Quantcast
Kalfatl─▒ – Kalafatl─▒ ve K├╝lt├╝rel Kimli─či – Belgesel Tarih

Dr. Ya┼čar KALAFAT
Dr. Ya┼čar  KALAFAT
Kalfatl─▒ – Kalafatl─▒ ve K├╝lt├╝rel Kimli─či
  • 11 Mart 2024 Pazartesi
  • +
  • -
  • Dr. Ya┼čar KALAFAT /

Loading

Ya┼čar Kalafat[1] Nurdan Yolda┼č[2]

Kalfatl─▒/Kalafatl─▒ K├Ây├╝ ├çubukÔÇÖa 20 kilometre ve AnkaraÔÇÖya 62 kilometre mesafede ┼čirin bir da─č k├Ây├╝d├╝r. Alevi inan├žl─▒ M├╝sl├╝man T├╝rkmen halktan olu┼čan n├╝fusu 2011 y─▒l─▒ sonu├žlar─▒na g├Âre 1.294 ki┼či olarak tespit edilmi┼čtir.

Resim I: Da─čkalfat K├Ây├╝

Halk─▒ k─▒┼č─▒n ├çubuk ve AnkaraÔÇÖya ├žekilmekte, k├Ây halk─▒ 5 haneye kadar inebilmektedir. K├Âyde ├Âzellikle k─▒┼č aylar─▒nda az say─▒da hanede ya┼čam s├╝rd├╝r├╝lmektedir. Halk ge├žimini ├žo─čunlukla hayvanc─▒l─▒k ve nakliyecilikle sa─člamaktad─▒r. K├Âyde meyvecilik ve bah├žecilik de yap─▒lmaktad─▒r. Ge├žmi┼čte ├žok ├╝nl├╝ bir ├╝z├╝m t├╝r├╝ yeti┼čtirildi─či ancak soyunun kurudu─ču bilinmektedir. G├╝n├╝m├╝zde ise vi┼čne, armut, ceviz yeti┼čtirilmektedir. Da─čkalfat K├Ây├╝ ge├žmi┼čte dere yata─č─▒nda iken zaman i├žerisinde ├žok daha korunakl─▒ alanlara ta┼č─▒nm─▒┼č ve ├žok g├╝zel bir plana oturtulmu┼čtur. K├Ây├╝n web sitesi ve sosyal medya sayfas─▒ da mevcuttur.

├çubukÔÇÖun kuzeyinde K├Âselik K├Ây├╝ ve Aydos Da─č─▒, bat─▒s─▒nda Yukar─▒ ├çavundur, g├╝neyinde Susuz (eski ad─▒ Yenik├Ây), do─čusunda Dalyasan K├Ây├╝ ve Sar─▒su K├Ây├╝ bulunmaktad─▒r. K├Ây├╝n kurulu┼č tarihinin, kesin olmamakla birlikte, 1517-1530 y─▒llar─▒ aras─▒nda oldu─ču bilinmektedir. ─░lk yerle┼čim olarak kullan─▒lan k├Âyde yap─▒larda karata┼č ve kerpi├ž malzemeden binalar yap─▒l─▒rken yeni yerle┼čim alan─▒nda modern malzemeler kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Eski k├Âyde yerle┼čim dere yata─č─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ndan toprak kaymalar─▒n─▒n s─▒k ya┼čand─▒─č─▒ bilinmektedir. Eski k├Âyde elektri─čin ve suyun olmamas─▒, yerle┼čim alan─▒n─▒n yeniden yap─▒land─▒r─▒lmas─▒ ihtiyac─▒n─▒ do─čurmu┼čtur.

Resim II: K├Ây├╝n Yerle┼čim Alanlar─▒

Halk─▒n─▒n t├╝m├╝ Alevi inan├žl─▒ M├╝sl├╝man kesimden olan k├Âyde ge├žmi┼čte k─▒zlar, biraz da sosyal ┼čartlar gere─či erken evlenirlermi┼č. G├╝n├╝m├╝zde ise k─▒zlar, ya┼č─▒ b├╝y├╝k de olsa evlenmek istememektedir. K├Âyde kad─▒nlar─▒n cemlere hatta deme kat─▒ld─▒klar─▒ bilinmektedir. Bu k├Âyde ya─čmur duas─▒na kad─▒nlar da kat─▒l─▒r, t├╝rbe gibi kutsal mekanlar─▒ kad─▒nlar da ziyaret edebilir.[3] K├Âyde okul olmas─▒na ra─čmen ├Â─čretmen bulunmamaktad─▒r. Say─▒s─▒ az oldu─ču i├žin ├Â─črenciler ta┼č─▒ma y├Ântemi ile ba┼čka k├Ây├╝n okuluna gitmektedir. K├Ây├╝n eski Cemevi, ┼čimdilerde k├╝lt├╝r binas─▒ olarak d├╝zenlenmi┼č, yeni yap─▒lan cemevine ge├ži┼č i┼člemleri s├╝rd├╝r├╝lmektedir.

Resim III: Ya┼čar Kalafat, Ara┼čt─▒rmac─▒ Yazar Alper ├ça─člayan

Cibali evlatlar─▒ndan Seyid S├╝leyman, hak a┼č─▒─č─▒d─▒r. Deyi┼č ve mersiyeleri vard─▒r. H├╝seyin ├ça─člayan da k├Âyde ozan olarak ├žal─▒p s├Âylemektedir.

├çubuk Dernekler Federasyonu kapsam─▒nda 5-6 tane Alevi Mahallesi bulunurken bunlar─▒n d─▒┼č─▒ndakiler S├╝nni inan├žl─▒ halk─▒n dernekleridir. K├Ây├╝n ayd─▒nlar─▒ndan ├╝st d├╝zey memuriyet emeklisi Alper ├ça─člayan ayn─▒ zamanda ara┼čt─▒rmac─▒ yazard─▒r. Bizlere Alevi Terim ve Deyimleri S├Âzl├╝─č├╝ (Ankara 2014), A┼č─▒klar Dizisi ─░ki ├ça─člayanÔÇÖdan Nefesler (─░stanbul, A─čustos 2022), Alev├« Erk├ón Dizisi (KurÔÇÖan ve Ehli Beyt Kaynakl─▒) Alev├« Yolunda Erk├ón ├çubuk Y├Âresi ├ľrne─či (─░stanbul 2017), A┼č─▒klar Dizisi Cib├óli Sultan Evlatlar─▒ndan Seyy├«d S├╝leyman (─░stanbul 2018 D├Ârt Kap─▒ Yay─▒nlar─▒) isimli eserlerini arma─čan ettiler.

Resim IV: Ya┼čar Kalafat ve Nurdan Yolda┼č alan ara┼čt─▒rmas─▒ i├žin Kalfatl─▒ K├Ây├╝nde

 

Basmak ve Bas─▒lmak

Basmak ve bas─▒lmak, T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne sahip halk─▒n inan├žlar─▒nda mitolojik i├žerikli bir k├╝lt olu┼čturmu┼čtur. Buna g├Âre k─▒rkl─▒ anneler k─▒rk d├Ânemlerinde bir araya gelmezler, getirilmezler. ÔÇťK─▒rkl─▒ annelerden birisi di─čerini basabilir inanc─▒ÔÇŁ vard─▒r. Keza k─▒rkl─▒ bebeklerin de bir araya getirilmelerinden sak─▒n─▒l─▒r. ÔÇťErkek k─▒rkl─▒ ├žocu─čun k─▒rkl─▒ k─▒z ├žocu─ču basaca─č─▒ inanc─▒ÔÇŁ vard─▒r. ÔÇťBas─▒lan ├žocuk geli┼čemez, hastalan─▒r ve ├Âl├╝rÔÇŁ ┼čeklinde bir inan├ž hakimdir. Keza k─▒rkl─▒ anne de k─▒rkl─▒ anne taraf─▒ndan bas─▒l─▒r. Korunmak i├žin k─▒rkl─▒ kad─▒nlar, ├╝zerlerinde i─čne t├╝r├╝ ┼čeyler bulundururlar. ─░─čne bulundurman─▒n al kar─▒s─▒na kar┼č─▒ da koruyucu ├Âzelli─če sahip oldu─čuna inan─▒l─▒r. Keza esir al─▒nan al kar─▒s─▒n─▒n, esirli─činin devam edebilmesi i├žin de yakas─▒na i─čne tak─▒l─▒r ve h├╝rriyetine kavu┼čabilmesi i├žin yakas─▒ndaki i─čnenin ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gerekti─čine inan─▒l─▒r.

Basma-bas─▒lma inanc─▒n─▒n insanlar alemi, hayvanlar alemi, bitkiler alemi ve cans─▒z bilinen varl─▒klar aras─▒nda ya┼čad─▒─č─▒ inanc─▒ vard─▒r. Baz─▒ ├Ârneklemeler yapmak gerekirse k─▒rkl─▒ ya da k─▒rk─▒ ├ž─▒kmam─▒┼č anne ve bebe─činin yan─▒na taze et getirilmez. Zira o hayvan─▒n k─▒rk─▒n─▒n anne ve bebe─či basabilece─čine inan─▒l─▒r. Nitekim mezbaha veya kasaptan hen├╝z gelmi┼č kimsenin de k─▒rkl─▒ anne ve bebe─činin odas─▒na girmesinden sak─▒n─▒l─▒r. Zaruret varsa k─▒rkl─▒ anne bebe─či ile evin ├╝st odas─▒na ├ž─▒kar─▒l─▒r ve yukar─▒ya kald─▒r─▒l─▒r.

Ayn─▒ inanc─▒n bir tezah├╝r├╝ de nebatat i├žin yap─▒l─▒r. K─▒rkl─▒ anne ve bebe─čin odas─▒na taze sebze ve meyve ile girilmez. Hen├╝z buza─č─▒lam─▒┼č hayvan─▒n bulundu─ču ah─▒rdan ├ž─▒k─▒p k─▒rkl─▒ anne ve bebe─čin bulundu─ču odaya da girmekten sak─▒n─▒l─▒r.

Bak─▒r bast─▒ inan├ž tespiti ile cans─▒z bilinenlerin de basabilece─či inanc─▒ ├Ârneklenmi┼č olmaktad─▒r. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda ay─▒n da k─▒rkl─▒ bebekleri basabilece─či tespiti yap─▒lm─▒┼č ay basmas─▒ndan korunmak ve kurtulmak i├žin de baz─▒ uygulamalar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ bilinmektedir.[4] Ay taraf─▒ndan bas─▒lm─▒┼č ├žocu─čun ay bast─▒ oldu─ču inanc─▒ vard─▒r. Aybast─▒ olan ├žocuk hastalanm─▒┼čt─▒r, mama yiyemez, s├╝rekli a─člar ayl─▒k a┼č─▒ uygulamas─▒ yap─▒lmaz ise tedavi olamayaca─č─▒na ve tedavi olamayan ├žocu─čun ay basmas─▒ sonucu ├Âlece─čine inan─▒l─▒r. Aybast─▒ olmamas─▒ i├žin k─▒rkl─▒ bebe─če ayl─▒k g├╝m├╝┼č ay kestirilip omzuna tak─▒l─▒r.

Basmak-bas─▒lmak da di─čer basma-bas─▒lma t├╝rlerinde oldu─ču gibi k─▒rk formel say─▒s─▒ ile ba─člant─▒l─▒d─▒r. Do─čumun, evlili─čin ve ├Âl├╝m├╝n k─▒rklar─▒ yap─▒l─▒r. Do─čumun, evlili─čin ve ├Âl├╝m├╝n k─▒rklar─▒n─▒n kar─▒┼čmamas─▒na, k─▒rk basmas─▒na u─čramamalar─▒na ├Âzen g├Âsterilir. K─▒rkl─▒ bebek ve k─▒rkl─▒ annesinin cenaze ile kar┼č─▒la┼čmas─▒ istenilmez. K─▒rk─▒ ├ž─▒kmam─▒┼č ├Âl├╝n├╝n, bebe─či ve anneyi basabilece─či gibi gelini de evlenme k─▒rk─▒nda basabilir. Bu nedenle k─▒rklar─▒n kar─▒┼čmamas─▒ i├žin ├Âzen g├Âsterilir. S├Âzl├╝ anlat─▒larda geni┼č yer tutan d├╝─č├╝n merasimlerinin k─▒rk g├╝n k─▒rk gece yap─▒lmas─▒ndaki k─▒rk, kanaatimizce bir kod olu┼čturmu┼čtur.

K─▒rk formel say─▒s─▒ bize g├Âre bir aklanmak, aklanabilmek periyodudur. Bu periyodun hem maddi ve hem de manevi boyutlar─▒ vard─▒r. Erzincan B├Âlgesi Alevi inan├žl─▒ M├╝sl├╝man kesimde s├╝nnetin de k─▒rk─▒ yap─▒l─▒r. S├╝nnetli ├žocuklar da k─▒rklan─▒rlar. S├╝nnetli ├žocuklar─▒n k─▒rklanma s├╝releri ├žok kere ├╝├ž veya dokuz g├╝n olarak bilinir. Onun i├žin s├╝nnet banyosu, s├╝nnetin ├╝├ž├╝nc├╝ g├╝n├╝nde yap─▒l─▒r ve ona da k─▒rklama denir.[5]

Maddi ve manevi aklanma-paklanmada k─▒rk formal say─▒s─▒ bir kodlamad─▒r. Bismil olmayan hayvan─▒n dokundu─ču kap ka├žak da k─▒rklan─▒r. Bunlar da k─▒rklan─▒rken ├žo─čunlukla ├╝├ž defa sudan ge├žirilir.

K─▒rk─▒ d├Âk├╝lmek ├╝zere k─▒rk banyosu yapt─▒r─▒lan bebe─čin banyo duas─▒nda ve bebe─čin k─▒rk─▒ kar─▒┼čmamas─▒ i├žin yap─▒lan duada say─▒lan varl─▒klar─▒n aras─▒nda da─člar, ta┼člar da vard─▒r. Bebe─čin k─▒rk suyuna k─▒rk minik ta┼č at─▒ld─▒─č─▒ veya alt─▒n y├╝z├╝k gibi madenlerin de ge├žici olarak konuldu─ču bilinmektedir.

Bak─▒r bast─▒ hastal─▒─č─▒ ve bak─▒r bast─▒ tedavisi tespiti bu bak─▒mdan inan├ž sistemati─činin ├ž├Âz├╝mlenmesi itibariyle ├Ânem arz etmektedir. Kanaatimizce nebatat, hayvanat ve insanatta oldu─ču gibi cemadat i├žin de k─▒rklamaya ├Ârnek te┼čkil eder.

Kalfat ─░smi Nereden Geliyor

K├Ây├╝n 5 km kadar yak─▒n─▒nda anadili K├╝rt├že olan T├╝rklerÔÇÖin de bir yerle┼čim yeri olu┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒ bilinmektedir. Kalfatl─▒ K├Ây├╝ ayd─▒nlar─▒n─▒n ifadesine g├Âre yeni kom┼čular─▒ a┼čiret hayat─▒ ya┼čamakta, h─▒zl─▒ ├žo─čalmakta, meseleleri kar┼č─▒s─▒nda hemen birlik olmakta, zaman zaman ├ževreye kar┼č─▒ sald─▒rgan olabilmektedir.

K├Ây├╝n Kalfatl─▒ isminin nereden geldi─či ve anlam─▒n─▒n ne oldu─ču bilinmemektedir. Ge├žmi┼čte burada ne M├╝sl├╝man ne de Ermeni olan bir toplumun ya┼čad─▒─č─▒, halk─▒n k├Âyden toplu halde ve ani bir ┼čekilde g├Â├ž ettikleri, ayn─▒ zamanda nereye gittiklerinin bilinmedi─či ifade edilmektedir. Kanaatimize g├Âre bunlar Kuman T├╝rklerinin bakiyelerindendiler ve ani g├Â├žleri de YunanistanÔÇÖa m├╝badele m├╝nasebeti ile olmu┼čtur. Buradaki Kalfatl─▒ olan halk da Kalafatlard─▒. Zira Bir Kuman/K─▒p├žak toplumu olan Kalafatlar[6] T├╝rkiyeÔÇÖnin Karadeniz b├Âlge ┼čeridine yay─▒lmakla kalmam─▒┼č, AnkaraÔÇÖn─▒n kuzey b├Âlgesi ├çorum, ├çank─▒r─▒ gibi ┼čehirlerde de yurt tutmu┼člard─▒r.[7]

Kalfatl─▒/Kalafatl─▒ k├Ây mezarl─▒─č─▒nda mahiyeti hen├╝z anla┼č─▒lamayan mezar ta┼člar─▒ vard─▒r. Bunlar─▒n incelenmesi ile Kalfatl─▒ K├Ây├╝ÔÇÖn├╝n ani bir g├Â├žle giden halk─▒n─▒n varsa Kuman/K─▒pcak ba─člant─▒s─▒ k─▒smen ├ž├Âz├╝mlenebilecektir.

Kalafat kelimesinin isim, s─▒fat ve fiil olarak anlamlar─▒ ├╝zerinde durulmu┼čtur. Bunlara k─▒saca yer verdikten sonra bizim tespitimiz ├╝zerinde de duraca─č─▒z. Bu nokta k├Ây├╝n bu ismi al─▒┼č d├Ânemi ve sonraki geli┼čmelerinden hareketle etnik kimli─čine dair de bilgi verebilir diye d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Kalafat─▒ kelimesinin yerel T├╝rk├žeÔÇÖdeki anlam─▒: ─░ri yar─▒, g├Âsteri┼čli, gezilecek g├Âr├╝lecek bir yer.

Zonguldak kenti, ├çaycuma il├žesi, Merkez buca─č─▒na ba─čl─▒ bir yerle┼čim yeri.

Kalafa: B├╝y├╝k han, b├╝y├╝k ev, y─▒k─▒k d├Âk├╝k, y─▒k─▒nt─▒.

Kalafat: Geminin kaplama tahtalar─▒ aras─▒n─▒ ├╝st├╝p├╝ ile doldurup ziftleyerek su ge├žirmez duruma getirme i┼či.

A┼ča─č─▒s─▒ dar, yukar─▒s─▒ geni┼č bir t├╝r yeni├žeri ba┼čl─▒─č─▒.

Onarma, tamir etme.

Osmanl─▒ Devleti’nde vezir veya y├╝ksek mevkide devlet adamlar─▒n─▒n giydikleri bir ba┼čl─▒k

G├Âsterme i┼či.

Ba┼čkalar─▒n─▒ aldatmak, ┼ča┼č─▒rtmak, korkutmak veya kendini be─čendirmek i├žin birinin yapt─▒─č─▒ yapay davran─▒┼č, ├žal─▒m, al─▒m, kurum.

G├Ârkem, g├Âze ├žarp─▒c─▒ nitelik, g├Âz al─▒c─▒l─▒k.

K─▒l─▒├ž oyunu ├Â─čretmenince g├Âsteri┼č eyleminin yap─▒lmas─▒ i├žin verilen komut.

Bir ba─č ile tutturulmu┼č olan.

Ger├žekle┼čmesi bir ┼čart─▒ gerektiren, vabeste.

Kapat─▒lm─▒┼č olan, kapal─▒.

Halk inan─▒┼č─▒na g├Âre, b├╝y├╝ etkisiyle cinsel g├╝├žten yoksun edilmi┼č (erkek).

Bir kimseye, bir d├╝┼č├╝nceye, bir hat─▒raya sayg─▒, a┼čk vb. duygularla ba─članan, sad─▒k, tutkun.

Bir kurulu┼čun yetkisi alt─▒nda bulunan, s─▒n─▒rlanm─▒┼č, s─▒n─▒rl─▒.

Toplum h├ólinde bir k├╝lt├╝r ├ževresinde ya┼čayan, d├╝┼č├╝nme ve konu┼čma yetene─či olan, evreni b├╝t├╝n olarak kavrayabilen, bulgular─▒ sonucunda de─či┼čtirebilen ve bi├žimlendirebilen canl─▒.

Huy ve ahlak y├Ân├╝nden ├╝st├╝n nitelikli (kimse).

├édemo─člu, ├ódem evlad─▒.

Evlek. Yara ya da ├ž─▒ban yang─▒s─▒.

Bir kab─▒n, borunun i├žindeki tortu, pas.

Tarla i├žindeki her bir b├Âl├╝m (Erzincan Merkez). [8]

Biz kalafat kelimesinin anlamlar─▒ndan ÔÇťgemilerin tahta aksamlar─▒ ile ilgili onar─▒m─▒na verilen anlamÔÇŁ─▒ndan yola ├ž─▒k─▒yoruz. Zira bu tespit geni┼č bir co─črafyada farkl─▒ ├Ârneklerle teyit edilebilmektedir. K─▒saca de─činmek gerekir ise; Artvin b├Âlgesinde yazl─▒k evlerin, mevsimlik tabiat tahribat─▒ndan korumak i├žin pu┼čta ile kapat─▒lmas─▒na kalafatlamak denilmektedir. Do─ču KaradenizÔÇÖde tomruklar─▒n bi├žilmek i├žin tezg├óha konulmas─▒na kalafatlama ya da kalafata al─▒nma denildi─či gibi bi├žilecek tomruklar─▒n kancalarla sabitlenmesine de kalafatlama denilmektedir. K─▒br─▒sÔÇÖta bah├že ├žitlerinin ├žal─▒ ├ž─▒rp─▒ ile mevsimlik onar─▒lmas─▒na da kalafatlama denilmektedir. B├Âylece b├╝y├╝k ├žapl─▒ tamamen yeniden in┼ča etme ├Âzelli─či g├Âstermeyen tahta ah┼čap i┼č├žili─či ├Âzeli─či i├žeren i┼člerde kalafat, kalafatlamak kullan─▒lmaktad─▒r.

Bu verilerden hareket edildi─činde Kalfatl─▒ K├Ây├╝ 1500ÔÇÖl├╝ y─▒llarda ├ževresi ile birlikte orman yerle┼čim yeridir. Bug├╝nk├╝ haliyle de k├Ây ve bilhassa ├ževre da─č tepeleri, hi├ž de ├ž─▒plak de─čillerdir. TimurÔÇÖun Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t ile sava┼ča tutu┼čtu─ču b├Âlge, zamanla ├ž─▒plakla┼čmaya y├╝z tutmu┼č olmakla beraber tamamen a─ča├žl─▒kt─▒r. Yak─▒n zamanlara kadar da─č tepelerinde halk─▒n ziyaret etti─či Nazargahlar vard─▒r. Alevi inan├žl─▒ M├╝sl├╝man halk, buralar─▒n dedeler taraf─▒ndan nazarland─▒─č─▒na, buralara nazar etti─čine inan─▒r.

Nazarlanan yerlerin T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n halk inan├žlar─▒nda ├Ânemli bir yeri vard─▒r. Buralara Dede Dura─č─▒, Dede Yata─č─▒, Dede Minderi, Dede Menzeli, Dede Solu─ču da denilir. Dedenin cem y├Ânetmek, ya─čmur duas─▒ veya ba┼čka bir hizmet i├žin bir yerden ba┼čka bir yere gitti─či zaman bu yerlerde nefeslendi─čine, dinlendi─čine inan─▒l─▒r ve buralar kutsal makam olarak kabul edilir. Halk bu yerleri ziyaret eder, buralarda mum yak─▒ld─▒─č─▒ da olur.

Bu inanc─▒ Eski T├╝rk inan├ž sistemindeki yol iyesi ile ili┼čkilendiren ara┼čt─▒rma ve g├Âr├╝┼čler de vard─▒r. Eski T├╝rk inan├ž sisteminde yerle┼čim yerinin d─▒┼č─▒na seyahate ├ž─▒kan kimse, ┼čehirlerin giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar─▒na, uzun yollarda derbentlere, yol kav┼čaklar─▒na baz─▒ tepelerin doruklar─▒na ta┼č y─▒─čarlard─▒ ve bir g├Ândere adak bezi ba─člarlard─▒. Bunlar cans─▒z kurbanlar, sa├ž─▒ t├╝rleri idi. Bu y─▒─č─▒lan ta┼člar ve ba─članan adak bezleri bu kutsal kabul edilen yerin adeta kaleleri ve bayraklar─▒ gibiydiler. Bunlar─▒n ├žok kere kaideleri, kaplumba─ča ┼čeklindeki ta┼člar olurdu.[9]

Bu g├Âr├╝┼člere g├Âre Boz Atl─▒ H─▒z─▒r ─░nanc─▒, Yol ─░yesi ve Dede Dura─č─▒ ayn─▒ inan├ž sisteminin farkl─▒ ├ža─č ve co─črafyalardaki farkl─▒ adland─▒r─▒l─▒┼člar─▒, tezah├╝r ┼čekilleridirler. Boz Atl─▒ H─▒z─▒r ile Yol ─░yesi aras─▒ndaki inan├ž s├╝reklili─čine ilk parmak basan Dursun Y─▒ld─▒r─▒m hocam─▒z olmu┼čtur.[10]

Halk bu kutsal mekanlar─▒ ├žok kere zamanla y─▒k─▒lm─▒┼č mezar zannedip bu mekanlar─▒n ├╝zerine mezar in┼ča etmi┼čtir. Defineciler, bir ┼čeylere ula┼čacaklar─▒ inanc─▒yla kaz─▒ yapt─▒klar─▒nda a├ž─▒lan ├žukurda kemik dahil hi├žbir ┼čey olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Kalfatl─▒/Kalafat k├Ây├╝ndeki halk─▒n kale olarak tan─▒mlad─▒─č─▒ yer, esasen TimurÔÇÖun kararg├óh kurdu─ču kulenin y─▒k─▒nt─▒lar─▒d─▒r. Kalfatl─▒ halk─▒ buray─▒ yeniden in┼ča ederek kalemsi bir g├Âr├╝nt├╝ vermi┼čtir. Belirli g├╝nlerde T├╝rk bayra─č─▒n─▒n as─▒ld─▒─č─▒ ├╝├ž bayrak g├Ânderi ile Allah, Muhammed Ali inanc─▒n─▒ sembolize etmi┼čtir. Mazgal say─▒s─▒n─▒ 12 olarak yap─▒p temsilen 12 imam─▒ anlatmay─▒ ama├žlam─▒┼čt─▒r. Kalenin i├žerisine i├ži bo┼č olan temsili bir mezar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Buradaki ku┼č suluklar─▒ da keza on iki dilimlidir.

Resim V: TimurÔÇÖun Kararg├óh Kurdu─ču Kulenin Y─▒k─▒nt─▒lar─▒ ├ťzerine

Halk─▒n ─░n┼ča Etti─či Kale

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu kale nazargaht─▒r. ─░├žinde yat─▒r ya da bir insan cesedi yoktur. TimurÔÇÖun g├Âzetleme karargah─▒ olan bu yerin kal─▒nt─▒lar─▒na biz sahip ├ž─▒karak onar─▒m yapt─▒rd─▒k. A─čustos 2013ÔÇÖte yeniden d├╝zenledik. Projesi bana aittir ├╝├ž bayrak dire─čindeki bayraklar Allah, Muhammed ve AliÔÇÖyi temsil ediyor. 12 Bur├ž ise 12 imamlar─▒ temsil ediyor. Alevi inanc─▒na g├Âre bu b├Âlgenin kutsal ve sahipli oldu─čuna inan─▒yoruz. Tahtayaz─▒ÔÇÖda ba┼člayan sava┼č, TimurÔÇÖun filleri ile Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒dÔÇÖ─▒n ordusunu ku┼čatmas─▒ sonucu TimurÔÇÖun zaferiyle sonu├žlanm─▒┼čt─▒r. Tahtayaz─▒ o d├Ânemde Tap─▒yaz─▒ olarak an─▒l─▒rm─▒┼č. Zamanla tahta yaz─▒ olarak de─či┼čmi┼č. Karayaz─▒ ise belki de Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒dÔÇÖ─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi nedeniyle g├╝n├╝m├╝ze de─čin Karayaz─▒ anlam─▒n─▒ de─či┼čmeden korumu┼čtur.

Tepenin kar┼č─▒ s─▒rtlar─▒ndaki tepelerde de halk─▒n muayyen zamanlarda dedeyle birlikte veya dede olmaks─▒z─▒n ziyaret ettikleri Dede Dura─č─▒ olarak bilinen mekanlar vard─▒r. Buralar eskiden oldu─ču kadar s─▒k ziyaret edilmemektedir.

Kalfat K├Ây├╝ Ocaklar─▒

K├Âyde 5 seyit oca─č─▒ bulunmaktad─▒r.

1.Bak─▒r Basmas─▒ Oca─č─▒: Buraya deri d├Âk├╝nt├╝lerinin tedavisi i├žin gelinir. Ocak sahibi Seyid Hac─▒ Murad DedeÔÇÖdir. ├çank─▒r─▒ÔÇÖn─▒n ┼×aban├Âz├╝ Bulgurcu K├Ây├╝ÔÇÖnden gen├žken gelmi┼č bu b├Âlgeye yerle┼čmi┼čtir. Bak─▒r Basmas─▒ Oca─č─▒ ┼čimdilerde Veli Bekta┼čo─člu taraf─▒ndan varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Bekta┼čo─člu, AnkaraÔÇÖda oturmaktad─▒r. Ebem, Albasmas─▒ i├žin Ocak olarak i┼čler yapard─▒. Ad─▒ Ay┼če idi ama Alevilikte Ay┼če olan makbul de─čil diye Cennet olarak de─či┼čtirmi┼čler. Y├╝z├╝ k─▒rm─▒z─▒ hasta bir kad─▒n getirmi┼člerdi.

Resim VI: Seyyid Hac─▒ Mehmet Cemalettin Ak├ža Dede T├╝rbesi

2.Kalender Oca─č─▒: ├çubuk Sele K├Ây├╝ÔÇÖndedir. Ocak sahibi ┼×ah Kalender VeliÔÇÖdir. T├╝rbesi de burada bulunmaktad─▒r. Seyyid Kalender Veli, HorasanÔÇÖdan gelip yerle┼čen bir dervi┼čtir.

Resim VII: ├çubuk Sele K├Ây├╝ÔÇÖndeki ┼×ah Kalender Veli T├╝rbesiÔÇÖne Giden Yolu G├Âsteren ─░┼čaret Levhas─▒

3.Cibali Oca─č─▒: Susuz K├Ây├╝ÔÇÖndedir. Seyid S├╝leyman uzun y─▒llard─▒r ocak sahipli─čini y├╝r├╝tmektedir

4.Turabi Oca─č─▒: ┼×aban ├ľz├╝ Mart K├Ây├╝ÔÇÖndedir. Seyid Hac─▒ Ali Turabi Dede Oca─č─▒ÔÇÖd─▒r.

5.Muradi Sultan Oca─č─▒: Horasan PirleriÔÇÖnden olan Seyyid Hac─▒ Muradi Veli neslinden Seyyid Mehmet Cemaleddin Ak├ža ocak sahibidir. Cemaleddin Dede BursaÔÇÖdan gelip halkla kayna┼čm─▒┼čt─▒r. Buraya defnedilmeyi vasiyet etmi┼č ve defnedilmi┼čtir. Halk, di─čerleri gibi onun da ziyaretine gitmekte ve adakta bulunmaktad─▒r.

Resim VIII: Kalfat K├Ây├╝ ├ť├ž Tepeler

├ť├žba┼č tepelerden birinde kutsal say─▒lan bir t├╝rbe var ama i├žinde insan cesedi, yat─▒r var m─▒ yok mu belli de─čil, bilinmiyor.

T├╝rbelerde ya─čmur duas─▒na ├ž─▒k─▒l─▒r. Bizde ya─čmur duas─▒nda eller a┼ča─č─▒ tutulmuyor. Elbise ters giyilmiyor, kuzu koyundan ayr─▒lm─▒yor, G├╝lbend okunurken herkes secdede olur. Dem al─▒rken bir yandan da lokmalar pi┼čer.

Dedeler ayn─▒ zamanda cemleri de y├Ânetirler, burada bazen biri bazen da di─čeri G├╝lbang duas─▒ yapt─▒r─▒rlar. Ayr─▒ca ya─čmur duas─▒ da yapt─▒r─▒rlar. Dedeler cem yaparken ÔÇť├ť├žler, be┼čler, yediler, k─▒rklar, y├╝z yirmi d├Ârt bin peygamber, 80 bin Rum ereni, 90 bin Horasan PiriÔÇŁ diye dualar─▒n─▒ ba─č─▒┼člarlar.

Ortak kutlu ki┼čiler i├žin Alevi inan├žl─▒ M├╝sl├╝man halk, Da─čkalfat K├Ây├╝ÔÇÖnde her y─▒l H─▒d─▒rellezÔÇÖde ya da ya─čmur duas─▒nda bir t├╝rbeye gider. Orada dua eder. S─▒ras─▒yla her y─▒l birinin t├╝rbesinde t├Âren yap─▒l─▒r, dua edilir, adaklar kesilir. Kalfatl─▒ veya Da─čkalfatÔÇÖa K├Ây├╝ÔÇÖne k├Ây├╝n d─▒┼č─▒ndan ziyarete gelenler t├╝rbelere adak i├žin niyette bulunur. Ziyaret├žilerin aras─▒nda S├╝nni inan├žl─▒ M├╝sl├╝man kesimden de ziyaret├žiler olabilmektedir. Kalfatl─▒ t├╝rbelerinde yatmak suretiyle de─čil adak aday─▒p ada─č─▒ yerine getirme ┼čeklinde uygulamalar vard─▒r.

Dedeler, dilekleri i├žin t├╝rbeleri ziyaret edenlere y├Ânlendirmeler yapabilmektedir. Mesela, Seyid Haydari SultanÔÇÖa ├žocuk dile─či i├žin gelen bir ├žifte, dede ÔÇť├çocu─čunuz o─član olursa Haydar, k─▒z olursa Sultan ismi koyacaks─▒n─▒zÔÇŁ demi┼č. ├ç─▒k─▒┼čta kad─▒n ÔÇťNe yalan s├Âyleyeyim, ben ne Haydar koyar─▒m ne SultanÔÇŁ demi┼č. Y├Âre halk─▒ bu ├žiftin h├ól├ó ├žocuk sahibi olamad─▒klar─▒n─▒ biliyor. B├Âlgede adak adayan─▒n, s├Âz├╝n├╝ yerine getirmezse niyetin ger├žekle┼čmeyece─čine inan─▒l─▒yor.[11]

SONUÇ:

├çal─▒┼čmam─▒zda bizden hi├žbir imkan─▒ esirgemeyen Kalfat Mahallesi Muhtar─▒ Adem ErbasanÔÇÖa,┬á ├çubuk Dernekler Federasyonu Ba┼čkan─▒ Sami ├ľzkanÔÇÖa,┬á ara┼čt─▒rmac─▒ yazar Alper ├ça─člayanÔÇÖa, TRT Haber Y├Ânetmeni Hasan Pala┼čo─čluÔÇÖna sonsuz ┼č├╝kranlar─▒m─▒z─▒ arz ediyoruz.

 

KAYNAKÇA

KALAFAT, Ya┼čar, YOLDA┼×, Nurdan, ÔÇťHalk ─░nan├žlar─▒nda Basmak-Bas─▒lmak ─░├žerikli Yeni BulgularÔÇŁ, www.yasarkalafat.info

KALAFAT, Ya┼čar, ÔÇťErzincan Halk ─░nan├žlar─▒ndan NotlarÔÇŁ, www.yasarkalafat.info

KALAFAT, Ya┼čar, ÔÇťT├╝rk K├╝lt├╝r Co─črafyas─▒ Halk ─░nan├žlar─▒nda Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Kaplumba─čaÔÇŁ, G├╝ncelden Genele Halkbilimi Strateji Yaz─▒lar─▒ II, Ed. ┼×evket Kaan G├╝ndo─čdu, ASAM Yay─▒nlar─▒, s. 69-79, ─░stanbul, 2021

KALAFAT, Ya┼čar, ÔÇťKalfatl─▒/Kalafatl─▒ Kuman T├╝rk K├Ây├╝ MonografisiÔÇŁ,┬á Ed. ┼×evket Kaan G├╝ndo─čdu, Kalafatl─▒lar Halk K├╝lt├╝r├╝, ASAM Yay─▒nlar─▒, s. 19-34, ─░stanbul, 2021

KALAFAT, Ya┼čar, Do─ču AnadoluÔÇÖda Eski T├╝rk ─░nan├žlar─▒n─▒n ─░zleri, Berikan Yay─▒nlar─▒, Ankara, 2010

KILDIRO─×LU, Mehmet, Kuman/K─▒p├žaklar, s.3, Ankara,┬á 2022

D─░PNOTLAR

[1]Dr.Halkbilimi Ara┼čt─▒rmalar─▒ K├╝lt├╝r ve Strateji Merkezi, Dikmen Ankara, [email protected]

[2]Psikoterapist, Etnodramatist, Ege Ki┼čisel Geli┼čim Psikolojik Dan─▒┼čmanl─▒k Merkezi, Gaziemir ─░zmir, [email protected]

[3] Kaynak Ki┼či: Kezban Erbasan, ilkokul mezunu, k├Ây muhtar─▒n─▒n e┼či.

[4]Ya┼čar Kalafat-Nurdan Yolda┼č, ÔÇťHalk ─░nan├žlar─▒nda Basmak-Bas─▒lmak ─░├žerikli Yeni BulgularÔÇŁ, www.yasarkalafat.info

[5]Ya┼čar Kalafat, ÔÇťErzincan Halk ─░nan├žlar─▒ndan NotlarÔÇŁ, www.yasarkalafat.info

[6]Mehmet K─▒ld─▒ro─člu, Kuman/K─▒p├žaklar, Ankara, 2022, s.3

[7]Ya┼čar Kalafat , ÔÇťKalfatl─▒/Kalafatl─▒ Kuman T├╝rk K├Ây├╝ MonografisiÔÇŁ, ┬áEd. ┼×.K. G├╝ndo─čdu Kalafatl─▒lar Halk K├╝lt├╝r├╝, ─░stanbul 2021, ASAM Yay─▒nlar─▒, s. 19-34

[8]https://nedir.ileilgili.org/kalafatl%C4%B1

[9] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťT├╝rk K├╝lt├╝r Co─črafyas─▒ Halk ─░nan├žlar─▒nda Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Kaplumba─čaÔÇŁ, G├╝ncelden Genele Halkbilimi Strateji Yaz─▒lar─▒ II, ┬áEd. ┼×evket Kaan G├╝ndo─čdu, ─░stanbul 2021 Asam Yay─▒nlar─▒ s. 69-79

[10]Ya┼čar Kalafat, Do─ču AnadoluÔÇÖda Eski T├╝rk ─░nan├žlar─▒n─▒n ─░zleri, Berikan Yay─▒nlar─▒, Ankara, 2010

[11] Kaynak ki┼či Alper ├ça─člayan

Dr. Ya┼čar KALAFAT

Ya┼čar Kalafat,1939 y─▒l─▒nda Kars'ta d├╝nyaya geldi. Y├╝ksek├Â─črenimini Atat├╝rk ├ťniversitesi Ziraat Fak├╝ltesinde, zooteknist olarak tamamlad─▒. Ard─▒ndan Gazi ├ťniversitesi, Gazi E─čitim Fak├╝ltesi T├╝rk Dili ve Edebiyat─▒ b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. Ya┼čar Kalafat, Hacettepe ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝nde ├žok say─▒da Master yapt─▒. Ard─▒ndan, Atat├╝rk ilkeleri ve ink─▒lap tarihi, anabilim dal─▒nda ┼×eyh Sait olaylar─▒n─▒ konu alan ├žal─▒┼čmas─▒ sebebiyle bilim doktoru unvan─▒ almaya hak kazand─▒. 2002 y─▒l─▒nda, Kazakistan'─▒n Fahri doktoru ilan edildi. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒ Dr. Ya┼čar Kalafat'─▒n yay─▒nlanm─▒┼č ├žok say─▒da kitab─▒ bulunmaktad─▒r. Bilgi i├žin bak─▒n─▒z: https://kidega.com/arama?query=Ya%C5%9Far+Kalafat E-posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ya┼čar Kalafat
  • YEN─░
Tarihi G├Âztepe-Konak Tramvay Hatt─▒

Tarihi G├Âztepe-Konak Tramvay Hatt─▒

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu, 11 Nisan 2024