Quantcast
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 2 – Belgesel Tarih

Mesut YILMAZ
Mesut  YILMAZ
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 2
  • 23 Haziran 2024 Pazar
  • +
  • -
  • Mesut YILMAZ /

Loading

Sonsuzlu─ča u─čurlad─▒─č─▒m babam─▒n aziz hat─▒ras─▒naÔÇŽ

Yaz─▒m─▒z─▒n birinci b├Âl├╝m├╝nde KafkasyaÔÇÖn─▒n tarihi, co─črafyas─▒ ve k├╝lt├╝r├╝ hakk─▒nda genel bilgiler vermi┼čtik. Bu b├Âl├╝m├╝nde ise KafkasyaÔÇÖn─▒n yak─▒n ge├žmi┼či hakk─▒nda bilgiler verece─čiz.

  • Sovyetler Birli─či D├Âneminde KafkasyaÔÇÖda durum nas─▒ld─▒? ├çarl─▒k RusyaÔÇÖs─▒ ile aras─▒nda ne gibi farklar vard─▒?

Rusya ─░mparatorlu─ču, milletler hapishanesi olarak adland─▒r─▒l─▒r; ├ž├╝nk├╝ i├žinde birden ├žok milleti ve etnisiteyi bar─▒nd─▒r─▒p onlara zalimce politikalar uygulam─▒┼čt─▒r. Bu durum Rus ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun di─čer b├Âlgelerinde oldu─ču kadar Kafkasya i├žin de ge├žerlidir. Devrimden sonra Sovyetler Birli─či kuruldu─čunda kom├╝nizm anlay─▒┼č─▒ gere─čince millet kavram─▒ ortadan kalkm─▒┼č ve Sovyetler Birli─či insanlar hapishanesi olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Yani, devletin siyasi ve ekonomik rejimi de─či┼čse bile insana olan bak─▒┼č─▒ de─či┼čmedi─činden hapishane benzetmesi de─či┼čmemi┼čtir. KafkasyaÔÇÖda ya┼čayan halklar i├žin de zul├╝m hep devam etmi┼čtir.

  • Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin da─č─▒lma s├╝recinde Kafkasya ├Âzelinde neler ya┼čanm─▒┼čt─▒r?

Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin da─č─▒lma s├╝reci epey sanc─▒l─▒ olmu┼čtu. B├╝y├╝k devletler da─č─▒l─▒rken tespih taneleri gibi kolayca da─č─▒lmazlar. Da─č─▒lma s├╝re├žleri, yank─▒s─▒ g├╝n├╝m├╝zde bile devam eden ac─▒l─▒ s├╝re├žlerdir. Sovyetler Birli─či da─č─▒l─▒rken y├Ânetimin ba┼č─▒nda Mihail Sergeyovi├ž Gorba├žov (đťđŞĐůđ░đŞ╠üđ╗ đíđÁĐÇđ│đÁ╠üđÁđ▓đŞĐç đôđżĐÇđ▒đ░ĐçĐĹđ▓) vard─▒. Gorba├žov, devletin da─č─▒lma s├╝recine girdi─čini g├Ârenlerden birisiydi. Buna y├Ânelik geli┼čtirdi─či ├ž├Âz├╝m iki a┼čamal─▒yd─▒. Birinci a┼čama a├ž─▒kl─▒k (đ│đ╗đ░╠üĐüđŻđżĐüĐéĐî) ikinci a┼čama yeniden yap─▒lanma (đ┐đÁĐÇđÁĐüĐéĐÇđżđ╣đ║đ░) olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľzetlemek gerekirse Sovyetler, bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ halklara eskiye k─▒yasla biraz daha ├Âzg├╝rl├╝k tan─▒yacak ve d─▒┼č d├╝nyaya kar┼č─▒ kapal─▒ kutu olan Sovyetler y├Ânetimi daha ┼čeffaf bir devlet haline gelecek eskiyen mekanizmalar yeniden yap─▒land─▒r─▒lacakt─▒. Ancak vakit ├žok ge├žti. Bu politikalar ba┼čar─▒s─▒z oldu. Takvimler 1991 y─▒l─▒n─▒ g├Âsterdi─činde bug├╝n T├╝rkmenistan, ├ľzbekistan gibi Orta Asya Devletleri ba─č─▒ms─▒z olmu┼čtu ancak onlara k─▒yasla Kafkasya kan g├Âl├╝ne d├Ânm├╝┼čt├╝. Sovyetler Birli─činin da─č─▒lma s├╝recindeki Kafkasya ÔÇśy─▒ ├Ânceki b├Âl├╝mde oldu─ču gibi kuzey ve g├╝ney olarak ayr─▒ ayr─▒ incelersek analizimiz do─čru olacakt─▒r.

  • G├╝ney KafkasyaÔÇÖda ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝reci nas─▒l oldu?

G├╝ney KafkasyaÔÇÖda yer alan ├╝lkelerin ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝re├žlerini tek tek inceleyelim.

  • AzerbaycanÔÇÖ─▒n Sovyetlerden ayr─▒lmas─▒ s├╝reci g├╝n├╝m├╝z i├žin ├žok ibretlik bir ├Ârnektir. Aral─▒k 1989’da Ermenistan Sovyet Cumhuriyeti Y├╝ksek Konseyi, Karaba─č’─▒n Ermenistan’la birle┼čtirilmesi y├Ân├╝nde karar ald─▒. Azerbaycan T├╝rkleri buna tepki g├Âstermek isteyince Rus askerleri Ermenileri korumak maksad─▒ ile AzerbaycanÔÇÖa girdi ve bir katliam yapt─▒. 147 masum Azerbaycan T├╝rkÔÇÖ├╝n├╝ ┼čehit etti. Buraya dikkat ediniz. O d├Ânemde Azerbaycan i├žinde Ermeniler, Ermenistan i├žinde Azerbaycan T├╝rkleri ikamet etmekteydi. Doymak bilmez Ermeni isteklerine s─▒n─▒rs─▒z ho┼čg├Âr├╝ ile bakan Sovyet Rus y├Ânetimi AzerbaycanÔÇÖa asker g├Ânderip katliam yapm─▒┼č ve ErmenistanÔÇÖda ikamet eden Azerbaycan T├╝rklerini de s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ etmi┼čtir. Bu olay tarihte Kanl─▒ Ocak ya da Azerbaycan T├╝rk├žesi ile 20 Yanvar (20 Ocak) olarak adland─▒r─▒l─▒r. Karaba─č Sorunun temeli burada yatmaktad─▒r. Bir sonraki yaz─▒m─▒zda Karaba─č sorununu analiz edece─čiz. Katliam─▒n ard─▒ndan Azerbaycan Cumhuriyeti ba─č─▒ms─▒z olsa da Karaba─čÔÇÖ─▒ ErmenistanÔÇÖa b─▒rakmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r.
  • G├╝rcistanÔÇÖ─▒n ayr─▒lma s├╝recinde AzerbaycanÔÇÖda oldu─ču gibi kan akmamas─▒na ra─čmen ba─č─▒ms─▒zl─▒k sonras─▒ 2008 y─▒l─▒nda k─▒sa ama ├žok kanl─▒ bir sava┼č ya┼čanm─▒┼čt─▒r. G├╝rcistanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝recinde devlet ba┼čkan─▒ Zviad Gamsahurdia idi. Kendisi bir filolog olup demokratik se├žimle gelen ilk devlet ba┼čkan─▒d─▒r. Bu esnada bir G├╝rc├╝ akt├Âr daha siayset sahnesindeydi.Bu akt├Âr├╝n ismi Eduard ┼×evardnadzeÔÇÖdir. Ba─č─▒ms─▒zl─▒ktan k─▒sa bir s├╝re sonra Rusya Federasyonu ile Eduard ┼×evardnadze aras─▒nda gizli bir anla┼čma sa─član─▒p Zviad GamsahurdiaÔÇÖye suikast yap─▒lm─▒┼č ve Eduard ┼×evardnadze devlet ba┼čkan─▒ olarak se├žtirilmi┼čtir. Peki kimdir bu ┼×evardnadze? ┼×evardnadze, G├╝rc├╝ k├Âkenlidir ve SSCB y├Ânetiminin son d─▒┼či┼čleri bakan─▒ olup Sovyet derin devletinin en karanl─▒k isimlerindendir. Kendisi tarih├ži ve diplomatt─▒r. A┼ča─č─▒da Zviad Gamsahurdia ve Eduard SevardnadzeÔÇÖyi g├Ârmektesiniz.
Zviad Gamsahurdia
Eduard Shevardnadze

┼×evardnadzeÔÇÖnin tahmin edebilece─činiz gibi politikalar─▒ Rusya Federasyonu ile paralel politikalar olup G├╝rcistanÔÇÖ─▒ Rusya g├╝d├╝m├╝nde bir ├╝lke haline getirmi┼čtir. G├╝rcistan 2003 y─▒l─▒nda se├žime gitti─činde se├žimlere hile kar─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ iddias─▒ ile G├╝rc├╝ kamuoyunun bask─▒s─▒ neticesinde iktidardan ├žekilmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├ž G├╝l Devrimi olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Devrim sonunda Miheil Saaka┼čvili iktidara gelmi┼čtir. Saaka┼čvili bir hukuk├žu olup AmerikaÔÇÖda e─čitim almas─▒, Bat─▒ hayran─▒ olu┼ču sebebiyle politikalar─▒n─▒ hep Amerika merkezli tutmu┼čtur. Oysaki Eduard ┼×evardnadzeÔÇÖnin politikalar─▒ G├╝rcistanÔÇÖ─▒ RusyaÔÇÖn─▒n arka bah├žesi haline getirmi┼čti. ─░┼čte sorun burada ba┼člamaktad─▒r. K├ó─č─▒t ├╝zerinde her ne kadar ba─č─▒ms─▒z olsa da Rusya hi├žbir eski Sovyet ├╝lkesinin tam ba─č─▒ms─▒z olmas─▒na izin vermeyece─či gibi d├╝┼čman olarak g├Ârd├╝─č├╝ ABDÔÇÖnin G├╝rcistanÔÇÖda ve di─čer eski Sovyet ├╝lkelerinde yer almas─▒n─▒ istemez. En temelde siyaset, dost ve d├╝┼čman ayr─▒m─▒d─▒r. (Carl Schmitt). A┼ča─č─▒daki resimde G├╝l Devrimi sonunda Tiflis Meydan─▒ÔÇÖnda Miheil Saaka┼čviliÔÇÖyi ve ABD B┼čk. George BushÔÇÖu el ele g├Ârmektesiniz. RusyaÔÇÖn─▒n bu resimden nas─▒l rahats─▒zl─▒k duydu─čunu tahmin edebilirsiniz.

Saaka┼čvili, tam anlam─▒yla bat─▒ya entegre olmu┼č ve toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člam─▒┼č bir G├╝rcistan vaat etmi┼čti. Bu vaadin ancak ve ancak hayal olabilece─čini fark etmi┼čsinizdir. Bat─▒yla fl├Ârt├╝n├╝ s├╝rd├╝r├╝rken Saaka┼čvili, toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člamak ad─▒na Abhazya ile G├╝ney OsetyaÔÇÖya sald─▒r─▒ haz─▒rl─▒─č─▒ yaparken ad─▒ ge├žen ├╝lkeler referandum yaparak ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ ilan etmi┼člerdir. Bu ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝reci Putin taraf─▒ndan tasarlanm─▒┼č olup ├╝lkelerin ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒ sadece Rusya taraf─▒ndan tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Putin, RusyaÔÇÖn─▒n menfaatleri do─črultusunda ├žekinmeden Kafkasya ├╝lkelerinin i├ži┼člerine kar─▒┼čm─▒┼čt─▒r. G├╝rcistan, Bat─▒n─▒n verdi─či gazla ge├žmi┼čteki F─▒rt─▒na Harekat─▒ÔÇÖn─▒ taklit ederek Abhazya ve G. OsetyaÔÇÖya sava┼č a├žt─▒ Ard─▒ndan Rusya da G├╝rcistanÔÇÖa sava┼č a├žm─▒┼čt─▒r. RusyaÔÇÖn─▒n G├╝rcistanÔÇÖa sava┼č a├žmas─▒n─▒n as─▒l sebebi G├╝rcistanÔÇÖ─▒n Bat─▒ ile fl├Ârt edip RusyaÔÇÖn─▒n g├╝d├╝m├╝nden ├ž─▒kmak istemesiydi. Abhazya ve G. Osetya ikincil sebeplerdir. Sava┼č, 8 A─čustos 2008 de ba┼člam─▒┼č ve 16 A─čustos 2008ÔÇÖde bitmi┼čti. Sava┼č ba┼člar ba┼člamaz Rusya, G├╝rcistanÔÇÖ─▒n elektri─čini kesmi┼čtir. Bunun ├╝zerine G├╝rcistanÔÇÖa elektrik T├╝rkiye taraf─▒ndan sa─članm─▒┼čt─▒r. Bir d├╝┼č├╝nsenize. Rusya ile sava┼č─▒ g├Âze al─▒yorsunuz ancak Rusya elektrinizi kesiyor. Siz ├žoktan yenilmi┼čsiniz asl─▒nda. Sava┼č, RusyaÔÇÖn─▒n galibiyetiyle sonu├žlan─▒rken Rus tanklar─▒n─▒n G├╝rcistan MeclisiÔÇÖne 23 km kala durdu─ču hep konu┼čula gelmi┼čtir. A┼ča─č─▒daki haritada G├╝rcistan, Abhazya, G. Osetya ve RusyaÔÇÖy─▒ g├Ârmektesiniz.

Miheil Saaka┼čvili, Rus g├╝d├╝m├╝nden kurtulmak isterken Bat─▒n─▒n g├╝d├╝m├╝ne girmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Siyaseti en temelde yanl─▒┼č kurgulam─▒┼čt─▒r. Siyaset, dost ve d├╝┼čman ayr─▒m─▒d─▒r.

  • Kuzey KafkasyaÔÇÖda ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝reci nas─▒ld─▒r?

├ľnceki b├Âl├╝mde belirtmi┼čtik. ┼×eyh ┼×amilÔÇÖin sa─čl─▒─č─▒nda Kuzey KafkasyaÔÇÖda destans─▒ bir m├╝cadele verilmi┼č olmas─▒na ra─čmen i├ž ve d─▒┼č sebeplerin etkisiyle ba─č─▒ms─▒zl─▒k sa─članamam─▒┼čt─▒. ┼×eyh ┼×amilÔÇÖin vefat─▒ndan y├╝z y─▒ldan k─▒sa bir sonra SSCB da─č─▒lma sinyalleri verirken Kuzey Kafkasya da ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesine giri┼čmi┼čti. Kuzey Kafkas halklar─▒ hem ba─č─▒ms─▒z olmak istiyor hem de birbirleriyle ├žat─▒┼č─▒yordu. Bu esnada bir lider ├ž─▒k─▒yor, halklar─▒ birle┼čtiriyordu. Ruslar, bir yandan zulm├╝ ┼čiddetlendiriyor, halklar─▒n aras─▒na fitne tohumlar─▒ ekiyor, b├Âlgenin soylular─▒na de─či┼čik t├╝rde r├╝┼čvetler vererek onlar─▒ kendi saf─▒na kat─▒yordu. ─░┼čte SSCBÔÇÖnin da─č─▒lmas─▒nda da ya┼čananlar sanki bir filmi ikinci kez izlemek gibiydi. Kuzey KafkasyaÔÇÖn─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesinin temelinde ├çe├ženler vard─▒r. Bu sebeple ya┼čanan sava┼člar Rus-├çe├žen Sava┼č─▒ olarak adland─▒r─▒l─▒r. ─░ki tane b├╝y├╝k sava┼č yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Birinci ve ikinci Rus ├çe├žen Sava┼člar─▒ olarak tarihe ge├žmi┼č sava┼člardan ilkini ├çe├ženler, ikincisini Ruslar kazanm─▒┼čt─▒r.

  • Kuzey KafkasyaÔÇÖda ba─č─▒ms─▒zl─▒k s├╝recinde yer alan akt├Ârler kimlerdir?

Rahmetli babam ─░brahim Bey, ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesini yak─▒ndan takip etmi┼čtir. Ben hen├╝z ├žocuktum. Anlatt─▒klar─▒n─▒n anlayacak durumda de─čildim ancak ┼čimdi anlayabiliyorum. Kafkasya ├Âyle bir yerdir ki kahraman─▒ ├žok oldu─ču kadar haini de ├žoktur, derdi. ┬á┼×imdi bu akt├Ârleri kahramanlar ve hainler olarak inceleyelim. Duygusal bir tan─▒mlama olmayacak. Zira Kuzey KafkasyaÔÇÖn─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesini me┼čru ┼čekillerde y├╝r├╝tenler kahraman, RusyaÔÇÖn─▒n r├╝┼čvetleriyle saf de─či┼čtirenlere hain tan─▒mlamas─▒ yapaca─č─▒z.

Kahraman kadrosunda Cahar Dudayev, Zelimhan Yandarbiyev, Arslan Mashadov olacak. Hainler kadrosunda ise Kadirov Ailesi olacak. ├ť├ž├╝nc├╝ bir kadro ise M├╝cahidler dedi─čimiz kadro. Bu kadronun ba┼č─▒n─▒ ├žeken ┼×amil Basayev olmu┼čtur. M├╝cahidler, Suudi Arabistan taraf─▒ndan fonlanan, ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesini gayrime┼čru yollarla yap─▒p Rusya ba┼čta olmak ├╝zere t├╝m d├╝nyada m├╝cadelenin me┼čruiyetinin kaybetmesine sebep olan bir gruptur. Kafkasya ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesinde en ├žok bu grup zarar vermi┼čtir. Bu konuya uzunca de─činece─čiz.

  • Kahraman kadrosunun ortak ├Âzellikleri nelerdir? Bu ├Âzelliklerinin m├╝cadeleye etkisi neler olmu┼čtur?

Kahraman kadrosu tamam─▒yla RusyaÔÇÖn─▒n elit askeri okullar─▒nda okumu┼č, bir├žok sava┼čta yer alm─▒┼č, ba┼čar─▒l─▒, tecr├╝beli ve uzman ki┼čilerdir. Bu ├Âzellikleri ile RusyaÔÇÖy─▒ ├žok iyi tan─▒yorlard─▒ ve taktik stratejilerini buna g├Âre geli┼čtirdiler. Nihayetinde zaferi kazand─▒lar. Bu sava┼ča 1. Rus-├çe├žen Sava┼č─▒ diyoruz. B├╝y├╝k Strateji Ustas─▒ Sun Ztu Sava┼č Sanat─▒ kitab─▒nda diyor ki;

ÔÇťE─čer h├╝neriysen, beceriksizi oyna. E─čer g├╝├žl├╝ysen, zay─▒fm─▒┼č gibi g├Âr├╝n. E─čer yak─▒ndaysan, uzaktaym─▒┼č gibi yap. Asla d├╝┼čman─▒n g├╝├žl├╝ oldu─ču taraftan sald─▒rma. Kazanmama ihtimalin oldu─ču ├žat─▒┼čmadan daima ka├ž─▒n. E─čer ko┼čullar aleyhineyse, geri ├žekil. E─čer d├╝┼čman─▒n toplu halde ise, onu b├Âl. D├╝┼čman─▒n─▒n seni beklemedi─či anda ilerle ve seni en az bekledi─či yerden sald─▒r. D├╝┼čman─▒ tan─▒mak i├žin ├Ânce kendini tan─▒ÔÇŁ

┼×imdi bu sava┼č─▒n nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒na bir g├Âz atal─▒m; ├çe├ženler zay─▒flard─▒ ama h├╝nerli ve azimliydiler. ├ľnce geri ├žekildiler. Ruslar, tanklar ba┼čta olmak ├╝zere a─č─▒r silahlar ve ├žok b├╝y├╝k bir orduyla GrozniÔÇÖye girdiler. B├╝y├╝k ordular ve a─č─▒r silahlar dar alanlarda kabiliyetsiz kal─▒rlar. (Bak─▒n─▒z Sparta ve Pers Sava┼č─▒ Thermofilia.) ├çe├ženler s─▒k─▒┼čan ve kabiliyetsiz kalan orduya beklenmedik sald─▒r─▒lar d├╝zenleyerek birlikleri tek tek imha etti. Mesela, dar bir soka─ča giren tank birli─činin en ba┼č ve en sonundaki tanklar─▒n─▒ imha ederek birli─čin hareket etmesine engel oldular ve tek tek her bir tank─▒ imha ettiler. Bu ┼čekilde vur-ka├žlar ile Rus ordusu yenildi. Bakt─▒─č─▒n─▒zda Sun TzuÔÇÖnun ilkelerine tamamen ba─čl─▒ kald─▒klar─▒n─▒ ├žok net g├Ârebilirsiniz. Kahraman kadronun ba┼č─▒nda cumhurba┼čkan─▒ olarak Cahar Dudayev vard─▒.

Dudayev, Gagarin Havac─▒l─▒k AkademisiÔÇÖnden mezun olmu┼č,12 adet madalya sahibi, t├╝mgeneral r├╝tbesinde m├╝hendis bir pilottur. Gagarin Akademisi SSCBÔÇÖnin havac─▒l─▒k alan─▒nda en elit okuludur. Arslan Mashadov ise Tiflis Top├žu Akademisinden mezun albay r├╝tbesinde bir subayd─▒r. Bu okul da top├žuluk ├╝zerine en elit okuldur.

Cahar Dudayev
Arslan Mashadov

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬áM├╝cahitler kimdir? Kafkasya m├╝cadelesine neden hainlerden daha ├žok zarar vermi┼člerdir?

┼×imdi m├╝cahit kadrosuna gelelim. Bu kadronun ba┼č─▒n─▒ ├žeken ki┼či ┼×amil BasayevÔÇÖdir. M├╝cahitler ├çe├žen m├╝cadelesini d├╝nyaya duyurabilmek ad─▒na gayri me┼čru hareket eden bir gruptur. Bu grup Suudi Arabistan taraf─▒ndan fonlanmakta olup Selefi Vahhabi ─░slamÔÇÖa yak─▒n bir g├Âr├╝┼čtedirler. D├╝nyan─▒n pek ├žok ├╝lkesinden gelen paral─▒ askerler ile de birlikte ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. M├╝cahitler grubu y├╝z├╝nden Kuzey Kafkasya i├žin m├╝cadele eden herkes radikal ─░slamc─▒ ter├Ârist olarak an─▒lm─▒┼člard─▒r. ├ľrne─čin ├çe├žen m├╝cadelesini d├╝nyaya duyurmak ad─▒na gemi ka├ž─▒rma, okul basma gibi illegal hareketlerde bulunmu┼člard─▒r.

*16 ┼×ubat 1996 tarihinde Rus askerleri taraf─▒ndan ku┼čat─▒lm─▒┼č olan 250 ├çe├žen askerini kurtarmak ve ├çe├žen direni┼čini d├╝nyaya tan─▒tmak amac─▒yla Avrasya Feribotunu ─░stanbulÔÇÖda rehin alm─▒┼člard─▒. Gazeteci U─čur D├╝ndar bu gemiye binerek onlarla r├Âportaj yapm─▒┼č ve nihayetinde m├╝cahitler yakalanm─▒┼čt─▒r.

* 1 Eyl├╝l 2004 tarihinde ┼×amil BasayevÔÇÖin emriyle ├çe├ženler OsetyaÔÇÖn─▒n Beslan kasabas─▒nda bir ortaokulu bas─▒p rehin alm─▒┼člard─▒r. ├ť├ž g├╝n s├╝ren rehine krizi ve ├žat─▒┼čmalar sebebiyle 334 ki┼či hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čtir. ├ľlenlerin yar─▒s─▒ masum ├žocuklard─▒r. ┬áBu say─▒ya m├╝cahitler dahil de─čildir. Bu krizden sonra d├╝nya kamuoyu taraf─▒ndan ├çe├ženler ter├Ârist olarak lanse edilmi┼čtir. T├╝rkiye ise i├žinde bar─▒nd─▒─č─▒ Kafkas halklar─▒n─▒ incitmemek ve Rusya ile de aras─▒n─▒ bozmamak i├žin orta yolu bulmu┼č ve militan tabirini kullanm─▒┼čt─▒r. ┼×amil Basayev, bir r├Âportaj─▒nda Rus zulm├╝nden bahsederek kendi yapt─▒klar─▒n─▒ me┼čru g├Âstermeye ├žal─▒┼čm─▒┼č ve devam─▒nda benim ne yapt─▒─č─▒m─▒ Allah biliyor diyerek savunmu┼čtur.[1] Oysaki kan─▒ kan ile temizlemek ─░slam dininde yoktur. M├╝sl├╝man, zalim olamaz.

┼×amil Basayev

┼×imdi m├╝cadeleye kronik olarak devam edelim. Cahar Dudayev 27 Ekm 1991 tarihli kongrede cumhurba┼čkan─▒ se├žildi. Bu kongre Zelimhan Yandarbiyev taraf─▒ndan organize edilmi┼čti. Ba┼čbakan olarak Zelimhan Yandarbiyev se├žildi. Genelkurmay Ba┼čkan─▒ olarak Arslan Mashadov atand─▒. 1. Rus ├çe├žen Sava┼č─▒n─▒n taktik planlar─▒n─▒ haz─▒rlayan Arslan MashadovÔÇÖdu. Bu sava┼čta ise Cihat Fetvas─▒n─▒ veren ki┼či m├╝ft├╝ Ahmet KadirovÔÇÖdur. O─člu Ramzan Kadirov ile de sava┼ča kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Sava┼č, zafer ile neticelenince bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri yap─▒lm─▒┼č bu g├Âr├╝┼čmeye ├çe├žen taraf─▒n─▒ temsilen Zelimhan Yandarbiyev kat─▒lm─▒┼čt─▒r. G├Âr├╝┼čmelerde e┼čitlik, kar┼č─▒l─▒kl─▒k (m├╝tekabiliyet) esas─▒na uyulmamas─▒ RusyaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k hatas─▒d─▒r. [2]

Zelimhan Yandarbiyev

Bar─▒┼č anla┼čmas─▒ imzaland─▒ktan sonra Cahar Dudayev, uydu telefonuyla konu┼čurken Ruslar─▒n bir f├╝zesi ile ┼čehit edilmi┼čtir. Rusya, ┼×eyh ┼×amil zaman─▒nda yapt─▒─č─▒ gibi anla┼čmaya uymam─▒┼čt─▒r. Ard─▒ndan Zelimhan Yandarbiyev cumhurba┼čkan─▒ se├žilmi┼č ve m├╝cadeleye devam edilmi┼čtir.

Bu s─▒ralarda Mashadov ile Yandarbiyev anla┼čmazl─▒─ča d├╝┼čt├╝ler. Bu anla┼čmazl─▒─č─▒n sebebi ideolojiktir. Yandarbiyev daha muhafazak├ór ve ─░slamc─▒ bir g├Âr├╝┼čte idi. Mashadov ise daha sek├╝ler bir y├Ânetim kurmak gayretindeydi. Yandarbiyev s├╝rg├╝ne g├Ânderildi ve KatarÔÇÖda bir suikast ile 13 ┼×ubat 2004ÔÇÖte Ruslar taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. Yandarbiyev s├╝rg├╝n edildikten sonra Arslan Mashadov cumhurba┼čkan─▒ se├žildi. MashadovÔÇÖun g├Ârev s├╝resi bitti─činde devam eden sava┼č sebebiyle se├žimler yap─▒lmam─▒┼č Rusya da bunu bahane ederek MashadovÔÇÖu cumhurba┼čkan─▒ olarak tan─▒mam─▒┼čt─▒r. ─░┼čte ne olduysa bu s─▒ralarda oldu. M├╝ft├╝ Ahmet Kadirov RusyaÔÇÖdan ald─▒─č─▒ r├╝┼čvetlerle saf de─či┼čtirip Rusya taraf─▒na ge├žmi┼č ve 5 Ekim 2003ÔÇÖte cumhurba┼čkan─▒ olarak se├žilmi┼čtir. Ard─▒ndan ├çe├ženistan RusyaÔÇÖya ba─čl─▒ ├Âzerk bir devlet olarak konumland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu esnada da─člara ├žekilip gerilla takti─či ile sava┼ča devam Arslan Mashadov 8 Mart 2005ÔÇÖte Ruslar taraf─▒ndan bir suikast ile ┼čehit edildi.

  • MashadovÔÇÖun ikinci cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ esnas─▒nda devletin idari yap─▒s─▒nda ya┼čana de─či┼čiklikler nelerdir?

Dudayev ile ba┼člayan s├╝re├žte devletin ismi ├çe├žen-─░├žkerya Devleti idi. ┬á─░├žkerya dedi─čimiz b├Âlge ─░ngu┼č halk─▒na ait ├Âzerk bir b├Âlge olup ├çe├ženistan ile kom┼ču bir devlettir. Dudayev zaman─▒nda bu iki devlet birle┼čti ve m├╝cadele ba┼člam─▒┼č oldu. ├çe├ženistanÔÇÖ─▒n ve ─░├žkeryaÔÇÖn─▒n haritadaki yerini a┼ča─č─▒da g├Ârebilirsiniz.

Ruslar, Ahmet KadirovÔÇÖu cumhurba┼čkan─▒ olarak se├žtirdikten sonra ├çe├ženistan ve ─░├žkerya ayr─▒ld─▒ ve ayr─▒ ayr─▒ RusyaÔÇÖya ba─čl─▒ ├Âzerk devletler halinde konumland─▒r─▒ld─▒. (B├Âl ve y├Ânet politikas─▒)

  • Rus-├çe├žen Sava┼č─▒ ne zaman nas─▒l ba┼člad─▒? Nas─▒l bitti?

1.Rus-├çe├žen Sava┼č─▒, ├çe├ženleri zaferiyle sonland─▒ ancak Rusya bu topraklar ├╝zerindeki emellerinden vazge├žmediler. ─░mzalad─▒klar─▒ anla┼čmaya uymad─▒lar.
Bunun ├╝zerine 29 Eyl├╝l 1999ÔÇÖda 2. Rus ├çe├žen Sava┼č─▒ ba┼člad─▒. ├çe├ženistanÔÇÖ─▒ bu sava┼ča s├╝r├╝kleyen as─▒l sebep DudayevÔÇÖin ┼čehadeti sonras─▒ birli─čin bozulmas─▒d─▒r. Yukar─▒da ifade etti─čimiz gibi ilk ayr─▒l─▒k Mashadov ile Yandarbiyev aras─▒nda ├ž─▒kt─▒. YandarbiyevÔÇÖin s├╝rg├╝n├╝ sonras─▒ Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ da Rus esaretinden kurtarmak amac─▒yla Mashadov, Da─č─▒stanÔÇÖdaki Rus birliklerine sald─▒r─▒lmas─▒ emrini verdi. Bu harekat─▒n ba┼č─▒nda ┼×amil Basayev vard─▒. ─░kinci ayr─▒l─▒k ise bu esnada m├╝ft├╝ Kadirov ile Mashadov aras─▒nda ├ž─▒kt─▒. Kadirov, bir fetva yay─▒nlayarak Rus birliklerine sald─▒r─▒lmamas─▒n─▒ istedi. Kadirov, hain ilan edilirek m├╝ft├╝l├╝k g├Ârevinden azledildi. Takdir edersiniz ki KadirovÔÇÖa bu fetvay─▒ verdiren Rusya olmu┼čtu. Bir s├╝re sonra Kadirov cumhurba┼čkan─▒ se├žilmesine ra─čmen sular durulmad─▒. Sava┼č gerilla sava┼č─▒ olarak devam etti. KadirovÔÇÖun da kendisi ba─č─▒ms─▒zl─▒k kutlamalar─▒ esnas─▒nda bombal─▒ suikast ile ├Âld├╝r├╝ld├╝. Ard─▒ndan hepinizin tan─▒d─▒─č─▒ bildi─či o─čul Ramzan Kadirov Putin taraf─▒ndan yeni cumhurba┼čkan─▒ olarak atand─▒. 2. Rus ├çe├žen Sava┼č─▒ 2009 y─▒l─▒nda bitti. O g├╝nlerden bug├╝ne ├çe├ženistan (ve di─čer Kuzey Kafkasya ├╝lkeleri) RusyaÔÇÖya ba─čl─▒ devletler halinde s├Âm├╝r├╝lmektedir. A┼ča─č─▒da Ahmet Kadirov ve Ramzan KadirovÔÇÖu g├Ârmektesiniz.

Ahmet Kadirov
Ramzan Kadirov

S├╝re├ž nas─▒l bu noktaya geldi? K─▒saca a├ž─▒klar m─▒s─▒n─▒z?

Ezbere s├Âylenen s├Âzler vard─▒r ve bir k─▒sm─▒ da do─črudur. Tarih, tekerr├╝rden ibarettir derler. RusyaÔÇÖn─▒n zay─▒flad─▒─č─▒ anlarda bir lider ├ž─▒kmakta, halk birlik olmakta, do─čru bir metod ile m├╝cadeleye giri┼čmektedirler. Ard─▒ndan Rusya, fitne tohumlar─▒ ekmekte, r├╝┼čvet vermekte ve orant─▒s─▒z bir ┼čiddet uygulamaktad─▒r. M├╝cadeleyi bast─▒rd─▒ktan sonra ise halk─▒n i├žindeki din alimlerini, sanat├ž─▒lar─▒, ayd─▒nlar─▒ katlederek halklar─▒n benliklerini kaybetmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu ┼čekilde halk RusyaÔÇÖn─▒n uydusu haline gelmi┼čtir. ┼×u anda Kuzey Kafkas halklar─▒ sindirilmi┼č, Rus k├╝lt├╝r├╝ i├žinde eritilmi┼čtir. Alimlerden ve ayd─▒nlardan yoksun b─▒rak─▒lan halk Selefi inan├žlarla beyni y─▒kanm─▒┼čt─▒r. Bu sebeple Dudayev ve MashadovÔÇÖun y├Ânetim anlay─▒┼č─▒nda hakl─▒ oldu─čunu g├Ârmekteyiz.

Bir sonraki yaz─▒m─▒zda T├╝rkiyeÔÇÖnin KafkasyaÔÇÖdaki ├Âzg├╝rl├╝k m├╝cadelesinde oynad─▒─č─▒ rol├╝, Karaba─č Sava┼č─▒n─▒, ErmenistanÔÇÖ─▒n bug├╝nk├╝ durumunu analiz edece─čiz.
E-mail: [email protected]

[1] https://www.youtube.com/watch?v=j4eavJisInA
[2] https://www.youtube.com/watch?v=SXoTtrd57ow

Mesut YILMAZ

Mesut Y─▒lmaz, Eski┼čehirÔÇÖde 1988 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Kafkasya k├Âkenlidir. Uluda─č ├ťniversitesi M├╝hendislik Mimarl─▒k Fak├╝ltesi Tekstil M├╝hendisli─či mezunudur. Bursa'da ├Âzel sekt├Ârde y├Âneticilik yapmaktad─▒r. Tarih, edebiyat ve politikayla ilgilenmektedir. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Mesut Y─▒lmaz

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░