin i├žine gelirim. E┼čikten gelirim. E┼čikten apalayarak gelir dinelirim. Emir verirler otururum. Neyse kusurum cezam─▒ verirler al─▒rlar. E┼čik bu. Bir de e┼či─čin ├Ân├╝nde ├╝├ž ┼čey var. ├ť├ž delik var. Biri Allah, biri Muhammet, biri Ali inanc─▒m─▒za g├Âre bu da mevcut.

ÔÇöNiye e┼či─čin ├Ân├╝nde bu acaba?

ÔÇöKap─▒, e┼čik. E┼či─če basmak biz de en g├╝nah ┼čey. Basmazlar. E┼či─če biz niyaz ediyoruz. HakkÔÇÖ─▒ zikrederek niyaz ediyoruz.

ÔÇöPeki, saz─▒n arkas─▒ nas─▒l oluyor? Arkas─▒ yuvarlak m─▒ oluyor, sivri mi oluyor?

ÔÇöArkas─▒ sivri.

ÔÇöNiye sivri bir anlam─▒ var m─▒?

ÔÇöYok, bir anlam─▒ yok onda.

ÔÇöPerdeleri var, telleri var.

ÔÇöPeki, be┼čler hakk─▒ i├žin be┼č telle mi ├žalars─▒n─▒z?

ÔÇöBe┼č telle ├žalar─▒z. Teli be┼č tane ba─člar─▒z. ┼×imdi benim telim biri k─▒r─▒ld─▒ ya be┼č ├žalar─▒z. Kula─č─▒ gene be┼č, saz─▒n kula─č─▒. Evet.

ÔÇöPeki Felte┼č Duman ├žok te┼čekk├╝r ederim sa─č olas─▒n.

ÔÇöSa─č olas─▒n Allah dinini, devletini art─▒rs─▒n yavrum.

Sevgili dostum Kemal ├ľ─čretmenÔÇÖin ├çukurova Radyosunda ├žal─▒┼č─▒rken Felte┼čÔÇÖle yapt─▒─č─▒ s├Âyle┼či m├╝nasebetiyle sizleri 34 y─▒l ├Âncesine g├Ât├╝rd├╝k. 2009 y─▒l─▒ itibariyle bu s├Âyle┼či yap─▒lal─▒ tam 34 y─▒l, Felte┼č ├Âleli ise 28 y─▒l olmu┼č. Ar┼čivimizdeki ses kay─▒tlar─▒ ise Felte┼č hi├ž ├Âlmemi┼č gibi canl─▒ ve g├╝mrah. Onun i├žin de Felte┼č aram─▒zda bizimle birlikte ya┼č─▒yor. Hem de taptaze. P─▒narba┼č─▒ ve Keklik Mengisi, K─▒rt─▒l Semah─▒, Horasani mengi, Evlerinin ├Ân├╝ kald─▒r─▒m kaya, P─▒nara vurdum kazmay─▒ t├╝rk├╝leri ya┼čad─▒k├ža Felte┼č de ya┼čayacakt─▒r.

TE┼×EKK├ťR
“1975 y─▒l─▒nda Felte┼čÔÇÖle yapt─▒─č─▒ s├Âyle┼či ve derledi─či t├╝rk├╝lerin ses kay─▒tlar─▒n─▒ g├Ândererek bu yaz─▒n─▒n yaz─▒lmas─▒na vesile olan ├çukurova Radyosu S├Âz Yay─▒nlar─▒ M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden emekli Kemal ├ľ─čretmenÔÇÖe, Felte┼čÔÇÖle ilgili yaz─▒lar─▒ndan yararlan-d─▒─č─▒m Sn. Celal Necati ├ť├žy─▒ld─▒zÔÇÖa birtak─▒m bilgi ve belgeleri g├Ândererek yaz─▒n─▒n zenginle┼čmesini sa─člayan K─▒rt─▒l k├Ây├╝ Muhtar─▒ Sn. Hasan G├╝ndo─čduÔÇśya, Felte┼čÔÇÖin torunu Emre TirikÔÇÖe t├╝rk├╝lerle selam olsun der, g├Ân├╝lden te┼čekk├╝r ederim.” Dr. Halil At─▒lgan

[1] Bu ┼čiir TBMMÔÇÖnin 75. y─▒l─▒nda, TBMM Bas─▒n Yay─▒n Kurulu ve Konya ├é┼č─▒klar Bayram─▒ tertip komitesi taraf─▒ndan birinci se├žilmi┼čtir.

Toplam Okuma: 685 , Bug├╝n: 2 

Dr. Halil ATILGAN

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

17 Ocak 2021, Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri i├žin yorumlar kapal─▒
Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

17 Ocak 2021, Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik i├žin yorumlar kapal─▒
G├Âbeklitepe

G├Âbeklitepe

16 Ocak 2021, G├Âbeklitepe i├žin yorumlar kapal─▒
Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

16 Ocak 2021, Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

16 Ocak 2021, Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye i├žin yorumlar kapal─▒
Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

10 Ocak 2021, Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih i├žin yorumlar kapal─▒
Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

10 Ocak 2021, Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

10 Ocak 2021, ┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

10 Ocak 2021, D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502) i├žin yorumlar kapal─▒
Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

10 Ocak 2021, Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I) i├žin yorumlar kapal─▒
Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

31 Aral─▒k 2020, Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

26 Aral─▒k 2020, Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri i├žin yorumlar kapal─▒
Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

26 Aral─▒k 2020, Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

26 Aral─▒k 2020, BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

26 Aral─▒k 2020, ─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan… i├žin yorumlar kapal─▒
G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

26 Aral─▒k 2020, G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či i├žin yorumlar kapal─▒
Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

25 Aral─▒k 2020, Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

25 Aral─▒k 2020, K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar