Quantcast
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1 – Belgesel Tarih

Mesut YILMAZ
Mesut  YILMAZ
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1
  • 23 Kas─▒m 2022 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Mesut YILMAZ /

Toplam: 476 , Bug├╝n: 6 Okuma

Rahmetli annemin aziz hat─▒ras─▒na sayg─▒lar─▒mlaÔÇŽ

Bu yaz─▒, okuyucular─▒na Kafkasya hakk─▒nda giri┼č niteli─činde bilgiler sunarak onlar─▒ Kafkasya hakk─▒nda d├╝┼č├╝nmeye sevk etmek i├žin yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Yaz─▒m─▒z 3 farkl─▒ b├Âl├╝mden olu┼čmaktad─▒r. Bu b├Âl├╝mde okuyucuya Kafkasya hakk─▒nda genel bilgiler sunulmu┼čtur.

1-Kafkasya neresidir?

A┼ča─č─▒da Kafkasya haritas─▒ g├Ârmektesiniz. Kafkasya, Karadeniz ve Hazar Denizi aras─▒nda kalmakta ve kuzey bat─▒ ile g├╝ney do─ču hatt─▒nda yer almaktad─▒r. Ba┼člang─▒├ž noktas─▒ Taman Yar─▒madas─▒ (1 nolu ├žember) biti┼č noktas─▒ Ap┼čeron Yar─▒madas─▒ (2 nolu ├žember)dir. ├çemberleri birle┼čtiren ├žizgiye kabaca Kafkas s─▒rada─člar─▒ diyebiliriz ve bu da─člar KafkasyaÔÇÖy─▒ kuzey ve g├╝ney olarak ikiye b├Âlmektedir. KafkasyaÔÇÖn─▒n kuzeyinde Rusya, g├╝neyinde ─░ran yer almaktad─▒r.

G├╝ney ve Kuzey Kafkasya terimleri ne kadar dilimize yerle┼čmi┼č olsa bile Kafkasya denilince as─▒l anlat─▒lmak istenen b├Âlge Kafkas da─člar─▒n─▒n kuzeyinde kalan b├Âlgedir.┬á Nas─▒l ki ─░stanbul demekten kast edilen Sarayburnu ve civar─▒ iken zaman i├žinde kar┼č─▒ k─▒y─▒ ├ťsk├╝dar ve Kad─▒k├Ây gibi il├želer de ─░stanbulÔÇÖa dahil olmu┼č ise Kafkasya demekten kast edilen kuzey k─▒sm─▒d─▒r; ancak zaman i├žinde da─člar─▒n g├╝neyi de KafkasyaÔÇÖdan say─▒lm─▒┼čt─▒r.

Harita 1
Kafkasya Haritas─▒. Kaynak:https://www.gurcistandernegi.org.tr/kafkasya/

2-KafkasyaÔÇÖda Hangi Devletler Yer Al─▒r?

G├╝ney KafkasyaÔÇÖda Azerbaycan, Ermenistan ve G├╝rcistan bulunmaktad─▒r. Kuzey KafkasyaÔÇÖda ise Kara├žay-├çerkesk, Kabardey-Balkar, Da─č─▒stan, ├çe├ženistan ve Kuzey Osetya gibi ├Âzerk devletler bulunmaktad─▒r. Bu devletler Rusya Federasyonuna ba─čl─▒ olup siyasi s─▒n─▒rlar─▒ etnik gruplar─▒n da─č─▒l─▒m─▒ g├Âzetilmeksizin Rusya taraf─▒ndan ├žizilmi┼čtir.

3-KafkasyaÔÇÖn─▒n co─črafi ├Âzellikleri nelerdir?

Her ┼čeyden ├Ânce Kafkasya, da─čl─▒k bir b├Âlge olup Kafkas S─▒rada─člar─▒ b├Âlgeyi ikiye ay─▒rmaktad─▒r. Bu da─č s─▒ras─▒n─▒n zirve noktas─▒ Elbruz Da─č─▒ olup 5.642 m y├╝ksekliktedir. Bu da─ča T├╝rkler Mingi Tav (Beng├╝ Da─č/├ľl├╝ms├╝z Da─č) demekte, Farslar ise Kuh-u Kaf (┌ęěž┘ü ┬á┌ę┘ł┘ç) yani Kaf Da─č─▒ demektedir. Kaf Da─č─▒ pek ├žok mitolojik ├Âyk├╝de ge├žmekte ad─▒ Z├╝mr├╝d├╝anka ku┼ču ile birlikte an─▒lmaktad─▒r. B├╝y├╝k Kafkas Da─člar─▒ yakla┼č─▒k 1200 km. uzunlu─čunda, 110-180 km. geni┼čli─čindedir. Kafkasya tamamen da─člarla kapl─▒ de─čildir. Ovalar─▒, d├╝zl├╝kleri ├žok olsa da tam ortas─▒ndan ge├žen s─▒rada─člar b├Âlgeye karakterini kazand─▒rm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Kura, Terek, Aras gibi uzun ve rejimi d├╝zensiz ─▒rmaklar─▒ vard─▒r. A┼ča─č─▒da KafkasyaÔÇÖn─▒n co─črafi haritas─▒n─▒ g├Ârmektesiniz.

Harita2
KafkasyaÔÇÖn─▒n Co─črafi Haritas─▒. Kaynak: Google Earth

4-KafkasyaÔÇÖn─▒n T├╝rkiye i├žin ├Ânemi nedir?

Kafkasya ile ├╝lkemiz birbirine kom┼ču iki co─črafya olup ├╝lkemizde Kafkas k├Âkenli bir├žok etnik unsur ya┼čamakta ve n├╝fusumuzun hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir k─▒sm─▒ bu insanlardan olu┼čmaktad─▒r. Ayr─▒ca tarihsel ba─člar─▒m─▒z ├žok kuvvetlidir. Ge├žmi┼čte Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču gibi pek ├žok T├╝rk devleti KafkasyaÔÇÖya h├ókim olmu┼č hatta KafkasyaÔÇÖda pek ├žok T├╝rk devleti kurulmu┼čtur.┬á Kurtulu┼č Sava┼č─▒m─▒z─▒n pek ├žok Kafkas k├Âkenli kahraman─▒ vard─▒r. Rauf Orbay, ├çerkes Ethem vb.

KafkasyaÔÇÖn─▒n istikrar─▒ i├žin T├╝rkiye vazge├žilemez bir akt├Ârd├╝r. Ayn─▒ ┼čekilde T├╝rkiyeÔÇÖnin istikrar─▒ i├žin de Kafkasya vazge├žilemezdir.

5-KafkasyaÔÇÖda hangi halklar ya┼čamaktad─▒r?

KafkasyaÔÇÖn─▒n ├žok etnisiteli oldu─čunu belirtmi┼čtik. Bu etnik karma┼čan─▒n i├žinde halklar─▒n pek ├žo─ču kimliklerini korumu┼č iken ortak bir Kafkas k├╝lt├╝r├╝ de olu┼čturmu┼člard─▒r. Ortak k├╝lt├╝r ba─člam─▒nda k─▒yafetler, m├╝zikler, yemekler birbirlerine ├žok benzemektedir. Bu k├╝lt├╝rde en fazla ├çerkesler, ├çe├ženler, Avarlar, Kara├žaylar, Osetler, Kumuklar, Terekemeler, Azerbaycan T├╝rkleri, G├╝rc├╝ler ve Ermeniler bilinmektedir.

Avar, Kara├žay,Kumuk ve Terekemeler ve Azerbaycanl─▒lar T├╝rk halklar─▒d─▒r. ├çerkesler, ├çe├ženler, Lezgiler ve Osetler KafkasyaÔÇÖn─▒n kuzeyinde yerli halklardand─▒r. G├╝rc├╝ler ve Ermeniler de KafkasyaÔÇÖn─▒n eski halklar─▒ndan olup ba┼čl─▒ ba┼č─▒na ayr─▒ milletlerdir.

6-Kafkasyal─▒lar neden ÔÇťDa─čl─▒ÔÇŁ diye tabir edilir?

Kafkas s─▒rada─člar─▒ b├Âlgenin kaderini ├žizmi┼čtir. Ruslar da KafkasyaÔÇÖy─▒ i┼čgal ettiklerinde burda ya┼čayan halklara ayr─▒m g├Âzetmeksizin ÔÇťda─čl─▒ÔÇŁ demi┼čtir. Ruslar─▒n g├Âz├╝yle da─čl─▒ demek barbar, inat├ž─▒, ├žak─▒r(renkli)┬á g├Âzl├╝, hastal─▒klara ve zor ko┼čullara dayan─▒kl─▒ Kafkas insan─▒ demektir.

7-Çerkesler kimlerdir?

├çerkesleri anlatmadan Kafkasya anlat─▒lamaz. ├çerkesler anla┼č─▒lmadan Kafkasya anla┼č─▒lamaz. Neden? ├ç├╝nk├╝ Kafkas s─▒rada─člar─▒ b├Âlgeye co─črafi ├Âzelliklerini kazand─▒rm─▒┼č ise KafkasyaÔÇÖn─▒n sosyolojik karakterini de ├çerkesler kazand─▒rm─▒┼čt─▒r. Bunun sebebi ise ├çerkeslerin KafkasyaÔÇÖn─▒n en eski ve en te┼čkilatl─▒ halklar─▒ndan olmas─▒d─▒r. Khabze ad─▒n─▒ verdikleri gelenek g├Ârenek sistemleri onlar─▒ birbirine ba─člam─▒┼č k├╝lt├╝rlerini bask─▒n nitelikli bir k├╝lt├╝re d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r. ├ľyle ki giydikleri ├çerkeska ad─▒n─▒ verdikleri k─▒yafet t├╝m Kafkas halklar─▒n─▒n ortak k─▒yafeti, m├╝zikleri ve danslar─▒ t├╝m Kafkas halklar─▒n─▒n ortak m├╝zi─či olmu┼čtur. Kafkasya denince akla ├çerkesler gelmekte, Kafkas s├╝rg├╝n├╝ denilince AnadoluÔÇÖya g├Â├ž edenlerin bir├žok farkl─▒ etnik unsurdan olu┼čmas─▒na ra─čmen hepsinin ├çerkes oldu─ču san─▒lmaktad─▒r.

8-KafkasyaÔÇÖda Hangi Dil(ler) Konu┼čulmaktad─▒r?

KafkasyaÔÇÖda konu┼čulan o kadar ├žok dil vard─▒r ki b├Âlgenin en belirgin ├Âzelli─či ├žok dilli olmas─▒d─▒r. Bunun sebebi ise yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z bir├žok etnik unsurdan kaynaklanmaktad─▒r. Araplar Orta ├ça─č’da, Cebel├╝’l-Elsina ěž┘äě│┘ćěę ěž┘ä ěČěĘ┘ä “Dillerin Da─č─▒” diye adland─▒r─▒rlard─▒. KafkasyaÔÇÖn─▒n tarihsel bire┼čimi g├Âz ├Ân├╝ne al─▒narak Kafkasya dillerini iki s─▒n─▒fa ay─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r: Yerli Kafkas Dilleri, d─▒┼čar─▒dan gelen diller.

A- Yerli Kafkas Dilleri:

1- G├╝ney Kafkas Dilleri (Kartvel, ─░ber)

ÔÇô G├╝rc├╝ce

ÔÇô Zan Grubu (Mingrelce, Lazca)

ÔÇô Svanca

2- Kuzey Kafkas Dilleri

a- Kuzeybat─▒ Kafkas Dilleri

ÔÇô Abnaz ya da Abazaca

ÔÇô ├çerkes├že ya da Ad─▒gece (Kabardey, Besleney, ┼×aps─▒─č─▒, Kemguy, Bjedu─čÔÇŽ ┼čiveleri)

ÔÇô Ub─▒hca (Abaza ve Ad─▒ge dilleri ile ortakl─▒─č─▒ var)

b- Kuzeydo─ču Kafkas Dilleri (Hazar dal─▒, ├çe├žen, Da─č─▒stan-Nah)

ÔÇô Vaynah grubu (├çe├žence, ─░ngu┼čca, Batsca)

ÔÇô Avar, Andi, Dido grubu

ÔÇô Avarca

ÔÇô Andi grubu (As─▒l Andi, Botlik, Godoberi, Karata, Bagulal, Tindi, ├çamalal ve Akva─č)

ÔÇô Dide (Tsuntal) grubu (As─▒l dide, K─▒var┼či, Kapu├ža, Hunzal)

ÔÇô Ar├ži├že

ÔÇô Lak-Dargi grubu

ÔÇô Lak├ža

ÔÇô As─▒l Dargice, Kaytak├ža, Kuba┼čice

ÔÇô Samur grubu

ÔÇô Lezgice

ÔÇô Agulca

ÔÇô Rutulca

ÔÇô Tsakurca

ÔÇô Tabasaranca

ÔÇô Buduk├ža

ÔÇô Dizek├že

ÔÇô Kinalguk├ža

ÔÇô Udice

B- D─▒┼čardan KafkasyaÔÇÖya Gelen Diller:

Bu dilleri ├╝├ž k├╝mede toplamak m├╝mk├╝nd├╝r:

1- Hint-Avrupa Dilleri:

1- Ermenice

2- ─░ran Dili

ÔÇô Kuzeydo─ču ─░ran: Oset├že

ÔÇô Bat─▒ ─░ran:

ÔÇô Kuzeybat─▒ ─░ran: Tali┼č├že, K├╝rt├že

ÔÇô G├╝neybat─▒ ─░ran: Tat├ža

2- Altay Dilleri:

1- T├╝rk├že:

ÔÇô O─čuz grubu:

ÔÇô Bat─▒ O─čuz: Azerice, Karapapak├ža

ÔÇô Do─ču O─čuz: T├╝rkmence

ÔÇô K─▒p├žak Grubu: Kumuk├ža, Nogayca, Kara├žay-Balkarca

3- Semitik Diller: Asurca (Bat─▒ Semitik Arami grubundan)[1]

9-KafkasyaÔÇÖda konu┼čulan dillerin alfabeleri nas─▒ld─▒r?

Kuzey KafkasyaÔÇÖda konu┼čulan dillerde Kril alfabesi kullan─▒l─▒rken; G├╝ney KafkasyaÔÇÖda Ermenilerin ve G├╝rc├╝lerin kendi alfabeleri vard─▒r. Azerbaycan ise Latin alfabesi kullan─▒r.

10-├ťlkemize Kafkas k├Âkenli halklar ne zaman hangi sebeplerle g├Â├žm├╝┼čt├╝r?

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču, KafkasyaÔÇÖya Yavuz Sultan SelimÔÇÖin ┼čehzadeli─či zaman─▒nda G├╝rcistan civarlar─▒na ├že┼čitli ak─▒nlar yapm─▒┼čt─▒r. Bu ak─▒nlar─▒n amac─▒ fetih olmasa da asayi┼čin sa─članmas─▒ ganimet elde edilmesi ama├žlanm─▒┼čt─▒r. Yavuz Sultan SelimÔÇÖin padi┼čahl─▒k d├Âneminde ise ├çald─▒ran zaferi ile g├╝n├╝m├╝z Azerbaycan topraklar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ ele ge├žirilmi┼čtir. Daha sonra III. Murad zaman─▒nda KafkasyaÔÇÖn─▒n fethi tamamlanm─▒┼č olup bu fetih ├ľzdemiro─člu Osman Pa┼ča taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. ├ľzdemiro─člu Osman Pa┼čaÔÇÖn─▒n kendisi de Kafkas k├Âkenli olup Da─č─▒stanÔÇÖl─▒d─▒r. Fetihten sonra ├╝lkemize Kafkas halklar─▒ gelmi┼č olmas─▒na kar┼č─▒n as─▒l b├╝y├╝k kitleler halinde g├Â├ž 19. y├╝zy─▒lda ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Bu g├Â├ž├╝n as─▒l sebebini Kafkas halklar─▒n─▒n Ruslara kar┼č─▒ m├╝cadelesinde ald─▒klar─▒ yenilgi olu┼čturmaktad─▒r.

11-Kafkasya-Rusya m├╝cadelesi ne zaman ba┼člam─▒┼čt─▒r?

Kafkasya, ba┼čta da belirtti─čimiz gibi bir ge├ži┼č b├Âlgesidir. Do─čudan bat─▒ya g├Â├žen ya da fetih veya istila amac─▒yla gelen topluluklar─▒n ge├žti─či bir b├Âlgeden bahsediyoruz. Ayn─▒ zamanda ticaret yollar─▒n─▒n da ge├žti─či bir b├Âlgedir Kafkasya. Dolay─▒s─▒yla her ne ama├žla olursa olsun gelen herkesin ge├žti─či bir b├Âlgede istikrar─▒n sa─članmas─▒ ├žok zordur. Ayr─▒ca etnik anlamda ├že┼čitlili─čin ├žok olmas─▒ istila amac─▒n─▒ ta┼č─▒yanlar─▒n ekme─čine ya─č s├╝rmektedir. ─░┼čte Ruslar da siyasi birliklerini tamamlay─▒p kendilerini T├╝rk (onlara g├Âre Tatar) boyunduru─čundan kurtard─▒ktan sonra emperyalist ama├žla geni┼člemeye ba┼člam─▒┼člard─▒r ve bu noktadan sonra Kafkasya i┼čgalini ba┼člatm─▒┼čt─▒r diyebiliriz. Dikkat ederseniz tek bir halk─▒n ad─▒n─▒ zikretmekten ziyade Kafkas-Rus m├╝cadelesi diyoruz. ├ç├╝nk├╝ b├Âlgedeki halklar─▒n ├žo─čunlu─ču Ruslardan ayn─▒ ┼čekilde zul├╝m g├Ârm├╝┼čt├╝r ve m├╝cadele halklar─▒n topyek├╝n m├╝cadelesi ┼čeklinde olmu┼čtur. Tek bir sava┼č yerine s├╝regelen bir m├╝cadeleden bahsediyoruz. Rusya, 1556 y─▒l─▒nda Astrahan Hanl─▒─č─▒n─▒ ele ge├žirmesiyle KafkasyaÔÇÖdaki i┼čgal s├╝recini ba┼člatm─▒┼č oldu. Bu tarihten itibaren m├╝cadele ba┼člam─▒┼č baz─▒ d├Ânemlerde ┼čiddeti artm─▒┼č baz─▒ d├Ânemlerde azalm─▒┼čt─▒r. G├╝n├╝m├╝ze kadar gelen bir m├╝cadelenin belki de en ├žok bilinen k─▒sm─▒ ┼×eyh ┼×amil d├Ânemi (19.yy) olup AnadoluÔÇÖya kitleler halinde g├Â├ž ┼×eyh ┼×amilÔÇÖin yenilgisi sonucunda ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

12-┼×eyh ┼×amil kimdir?

┼×eyh ┼×amil bir Avar T├╝rkÔÇÖ├╝ olup asker ya da diplomat olarak de─čil, bir din alimi olarak yeti┼čtirilmi┼čtir. Nak┼čibendi tarikat─▒n─▒n Halidiyye koluna mensuptur. Rus i┼čgaline kar┼č─▒ m├╝cadele eden en etkili imamlardand─▒r.

13-┼×eyh ┼×amilÔÇÖin m├╝cadelesinde kulland─▒─č─▒ metot neydi?

┼×amilÔÇÖin S├╝nni ─░slam/Nak┼čibendi tarikat─▒n─▒n esaslar─▒ ├╝zerine kurdu─ču sisteme m├╝ridizm diyoruz. Bununla birlikte Ruslarla silahl─▒ m├╝cadelesine gazavat (gazalar/kutsal sava┼člar) ┬ádiyoruz. Onun sisteminden baz─▒ esaslar─▒ esaslar ┼čunlard─▒r:┬á ─░├žki kesinlikle yasak. ├çocuklara Rus├ža isimler verilmeyecek. Hastalar Rus doktorlara tedavi ettirilmeyecek. Bu gibi esaslara bakacak olursan─▒z ┼×amilÔÇÖin bir kimlik olu┼čturma ├žabas─▒ i├žinde oldu─čunu g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Bu kimli─či de S├╝nni ─░slam ├žat─▒s─▒ alt─▒nda olu┼čturma gayretindedir. Sebebi ise gayet a├ž─▒k. KafkasyaÔÇÖn─▒n ├žok dilli, ├žok dinli, ├žok k├╝lt├╝rl├╝ yap─▒s─▒ b├Âl├╝nmeye ve Ruslar elinde oyuncak olmaya ├žok m├╝saittir. ┼×amil buna engel olmak istemektedir. ┼×amilÔÇÖin di─čerlerinden farkl─▒ olarak izledi─či yol ise KafkasyaÔÇÖy─▒ devletle┼čtirme ├žabas─▒d─▒r. Bir yarg─▒ sistemi olu┼čturmu┼č, devlet hazinesi kurmu┼č, yerel beylerin bir├žo─čunu idam ettirerek tek bir otoritenin olu┼čmas─▒n─▒ sa─člamaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca o zamana kadar Kafkas sava┼č├ž─▒lar t├╝fekli s├╝variler halinde d├╝┼čmana pusu kurup y─▒pratma sava┼člar─▒ yaparken ┼×amil Ruslar─▒n a─č─▒r silahl─▒ ordusuna kar┼č─▒ hafif s├╝varilerle m├╝cadele edilemeyece─čini anlam─▒┼č bir top d├Âk├╝mhanesi kurmu┼čtur. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čundan destek istemi┼čtir. O s─▒rada K─▒r─▒m harbinde olan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču hem maddi hem de askeri anlamda zay─▒flam─▒┼č oldu─čundan yard─▒m da edememi┼čtir. ┼×amilÔÇÖin metodu her ne kadar Rus ordusunu y─▒pratsa da yenilmesi kesindir ve ak─▒beti yenilgi olmu┼čtur. Bunun sebebi ise n├╝fus azl─▒─č─▒ (dolay─▒s─▒yla asker say─▒s─▒ndaki azl─▒k); Rus ordusunun a─č─▒r silahlar─▒, Kafkas halklar─▒n─▒n b├Âl├╝nm├╝┼čl├╝─č├╝ ve maddi yetersizliklerdir. Her ne olursa olsun din adam─▒ olarak yeti┼čtirilen gen├ž bir insan─▒n yurduna d├Ânerek bu m├╝cadeleye girmesi ve liderlik ederek g├╝n├╝m├╝ze kadar ad─▒n─▒ ya┼čatmas─▒ sayg─▒ duyulacak bir durumdur.

[1] Kaynak: http://www.dusunuyorumdergisi.com/kafkas-halklari-ve-dilleri/

Mesut YILMAZ

Mesut Y─▒lmaz, Eski┼čehirÔÇÖde 1988 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Kafkasya k├Âkenlidir. Uluda─č ├ťniversitesi M├╝hendislik Mimarl─▒k Fak├╝ltesi Tekstil M├╝hendisli─či mezunudur. Bursa'da ├Âzel sekt├Ârde y├Âneticilik yapmaktad─▒r. Tarih, edebiyat ve politikayla ilgilenmektedir. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Mesut Y─▒lmaz
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022