Quantcast
Zafere Kadar Ne Badireler Atlatt─▒: Ba┼čkomutanl─▒k Krizi – Belgesel Tarih

Loading

Zafere kadar ne badireler atlatt─▒
BA┼×KOMUTAN KR─░Z─░

T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi, ordunun ihtiya├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒ ve sava┼č─▒n y├Ânetilmesi i├žin 5 A─čustos 1921 tarihinde ÔÇťBa┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇŁnu kabul etmi┼č, yetkilerinin ordu ile ilgili k─▒sm─▒n─▒ ├╝├ž ayl─▒k bir s├╝re i├žin Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya vermi┼čti.

Bu yetkiye dayanarak “Tekalif-i Milliye Emirleri”ni yay─▒nlayan Mustafa Kemal Pa┼ča orduyu sava┼ča haz─▒rlam─▒┼čt─▒. Bu sayede Sakarya Sava┼č─▒ kazan─▒lm─▒┼č ve Yunan taarruzunu geri p├╝sk├╝rt├╝lm├╝┼čt├╝.

Sakarya zaferinin de etkisiyle Ba┼čkumandanl─▒k Kanunu, ├╝zerinde ├žok da fazla tart─▒┼čma olmadan iki kez 3ÔÇÖer ay s├╝reyle uzat─▒ld─▒.

Ancak MeclisÔÇÖteki grupla┼čma her ge├žen g├╝n daha da belirginle┼čiyordu. 1922 y─▒l─▒ may─▒s ay─▒nda ba┼čkumandanl─▒k s├╝resinin ├╝├ž├╝nc├╝ kez uzat─▒lmas─▒ g├╝ndeme geldi─činde, 2. Grup ad─▒ verilen muhalefet harekete ge├žti.

Muhalifler, Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya verilen ├Âzel yetkiler iptal edilerek s├╝renin uzat─▒lmas─▒n─▒ talep ediyorlard─▒. Mecliste uzun s├╝ren tart─▒┼čmalar ya┼čand─▒ÔÇŽ

Ordu cephede b├╝y├╝k taarruza haz─▒rlan─▒yordu ama AnkaraÔÇÖda g├Âr├╝nt├╝ hi├ž de ├Âyle de─čildi. Ordunun ba┼čkomutans─▒z kalmas─▒ s├Âz konusuydu. Hatta ─░kinci grup meclisi g├Âr├╝┼čmelerini t─▒kayarak 5-6 May─▒s 1922 i├žin, bunu 48 saatli─čine ba┼čard─▒ daÔÇŽ Bu durum sadece orduda ├╝st kumanda de─čil, mecliste bir h├╝k├╝met krizine de neredeyse yol a├žacakt─▒.

Milli m├╝cadelenin en kritik d├Ânemlerinden biridirÔÇŽ

Yazar Tayfun ├çavu┼čo─člu anlat─▒yorÔÇŽ

***

Ba┼čkumandanl─▒k g├Ârevinin Mustafa Kemal Pa┼ča’ya verilmesi ve belirli ┼čartlar d├óhilinde Meclisin baz─▒ yetkilerin kullan─▒lmas─▒na izin verilmesine dair kanunun kabul├╝ ve s├╝re uzat─▒m─▒yla ilgili s├╝re├ž incelendi─činde, Meclisteki g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒n─▒n zaman ge├žtik├že giderek derinle┼čti─či ve Mustafa Kemal Pa┼ča’ya olan itirazlar─▒n her a┼čamada daha da artt─▒─č─▒ g├Âze ├žarpmaktad─▒r.

MeclisÔÇÖin baz─▒ yetkilerinin Mustafa Kemal Pa┼ča taraf─▒ndan kullan─▒lmas─▒na ├Ânceleri ├žok fazla itiraz etmeyen milletvekillerinin s├╝re uzat─▒m─▒nda itirazlar─▒n─▒ y├╝kseltmesinin, MeclisÔÇÖteki muhalefetin gittik├že g├╝├žlenmeye ba┼člad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun s├╝resinin ├╝├ž├╝nc├╝ defa uzat─▒lmas─▒ TBMMÔÇÖnin 4 May─▒s 1922 tarihli gizli oturumunda ├Ânemli bir krizi g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kard─▒.

Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun s├╝resinin bitmesine birka├ž saat kald─▒─č─▒n─▒, o g├╝n├╝n bitmesiyle kanunun da h├╝k├╝ms├╝z kalaca─č─▒n─▒ iddia eden o d├Ânemki ad─▒yla Karahisar-─▒ Sahip yani Afyon mebusu Mehmet ┼×├╝kr├╝ Bey, Ba┼čkumandanl─▒─ča gerek olup olmad─▒─č─▒, olacaksa kimin ba┼čkumandan olaca─č─▒, yetkilerinin ne olaca─č─▒n─▒n Meclis taraf─▒ndan kararla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve teklifin gizli celsede g├Âr├╝┼č├╝lerek ger├žeklerin Milletten gizlenmemesi gerekti─čini savunmu┼č ve ya┼čananlar─▒ “komedya” olarak nitelendirmi┼čtir.

Erzurum Mebusu Hoca Salih Efendi ise Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n ┼čahs─▒n─▒ da hedef alarak, ba┼čkumandana Meclis ad─▒na tan─▒nan ├Âzel yetkilerin derhal iptalini talep ediyor ┼č├Âyle konu┼čuyordu: “Mustafa Kemal Pa┼ča bizden hakk─▒m─▒z─▒ gasp etmek istiyorsa kendisini k├╝├ž├╝lt├╝r, biz de hakk─▒m─▒z─▒ verirsek aptal─▒z.”

Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n ismini anmaks─▒z─▒n “Ba┼čkumandan olan zat” ifadesini kullanan Mersin Mebusu Sal├óhattin Bey, tepkisini a├ž─▒─ča vururken; “taarruz edece─čiz” denilmesine ra─čmen, o tarihe kadar ordunun taarruz etmedi─čini, ayr─▒ca ordunun taarruz i├žin gereken g├╝ce eri┼čmi┼č olmas─▒ nedeniyle ola─čan├╝st├╝ d├Ânemin bir gere─či olan ba┼čkumandanl─▒─ča da┬á ihtiya├ž kalmad─▒─č─▒n─▒, ordudaki komutanlar─▒n da bu taarruzu idare edebileceklerini savunuyor, Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Meclis Ba┼čkanl─▒─č─▒na d├Ânmesini istiyordu.

Buradan, Sal├óhattin Bey’in ├╝st├╝ kapal─▒ olarak Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n ordunun idaresinden uzakla┼čmas─▒n─▒ istedi─či sonucuna varmak m├╝mk├╝nd├╝r.

─░kinci Grup ├╝yelerinden Sivas mebusu Vas─▒f Bey de Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖya ├Âzel yetki tan─▒yan ikinci maddenin kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ savunduktan sonra ordunun 7 ayd─▒r Sakarya k─▒y─▒lar─▒nda hareketsiz bir ┼čekilde bekledi─čini ve b├Âyle giderse uzun s├╝re de yerinden k─▒p─▒rdayamayaca─č─▒n─▒ s├Âyleyince, baz─▒ mebuslar taraf─▒ndan “bravo” sesleri ve alk─▒┼člarla kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒.

Tart─▒┼čmalar aras─▒nda Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun s├╝resinin ├╝├ž ay daha uzat─▒lmas─▒ oylamaya sunuldu ve oy├žoklu─ču ile kabul edildi. Ne var ki, oylamada Nisab-─▒ M├╝zakere KanunuÔÇÖna g├Âre toplant─▒ yeter say─▒s─▒ olan 161’e ula┼č─▒lamad─▒. Oylamaya 144 milletvekili kat─▒lm─▒┼čt─▒r ki bu karar yeter say─▒s─▒ndan az oldu─ču i├žin teklif kabul edilmemi┼č say─▒larak bir sonraki toplant─▒da tekrar oylanmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

O an itibar─▒yla, T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ordusu asl─▒nda ba┼čkomutans─▒z kalm─▒┼čt─▒.

─░cra Vekilleri Heyeti ├╝yeleri 5 May─▒s’ta Mustafa Kemal Pa┼ča’y─▒ ziyaret etmi┼čler ve Mecliste ya┼čananlar─▒ anlatm─▒┼člard─▒r. Hatta Nutuk’ta; Mustafa Kemal Pa┼ča’dan sonra ele┼čtirilere en ├žok muhatap olan Erk├ón-─▒ Harbiye Vekili Fevzi Pa┼ča ve M├╝dafaa-─▒ Milliye Vekili Refet Pa┼ča’n─▒n Meclisin g├╝vensizli─či nedeniyle istifa etmek istedikleri ifade edilmektedir.

Ordunun Ba┼čkumandans─▒z kalmas─▒ bir kriz olarak zaten ├╝z├╝c├╝ bir durum iken, vekillerin istifa niyetleriyle, ├╝zerine bir de h├╝k├╝met krizi ya┼čanmas─▒ tehlikesi ba┼č g├Âstermi┼čti.

6 May─▒s 1922 Cumartesi G├╝n├╝ Mecliste ilk oturum gizli yap─▒lm─▒┼č ve bu toplant─▒da, rahats─▒zl─▒─č─▒ nedeniyle ilk toplant─▒ya kat─▒lamayan Mustafa Kemal Pa┼ča askeri durumla ilgili uzun bir konu┼čma yaparak milletvekillerinin sorular─▒n─▒ cevapland─▒rm─▒┼čt─▒r.

Konu┼čmas─▒n─▒n ba┼č─▒nda Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun ge├žirdi─či a┼čamalar─▒ ├Âzetleyen Mustafa Kemal Pa┼ča, sorumsuz bir makam─▒n varl─▒─č─▒na kendisinin de kar┼č─▒ oldu─čunu, Ba┼čkumandanl─▒─ča kendisinin talip olmad─▒─č─▒n─▒ da hat─▒rlatm─▒┼čt─▒r.

Kanun teklifinin ilk g├╝nk├╝ g├Âr├╝┼čmesinin gizli celsede yap─▒lmas─▒na itiraz edenlerden Karahisar-─▒ Sahip Mebusu Mehmet ┼×├╝kr├╝ Bey’in “hakikati milletten gizlemek” su├žlamas─▒na de─činen Mustafa Kemal Pa┼ča; TBMM’nin yasama ve y├╝r├╝tme yetkilerini kendisinde toplad─▒─č─▒n─▒, dolay─▒s─▒yla da y├╝r├╝tmeyle ilgili kararlar─▒n a├ž─▒k toplant─▒larda al─▒nmas─▒ gibi bir usul├╝n d├╝nyan─▒n hi├žbir yerinde olmad─▒─č─▒n─▒ anlatm─▒┼čt─▒r.

Sal├óhattin Bey’in ordunun taarruz edemedi─či iddialar─▒na cevap veren Mustafa Kemal Pa┼ča; Sakarya Sava┼č─▒ sonras─▒nda ordunun taarruz edecek g├╝c├╝n├╝n bulunmad─▒─č─▒n─▒, haz─▒rl─▒klar yap─▒l─▒rken k─▒┼č mevsiminin girdi─čini ve bu nedenle de taarruzun gecikti─čini, haz─▒rl─▒klar tamamlanmas─▒n─▒n ard─▒ndan en uygun zamanda ordunun taarruz edece─čini ifade etmi┼čtir. Mebuslar─▒n as─▒l g├Ârevinin siyaset yapmak oldu─čuna dair s├Âzlere “en b├╝y├╝k g├Ârevin d├╝┼čman─▒ vatandan kovmak oldu─ču” cevab─▒n─▒ veren Mustafa Kemal Pa┼ča, Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun siyaset yapmaya engel olmad─▒─č─▒n─▒, ordunun masraflar─▒n─▒n kar┼č─▒lanmas─▒na y├Ânelik ara┼čt─▒rmalar i├žin engel ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒n─▒n ger├žeklerle ba─čda┼čmad─▒─č─▒n─▒ ve yap─▒lan i┼člerin Meclisin denetimine a├ž─▒k oldu─čunu ifade etmi┼čtir.

Vas─▒f BeyÔÇÖin ordunun Sakarya Zaferi sonras─▒nda k─▒p─▒rdayamad─▒─č─▒ ┼čeklindeki s├Âzlerinin baz─▒ milletvekillerince alk─▒┼članmas─▒n─▒ garip ve utan─▒lacak bir durum olarak nitelendiren Mustafa Kemal Pa┼ča, bug├╝nk├╝ durumun Sakarya Sava┼č─▒ ├Âncesinden daha tehlikeli oldu─čunu anlatm─▒┼čt─▒r.

Meclisteki tart─▒┼čmalar─▒n uzamas─▒ nedeniyle iki g├╝nd├╝r ordunun Ba┼čkumandans─▒z bulundu─čunu belirten Mustafa Kemal Pa┼ča kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ ┼ču s├Âzlerle ifade etmi┼čtir:

“Binaenaleyh b─▒rakamam, b─▒rakmayaca─č─▒m. Fakat tezah├╝rat-─▒ muhalefet beni gayr- i kanuni Ba┼čkumandanl─▒k yapmaya sevk etmi┼čtir…ÔÇŁ

Mustafa Kemal Pa┼ča’dan sonra H├╝k├╝met ad─▒na s├Âz alan Erk├ón-─▒ Harbiye-i Umumiye Reisi Fevzi Pa┼ča, “Ba┼čkumandan ├žekilir ├žekilmez ben de ├žekilmek mecburiyetindeyim” diyerek bir bak─▒ma rest ├žekmi┼č, Meclisin toplanma nedeninin vatan kurtulu┼ču oldu─čunu hat─▒rlatm─▒┼č, bunu ger├žekle┼čtirmek i├žin ├žal─▒┼č─▒rken “obstr├╝ksiyon” yaparak yani meclisi-h├╝k├╝meti i┼č yapamaz hale getirerek orduyu maddi ve manevi a├ž─▒dan zay─▒flatman─▒n tehlikelerine de dikkat ├žekmi┼čtir.

2.Grubun as─▒l niyetini ortaya koyan ise H├╝seyin Avni Bey oldu.
Grup olarak kendilerinin “herkese yutabilece─či kadar lokma, yapabilece─či kadar g├Ârev vermekten” yana olduklar─▒n─▒ anlatan H├╝seyin Avni Bey; Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n Ba┼čkumandanl─▒k adayl─▒─č─▒ndan ├žekilmesi, vekil se├žiminde aday g├Âstermekten vazge├žmesi ve ayr─▒ca 2. maddedeki yetkileri iade etmesinde ─▒srar etmi┼čtir.

Mecliste isim okunarak yap─▒lan oylamada 11 ret, 15 ├žekimsere kar┼č─▒l─▒k, 177 oyla Ba┼čkumandanl─▒k KanunuÔÇÖnun s├╝resinin 5 May─▒s 1922ÔÇÖten ge├žerli olmak ├╝zere ├╝├ž ay daha uzat─▒lm─▒┼č, ├žok b├╝y├╝k krizlere yol a├žmas─▒ muhtemel bir sorun ortadan kalkm─▒┼č oldu.

─░kinci Grubun ├Ânde gelenlerinden H├╝seyin Avni, Sal├óhattin, Ziya Hur┼čit, Vas─▒f Beyler ret oyu verirken, Ali ┼×├╝kr├╝ ve Mehmet Akif Beyler ile Hoca Salih Efendi ├žekimser oy kullanm─▒┼čt─▒r.

3 ay sonraki s├╝re uzat─▒m─▒ ise Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âzel yetkilere gerek kalmad─▒─č─▒n─▒ ifade etmesi ├╝zerine, g├Ârece sakin bir oturumla sonu├žlanm─▒┼čt─▒r.

T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi ordusu, Ba┼čkumandan Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n y├Ânetiminde 26 A─čustosÔÇÖta ba┼člat─▒lan taarruzla zafere y├╝r├╝m├╝┼čt├╝r.

Detaylar videoda: https://youtu.be/uFn2eBDdTmQ

Zafere Kadar Ne Badireler Atlatt─▒: Ba┼čkomutanl─▒k Krizi

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

BUNLAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Hac─▒ Anesti ÔÇť─░stanbul FatihiÔÇŁ olmaya ├žok hevesliydi ama…

Hac─▒ Anesti ÔÇť─░stanbul FatihiÔÇŁ olmaya ├žok hevesliydi ama…

14 Haziran 2024, Hac─▒ Anesti ÔÇť─░stanbul FatihiÔÇŁ olmaya ├žok hevesliydi ama… i├žin yorumlar kapal─▒
Zeytin (1)

Zeytin (1)

12 Haziran 2024, Zeytin (1) i├žin yorumlar kapal─▒
19 May─▒s 1919 – O g├╝n bilinmeden, sonras─▒ anla┼č─▒lamaz

19 May─▒s 1919 – O g├╝n bilinmeden, sonras─▒ anla┼č─▒lamaz

7 Haziran 2024, 19 May─▒s 1919 – O g├╝n bilinmeden, sonras─▒ anla┼č─▒lamaz i├žin yorumlar kapal─▒
AfyonÔÇÖda ┼×ehit T├╝rk Pilotlara T├Âren! D├╝┼čman─▒n da ┼×ereflisi Gerek

AfyonÔÇÖda ┼×ehit T├╝rk Pilotlara T├Âren! D├╝┼čman─▒n da ┼×ereflisi Gerek

2 Haziran 2024, AfyonÔÇÖda ┼×ehit T├╝rk Pilotlara T├Âren! D├╝┼čman─▒n da ┼×ereflisi Gerek i├žin yorumlar kapal─▒
Zafere Kadar Ne Badireler Atlatt─▒: Ba┼čkomutanl─▒k Krizi

Zafere Kadar Ne Badireler Atlatt─▒: Ba┼čkomutanl─▒k Krizi

29 May─▒s 2024, Zafere Kadar Ne Badireler Atlatt─▒: Ba┼čkomutanl─▒k Krizi i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa KemalÔÇÖe Arkadan At─▒lan Ok

Mustafa KemalÔÇÖe Arkadan At─▒lan Ok

23 May─▒s 2024, Mustafa KemalÔÇÖe Arkadan At─▒lan Ok i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Ordusunun K├╝llerinden Do─čdu─ču Sava┼č: Sakarya Meydan Muharebesi

T├╝rk Ordusunun K├╝llerinden Do─čdu─ču Sava┼č: Sakarya Meydan Muharebesi

20 May─▒s 2024, T├╝rk Ordusunun K├╝llerinden Do─čdu─ču Sava┼č: Sakarya Meydan Muharebesi i├žin yorumlar kapal─▒
Zeytin (1)

Zeytin (1)

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 12 Haziran 2024
Mustafa KemalÔÇÖe Arkadan At─▒lan Ok

Mustafa KemalÔÇÖe Arkadan At─▒lan Ok

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2024
R├╝tbesiz Ba┼čkomutan!

R├╝tbesiz Ba┼čkomutan!

Haber Merkezi, 18 May─▒s 2024
Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (Kurulu┼ču 11 May─▒s 1918)

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (Kurulu┼ču 11 May─▒s 1918)

Ekrem Hayri PEKER, 15 May─▒s 2024
Gel Profes├Âr

Gel Profes├Âr

Ekrem Hayri PEKER, 9 May─▒s 2024
Ba┼čk─▒rtlar

Ba┼čk─▒rtlar

Ekrem Hayri PEKER, 5 May─▒s 2024
Afrodisyas, Afrodit’le Gezilir

Afrodisyas, Afrodit’le Gezilir

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 5 May─▒s 2024
├ťlkemin K─▒ymetini Bilmedi─či ─░├žki; Vermut

├ťlkemin K─▒ymetini Bilmedi─či ─░├žki; Vermut

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 30 Nisan 2024
Rusya’n─▒n Kafkasya Siyaseti

Rusya’n─▒n Kafkasya Siyaseti

Ekrem Hayri PEKER, 25 Nisan 2024
Devlet Ana ve Ahilik Gelene─či

Devlet Ana ve Ahilik Gelene─či

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 25 Nisan 2024