Quantcast
Mu─čla Kalafatlar─▒ ve Halk ─░nan├žlar─▒ – Belgesel Tarih

Dr. Ya┼čar KALAFAT
Dr. Ya┼čar  KALAFAT
Mu─čla Kalafatlar─▒ ve Halk ─░nan├žlar─▒
  • 11 ┼×ubat 2024 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Ya┼čar KALAFAT /

Loading

Nurdan Yolda┼č[1]-Ya┼čar Kalafat[2]

G─░R─░┼×:

Bu ├žal─▒┼čma, 2020 y─▒l─▒nda Nagehan Durgun arac─▒l─▒─č─▒ ile temas kurulan Tu─č├že ┬á┬áKalafatÔÇÖtan al─▒nan bilgilerle haz─▒rlanm─▒┼č, derlenen bilgilerin teyit ve tekam├╝l├╝ bir seri temasla geli┼čtirilmi┼čtir. Yard─▒mlar─▒ i├žin her iki kayna─ča da te┼čekk├╝r ediyoruz.

Mu─čla KalafatÔÇÖlar─▒n─▒n Girit g├Â├žmenleri Y├Âr├╝klerden olduklar─▒, AnadoluÔÇÖya ilkin DenizliÔÇÖden giri┼č yapt─▒klar─▒ ┼čeklinde bilgiler dola┼čm─▒┼č olmakla beraber, s├Âylenilenin ilk kayna─č─▒na ula┼č─▒lamam─▒┼č ve bilgiler teyit edilememi┼č zeytin ├╝retimi ve bah├ž─▒vanl─▒kla ge├žinmektedir. Di─čer taraftan temas kurulan Mu─čla Kalafatlar─▒ da bu bilgiyi teyit etmemektedir. Onlar kendilerini anlat─▒rlarken, Mu─čla UlaÔÇÖda yerle┼čmi┼člerken aile, dedelerinin zaman─▒nda i├ž ihtilaf ya┼čam─▒┼č, KalafatlarÔÇÖ─▒n bir k─▒sm─▒ hemen yak─▒n b├Âlgede Ta┼čyeniceÔÇÖye g├Â├žm├╝┼čler ve lakap olarak ├çaputlar olarak bilinmektedir. Bu grubun aile reisi ─░brahim Kalafat, Ali Kalafat lakap olarak ├çaputlar nam─▒ ile bilinmektedirler. Mu─čla merkezde sanat├ž─▒l─▒k yapan Mehmet Kalafat da bunlardan amca o─čullar─▒ndand─▒r. UlaÔÇÖda ya┼čamakta olan Ya┼čar Kalafat K├Âpr├╝ba┼č─▒ mahallesi Akhasanlar sokak, numara 3 Ulumu─čla K├Âpr├╝ba┼č─▒ kimlikli kimse halk aras─▒nda┬á ─░brahim Kalafat olarak bilinmektedir. YeniceÔÇÖden Ta┼čyeniceÔÇÖye g├Â├žen Kalafatlar bu aileden y─▒llar evvel ayr─▒lm─▒┼člard─▒r. Halk inan├žlar─▒ derleme ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒za bilgileri ile katk─▒ veren Tu─č├že Kalafat, Mu─čla merkezde bir da─č─▒t─▒m firmas─▒nda ├žal─▒┼čmakta olup Ya┼čar KalafatÔÇÖ─▒n k─▒z─▒d─▒r. Ailenin halen ve b├Âl├╝nmeden evvel de y├Âr├╝k ya┼čam─▒ olmam─▒┼čt─▒r. Kalafat soy ismini al─▒┼člar─▒na dair de bilinen bir bilgileri yoktur.

Ya┼čar Kalafat Tu─č├že Kalafat ile g├Âr├╝┼čme yap─▒l─▒rken

METİN:      

Mu─čla Kalafatlar─▒nda k─▒smeti ├ž─▒kan k─▒zlar─▒n, bekar ablalar─▒ varsa evlendirilmez, o k─▒z s─▒ras─▒n─▒ Beklerdi. Ablalar─▒na ra─čmen k├╝├ž├╝k k─▒z─▒n evlenmesi, evlendirilmesi uygun bulunmazd─▒. Bu kurala uyulmamas─▒ halinde,┬á ya┼č├ža b├╝y├╝k olan ablalar─▒n┬á de─čil de k├╝├ž├╝k karde┼člerine g├Âr├╝c├╝n├╝n gelmesi, toplumda b├╝y├╝k k─▒zlarda bir olumsuz halin oldu─ču kanaati olu┼čturur, ┼čeklinde bir anlay─▒┼č vard─▒. ┼×imdilerde bu kural ve zihniyet ge├žerli─čini yitirmi┼čtir. Ya┼č s─▒ras─▒ esas al─▒nmadan k─▒smeti ├ž─▒kan k─▒zlar gelin olabilmekte ve bu geli┼čme karde┼čler aras─▒nda k─▒rg─▒nl─▒─ča da yol a├žmamaktad─▒r[3].Orta AnadoluÔÇÖda bu kural─▒n uygulanmas─▒ ÔÇťyorgan kald─▒r─▒lmadan d├Â┼ček kald─▒r─▒lmazÔÇŁ ┼čeklinde anlat─▒lmaktad─▒r.

Mu─čla Kalafatlar─▒nda iki aileden k─▒z ve erkekleri┬á aras─▒nda ÔÇťal de─či┼čikÔÇŁ olarak bilinen evlenme y├Ântemi yoktur[4]. Bu evlilik ┼čekline g├Âre iki aile kar┼č─▒l─▒kl─▒ erkek ├žocuklar─▒n─▒n e┼člerini aralar─▒nda se├žerler. K─▒z karde┼čini gelin veren delikanl─▒n─▒n adeta di─čer aileden gelin almada ┼čans─▒ artm─▒┼č olur. Bu uygulama ┼čekli daha ziyade Do─ču AnadoluÔÇÖda aralar─▒nda gerginlik olan ailelerde bar─▒┼č─▒n devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člamak i├žin uygulan─▒r.

Mu─čla Kalafatl─▒lar─▒nda yak─▒n evlilik yoktur. Amca ├žocuklar─▒, day─▒ ├žocuklar─▒ aras─▒nda evlilik yap─▒lmamaktad─▒r[5]. Bu tespit kalafatlar─▒n Kuman/K─▒p├žak T├╝rklerinden olabilecekleri fikrini d├╝┼č├╝nd├╝ren verilerdendir. O─čuz T├╝rklerinde yak─▒n akraba ile evlilik┬á var iken, Yedi g├Âbek sayarak evlilik kap─▒s─▒n─▒ aralama ┼čeklindeki uygulama, T├╝rk toplumlar─▒ndan daha ziyade Kuman/K─▒p├žak co─črafyas─▒nda g├Âr├╝lmektedir. Mu─čla┬á Kalafatlar─▒nda┬á yedi g├Âbek say─▒lmamas─▒n─▒ beklemek, do─čal olarak ge├žen as─▒rlardan sonra beklenemezdi. As─▒rlardan sonra ancak bu kadar iz b─▒rak─▒labilirdi. Bu iz tespitini Kayseri Kuman/K─▒pcak izlerinden hareketle de koyabiliyoruz[6].

Mu─čla Kalafatlar─▒nda da gelinin bekaret kemerini k─▒z─▒na babas─▒ ba─člar. baba hayatta de─čil ise a─čabeyi ba─člar, o da yoksa amca veya day─▒o─člu ba─člar[7].

T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒nda, T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n halk inan├žlar─▒nda yeti┼čkin k─▒z─▒n k─▒smeti ├ž─▒k─▒nca ilkin ÔÇťsen talip misin?ÔÇŁ diye amcao─čluna sorulur. Mu─čla Kalafatlar─▒n─▒n halk inan├žlar─▒nda bu inanc─▒n ya┼čad─▒─č─▒na dair bir tespit yap─▒lamam─▒┼čt─▒r[8].

Mu─člaÔÇÖda Saat├žilik yapan Mehmet Kalafat ve o─člu

Bu toplumda da ├žocuklar─▒ ya┼čayamayan aileler ├žocuklar─▒ ├Âlmesin diye onlara Ya┼čar, Dursun, Duran t├╝r├╝ isimler koyma gelene─či vard─▒r. Bu toplumun isim verme gelene─činde farkl─▒ bir uygulama daha vard─▒r. Bu uygulama muhakkak Mu─čla┬á Kalafatlar─▒nda de─čil Mu─čla halk─▒ aras─▒nda yer yer g├Âr├╝lebilmektedir. Erkek ve kad─▒n isimleri n├╝fus kay─▒tlar─▒nda farkl─▒d─▒r. Halk aras─▒nda tan─▒nan bilinen isimleri farkl─▒d─▒r. Kay─▒tlarda ge├žmeyen bu isimler lakap┬á falan da de─čildir. Ki┼činin kay─▒tlardaki ismi Ali iken b├╝t├╝n ├ževre onu┬á ─░smail olarak bilir. Ger├žek ismi ile aran─▒lacak olsa ├žok kere ona ula┼č─▒lmas─▒ zor olur. Nereden geldi─či bilinmeyen bu uygulama ┼čeklimdeki kullan─▒mda yer alan mitolojik-sofistik derinlik bize g├Âre k├╝lt├╝n kotunda ├╝ryanl─▒k k├╝lt├╝ vard─▒r. ─░slami a─č─▒rl─▒kl─▒d─▒r. AnadoluÔÇÖda binlerce ┬á├╝ryan baba varken. Sakl─▒ kalmay─▒ tercih etmi┼člerdir. Do─čarken ├╝ryan do─čar─▒z geldi─čimiz yere d├Ânerken de ├╝ryan d├Ânmek gerekir. Yani pak yarat─▒l─▒r─▒z┬á yaratana pak d├Ânmek gerekir. Bu hal┬á Anadolu erenleri aras─▒nda ├ťryan Baba olarak bilinmeyenlerin ├╝ryan baba olmad─▒klar─▒n─▒ anlatm─▒┼č olmaz. ├ťryan gelip ├ťryan gitmek sadece ve muhakkak er ki┼čiye has bir hal de de─čildir. Bu hal her kulun hakk─▒d─▒r ve sorumlulu─čundad─▒r.

Bu a├ž─▒klaman─▒n Mu─člaÔÇÖda bilhassa Kalafatlar aras─▒nda g├Âr├╝len, ger├žek resm├« ismin yans─▒ra ikinci isme ba┼čvurma uygulamas─▒na gelince ald─▒─č─▒n─▒z isimle kuta talip olursunuz veya ┼čirkten ka├ž─▒nm─▒┼č olursunuz. ├çocu─ču olmayan anne aday─▒ Hac─▒ Bayram┬á Velide dua eder, ├žocuk d├╝nyaya gelince ada┼č─▒n─▒n kutuna┬á h├╝rmeten ├žocu─čunun ismini Bayram koyar. Bu tespitin farkl─▒ ├Ârnekleri de vard─▒r. Yat─▒r─▒ ziyarete giden anne, ├žocu─ču k─▒z olmu┼č ise, ismini Sat─▒ erkek ise Sat─▒lm─▒┼č koyar. ┬áadan─▒lan yaratand─▒r. Azerbaycan T├╝rk isim verme gelene─činde Tanr─▒verdi, Hakverdi, Allahverdi gibi insan isimlerindeki ince derinlik de ayn─▒d─▒r[9].

├ľzetle Kalafatlardaki ger├žek isme ra─čmen farkl─▒ bir isimle tan─▒nmak, an─▒lmak istenmek mitolojik s├Âylemle kara iyelerin ┼čerrinden sak─▒nmak ak iyelerin hayr─▒n─▒ celbetmek i├žeriklidir.

Konuyu a├ž─▒klama ad─▒na bir misal daha verilebilir. Azerbaycan T├╝rk halk inan├žlar─▒nda Hz. AliÔÇÖnin ├Ârt├╝l├╝ ise A─čaÔÇÖd─▒r. Ulu olta, yerli yersiz ger├žek ismi s├Âylememek i├žin ├Ârt├╝lenmi┼čtir. A─čaverdi, A─čayar/A─čyar, bu t├╝rden isimlerdir. Keza Ali ismi konulacak ise Hz. AliÔÇÖye (r.a.)farkl─▒ koruma tedbirleri de al─▒n─▒r. Ali Can, Ali Kurban, Aliyar, Ali Ki┼či, Ali Dada┼č, Mihrali, Ali Berat, Binali bu t├╝r isimlerdendir.

D├╝nyaya gelecek bebe─čin cinsiyetini tahmin i├žin anne aday─▒n─▒n haberi olmadan iki minderden birisinin alt─▒na makas ve di─čerinin alt─▒na b─▒├žak koyulur. Anne aday─▒ b─▒├ža─č─▒n ├╝zerine oturur is k─▒z─▒ olaca─č─▒na ihtimal verilir. Bebe─čin kordonu nereye g├Âm├╝l├╝r ise o yerin b├╝y├╝y├╝nce bebe─čin mesle─čini belirleyece─čine inan─▒l─▒r. Caminin veya okulun duvar dibine g├Âm├╝l├╝r ise iyi e─čitim alaca─č─▒na inan─▒l─▒rken k─▒z bebeklerin g├Âbe─či evin i├ž k─▒sm─▒na, yak─▒n ├ževreye g├Âm├╝l├╝r. B├Âylece, evine e┼či─čine ba─čl─▒ olaca─č─▒na, evlenince uzak yerlere de─čil yak─▒n bir yere gelin gidece─čine inan─▒l─▒r.

Mu─čla halk inan├žlar─▒nda hamile han─▒m hamilelik d├Âneminde yedi─či besinler v├╝cudunda leke olarak ├ž─▒kmamas─▒ isteniyor ise o esnada ka┼č─▒nmamal─▒d─▒r.[10] Benzeri bir inan├žta da hamile kad─▒n t├╝rbe ziyaretinde ka┼č─▒nmamal─▒d─▒r. Ka┼č─▒nmas─▒ halinde ka┼č─▒nd─▒─č─▒ yerde bir lekenin, benin ├ž─▒kaca─č─▒na inan─▒l─▒r ve buna ziyaret beni denir. Halk inan├žlar─▒nda a┼čerme d├Âneminde kad─▒n ki┼činin nefsi ile bebek ve annenin v├╝cudunda baz─▒ lekeler olu┼čaca─č─▒ inanc─▒ ├žok yayg─▒nd─▒r. Annenin bu d├Âneminde ├žekim halinde oldu─čuna inan─▒l─▒r. Annenin yan─▒na g├╝zel kimselerin resminin konulmas─▒na ├Âzen g├Âsterilir. Bebe─čin kime benzemesi isteniyor ise onu d├╝┼č├╝nmesi istenir. Vah┼či hayvanlarla kar┼č─▒la┼čmaktan sak─▒n─▒l─▒r. Bebe─čin v├╝cudunun k─▒ll─▒ olaca─č─▒na inan─▒l─▒r. Hamile han─▒m tav┼čan g├Âr├╝r ise bebe─čin ├╝st duda─č─▒n─▒n yar─▒k olaca─č─▒ gibi inan├žlar vard─▒r[11].

Bebek ve annesi k─▒rk g├╝n evin e┼či─činden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmaz, k─▒rkl─▒ bebe─čin giysileri de ak┼čamdan sonra e┼či─čin d─▒┼č─▒nda b─▒rak─▒lmaz i├žeriye al─▒n─▒r. E┼čin adeta koruma duvar─▒ gibidir. E┼čikte oturulmaz, oturan─▒n k─▒smetinin kapanaca─č─▒na inan─▒l─▒r. Evin iyesi/koyucusunun e┼či─čin alt─▒nda oldu─čuna inan─▒l─▒r.

Bebek ve annenin banyolar─▒ i├žin haz─▒rlanan suya k─▒rk suyu denilir. K─▒rk suyuna k─▒rk minik ta┼č toplan─▒r koyulur. K─▒rk suyu evin b├╝t├╝n odalar─▒na dip-k├Â┼če serpilir, bu esnada ÔÇťu├žtu u├žtu k─▒rk u├žtuÔÇŁ denilir. K─▒rk ├ž─▒karman─▒n bir anlat─▒m ┼čekli de k─▒rk u├žurmakd─▒r.[12] Bu uygulamay─▒ 52. G├╝n yapamayan ├Âl├╝n├╝n sene-i devriyesinde yap─▒l─▒r. Bu uygulamaya da senesi denilir. Bu sular tuvalete de─čil bir a─ča├ž alt─▒ yerlere┬á d├Âk├╝l├╝r.

Nah├ž─▒vanÔÇÖda Nevruz g├╝n├╝ g├╝n do─čmadan evvel ├že┼čmeden su al─▒n─▒r. Bu suya ham su denir. Bu su evin dip-bucak her taraf─▒na serpilir. Bu suda sa─čl─▒k, ┼čifa bereket oldu─čuna inan─▒l─▒r[13].

T├╝rk k├╝lt├╝r co─črafyas─▒nda mezarl─▒ktan gelen kimse, hemen k─▒rkl─▒ anne ve bebe─činin bulunduklar─▒ odaya girmezler, ├Âl├╝m├╝n k─▒rk─▒n─▒n do─čumun k─▒rk─▒n─▒ basaca─č─▒ inanc─▒ vard─▒r. her iki k─▒rk─▒n kar─▒┼čmas─▒ndan ka├ž─▒n─▒l─▒r. K─▒rk─▒ bas─▒lan anne ve bebe─čin hastalanaca─č─▒na bebe─čin geli┼čmesinin ├Ânlenmi┼č olaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

K─▒rk d├Ânemi i├žerisindeki bebe─či ay da basabilir. Ay taraf─▒ndan bas─▒lan aybast─▒ olan ├žocuk hastalan─▒r, i┼čtahtan kesilir, geli┼čemez. Korunmak i├žin ayl─▒k kesilir. Ay taraf─▒ndan bas─▒lm─▒┼č ise ayl─▒k a┼č─▒ yap─▒l─▒r. Bu sembolik bir oca─č─▒n ├╝zerinde ├žocu─čun temsili olarak pi┼čirilmesi prati─čidir. Ordu-Aybast─▒ il├žesinin bu ismi al─▒┼č─▒ burada ge├žmi┼čte bir Aybast─▒┬á Oca─č─▒n─▒n olmas─▒ ile izah edilebilir.[14]

KarsÔÇÖ─▒n Ya─čbasan k├Ây├╝n├╝n ismi Ya─č─▒basan isminden d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Ya─č─▒/D├╝┼čman basabildi─či gibi, kurt da basabilir. NiksarÔÇÖda Ya─č─▒basan Medresesi vard─▒r. Dani┼čmentti┬á Beyli─či Emiri Nizameddin Ya─č─▒basan in┼ča ettirmi┼čtir.

Mu─čla Kalafatlar─▒nda ├çocu─čunun ka┼člar─▒n─▒n kara olmas─▒n─▒ isteyen anneler ├žocuklar─▒n─▒n ka┼člar─▒na kar─▒nca ├Âl├╝s├╝ s├╝rerler.[15] Bu bulgu ile ilk defa kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Tokat-Niksar Ya─č─▒basan Medresesi ve Kitabesi

Halk inanmalar─▒nda do─čum, evlilik ve ├Âl├╝m├╝n k─▒rklar─▒n─▒n kar─▒┼čmas─▒ istenmedi─či gibi nebatat, hayvanat ve insanat─▒n da k─▒rklar─▒n─▒n kar─▒┼čmas─▒ndan sak─▒n─▒l─▒r[16].

Kalafatlar ve kom┼ču halklarda anne ve bebe─čin k─▒rkland─▒─č─▒ gibi kap-ka├ža─č─▒n da k─▒rklanmas─▒ yap─▒l─▒r. Mutfak e┼čyalar─▒ndan kap kaca─ča bismil olmayan kedi, k├Âpek gibi hayvanlar dokunur ise mesela onlar─▒ yalarlarsa, onlar da k─▒rklan─▒r onlar─▒ k─▒rklamak i├žin k─▒rk defa sudan ge├žirilir. B├Âylece temizlendiklerine inan─▒l─▒r[17].

T├ťRK K├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n halk inan├žlar─▒nda ÔÇťk─▒rkÔÇŁ bir k├╝lt olu┼čturu┼čtur. K─▒rk Ad─▒m,, K─▒rk Lokma,, K─▒rk Belik, K─▒rk Vakit, K─▒rk Defa ve K─▒rklama ve k─▒rk basmas─▒ bunlardand─▒r.

Mu─čla Kalafatlar─▒nda ve ├ževre halklarda erkek ├žocu─ču nazardan korumak i├žin sa├ž─▒n─▒n uzat─▒ld─▒─č─▒, ona k─▒z ├žocuk intibas─▒ verilecek uygulamalar yap─▒lmas─▒ gibi uygulamalar yoktur.

Kalafatlarda bebe─čin ilk di┼čini saklayan aileler de olur, ancak ├ž─▒kan di┼č ├žo─čunlukla evin bacas─▒na, ├žat─▒ya at─▒l─▒r.

Bu toplumda da ├ževrenin di─čer halk─▒ gibi ├Âl├╝n├╝n elli ikisi yap─▒l─▒r. Bunun i├žin yak─▒n ├ževre toplan─▒r, hoca ilgili sureleri okur. Sonra ├Âl├╝ hayr─▒ yap─▒l─▒r. ├ľl├╝m├╝n ilk ├╝├ž g├╝n├╝nde evin ─▒┼č─▒klar─▒ s├Ând├╝r├╝lmez, kap─▒lar─▒ kapat─▒lmaz, ├Âlen kimsenin evini ├╝├ž g├╝n ziyaret edece─či inanc─▒ vard─▒r. ├ľl├╝n├╝n ayakkab─▒lar─▒ ├╝├ž g├╝n kap─▒ e┼či─činde┬á u├žlar─▒ d─▒┼čar─▒ya do─čru bakacak ┼čekilde koyulur.

Mu─člaÔÇÖda bu arada Kalafatlarda da kad─▒nlar erkek cemaatiyle defin esnas─▒nda mezarl─▒─ča gitmezler, yas─▒ evde ya┼čarlar ve cemaat d├Ân├╝nceye kadar evde beklerler.

Kalafatlarda da ├ževre halk inan├žlar─▒nda oldu─ču gibi nazar inanc─▒ vard─▒r. Nazardan korunmak i├žin nazar boncu─ču, muska tak─▒l─▒r.

Kalafatlar halk inan├žlar─▒nda genel T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklar─▒n halk inan├žlar─▒nda oldu─ču gibi, kad─▒n sa├žlar─▒ ulu orta sa├ž─▒lmaz ortada b─▒rak─▒lmaz, bir k├ó─č─▒da sar─▒l─▒p uygun bir ere koyulur. Bu sak─▒nma sa├ž tellerinin ku┼člar─▒n ya─č─▒na sar─▒labilece─či onlar─▒n ├Âl├╝mlerine yol a├žabilece─či ┼čeklinde a├ž─▒klan─▒r[18].

Kalafat kelimesi Artvin halk k├╝lt├╝r├╝nde sonbahar k─▒┼č aylar─▒nda tabiat─▒n tahribat─▒ndan korumak i├žin pu┼čta/kapak tahtas─▒ ile ge├žici olarak kaplan─▒r. Unun ismi kalafatlamakt─▒r.

Denizcilikte┬á kalafatlama deniz vas─▒talar─▒n─▒n mevsimlik tabiat tahribat─▒n─▒ gidermek i├žin yap─▒lan g├Âvde onar─▒m─▒d─▒r.

Do─ču Karadeniz b─▒├žk─▒c─▒lar─▒/h─▒zarc─▒lar─▒ taraf─▒ndan k├╝t├╝klerin par├žalanmas─▒ ve kalaslar─▒n┬á tahta ├ž─▒karmak i├žin bi├žilirlerken sa─ča sola sallanmalar─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin demir kancalarla sabitlenmesine de kalafatlama ve bu kancalara da kalafat denilir.

K─▒br─▒sÔÇÖta k─▒┼č mevsiminden ├ž─▒kan bah├že ├žitlerinin ilkbaharda ├žal─▒-├ž─▒rp─▒, tahta par├žalar─▒yla onar─▒lmas─▒na kalafatlama denir.

Balkanlardan ├çanakkaleÔÇÖye g├Â├ž├╝p┬á Kalafat k├Ây├╝n├╝ kuran g├Â├žmenler b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de orman i┼č├žili─či ile ge├žimlerini sa─člayan kimselerdi. Bu ├Âzellikleri ile┬á Kalafatlar; Tahtac─▒lar, A─ča├žerleri, Tahtaku┼člar gibi mesleklerinden isim alm─▒┼č bir T├╝rk toplumu olduklar─▒ fikrini verebilmektedir.

Halk inan├žlar─▒nda yayg─▒n olan bir kanaate g├Âre sa├ž k─▒l─▒ndan hareketle b├╝y├╝ yap─▒labilmektedir. Kad─▒n ki┼činin b├╝y├╝den korunmas─▒ ad─▒na sa├ž─▒n─▒n sa├ž─▒lmamas─▒ gerekti─čine inan─▒l─▒r. Altay┬á T├╝rk halk inan├žlar─▒nda ki┼čio─člunun kutunun sa├ž k├Âklerinde t─▒rnak k├Âklerinde oldu─ču inanc─▒ da vard─▒r. Sa├ž─▒n korunmas─▒nda bu inanc─▒n da pay─▒ oldu─čuna inan─▒lmaktad─▒r[19].Mu─čla kalafatlar─▒nda b├╝y├╝den korunmak ve tesirinden kurtulmak i├žin genelde hocaya gidilir muska yazd─▒r─▒l─▒r. Ak┼čamdan sonra t─▒rnak kesilmez.[20]

B├╝y├╝ yapanlar d├╝┼čmanl─▒k yapt─▒klar─▒ ailelerin kap─▒ e┼či─čine domuz ya─č─▒ s├╝rerler. Bu uygulama sadece ve muhakkak Kalafatlar─▒n k├╝lt├╝r├╝nde olan bir durum de─čildir. Genelde b├Âyle bilinir. Bu t├╝r b├╝y├╝lerden korunmak ve kurtulmak i├žin b├╝t├╝n ev silinir s├╝p├╝r├╝l├╝r temizlenir[21].

├çevre halk─▒n genelinde fal merak─▒ vard─▒r. Falc─▒larda ├žok kere kuyruk olu┼čur. Gelen misafirden hemen sonra bir misafir┬á daha gelir ise ÔÇťilk misafir aya─č─▒n─▒ s├╝r├╝d├╝ yeni misafir geldiÔÇŁ denilir.

Niksar-Tokat Cin Camii Kitabesi ve Cin Camii Restorasyondan  evvelki hali

 

Mu─člaÔÇÖda farkl─▒ iki ailenin soy ismi CinÔÇÖdir. K├╝lt├╝r├╝m├╝zde Cinli Ma─čara, Cinli Tepe, Cinli Me┼če, Cinli Han, Cinli Hamam, Cinli De─čirmen, Cinli Dere, Cin Cami├« veya Cinli Cami ├Ârnekleri ve bunlara ait anlat─▒lar vard─▒r. Bunlar ├žok kere ya tekin olmayan yerler veya tekin olmad─▒klar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝ren anlat─▒lar vard─▒r. Gece┬á bilhassa ge├ž saatlerde ├Âzellikle ├žocuklar─▒n bulundu─ču ortamda cinlerden bahsedilmez. Zaruret var ise s├Âze ba┼člarken ÔÇťburadan uzak olsunlarÔÇŁ, ÔÇť┼čeytan kula─č─▒na kur┼čunÔÇŁ, denir, tahta gibi vuruldu─ču zaman ses ├ž─▒kartan yerlere vurulur ve ÔÇťtu tu tu BismillahÔÇŁ deyilir.

Bu konuyu izah ederlerken, cin kelimesinin soy isim olarak al─▒nd─▒─č─▒ da olur. Mu─člaÔÇÖda soy ismi Cin olan iki b├╝y├╝k aile vard─▒r. Turgay Cin ailesi bunlardan birisidir. Ge├žmi┼čte aileden birisinin ├žocukken a├ž─▒kg├Âz ve giri┼čken tav─▒rlar─▒ ile bilinirken, y─▒llar sonra bu anlat─▒, ├žocu─čun tavr─▒, anlat─▒lan an─▒lar─▒ndan hareketle ailelere soy ismi olabilmi┼čtir[22].

Mu─čla Kalafatlar─▒nda┬á k─▒z ka├ž─▒rma y├Ântemi ile evlilik pek olmaz. Gen├žlerin aralar─▒nda anla┼čarak ka├žmalar─▒, ka├ž─▒r─▒lmalar─▒ ┼čeklindeki evlilik de ├žok nadir g├Âr├╝l├╝r[23].

Mu─čla Kalafatlar─▒nda Hristiyan bir aileye┬á k─▒z verilmez, onun Hristiyan olmas─▒ sak─▒nca nedeni┬á olarak bilinir. Anadili T├╝rk├že olmayan ailelere de bilhassa ter├Âr olaylar─▒n─▒n artmas─▒ nedeniyle anadili K├╝rt├že olan ailelere k─▒z verme┬á veya k─▒zlar─▒n bu aileleri se├žme ┼čans─▒ pek yoktur[24].

Bu toplumda ├Âlm├╝┼č bir yak─▒n─▒n─▒ r├╝yas─▒nda g├Ârm├╝┼č olan kimse uyan─▒nca o kimsenin, OÔÇÖnun ruhuna bir hay─▒r i┼čler, ruhuna Fatiha okur, bir fakire sadaka verir, sokak hayvanlar─▒n─▒ sevindirenler de olur[25].

Mu─čla Kalafatlar─▒ halk inan├žlar─▒nda gelin muhakkak kendisi i├žin a├ž─▒lm─▒┼č yeni evlerine al─▒n─▒r. Peder┼čahi aile hayat─▒ yoktur. Damad─▒n┬á odaya al─▒nmas─▒nda s─▒rt─▒na arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan vurulur a─č─▒r ┼čakalar yap─▒l─▒r.[26] Bu uygulaman─▒n derinliklerinde yeni hayat─▒nda mesuliyetin alt─▒nda olanlar─▒n can─▒n─▒ yakma, can─▒ yak─▒lman─▒n ne oldu─čunu unutma hep hat─▒rla prati─či vard─▒r.

SONUÇ:

Mu─čla kalafatlar─▒n─▒n Kuman/K─▒p├žak T├╝rklerinden olabileceklerine dair baz─▒ tespitler vard─▒r. Ancak bunlar─▒n te┼čhis i├žin yeterli olmad─▒klar─▒ da muhakkakt─▒r.

Mu─čla Kalafatl─▒lar─▒n─▒n halk inan├žlar─▒na dair bilgiler de yeterli de─čildir. Bu konu ├╝zerinde uzun zamand─▒r taraf─▒m─▒zca durulmaktad─▒r. Ancak Mu─člaÔÇÖda ├žok say─▒da Kalafat soy isimli aile de yoktur. K─▒br─▒s, Rodos Kalafatlar─▒n─▒n halk inanc─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ndan sonra Girit halk inan├žlar─▒n─▒n ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ planlanmaktad─▒r. RodosÔÇÖta ve K─▒br─▒sÔÇÖta Kalafatlar─▒n─▒n halk inan├žlar─▒ onlar─▒n Kuman/K─▒p├žak bakiyesi olduklar─▒n─▒ g├Âsterir ├Âzelliktedirler.

 

 

D─░PNOTLAR

[1] Halkbilimi Ara┼čt─▒rmalar─▒ K├╝lt├╝r ve Strateji Merkezi Ankara

[2] Dr. Halkbilimi Ara┼čt─▒rmalar─▒ K├╝lt├╝r ve Strateji Merkezi Ankara, [email protected]

[3] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat, Ula-Ta┼čyeniceÔÇÖde ya┼č─▒yor, Y├╝ksek Tahsilli, Mu─člaÔÇÖda Bir da─č─▒t─▒m firmas─▒nda ├žal─▒┼č─▒yor.

[4] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[5] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[6] Yasin Yasar Kalafat, ÔÇťDeveli K─▒z─▒k Halk ─░nan├žlar─▒nda Kuman/K─▒p├žak ─░zleriÔÇŁ 3. Uluslararas─▒ Develi Develi-├é┼č─▒k Seyrani ve T├╝rk K├╝lt├╝r├╝ Kongresi, 13-14-15 A─čustos 2020 Develi Kayseri

[7] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[8] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[9] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťBitlis-Bing├Âl Y├Âresi ve ├ťryanl─▒kÔÇŁ,┬á I. Bing├Âl Sempozyumu, Bing├Âl ├ťniversitesi yay─▒nlar─▒ Bing├Âl 2007 s. 167-171.

[10] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[11] Ya┼čar Kalafat ÔÇťSivas Y├Âresi ├ľrnekleri ile T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒nda A┼čermek / YeriklemekÔÇŁ T├╝rkl├╝k Bilimi

Ara┼čt─▒rmalar─▒ 2002 S. 10 s. 169-173.

[12] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[13] Ya┼čar Kalafat, Do─ču AnadoluÔÇÖda Eski T├╝rk ─░nan├žlar─▒n─▒n ─░zleri, Berikan Yay─▒nlar─▒ Ankara, 20106. Bask─▒ s. 144

[14] Ya┼čar Kalafat, ÔÇťOrdu-Tokat ve ├çevresi Halk┬á ─░nan├žlar─▒nda Kara ─░yeler/Cin ─░nanc─▒ Ba─člant─▒l─▒ TespitlerÔÇŁ, Orta Karadeniz Havzas─▒nda Tarih ve K├╝lt├╝r Sempozyumu, Tokat-Ordu 11-13 Kas─▒m 2022

[15] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[16] Ya┼čar Kalafat-Nurdan Yolda┼č, ÔÇťK─▒rk Ad─▒m,┬á K─▒rk Lokma, K─▒rk Belik, K─▒rk Vakit, K─▒rk Defa ve┬á K─▒rklama-K─▒rk Basmas─▒ Ba─člant─▒s─▒na DairÔÇŁ Yasarkalafat.info

[17] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[18] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[19] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[20] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[21] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[22] Kaynak Ki┼či, Turgay Cin, E─če ├ťniversitesi ─░─░B Fak├╝ltesiÔÇÖnde akademisyen

[23] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[24] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[25] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

[26] Kaynak Ki┼či Tu─č├že Kalafat

Dr. Ya┼čar KALAFAT

Ya┼čar Kalafat,1939 y─▒l─▒nda Kars'ta d├╝nyaya geldi. Y├╝ksek├Â─črenimini Atat├╝rk ├ťniversitesi Ziraat Fak├╝ltesinde, zooteknist olarak tamamlad─▒. Ard─▒ndan Gazi ├ťniversitesi, Gazi E─čitim Fak├╝ltesi T├╝rk Dili ve Edebiyat─▒ b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. Ya┼čar Kalafat, Hacettepe ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝nde ├žok say─▒da Master yapt─▒. Ard─▒ndan, Atat├╝rk ilkeleri ve ink─▒lap tarihi, anabilim dal─▒nda ┼×eyh Sait olaylar─▒n─▒ konu alan ├žal─▒┼čmas─▒ sebebiyle bilim doktoru unvan─▒ almaya hak kazand─▒. 2002 y─▒l─▒nda, Kazakistan'─▒n Fahri doktoru ilan edildi. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒ Dr. Ya┼čar Kalafat'─▒n yay─▒nlanm─▒┼č ├žok say─▒da kitab─▒ bulunmaktad─▒r. Bilgi i├žin bak─▒n─▒z: https://kidega.com/arama?query=Ya%C5%9Far+Kalafat E-posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Tarihi G├Âztepe-Konak Tramvay Hatt─▒

Tarihi G├Âztepe-Konak Tramvay Hatt─▒

H├╝seyin Y├Âr├╝ko─člu, 11 Nisan 2024