T├╝rkopoller: Balkanlardan G├╝ney Marmara b├Âlgesine yerle┼čtirilen

T├╝rkopoller: Balkanlardan G├╝ney Marmara b├Âlgesine yerle┼čtirilen

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

AnadoluÔÇÖya T├╝rklerin hangi tarihlerde geldi─či konusunda ara┼čt─▒rmalar s├╝rd├╝r├╝l├╝yor. Tarihi kay─▒tlarda Bat─▒ Hunlar─▒, G├╝ney KafkasyaÔÇÖdaki DerbentÔÇÖi a┼čarak Do─ču AnadoluÔÇÖya girmi┼čler, ┼×am ve ├ževresini ya─čma ederek Kud├╝sÔÇÖe kadar ilerlemi┼člerdir. Sonraki y├╝zy─▒llardaysa G├Âkt├╝rkler, Avarlar─▒n pe┼činden K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒na kadar gelip, bu topraklar─▒ kendilerine ba─člam─▒┼člard─▒r. G├Âkt├╝rk El├žileri ─░stanbulÔÇÖa gelip, Bizans imparatorunu ├Ânlerinden ka├žan k├Âleleri-tabileri Avarlar─▒ korumamalar─▒ i├žin uyard─▒lar. M.S.558 BizansÔÇÖla kurulan ili┼čkiler,┬á BizansÔÇÖ─▒ tehditten k─▒sa zamanda, BizansÔÇÖ─▒ s├╝rekli tehdit eden, ortak d├╝┼čman ─░ranÔÇÖdaki Sasani Devletine kar┼č─▒ askeri ittifaka d├Ân├╝┼čt├╝.

T├╝rklerin, G├╝ney Kafkasya ve Do─ču AnadoluÔÇÖya yerle┼čmeye ba┼člamalar─▒ G├Âkt├╝rklerden ├žok ├Ânce ba┼člam─▒┼čt─▒r. G├╝ney KafkasyaÔÇÖn─▒n Alban b├Âlgesi T├╝rklerin ilk yerle┼čti─či b├Âlgelerden biridir.

Yak─▒n zamanda yitirdi─čimiz Ara┼čt─▒rmac─▒ Servet Somuncuo─člu ÔÇťTa┼člar─▒ndaki T├╝rklerÔÇŁ adl─▒ eserinde, Hakk├óri ilinden ba┼člayarak, Do─ču AnadoluÔÇÖdaki kaya resimlerinden b├Âlgeye gelen T├╝rk kavimlerinin izlerini takip etti.

Tarih ba┼člatan S├╝merlerin T├╝rk soylu oldu─čun bug├╝n tarih├žiler taraf─▒ndan genel kabul g├Ârmektedir.┬á┬á Buzul ├ža─č─▒n─▒n bitmesiyle iklimler de─či┼čmi┼čtir. Bat─▒ T├╝rkistanÔÇÖdaki iklimsel de─či┼čimler sonucu T├╝rk kavimleri Mezopotamya, Azerbaycan ve Bat─▒ ─░ranÔÇÖa g├Â├ž etmi┼člerdir.

B├Âlgede bulunan Runik yaz─▒yla yaz─▒lm─▒┼č kitabelerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ T├╝rk diliyle rahatl─▒kla okunmaktad─▒r. AvrupaÔÇÖn─▒n ├že┼čitli yerlerinde bulunan bu kitabelerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ tarih├ži Kaz─▒m Mi┼čan taraf─▒ndan okunmu┼čtur.

Prof. Turtsaninov, MaykopÔÇÖta (M.├ľ. 3 bin) ve L├╝bnanÔÇÖdaki BiblosÔÇÖta bulunan yaz─▒tlar─▒ ├ž├Âz├╝mlemi┼č ve bir zamanlar KafkasyaÔÇÖdan F─▒ratÔÇÖa (Harput ve ├ževresi) F─▒ratÔÇÖtan Hazar Denizine ve buradan Basra k├Ârfezine kadar uzanan bir b├Âlgede yaz─▒tlar bulmu┼čtur. B├Âlgede kullan─▒lan Runik yaz─▒y─▒ kimin buldu─ču bilinmiyor. Kafkasyal─▒lar, antik ├ža─č T├╝rk kavimleri, SogdlarÔÇŽ[1] Do─ču AnadoluÔÇÖdaki yaz─▒tlar─▒n─▒ damgalar─▒n T├╝rkistan ve KafkasyaÔÇÖyla b├╝y├╝k benzerlik g├Âstermesi ayr─▒ bir inceleme konusudur.

Bat─▒ AnadoluÔÇÖya, Ege ve g├╝ney MarmaraÔÇÖya 19. Y├╝zy─▒ldan sonra Bizans diye adland─▒r─▒lan Do─ču RomaÔÇÖn─▒n bu b├Âlgelere T├╝rkleri yerle┼čtirip yerle┼čtirmedi─či yeterince ara┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r.┬á┬á Oysa TunaÔÇÖdan ─░til yani Volga nehrine kadar uzanan b├Âlge, yani Kuzey Karadeniz, ├╝nl├╝ tarih├ži HerodotÔÇÖun ya┼čad─▒─č─▒(M.├ľ.484-425) devirden bu yana ├Ânce ─░skitlerden ├Ât├╝r├╝ Skitya, daha sonraki y├╝zy─▒llarda K─▒p├žak Bozk─▒r─▒, olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bilindi─či gibi b├Âlgeye ├Ânce Hunlar gelmi┼člerdir. PannoniaÔÇÖya (bug├╝nk├╝ Macaristan) yerle┼čen Hunlar, Atilla y├Ânetiminde Fransa ve ─░talya s─▒n─▒r─▒ndan ─░tile kadar uzanan bir b├Âlgede imparatorluk kurmu┼člard─▒r. Bu imparatorluk Hunlar─▒n Hakan─▒ AtillaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden (M.S.453) sonra k─▒sa bir s├╝rede da─č─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á┬á Yakla┼č─▒k bir as─▒r sonra (M.S.558) G├Âkt├╝rkler taraf─▒ndan kovalanan Avarlar gelip MacaristanÔÇÖa yerle┼čirler. Avarlar burada b├╝y├╝k bir imparatorluk kurarlar. B├Âlgedeki Hun kabileleri de b├╝nyelerinde eritirler.

BalkanlarÔÇÖa ad─▒n─▒ veren Balkan Da─člar─▒n─▒n ad─▒ bir├žok yer ismi gibi T├╝rk├žedir. Ukrayna ve RusyaÔÇÖn─▒n baz─▒ b├Âlgelerinde telaffuz de─či┼čikli─čine u─čram─▒┼č T├╝rk├že yer adlar─▒ vard─▒r.

B├Âlgede daha, sonra birisi ─░til (Volga)ÔÇÖin yukar─▒s─▒nda di─čeri bug├╝nk├╝ BulgaristanÔÇÖda devlet kuran Bulgarlar gelir. G├Âkt├╝rklerin da─č─▒lmas─▒ndan sonraki y─▒llarda, Hanlar─▒n ÔÇťA├ž─▒naÔÇŁn─▒n soyundan gelen bir prens, T├╝rk kabilelerinin kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ toplar, ─░til Nehri deltas─▒n─▒ merkez al─▒p, K─▒r─▒mÔÇÖdan Ural Nehrine uzanan topraklarda M.S. 650- 985 y─▒llar─▒ aras─▒nda bir imparatorluk olu┼čturur.

Hazar devleti s├╝rekli Do─ču AnadoluÔÇÖya ak─▒nlar yapm─▒┼čt─▒r. ─░ranÔÇÖla sava┼čan BizansÔÇÖa yard─▒m etmi┼člerdir. Hazar devleti Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu defalarca y─▒k─▒lmaktan kurtarm─▒┼člard─▒r.┬á ─░slam ordular─▒n─▒n Kafkaslar─▒ a┼č─▒p, K─▒r─▒m ve Volga boylar─▒na ula┼čmalar─▒n─▒ ├Ânlemi┼člerdir

Bug├╝n Kafkasya ve Do─ču AnadoluÔÇÖdaki yer adlar─▒ bu tarihsel s├╝reci anlat─▒r.┬á┬á Hazarlar─▒n y─▒k─▒lmas─▒ndan sonra K─▒p├žaklar tarih sahnesinde yerlerini al─▒rlar. B├Âlgeye ganimet i├žin ak─▒nlar yaparlar. Daha sonra G├╝rc├╝ Krali├žesi TamaraÔÇÖn─▒n davetiyle yakla┼č─▒k 40 bin K─▒p├žak aile G├╝rcistan topraklar─▒na yerle┼čirler. K─▒p├žaklardan baz─▒ boylar Ah─▒ska ve ├ç─▒ld─▒r b├Âlgesinde Atabekler ─░daresini(1267-1878) kurarlar. Daha sonra b├Âlgeye h├ókim olan Osmanl─▒lara tabi olurlar.┬á┬á┬á Sonraki y├╝zy─▒llarda kavimler g├Â├ž├╝ ba┼člar. Hazarlara ba─čl─▒ Macarlar─▒, Pe├ženekler, onlar─▒ Uzlar kovalar.┬á Bu halklar s─▒rayla Balkanlara gelirler. Hazarlar─▒n y─▒k─▒l─▒┼č─▒ndan sonra K─▒p├žaklar(Kumanlar)ÔÇÖ─▒ g├Âr├╝r├╝z. Mo─čollar-Alt─▒nordu ve Alt─▒nordu Devletinin da─č─▒lmas─▒ndan sonra kurulan T├╝rk Hanl─▒klar─▒. Nereden bak─▒l─▒rsa bak─▒ls─▒n Bat─▒ Hunlardan ba┼člayarak b├Âlge bin iki y├╝z y─▒l T├╝rk kavimlerinin ya┼čam alan─▒ olmu┼čtur. Bu b├Âlgede ya┼čayan Gotlara Avrupa kavimlerince T├╝rk denmesinin sebebi b├Âlgedeki T├╝rk Kavimleriyle ili┼čkileri olmas─▒d─▒r.┬á┬á┬á AvrupaÔÇÖn─▒n ├že┼čitli yerlerinde bulunan b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ de─čerli tarih├žimiz Kaz─▒m Mi┼čan taraf─▒ndan okunan kitabeler, kayalara yaz─▒lm─▒┼č yaz─▒lar, T├╝rk Tamgalar─▒ T├╝rk Kavimlerinin ula┼čt─▒─č─▒, yerle┼čti─či yerleri g├Âsterir.

Bizans T├╝rkleri ordusuna almas─▒ Atilla devrinde ba┼člam─▒┼čt─▒r. AtillaÔÇÖdan ka├žan Hunlar BizansÔÇÖa s─▒─č─▒nm─▒┼č, bu sorun iki ├╝lkenin aras─▒nda b├╝y├╝k soruna d├Ân├╝┼čm├╝┼č ve sava┼č nedeni olmu┼čtur.┬á┬á T├╝rk kavimlerine mensup askerlere Bizansl─▒lar T├╝rkopol ad─▒n─▒ vermi┼člerdir. BizansÔÇÖtaki T├╝rkopollar─▒n say─▒s─▒ h─▒zla artar.

  1. 681 y─▒l─▒nda Bizans, Bulgar Devletini tan─▒d─▒. Tuna boyunda kurulan Bulgar Devleti, daha ├Ânce ili┼čkide bulundu─ču Ant Slavlar─▒ i├žin bir ├žekim merkezi olur. Bulgar Devletini kuran Asparuh kendilerine ba─članan yedi Slav oyma─č─▒n─▒ Bizans ve Avar ─░mparatorluklar─▒n─▒n s─▒n─▒rlar─▒na yerle┼čtirir. Yeni kurulan bu devleti kendisi i├žin tehlike g├Âren Bizans 688 y─▒l─▒nda bu devlete sava┼č a├žt─▒ysa da ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒.

Bizans imparatorlu─ču yeni devlete tabi olmas─▒n─▒ istemedi─či Slavlar─▒ Selanik ├╝zerinden AnadoluÔÇÖya naklettiler. Bizans bu g├Â├žmenlerden bir ordu te┼čkil etmi┼čtir.[2]

T├╝rk Kavimleri kar┼č─▒s─▒nda s├╝rekli ma─člup olan, s├╝rekli yenildi─či Pe├ženeklerÔÇÖi, K─▒p├žaklar─▒n yard─▒m─▒yla yok eden Bizans ordunun yap─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirmeye ba┼člar. ─░mparator Aleks Komnenos d├Âneminde Bizans Ordusu hafif ve z─▒rhl─▒ s├╝vari birlikleri T├╝rk usul├╝ne uygun olarak yeniden tanzim edildi. Yeni ordu 24 bin ki┼čilik olduk├ža k├╝├ž├╝k, fakat h─▒zl─▒ ve g├╝├žl├╝ bir orduydu. Pe├ženek, Kuman ve di─čer T├╝rk Kavimlerinden gelen paral─▒ askerler bu ordunun belkemi─čini olu┼čturuyordu. Bizans bu y├╝zy─▒ldaki askeri ba┼čar─▒lar─▒n─▒ bu ordu ve T├╝rkopol dedi─či bu askerlere bor├žluydu.[3] ┬áTaht─▒n─▒ kaybeden ─░mparator II. Justinian Hazar-Bulgar kuvvetleri yard─▒m─▒yla taht─▒n─▒ geri alm─▒┼čt─▒r. BizansÔÇÖ─▒n T├╝rk Devletleri (G├Âkt├╝rk Ve Hazar) ve T├╝rk Kavimlerinin (K─▒p├žak ve Bulgarlar) yard─▒m─▒yla ├Âmr├╝n├╝ birka├ž as─▒r uzatm─▒┼čt─▒r diyebiliriz. (ibid, s:159) ─░mparatorlu─čun hassa birliklerinde de ├žok say─▒da T├╝rkopol denilen se├žme askerler vard─▒. Bizans ├žok say─▒da T├╝rk aileleriyle ─░stanbul ve Marmara b├Âlgesine yerle┼čtirmi┼čtir.

Urfal─▒ MateosÔÇÖun Vekainamesinde anlatt─▒─č─▒na g├Âre, O─čuzlar─▒n yani Sel├žuklular─▒n ilerlemesine kar┼č─▒n b├╝y├╝k bir ordu toplayan Bizans imparatoru Roman Diogan Mandzgart (Malazgirt) yak─▒nlar─▒ndaki Do─čodap denilen yerde Sel├žuklu imparatoru Alparslan ile sava┼ča tutu┼čur.(26 A─čustos 1071).

Roma ordusunun sol kanad─▒nda padz─▒naklar (Pe├ženekler) sa─č kanad─▒nda Uzlar bulunmaktad─▒r. Muharebenin k─▒z─▒┼čt─▒─č─▒ anda Uzlar ve Pe├ženeklerÔÇÖin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ Alparslan─▒n saf─▒na ge├žerler ve Roma ordusu b├╝y├╝k bir bozguna u─črar.[4]

Balkanlara gelen Uzlar─▒n i├žinde Pe├ženek kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra, Bayundurlar, Bayatlar ve Kay─▒ boylar─▒ vard─▒r.[5] O─čuzlar─▒n bir k─▒sm─▒ HarezmÔÇÖden ├ž─▒k─▒p, ─░ran ├╝zerinden AnadoluÔÇÖya gelirken, bir k─▒sm─▒ da k─▒r─▒la, k─▒r─▒la Balkanlar ├╝zerinden AnadoluÔÇÖya gelmi┼člerdir.

B─░ZANSÔÇÖIN TEHC─░R POL─░T─░KASI

Bizans imparatorlu─ču kendilerine s─▒─č─▒nan halklar─▒n d─▒┼č─▒nda,

– Araplar─▒n ve Balkanlara ak─▒nlar yapan T├╝rk ve Slav kabilelerinden ┼čehirli n├╝fusu korumak ve i┼čgalcilerin ├╝retken yerle┼čik n├╝fustan ekonomik a├ž─▒dan faydalanmalar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin;

– Bo┼č topraklar─▒ ├╝retime a├žmak i├žin,

– En ├Ânemlisi de tehlikeli, isyanc─▒ veya isyan edebilir diye d├╝┼č├╝nd├╝kleri halklar─▒ ├že┼čitli b├Âlgelere tehcir etmi┼člerdir. Bu politik uygulama BizansÔÇÖdan Osmanl─▒ya da miras kalm─▒┼č ve uygulanm─▒┼čt─▒r.

Kapodokya b├Âlgesine yerle┼čen iki y├╝z bin Ermeni daha sonra, Bursa-Bal─▒kesir-├çanakkale ve Balkanlara yerle┼čtirilmi┼čtir. Osmanl─▒lar BulgaristanÔÇÖ─▒ i┼čgal ettiklerinde asimile olmam─▒┼č Ermenilerle kar┼č─▒la┼čm─▒┼člard─▒r. Daha sonra tehcir Karaman b├Âlgesinde ya┼čayan ─░sauriaÔÇÖl─▒lara da uygulanm─▒┼č ve bu halk─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ Trakya ÔÇśya s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Bizans ─░mparatoru Kostans zaman─▒nda 659-660 y─▒llar─▒nda ├žok say─▒da Slav AnadoluÔÇÖya s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. S├╝rg├╝nden ama├žlanan bu s├╝rg├╝nleri Arap istilac─▒lara kar┼č─▒ asker olarak kullanmakt─▒.┬á┬á Bu s├╝rg├╝nlerden be┼č bin ki┼čilik kuvvet, Araplara iltica etmi┼č ve Bizans s─▒n─▒r─▒ndan uza─ča, SuriyeÔÇÖye yerle┼čtirilmi┼člerdir.[6] Slav ve Balkanlara gelmi┼č halklar─▒n AnadoluÔÇÖya g├Ânderilmesi Bizans ─░mparatoru II. J├╝stinyanus zaman─▒nda da devam etmi┼čtir. Senlik ve ├çevresindeki Slavlar Opsikion ThemaÔÇÖs─▒na, yani bug├╝nk├╝ Bursa ve ├ževresine yerle┼čtirildiler. Tarih├žiler say─▒lar─▒n─▒n 30 bin asker ├ž─▒karabilecek say─▒da oldu─čunu yazm─▒┼člard─▒r. Bu da n├╝fuslar─▒n─▒n 200 bin ki┼čiye ula┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Emevi Halifesi Abd├╝lmelik 691-92 y─▒llar─▒nda Bizansla sava┼ča ba┼člay─▒nca zorla yerle┼čtirilen bu Slavlar, Araplar─▒n saf─▒na ge├žtiler ve Halife taraf─▒ndan SuriyeÔÇÖye yerle┼čtirildiler.[7]

Justinyanus d├Âneminde Bizans ─░mparatorlu─čunun eyalet d├╝zenini de─či┼čtirmi┼č, daha k├╝├ž├╝k vilayetler olu┼čturmu┼č ve bunlar─▒ Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n t─▒mar sistemine benzer Thema diye birimlere b├Âlm├╝┼čt├╝r. B├Âylece daha g├╝├žl├╝ bir ordu olu┼čturmu┼čtur. Sonraki y─▒llarda tahta ├ž─▒kan imparator Leon (717), ─░sauriaÔÇÖdan TrakyaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilmi┼č bir aileden geliyordu.

Bizans imparatoru olan V.Konstantin, ─░mparatorluk i├žin en b├╝y├╝k tehlike g├Ârd├╝─č├╝ Bulgar devletine kar┼č─▒ 756-762 y─▒llar─▒ aras─▒nda dokuz sefer d├╝zenledi. Bu seferler Bulgar devletinde i├ž ├žat─▒┼čmalara sebep oldu. BizansÔÇÖa boyun e─čmeyi kabul edenlerle, ba─č─▒ms─▒z kalmay─▒ savunanlar aras─▒nda ├žat─▒┼čmalar ├ž─▒kt─▒. Sonunda Bizans kar┼č─▒tlar─▒n─▒n temsilcisi Telezt ├╝lkenin h├ókimiyetini eline ge├žirdi. Bunun ├╝zerine asillerin bir k─▒sm─▒ ve b├╝y├╝k bir Slav kitlesi BizansÔÇÖa iltica etti. Bizans bu kitleyi BitinyaÔÇÖya yerle┼čtirdi. NikephorosÔÇÖa g├Âre bu muhacirlerin say─▒s─▒n─▒ 208 bin ki┼či olarak verir.[8]

─░mparator Konstantin VIII Araplara taarruz eder, MalatyaÔÇÖy─▒ ele ge├žirir. S─▒n─▒r boyunda BizansÔÇÖ─▒n kudretinin artmas─▒ndan etkilenen bir├žok Arap kabilesi Hristiyanl─▒─č─▒ kabul eder. Bizans bu kabileleri i├ž b├Âlgedeki topraklar─▒na isk├ón eder.[9]

Baz─▒ tarih├žiler, Abbasi Halifesi M├╝vekkil d├Âneminde (847-861) BizansÔÇÖla yap─▒lan sava┼člar s─▒ras─▒nda Elli bin n├╝fusa sahip Hamdanilerin BursaÔÇÖy─▒ i┼čgal etti─či ve 23 y─▒l h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝, daha sonra Hristiyanl─▒─č─▒ kabul edip BizansÔÇÖa tabi olduklar─▒n─▒ ├Âne s├╝rerler.

─░mparator Nikephoros Fhokas d├Âneminde 966-967 y─▒llar─▒nda Ermenilerin AnadoluÔÇÖya g├Â├ž├╝ te┼čvik edilir (Judith Herrin, Bizans:205 ─░stanbul, 2010).1122 y─▒l─▒nda Bizans topraklar─▒na ak─▒n d├╝zenleyen Pe├ženekleri ma─člup eden imparator ─░oannes daha sonra S─▒rplara da sava┼č a├ž─▒p, onlara h├ókimiyetini kabul ettirir. Esir ald─▒─č─▒ S─▒rplar─▒ Kocaeli b├Âlgesine yerle┼čtirir.[10] S─▒rplardan ├Ânce Pe├ženekler de b├Âlgeye yerle┼čtirilmi┼čtir.

Ostrogorski ve d├Ânem tarih├žileri tehcir edilen veya kendi iste─čiyle iltica edenler i├žindeki Bulgar ve di─čer T├╝rk soylu halklar─▒ndan olanlar─▒ da Slavlar i├žinde m├╝talaa etmi┼člerdir.

Mo─čol sald─▒r─▒lar─▒ndan ka├žan 10 bin K─▒p├žak ailesi Afyon-K├╝tahya-Eski┼čehir havalisine yerle┼čtirilir.┬á Daha sonraki y─▒llarda, Alt─▒nordu Emiri NogayÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra (M.S.1300) da─č─▒lan Alan ve K─▒p├žak sava┼č├ž─▒lar─▒n bir k─▒sm─▒ Bizans emrine girer ve T├╝rkmen ak─▒nlar─▒n─▒ kar┼č─▒ s─▒n─▒rlar─▒ korumas─▒ i├žin BizansÔÇÖ─▒n bat─▒ s─▒n─▒rlar─▒n─▒ yani Marmara ve Ege b├Âlgelerine yerle┼čtirilirler.[11]

Osmanl─▒n─▒n kurulu┼č d├Âneminde, Osmanl─▒lar taraf─▒ndan kurulan Yeni┼čehir hari├ž b├Âlgedeki Proussa-Bursa,┬á Adranos-Orhaneli,┬á Anglekome-─░neg├Âl, ─░znik, Mudanya, Kios-Gemlik, Kite, Flad─▒r- Alaattin Bey, Kirmasti-Mustafakemalpa┼ča, Mihali├ž- Karacabey gibi kentlerde Rumlar ve az say─▒da Yahudinin ya┼čad─▒─č─▒n─▒ biliyoruz.[12]

B├Âlgede ya┼čayan T├╝rk as─▒ll─▒lar her ne kadar ├Ârf ve adetlerini korusalar da onlarda Hristiyanl─▒─č─▒n Ortodoks mezhebine mensuptular. Osmanl─▒lar bu b├Âlgeye geldiklerinde BizansÔÇÖ─▒n buraya yerle┼čtirdikleri T├╝rklerle kar┼č─▒la┼čt─▒lar. Do─čal olarak ├žabucak kayna┼čt─▒lar. De─čerli tarih├žimiz Halil ─░nalc─▒k BizansÔÇÖ─▒n Bursa ve ├ževresine 900ÔÇÖ├╝ y─▒llarda Bulgar T├╝rklerini ve daha sonra S─▒rplar─▒ yerle┼čtirdi─čini yazm─▒┼čt─▒r.

Bizans, Kumanlar─▒n 1095 y─▒l─▒nda yapt─▒─č─▒ katliam nedeniyle da─č─▒lan Pe├ženek T├╝rklerini AnadoluÔÇÖya yerle┼čtirmi┼člerdir.┬á Harezm b├Âlgesinden Pe├ženeklerinden pe┼činden gelip, onlar─▒ kovalayan Uzlar, 1065 y─▒l─▒n─▒n k─▒┼č─▒nda TunaÔÇÖy─▒ a┼č─▒p, Balkanlara inerler ve MoraÔÇÖya kadar ak─▒n yaparlar. Ancak Uz boylar─▒, a├žl─▒k ve hastal─▒ktan k─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. Da─č─▒lan Uz boylar─▒ BizansÔÇÖ─▒n hizmetine girmi┼člerdir. Bizans bunlar─▒ da AnadoluÔÇÖya g├Ândermi┼čtir. AnadoluÔÇÖya g├Ânderilen T├╝rklerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ ikta sistemine g├Âre yerle┼čtirilmi┼člerdir.

Pe├ženek Garnizonlar─▒ Suriye s─▒n─▒r─▒ndaki kentlere, AdanaÔÇÖdaki Misis KalesiÔÇÖne yerle┼čtirilirler. Rasonyi ve Kurat eserlerinde Ankara ve Aksaray y├Âresindeki Pe├ženek isimli k├Âylerin bu d├Ânemde kuruldu─čunu belirtirler. Ankara civar─▒nda Pe├ženek ismini ta┼č─▒yan be┼č k├Ây vard─▒r.

Pe├ženek ve Uz k├Âkenli T├╝rkler sadece s─▒n─▒r b├Âlgelerine de─čil, Orta ve Do─ču Karadeniz B├Âlgesine de yerle┼čtirilmi┼člerdir. Dil uzman─▒ Necati Demir, ÔÇťKaradenizÔÇÖin Kuzeyinde Pe├ženeklerÔÇŁ ad─▒ndaki eserinde Canik B├Âlgesi, Sivas, Giresun, Trabzon, Rize, Bayburt, ┼×av┼čat (Artvin), ErzurumÔÇÖun Oltu, ┼×enkaya, ─░spir y├Ârelerindeki yer adlar─▒n─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ olarak belirtir.

Karadeniz Kuzeyinde ya┼čam─▒┼č T├╝rk Kavimlerinin damgalar─▒ ba┼čta Do─ču Karadeniz b├Âlgesi olmak ├╝zere AnadoluÔÇÖnun ├že┼čitli yerlerinde bulunmas─▒ hem Kafkaslardan gelen T├╝rklerin bir k─▒sm─▒n─▒n geri d├Ânmeyip, b├Âlgede kald─▒─č─▒n─▒ ve BizansÔÇÖ─▒n T├╝rkleri yerle┼čtirdi─či T├╝rklerin ├žok say─▒da oldu─čunu g├Âsterir.

Pe├ženek ve Uzlar uzun y─▒llar Bizans Ordusunun askeri g├╝c├╝n├╝ olu┼čturmu┼člar, TrakyaÔÇÖda Slavlarla, AnadoluÔÇÖda T├╝rkmenlerle, G├╝rc├╝lerle ve Ermeni prensleriyle sava┼čm─▒┼člard─▒r. Malazgirt Sava┼č─▒nda Pe├ženek ve Uzlar─▒n bir k─▒sm─▒ Bizans Ordusunda kal─▒p, sava┼čm─▒┼člard─▒r. Malazgirt Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra da Pe├ženek ve Uzlar Bizans OrdusuÔÇÖnun belkemi─čini olu┼čturmu┼člard─▒r.

Gerek Pe├ženek, Kuman, Uz, Hazar ve Slav k├Âkenli halklar bir ├že┼čit ikta sistemi diyebilece─čimiz, vergilendirme, toprak ihsan─▒ ve toplumsal kontrol mekanizmas─▒ olan ve Osmanl─▒n─▒n T─▒mar sisteminin benzeri olan Panania denen bir sisteme g├Âre yerle┼čtiriyorlard─▒. Bu sistemle askerlere bir ├╝cret verilmiyordu.

BATI ANADOLUÔÇÖYA T├ťRKLER─░N YERLE┼×─░M─░ ve MANAVLAR

Osman GaziÔÇÖnin b├Âlgeye geldi─činde Bursa ve ├ževresinde bulunan ve kendileri i├žin ÔÇťEski yerle┼čimci, eskiden beri buralarda oturanÔÇŁ anlam─▒nda Manav diyen k├Âyl├╝lerin, Balkanlar’dan Anadolu’ya ge├žen ve Bizansl─▒lar taraf─▒ndan Bat─▒ Anadolu’ya tampon maksatl─▒ yerle┼čtirilen Kuman-K─▒p├žak-Pe├ženek T├╝rklerinin O─čuz T├╝rkleriyle kayna┼čmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan T├╝rk grubu oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ benimseyen T├╝rkologlar da mevcuttur.

Manavlar─▒n Karakteristik ├ľzellikleri

T├╝rkologlara g├Âre, Manavlar─▒n, T├╝rk soylu oldu─čunu g├Âsteren en ├Ânemli delil, Mongolid karakteristikleridir; Manavlarda g├Âzlerdeki ├žekiklik ve yuvarlak y├╝z hatlar─▒ hemen fark edilebilir. T├╝rkologlara g├Âre ba┼čka bir delil ise, manavlar─▒n eski sosyal ya┼čamda b├╝y├╝k ├Ânem tutan ipek b├Âcek├žili─čidir. ├ľzellikle Marmara B├Âlgesi’ndeki manav k├Âyleri Orta Asya’dan gelen al─▒┼čkanl─▒klar─▒yla ipek b├Âce─či ├╝reticili─či yapmaktad─▒r. ├ľrne─čin, Osmanl─▒ d├Âneminde Bursa’daki ipek kuma┼člar─▒n ├╝retiminde bu ipek b├Âce─či ├╝retimini yapan manav k├Âylerinin pay─▒ b├╝y├╝kt├╝. Son y─▒llara kadar manav k├Âylerinin en b├╝y├╝k ge├žim kaynaklar─▒ndan biri ipek b├Âcek yeti┼čtiricili─čiydi

Manavlar, T├╝rk├žeden ba┼čka bir dil bilmezler. T├╝rk├žeden ba┼čka bir dil anlamazlar. T├╝rk├žeden ba┼čka s├Âzc├╝kler-├╝nlemler kullanmazlar. ─░kinci dilleri ya da mahalli dilleri yoktur.
Manav T├╝rkleri, uzun y─▒llar Rum k├Âyleri ile kom┼čuluk yapm─▒┼člar ve uyumlu ki┼čilikleriyle onlarla iyi ge├žinmeyi ba┼čarabilmi┼člerdir. Ancak k─▒z al─▒p verme konusunda son derece tutucu davran─▒p Rumlarla kayna┼čmam─▒┼č ve kendi geleneklerini koruyabilmi┼člerdir.

Ba┼čbakanl─▒k Osmanl─▒ Ar┼čiviÔÇÖnde uzman olan Orhan ┼×ahin bu konuda ┼čunlar─▒ yazm─▒┼čt─▒r;

ÔÇťTarihsel verilere g├Âre, AnadoluÔÇÖya ilk T├╝rk ak─▒n─▒ Hunlar taraf─▒ndan (M.S 4.y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda) yap─▒lm─▒┼čt─▒. Hunlar, Kafkaslar ├╝zerinden Do─ču AnadoluÔÇÖya girmi┼čler ve Orta AnadoluÔÇÖdan SuriyeÔÇÖye kadar ilerlemi┼člerdi.

AnadoluÔÇÖya ikinci T├╝rk ak─▒n─▒, Sabarlar (Sabir, Sibir) taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirildi. 515ÔÇô516 y─▒llar─▒nda Hunlardan ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ kazanarak ─░til, Don ve Kuban ─▒rmaklar─▒ ├žer├ževesinde ba─č─▒ms─▒z devlet kuran Sabarlar, Sasanilerle ittifak yaparak BizansÔÇÖla m├╝cadele etmi┼čler; ├Ânce G├╝ney KafkasyaÔÇÖy─▒, daha sonra Kayseri, Ankara ve Konya b├Âlgelerini ald─▒lar. Balkanlardan AnadoluÔÇÖya Bizans taraf─▒ndan nakledilen T├╝rk gruplar─▒n─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ Bulgar T├╝rkleri te┼čkil eder. Bulgarlar, Kuzey KafkasyaÔÇÖda ya┼čarken b├Âlgede h├ókimiyetini artt─▒ran Hazarlar ile sava┼čmak zorunda kald─▒lar. 641ÔÇśde Hazarlara yenilen Bulgarlar ikiye par├žaland─▒; birisi kuzeydo─čuya Volga boylar─▒na ├ž─▒karak Hazar egemenli─či alt─▒nda ya┼čamaya devam ettiyse de, di─čer k─▒sm─▒ bat─▒ya d├Ân├╝p Tuna boylar─▒na yerle┼čti. Tuna boylar─▒na yerle┼čen Bulgarlar, burada Slav kitleriyle birle┼čerek k─▒sa zaman sonra kendi devletlerini kurdular ve Bizans ile m├╝cadeleye ba┼člad─▒lar.┬á Bu sava┼člarda yenilen Bulgarlar─▒n bir k─▒sm─▒ AnadoluÔÇÖya nakledilerek Trabzon, ├çoruh, Yukar─▒ F─▒rat ve Do─ču Karadeniz b├Âlgesindeki garnizonlara asker olarak yerle┼čtirildiler. Daha sonra 755 y─▒l─▒nda M├╝sl├╝man Araplarla yap─▒lan sava┼člarda yararlanmak ├╝zere Tohma ve Ceyhan b├Âlgelerine ba┼čka bir Bulgar T├╝rk├╝n├╝n daha isk├ón edildi─či bilinmektedir. Zamanla H─▒ristiyanla┼čan Bulgarlardan ├Ânemli say─▒daki bir ba┼čka grup da askeri ama├žlarla KapodokyaÔÇÖya yerle┼čtirildiler.ÔÇŁ

Mehmet Er├Âz, ÔÇťHristiyanla┼čan T├╝rklerÔÇŁ adl─▒ eserinde ┼ču bilgileri verir;

ÔÇŁM.S.530 y─▒l─▒nda iki kol halinde Balkanlara ak─▒n yapan Bulgarlar─▒n bir kolu Bizans ordusuna yenilir. Esir d├╝┼čen Bulgarlar Trabzon havalisine, ├çoruh ve yukar─▒ F─▒rat b├Âlgelerine yerle┼čtirilmi┼člerdir. Trabzon y├Âresinde Bulgar Da─č─▒ ve Kars, Erzincan, Ad─▒yaman, Van G├Âl├╝ Havzas─▒nda ├žok say─▒da yerle┼čim ad─▒ tespit edilmi┼čtir.[13] Bundan iki as─▒r sonra, 755 y─▒l─▒nda Araplara kar┼č─▒ sava┼čmas─▒ i├žin Tohma ve Ceyhan y├Âresine Bulgarlar─▒ yerle┼čtirirler. Daha sonraki as─▒rlarda Bizans, AnadoluÔÇÖya Bulgarlar─▒n yerle┼čtirmeye devam ederlerÔÇŁ

┼×ikari yazd─▒─č─▒ Karamano─čullar─▒ Tarihinin bir├žok yerinde ÔÇťKaramano─čullar─▒ÔÇÖn─▒n ba┼č─▒ s─▒k─▒┼č─▒nca Bulgar Da─č─▒ÔÇÖna s─▒─č─▒nd─▒n─▒ ve burada ya┼čayan Bulgarlar kavminden binlerce askerin yard─▒m─▒na geldi─činiÔÇŁ yazar.[14] Bu da─č bug├╝nk├╝ Bolkar Da─č─▒d─▒r.

BizansÔÇÖ─▒n Balkanlardan AnadoluÔÇÖya naklettikleri bir ba┼čka H─▒ristiyan T├╝rk Grubu Pe├ženeklerdir.┬á 1071 Malazgirt sava┼č─▒nda Sel├žuklu ordusuna ge├žen unsurunun bunlar oldu─ču s├Âylenir.┬á Ayr─▒ca Ruslar─▒n ÔÇśÔÇśTorkÔÇÖÔÇÖ olarak and─▒klar─▒ Uzlar/ O─čuzlar, 1065 senesinde Pe├ženek ve Macarlar ile yapt─▒klar─▒ sava┼člar─▒ kaybettikleri i├žin Balkanlara da─č─▒lm─▒┼člard─▒r, Slavlar─▒n aras─▒na kar─▒┼čarak hayatlar─▒n─▒ devam ettirmi┼člerdir.

AnadoluÔÇÖya nakledilen T├╝rk kavimlerinden bir di─čeri Kumanlard─▒r (K─▒p├žaklar) ─░mparator Vatatzes on bin aile Kuman T├╝rklerini Bat─▒ AnadoluÔÇÖya k├╝├ž├╝k Frigya (Yeni┼čehir-Bursa-Karacabey- Manyas- Ulubat y├Âresine k├╝├ž├╝k Frigya denirdi) Afyon-K├╝tahya-Eski┼čehir havalisine yerle┼čtirmi┼čti. 1223 Kalka sava┼č─▒ndan sonra MoldavyaÔÇÖdaki Kumanlar H─▒ristiyanl─▒─č─▒ kabul etmi┼člerdi. 1238ÔÇô1239 k─▒┼č─▒nda Mo─čollara yenilince da─č─▒ld─▒lar; ka├žarak Balkanlara indiler. Bizans y├Ânetimi bunlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ Trakya, Makedonya ve AnadoluÔÇÖda Menderes ─▒rma─č─▒ ├ževresine yerle┼čtirdi.┬á Geride kalan Kumanlar─▒n bir k─▒sm─▒ Macarlara ve Mo─čollara kar─▒┼čt─▒. Bir k─▒sm─▒ Kafkaslarda G├╝rcistanÔÇÖa indi, Kuzey Do─ču AnadoluÔÇÖya yay─▒ld─▒. Bu b├Âlgelerdeki K─▒p├žak isimlerini ara┼čt─▒ranlar─▒n ba┼č─▒nda K─▒rg─▒zo─člu ve Rasonyi gelir.[15] Daha sonraki y─▒llarda, Alt─▒nordu Emiri NogayÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra (M.S.1300) da─č─▒lan Alan ve K─▒p├žak sava┼č├ž─▒lar─▒n bir k─▒sm─▒ Bizans emrine girer ve T├╝rkmen ak─▒nlar─▒n─▒ kar┼č─▒ s─▒n─▒rlar─▒ korumas─▒ i├žin BizansÔÇÖ─▒n bat─▒ s─▒n─▒rlar─▒n─▒ yani Marmara ve Ege b├Âlgelerine yerle┼čtirilirler.[16]

TE─×─░N

Babam─▒n 27 May─▒s devriminden sonra muhtar olarak atand─▒─č─▒ Yeni┼čehirÔÇÖin Suba┼č─▒ K├Ây├╝ÔÇÖnde ya┼čayanlar kendilerine manav diyorlard─▒. Manav kelimesi Osmanl─▒lar─▒n b├Âlgeye geldiklerinde yerle┼čik olan ahalinin daha eski olduklar─▒n─▒ belirtmek i├žin kulland─▒klar─▒ bir s├Âzc├╝kt├╝r. K├Âyde ya┼čayanlar ilgin├ž bir s├Âzc├╝k kullan─▒yorlard─▒. Sincaba ÔÇťTE─×─░NÔÇŁ diyorlard─▒. Bu kelimeyi ilk defa orada duymu┼čtum. Tegin ayn─▒ zamanda para anlam─▒n─▒ da ta┼č─▒yormu┼č.[17]

Te─čin ismi ├žocuklu─čumda haf─▒za iyice nak┼čolmu┼č anla┼č─▒lan y─▒llar ge├žtiyse de unutmad─▒m. Bu isme de─čerli tarih├žimiz Do─čan Avc─▒o─čluÔÇÖnun ÔÇťT├╝rklerin TarihiÔÇŁ adl─▒ be┼č ciltlik dev eserini okurken rastlad─▒m. Avc─▒o─člu, Bulgar T├╝rklerini anlatt─▒─č─▒ b├Âl├╝mde rastlad─▒m. Avc─▒o─člu, Bulgar T├╝rklerinin sincaba ÔÇťTe─činÔÇŁ dediklerini yazm─▒┼č. Bu kelime ayr─▒ca para anlam─▒nda da kullan─▒l─▒yormu┼č. Belki k├Âkeni para yerine kullan─▒lan sincap k├╝rklerinden kaynaklan─▒yordu.

Bursa do─čumlu olan yazar─▒m─▒z belki de bu kelimeyi ziyaret etti─či da─č k├Âylerinde duymu┼čtu, bilmiyorum. Y─▒llar sonra de─čerli tarih├žimiz Halil ─░nalc─▒kÔÇÖ─▒n 900 y─▒llardan sonra BizansÔÇÖ─▒n Bursa-─░zmit y├Âresine Bulgar T├╝rklerini ve daha sonra S─▒plar─▒ yerle┼čtirdi─čini okuyunca kafamdaki par├žalar birle┼čti. Suba┼č─▒ k├Ây├╝ sakinleri ve ├ževredeki manav k├Âyleri BizansÔÇÖ─▒n yerle┼čtirdi─či Bulgar T├╝rklerinden olabilirdi.

Bu tezimi do─črulayacak bir ba┼čka olay da k├Âyde NevruzÔÇÖun kutlanmas─▒yd─▒. Bahara girerken Nevruz ate┼či yak─▒l─▒r ve k├Âyde ya┼čayanlar ├╝zerinden atlarlard─▒.

Do─čdu─čum ve ya┼čad─▒─č─▒m Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n k├Âylerinde (G├╝vem, G├╝ll├╝ce ve Alpagut) b├Âyle bir adet yoktu, yak─▒lan ate┼čten atlayana rastlamam─▒┼čt─▒m.

Nevruz kutlamalar─▒yla tekrar kar┼č─▒la┼čmam yakla┼č─▒k 30 y─▒l sonra oldu. G├╝neydo─čuÔÇÖda PKK te┼čvikiyle g├Âsteri amac─▒na d├Ân├╝┼čen Nevruz kutlamalar─▒n─▒n bas─▒n ve TVÔÇÖlere yans─▒mas─▒yla oldu.

1962 y─▒l─▒nda Suba┼č─▒ k├Ây├╝nden ─░neg├Âl il├žesine ta┼č─▒nd─▒k. ─░lkokul ├╝├ž├╝nc├╝ s─▒n─▒fa ge├žmi┼čtim. Liseyi bitirene kadar ailemle ─░neg├ÂlÔÇÖde ya┼čad─▒m, de─či┼čik mahallelerinde oturduk. Ama hi├ž

Nevruz kutlamas─▒na rastlamad─▒m. Onun yerine ba┼čka bir kutlama yap─▒l─▒yordu, bayramlarda yumurta toku┼čturuluyordu. Bu adet ─░neg├ÂlÔÇÖden ayr─▒ld─▒─č─▒m yetmi┼čli y─▒llar─▒n ortalar─▒na kadar s├╝rd├╝. Sonras─▒n─▒ bilmiyorum.

Sat─▒c─▒lar─▒n sepetlerle getirdi─či k─▒rm─▒z─▒ya boyanm─▒┼č, kaynam─▒┼č yumurtalar─▒ sat─▒n al─▒p, toku┼čtururduk. Yumurtas─▒ k─▒r─▒lmayan k─▒r─▒lan yumurtay─▒ al─▒rd─▒. Bu i┼čin ustalar─▒ yumurtac─▒n─▒n satt─▒─č─▒ yumurtalar─▒ bir kuyumcu titizli─čiyle inceleyip, ondan sonra se├žerlerdi.

Bu ├ódetin Rumlar─▒n Paskalya Kutlamas─▒yla ilgili oldu─čunu ilerleyen y─▒llarda ├Â─črendim. O y─▒llarda bu k├╝lt├╝r fark─▒n─▒n nedenini ve k├Âkenlerini anlayacak bilgi birikimine sahip de─čildim. ├çevremde bu farkl─▒l─▒klar─▒ ara┼čt─▒ran ki┼či ve kurumlar yoktu. Yereldeki k├╝lt├╝rel de─čerleri derleyen Halkevleri gibi kurumlar ellili y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda kapat─▒lm─▒┼čt─▒.

Bu tezimi g├╝├žlendiren bir ├Ârnek daha verece─čim. ─░neg├ÂlÔÇÖde duvarlara tablo yerine ipekten dokunmu┼č resimli duvar hal─▒lar─▒ as─▒l─▒rd─▒. Bu duvar hal─▒lar─▒na ya Arap kad─▒nlar─▒ ve ceylanlar gibi egzotik resimlerin yan─▒ s─▒ra Bizans d├Âneminden geldi─čini y─▒llar sonra okudu─čum G. OstrogorskyÔÇÖnin ÔÇťBizans Devleti TarihiÔÇŁnden ├Â─črendi─čim Azizlerin resimleri vard─▒.

Bizansl─▒ dokuma ustalar─▒ dokuduklar─▒ ipekli kuma┼č ve hal─▒larda dinsel motiflerin yan─▒ s─▒ra, d├╝nyevi, do─ča ve h├╝k├╝mdarl─▒─ča ait konular i┼čliyorlard─▒. Bu adet BizansÔÇÖtan sonra y├╝zlerce y─▒l daha s├╝rm├╝┼č.

Osman Gazi ve yan─▒ndaki Alpler b├Âlgeye geldiklerinde bu b├Âlgedeki ┼čehirler, kasaba ve k├Âylerde Rum k├Âkenliler ve az say─▒da Yahudi ya┼č─▒yordu. Osmanl─▒lar─▒n KaracahisarÔÇÖdan sonraki ba┼čkentin yeri olarak Yeni┼čehirÔÇÖin se├žilmesinin sebebi b├Âlgede yer alan, ├Ârf, anane, isim ve k├╝lt├╝rlerini muhafaza etmi┼č olan Bulgar k├Âkenli T├╝rk k├Âyleri olabilir mi? Bence ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gereken bir konu.

Son Bulgar Krallar─▒n─▒n 1400ÔÇÖl├╝ y─▒llara kadar ┼×i┼čman gibi T├╝rk├že isimler ta┼č─▒mas─▒ yerle┼čen halk─▒n dinlerinin de─či┼čse bile isimlerini, belki de k─▒smen dillerini koruduklar─▒na bir ├Ârnek olabilir.

K├Ây isimlerinin temelsiz nedenlerle de─či┼čtirilmesi sadece bu b├Âlgede de─čil, Do─ču Anadolu ve Do─ču Karadeniz b├Âlgelerindeki T├╝rk yerle┼čim ve co─črafi isimlerle g├╝n├╝m├╝zdeki ba─člar─▒ koparm─▒┼čt─▒r.

Osman Gazi ve Orhan GaziÔÇÖnin ele ge├žirdi─či b├Âlgelerde ya┼čayan Rum nufus h─▒zla M├╝sl├╝manla┼čm─▒┼čt─▒r. Tarih├ži Ruhi ÔÇťG├╝n olur binlerce Hristiyan ─░slama ge├žerdiÔÇŁ g├Âzlemini yaparken,ÔÇŁTanr─▒n─▒n kendilerini terk etti─činiÔÇŁ ─░nanan Gregory PalamasÔÇÖda mektuplar─▒nda, yerli ÔÇťRumlar─▒n kitle halinde ─░slamla┼čt─▒klar─▒na ku┼čku yokturÔÇŁ diyordu.[18] Bursa ├╝zerine ara┼čt─▒rmalar─▒yla tan─▒nan Yazar Say─▒nRaif Kaplano─člu BursaÔÇÖdaki Gayrim├╝sl├╝mlerin n├╝fusunun 1487 y─▒l─▒nda y├╝zde 1.44 oldu─čunu, bu oran─▒n 1530 y─▒l─▒nda y├╝zde 3.01ÔÇÖe, 1573 y─▒l─▒nda ise y├╝zde 6.07ÔÇÖe y├╝kselmi┼čtir (Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Kurulu┼čunda Bizans K├Âylerinin K├╝lt├╝rel Etkileri. Gayri M├╝slim nufus 19.Y.Y.┬á y├╝zde 30-35 oran─▒na y├╝kselmi┼čtir. Bu sebeple K─▒r─▒m ve KafkasyaÔÇÖdan g├Â├ž edenleri bu b├Âlgeye yerle┼čtirmi┼čtir.

B├Âlgede Hristiyan n├╝fusun artmans─▒n ba┼čl─▒ca sebepleri olarak ┼čunlar─▒ diyebiliriz.

– S├╝rekli sava┼člar y├╝z├╝nden M├╝sl├╝man n├╝fusun azalmas─▒,

– ├ľzg├╝rle┼čen Hristiyan k├Âlelerin b├Âlgede kalmas─▒,

– Ermenilerin Do─ču AnadoluÔÇÖdan g├Â├ž├╝,

– Adalardan Rumlar─▒n g├Â├ž├╝,

– M├╝sl├╝man Ahaliden toplanan a┼č─▒r─▒ vergilerin yol a├žt─▒─č─▒ sefalet.

Osmanl─▒lar─▒n b├Âlgeye h├ókim olmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒ran en ├Ânemli unsurlar─▒n ba┼č─▒nda;

– Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Latin istilas─▒ndan sonra kendini toparlayamamas─▒,

– B├Âlgede ├žok say─▒da tekfur adl─▒ yerel derebeyliklerinin bulunmas─▒,

– Bizans uyru─čundaki ├žift├žilerin, k├Âyl├╝lerin ├╝zerindeki a┼č─▒r─▒ vergi y├╝k├╝,

– B├Âlgeye gelen Osmanl─▒lar─▒n yerli halka kar┼č─▒ olumlu tutumu,

– Osman BeyÔÇÖin Rum tekfur ve sava┼č├ž─▒lar─▒ b├╝nyesine katmas─▒,

– Ele ge├žirilen ┼čehir, k├Ây ve kasabalarda katliam yap─▒lmamas─▒,

B├Âlge h├ókimiyetini kolayla┼čt─▒ran unsur olmu┼čtur. BursaÔÇÖy─▒ teslim eden Tekfurun teslim olma gerek├žesi olarak, ÔÇťHalk─▒m─▒z bizden y├╝z├╝n├╝ ├ževirip, sizin y├Ânetiminizi tercih ettiÔÇŁ demesi buna ├Ârnektir.

Hristiyanl─▒─č─▒n Bizans topraklar─▒nda h├ókim din olmas─▒ IV. Y├╝zy─▒lda ger├žekle┼čmi┼čtir. Hristiyanl─▒k resmi din haline gelmi┼č ve pagan tap─▒naklar─▒ h─▒zla y─▒k─▒lm─▒┼č, ├žo─ču kiliseye ├ževrilmi┼čtir. ├çe┼čitli dil ve inan├žlara sahip halklar bu s├╝re├žte imparatorun dinine ve diline ge├žmi┼člerdir. ─░stanbulÔÇÖdaki patrik g├Â├ž etmeyip, geride kalan cemaati dinlerini de─či┼čtirmemeleri konular─▒nda uyar─▒r.

Osman GaziÔÇÖyi takip eden ve Bat─▒ AnadoluÔÇÖya g├Â├ž eden T├╝rklerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ yine g├Â├žer olarak kald─▒. Hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼čan bu g├Â├žerlerin yerle┼čtirilmeleri as─▒rlar s├╝rm├╝┼čt├╝r. ├ťstelik Bat─▒ AnadoludaÔÇÖki konar-g├Â├žer T├╝rkmenlerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n BalkanlarÔÇÖ─▒n kolonizasyonunda kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin ┼čehir n├╝fusunun b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ M├╝sl├╝manla┼čm─▒┼č yerel halk ve gayri-m├╝sl├╝m tebaa te┼čkil ediyordu.

SONUÇ:

Bu verilerin ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda ┼čunlar─▒ s├Âyleyebiliriz:

1)┬á┬á┬á G├╝ney Marmara B├Âlgesine T├╝rklerin yerle┼čimi Bizans d├Âneminde ba┼člam─▒┼čt─▒r. Tarihi kay─▒tlar b├Âlgede ├žok say─▒da T├╝rkÔÇÖ├╝n ya┼čad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

2)┬á┬á┬á Osmanl─▒lar─▒n b├Âlgeye h├ókimiyetini kolayla┼čt─▒ran bir unsur b├Âlgede Hristiyan inanc─▒na sahip, ama ├Ârf ve adetlerini k─▒smen koruyan ÔÇôbelki dillerini de- ve kendilerine Manav diyen T├╝rk unsurlar─▒n─▒n yo─čun bir ┼čekilde ya┼čamas─▒ olabilir.

3)┬á┬á┬á Yeni┼čehirÔÇÖin kurulup Osmanl─▒lar taraf─▒ndan ba┼čkent se├žilmesinin bir sebebi b├Âlgedeki T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n varl─▒─č─▒ olabilir.┬á Osmanl─▒lardan ├Ânce b├Âlgeye yerle┼čmi┼č olan T├╝rkÔÇÖler kendi ├Ârf ve ananelerini kullanmaya devam etmi┼člerdir.

4)┬á┬á┬á Manav k├Âkenliler aras─▒nda Bat─▒ T├╝rkistanÔÇÖdaki ├ľzbek CumhuriyetiÔÇÖnde ba┼čl─▒k i├žin kullan─▒lan ÔÇťKal─▒nÔÇŁ kelimesi ayn─▒ anlamda kullan─▒lmaktad─▒r.

5)┬á┬á┬á O─čuzlara, yani Sel├žuklulara AnadoluÔÇÖnun kap─▒s─▒n─▒ a├ž─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan Malazgirt Sava┼č─▒ÔÇÖnda Bizans ordusundaki T├╝rkopollar─▒n saf de─či┼čtirmeleri kilit rol oynam─▒┼čt─▒r.

6)┬á┬áA┼č─▒kpa┼čazade Osman BeyÔÇÖin emrindeki Rumlar─▒n durumlar─▒n─▒n eskisinden daha iyi olduklar─▒n─▒ yaz─▒yor:

ÔÇťBu fethedilen d├Ârt par├ža hisar─▒n y├Ânetiminde adalet ├╝zerine hareket ettiler. Ve t├╝m k├Âyl├╝ler yerl├╝ yerine gel├╝b oturdular. Durumlar─▒, k├ófir zaman─▒ndan dahi iyi old─▒ belki. Zira buradaki kafirlerin rahatl─▒─č─▒n─▒ i┼čitip, ba┼čka vilayetten daha adam gelme─če ba┼člad─▒ÔÇŁ (A┼č─▒kpa┼čazade 1970:21)

M├╝sl├╝man olan yerli halk baz─▒ inan├žlar─▒n─▒ korumu┼čtur. Kapanan Manast─▒rlar─▒n bir k─▒sm─▒ tekkelere d├Ân├╝┼č├╝rken, ayazmalar ayn─▒ konumda kalm─▒┼č, aziz mezarlar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ baba, dede mezarlar─▒na d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

7)┬á┬á┬á Paskalya yumurtas─▒ toku┼čturma, mum yakma adetleri ve dokunan hal─▒lardaki eski tarz desenler g├╝n├╝m├╝ze kadar koruna gelmi┼čtir.

8)- Bizans ┼čehirlerindeki esnaf birlikleri zamanla Lonca te┼čkilat─▒na d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

 

  KAYNAKÇA:

– Avc─▒o─člu, Do─čan, T├╝rklerin Tarihi cilt II, Tekin Yay─▒nevi, ─░stanbul,1978
– Adji, Murat, K─▒p├žaklar,┬á Atat├╝rk K├╝lt├╝r Merkezi Ba┼čkanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara 2002
– Rasonyi,Laszlo, Do─ču AvrupaÔÇÖda T├╝rkl├╝k, Selenge Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul, 2006
– Rasonyi, Laszlo, Tarihte T├╝rkl├╝k, TTK Yay─▒nevi, Ankara, 1971
– Kaplano─člu, Raif, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Kurulu┼č D├Âneminde Bizans K├Âylerinin K├╝lt├╝rel Etkileri Osman Gazi ve Bursa Sempozyumu, Osmangazi Belediye Yay─▒nlar─▒,┬á Bursa, 2006
– Nacracas, Georgos, Anadolu ve Rum G├Â├žmenlerin K├Âkeni
– K─▒rg─▒zo─člu, Fahrettin, K─▒p├žaklar, TTK Yay─▒nevi, Ankara, 1992
– Tellio─člu, ─░brahim, Do─ču KaradenizÔÇÖde T├╝rkler, Serander Yay─▒nevi, Trabzon, 2004
– Feher, Geze, Bulgar T├╝rkleri Tarihi, TTK Yay─▒nevi, Ankara, 1999
– Bilgin, Mehmet, ├ľt├╝ken Yay─▒nevi, Do─ču Karadeniz, ─░stanbul, 2007
– Akdes, Nimet Kurat, IV-XVIII. Y├╝zy─▒llarda Karadeniz Kuzeyindeki T├╝rk Kavimleri ve Devletleri, TTK Yay─▒nevi, Ankara, 1972
– Moses, Kalankatl─▒, Alban Tarihi, Selenge Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2006
– Turstsaninev, G.F, KafkasyaÔÇÖda Bulunan Antik Eserlerin Ke┼čfi ve Yaz─▒lar─▒n ├ç├Âz├╝mlenmesi
– Birle┼čik Kafkasya Dernekleri Federasyonu, Ankara, 2006
– Artamov. M.─░,┬á┬á Selenge Yay─▒nlar─▒, Hazar Tarihi ─░stanbul,2004
– Umar, Bilge, T├╝rkiye Halk─▒n─▒n Orta├ža─č Tarihi, ─░nkil├óp Yay─▒nevi, ─░stanbul,1998
– Ke├ži┼č, Murat, Trabzon Rum ─░mparatorlu─ču ve (1204-1404), TTK Yay─▒nevi, Ankara,

 

[1] N.Mbudayev; Kim Bu Çerkezler

[2] Feher, Geza, Bulgar T├╝rkleri Tarihi, s:68, Ankara,1999

[3] N.M.Budayev, Kim Bu Çerkesler S.156, İstanbul 2009

[4] Urfal─▒ Mateos Vekainamesi (952-1136) s:143

[5] M.─░.Artamonov, Hazar Tarihi s: 538, ─░stanbul 2004

[6] Georg Ostrogorski, Bizans Devleti Tarihi, s:109-110

[7] a.g.e. S:122-123

[8]  a.g.e. s.156

[9]  a.g.e.s.943-944

[10] a.g.e. s:349

[11] ─░nalc─▒k Halil, devlet-i Aliyye-1 s:18

[12] Kaplano─člu, Raif; Payitaht BursaÔÇÖda Gayrim├╝slimler, Payitaht BursaÔÇÖda k├╝lt├╝r ve sanat, Sempozyum kitab─▒ 2006 Bursa

[13] Mehmet Bilgin, Do─ču Karadeniz, ─░stanbul, 2007, s:98

[14] Karamanname, Konya 1946,s:33-34,  50-58

[15] K─▒rg─▒zo─člu, K─▒p├žaklar, s:168, Rasonyi, Tarihte T├╝rkl├╝k s:144-145 ve Do─ču AvrupaÔÇÖda T├╝rkl├╝k; Kuman ├ľzel Adlar─▒, s:96,

[16] ─░nalc─▒k Halil, devlet-i Aliyye-1 s:18

[17] D.Avc─▒o─člu, T├╝rklerin tarihi, c:2,s:824,─░stanbul,1978

[18] Bir Kolonizasyon metodu olarak S├╝rg├╝nler, ─░nalc─▒k 2005: 27 y6

989 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒