Turfan Kar─▒zlar─▒ (Yer Alt─▒ Su Kanallar─▒)

Turfan Kar─▒zlar─▒ (Yer Alt─▒ Su Kanallar─▒)

ÔÇťKar─▒zÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝; kehriz (Bu g├╝n AnadoluÔÇÖda ÔÇťkerizÔÇŁ olarak kullan─▒lan bu s├Âzc├╝k, sebil, herkesin kullan─▒m─▒na a├ž─▒k ├že┼čme anlam─▒ndad─▒r. Ayn─▒ zamanda, argoda da; mal─▒n─▒ m├╝lk├╝n├╝ herkesin kullanmas─▒nda sak─▒nca g├Ârmeyen, mal─▒n─▒ sebil gibi da─č─▒tan ki┼čiler i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.) la─č─▒m veya yer alt─▒ndan giden su kanal─▒ anlam─▒ndad─▒r. Burada kullan─▒lan la─č─▒m s├Âzc├╝─č├╝ ilk anda bug├╝n b├╝y├╝k ┼čehirlerde kullan─▒lan at─▒k suyollar─▒n─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒rsa da as─▒l anlam─▒ yer alt─▒na a├ž─▒lan t├╝nel, kanald─▒r. Bilindi─či ├╝zere Osmanl─▒ ordusunda, fethedilmek istenen kalelerin etraf─▒ sar─▒ld─▒─č─▒nda, yer alt─▒ndan t├╝neller a├žarak kale duvar─▒ alt─▒na ve giri┼čine patlay─▒c─▒ yerle┼čtirip, kale duvarlar─▒n─▒n veya kap─▒s─▒n─▒n y─▒k─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan asker grubuna ÔÇťla─č─▒mc─▒ÔÇŁ denirdi.

Bug├╝n hala kullan─▒labilen ve AsyaÔÇÖda bir uygarl─▒k harikas─▒ olan yer alt─▒ su kanallar─▒, belli b├Âlgelerde yerin 110 metre alt─▒na kadar inmekte ve toplam uzunlu─ču be┼č bin kilometreye ula┼čmaktad─▒r. Tanr─▒ Da─člar─▒ÔÇÖndan, Turfan ┼čehrine su getirmek amac─▒yla Uygur T├╝rkleri taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu haliyle, ├çin seddinden daha ├Ânemli bir yap─▒ oldu─ču ortadad─▒r.Bu konuda Say─▒n Dursun ├ľzdenÔÇÖin yapm─▒┼č oldu─ču tespitler T├╝rk Tarihi ve medeniyeti a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemlidir.

ÔÇťOrta AsyaÔÇÖda bulunan antik uygarl─▒k harikas─▒ olan Kar─▒z su kanallar─▒, Tanr─▒ Da─člar─▒ÔÇÖndan ve yeralt─▒ kaynaklar─▒ndan TurfanÔÇÖa su getiren, ├ž├Âl├╝n alt─▒nda 110 metre derinlikte ve toplam 5 bin kilometre uzunlu─čundaki yeralt─▒ su t├╝neli, T├╝rklerin yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ ├Âzetliyor. Kar─▒z harikas─▒; Orta AsyaÔÇÖdaki yerle┼čik ya┼čam, kentle┼čme k├╝lt├╝r├╝, mimari planlama, haritac─▒l─▒k ve bi rteknoloji harikas─▒ olarak insan yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n doruklar─▒ndan biri. ┼×imdiye dek bat─▒n─▒n, Avrupa merkezli tarih├žilerin ve kimi T├╝rkologlar─▒n yazd─▒klar─▒; ÔÇťAsyal─▒lar, hi├ž bir zaman yerle┼čik olamad─▒. At ├╝st├╝nde, ├žad─▒rlarda ve suba┼člar─▒nda s├╝rekli g├Â├žebe toplum bi├žiminde ya┼čarlard─▒…ÔÇŁ ┼čeklindeki savlar─▒ ├ž├╝r├╝ten bir tarihi ger├žek olan Kar─▒z Su T├╝neli, ├çin Halk CumhuriyetiÔÇÖnin Uygur ├ľzerk B├ÂlgesiÔÇÖnde bulunan ve Tanr─▒ Da─člar─▒ÔÇÖndan Turfan ┼čehrine kadar yer alt─▒nda uzanan ve ├çin SeddiÔÇÖnden sonra d├╝nyan─▒n ikinci uygarl─▒k harikas─▒ olarak de─čerlendiriliyor. Bu g├╝n oldu─ču gibi, d├╝n de ÔÇťAvrasya Uygarl─▒─č─▒ÔÇŁ hep vard─▒ ve ├Ândeydi.ÔÇŁ

ÔÇťKar─▒zÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝; kehriz, la─č─▒m ve yeralt─▒ suyolu demektir. Suyun akt─▒─č─▒ yeralt─▒ kanal─▒ anlam─▒na gelen ÔÇťte┼čmeÔÇŁ olarak da s├Âylenmekte. Asl─▒nda, b├Âlgede Kar─▒zÔÇÖ─▒n yap─▒m─▒nda kullan─▒lan baz─▒ T├╝rk├že k├Âkenli s├Âzc├╝klerden de anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, bu uygarl─▒k harikas─▒n─▒ yapanlar─▒n T├╝rk oldu─ču anla┼č─▒lmakta. ├ľrne─čin: Tuynuk: Kuyu. Kurutka: Sert ├žamur. K├╝z: Kaynak. Kariz├ži: Kuyu kazan ki┼či. Geltek├ži: Hayvan s├╝r├╝c├╝s├╝. Yuklima: Kuyu a─čz─▒na konulan ├Ârt├╝. Tirek: Direk. Yanl─▒k: Yana konulan tahta. ├çukka: Tehlike i┼čareti. Su─čuk ├ž├╝┼č├╝┼č: So─čuk havan─▒n i├žeri girmesi. Su─čuk├ži: Sucu ki┼či. Kuduk seviti: ├çubuktan ├Âr├╝lm├╝┼č k├╝├ž├╝k sepet. Ketmin: Kazma, kaz─▒c─▒. ├ç─▒─čr─▒k: ├žamur makinesi (elle). Ya─č: Ya─č. ─░lmek: Dut ya da karaa─ča├ž ├žatal─▒ndan yap─▒lan tarak. Tilma: ─░lk kuyunun ba┼č─▒…ÔÇŁ.

ÔÇťKar─▒z, deniz seviyesinin alt─▒nda kalan tar─▒m alanlar─▒na, k├Âylere ve yerle┼čim merkezlerine suyu ta┼č─▒maya yarayan yatay ve d├╝┼čey yeralt─▒ su t├╝nelleri – galerileridir. Bu kanallar─▒ yakla┼č─▒k 100 metre yeralt─▒nda konumland─▒rman─▒n amac─▒, g├╝zerg├óh─▒n ge├žti─či ├ž├Âlde ortalama +40 derecenin bulundu─ču hava ko┼čullar─▒ d├╝┼č├╝n├╝lerek, s─▒z─▒nt─▒ ve buharla┼čmadan kaynaklanan su kay─▒plar─▒n─▒ azalmakt─▒r. Bir kar─▒z tamamen yer ├žekimi kuvveti ile i┼člemektedir. Bu ┼čekilde tasarlan─▒p, kendi i├žindeki e─čim dikkate al─▒narak suyun do─čal e─čimi ve akar kotu, iki kar─▒z aras─▒nda e─čim hesab─▒ ile yap─▒lm─▒┼č olup, pompa gereksinimini ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin: TurfanÔÇÖa ba─čl─▒ *********an ile Dalankar─▒z il├želeri aras─▒ndaki kar─▒z uzunlu─ču 8 km. olup, 190 adet kuyu bulunmaktad─▒r. Kuyular aras─▒ndaki kot fark─▒ndan anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, kar─▒z i├žinde suyun do─čal akar e─čimi en az %1ÔÇÖdir…ÔÇŁ (Dursun ├ľzden. Ayd─▒nl─▒k Dergisi. Eyl├╝l 2004)

1,383 total views, 2 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒