Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma
  • 15 Kas─▒m 2020 Pazar
  • +
  • -

Bursa, dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma anlam─▒nda yaln─▒zca ┼čen ve din├ž ├ža─člardaki at─▒l─▒mlar─▒n ├Ânc├╝s├╝ ve sahnesi de─čil, ac─▒l─▒ ├ž├Âk├╝┼č ve ├žekilme s├╝recinin de en ├Ânemli sahnelerinden biridir. O alt├╝st olu┼čta oradan oraya g├Â├žen y├╝zbinlerce Osmanl─▒ yurtta┼č─▒ BursaÔÇÖya yerle┼čmeyi ye─člemi┼č veya BursaÔÇÖya yerle┼čtirilmi┼čtir. Kent i├žinde, b├╝y├╝k kamucu Ahmet Vefik Pa┼čaÔÇÖn─▒n ─▒zgara planl─▒ olarak kurdu─ču Selimiye, Ruscuk ve ├ç─▒rpan mahalleleri bu yerlerden gelen g├Â├žmenlerin yerle┼čtirildi─či mahallelerdir.

  • Hac─▒ TONAK /

Dayan─▒┼čma s├Âzc├╝─č├╝ yaln─▒zca ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒yla de─čil, tek sert sessizi b├╝nyesinde eriterek renklenip zenginle┼čmi┼č ses d├╝zeniyle de T├╝rk dilinin en g├╝zel s├Âzc├╝klerindendir. S├Âzc├╝─č├╝n b├╝y├╝leyici, her zaman ve her durumda i├žkin oldu─ču anlam─▒ da Bursa ile birlikte d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde ka├ž─▒n─▒lmaz olarak daha bir belirginlik ve derinlik kazan─▒r. ├ç├╝nk├╝ Bursa, dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma kavramlar─▒n─▒n ├Âyle olmasa da toplum ya┼čam─▒nda ba┼člang─▒c─▒ imi┼č gibi kabul etti─čimiz Osmanl─▒ devletinin hem kurulu┼čunun hem de AvrupaÔÇÖya ve AkdenizÔÇÖe yay─▒larak bir d├╝nya devletine do─čru geli┼čmesinin ba┼čkentidir. K├Âkleri ├Âncesine dayansa da devletin ve toplumun Osmanl─▒ diyebilece─čimiz dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma kurumlar─▒n─▒n ilk ├Ânemli ├Ârnekleri bu s├╝re├žte ortaya ├ž─▒km─▒┼č ve bunlar olu┼čturduklar─▒ ├Ârg├╝tlenme ve yard─▒mla┼čma k├╝lt├╝r├╝yle zamana yenilmeden y├╝zlerce y─▒l boyunca toplum ya┼čam─▒nda varl─▒klar─▒n─▒ ve etkinliklerini s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun yay─▒ld─▒─č─▒ k─▒talardan ├žekili┼či s├╝recinde Rumeli, Girit, Kafkas, K─▒r─▒m ve Balkan bozgunlar─▒n─▒n, ard─▒ndan da Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ yenilgisinin yerinden yurdundan etti─či milyonlarca Osmanl─▒ yurtta┼č─▒ bu kurumlar─▒n yaln─▒zca etkinli─či ve ├žabalar─▒ sayesinde de─čil olu┼čturduklar─▒ yard─▒mla┼čma k├╝lt├╝r├╝ sayesinde hayatta kalabilmi┼č, yer yurt edinip AnadoluÔÇÖda ve TrakyaÔÇÖda yerle┼čmi┼č, buradaki yeni ko┼čullara uyum sa─člam─▒┼č ve eskisinin k├╝llerinden yeni T├╝rkiyeÔÇÖyi do─čuran b├╝y├╝k kalk─▒┼čman─▒n ve b├╝y├╝k kurtulu┼č ve kurulu┼č ├žabas─▒n─▒n i├žinde de farkl─▒ bir co┼čkuyla yerini alabilmi┼čtir.

G├╝n├╝m├╝zde a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lebilmektedir ki b├Âylesi sorunlar, d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ve en geni┼č olanaklara sahip devletlerinin yahut Birle┼čmi┼č Milletler, Avrupa Birli─či gibi devletleraras─▒ birlikler ile NATO gibi muazzam ortak askeri ├Ârg├╝tlenmelerin dahi ancak b├╝y├╝k g├╝├žl├╝kle alt─▒ndan kalkabildikleri veya hi├ž kalkamad─▒klar─▒ sorunlard─▒r. YugoslavyaÔÇÖn─▒n da─č─▒lmas─▒ sonras─▒nda Saray BosnaÔÇÖda, KosovaÔÇÖda ya┼čananlar, Birle┼čmi┼č Milletlerin askeri himayesindeki SerebrenisaÔÇÖda S─▒rp askeri g├╝c├╝n├╝n o himayeye ra─čmen ger├žekle┼čtirdi─či sivil halka y├Ânelik katliamlar ortadad─▒r. Elbette Osmanl─▒ d├Ânemindeki b├╝y├╝k g├Â├žlerde (Tehcir ├Âyk├╝s├╝ konu d─▒┼č─▒d─▒r) kimsenin burnu kanamam─▒┼čt─▒r denilemez, ama yakla┼č─▒k y├╝zy─▒l s├╝ren geri ├žekilme s├╝recinin en zorlu anlar─▒nda bile elveri┼čsiz ko┼čullara meydan okundu─ču ve ba┼čar─▒l─▒ olundu─ču besbellidir.

Bursa, dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma anlam─▒nda yaln─▒zca ┼čen ve din├ž ├ža─člardaki at─▒l─▒mlar─▒n ├Ânc├╝s├╝ ve sahnesi de─čil, ac─▒l─▒ ├ž├Âk├╝┼č ve ├žekilme s├╝recinin de en ├Ânemli sahnelerinden biridir. O alt├╝st olu┼čta oradan oraya g├Â├žen y├╝zbinlerce Osmanl─▒ yurtta┼č─▒ BursaÔÇÖya yerle┼čmeyi ye─člemi┼č veya BursaÔÇÖya yerle┼čtirilmi┼čtir. Kent i├žinde, b├╝y├╝k kamucu Ahmet Vefik Pa┼čaÔÇÖn─▒n ─▒zgara planl─▒ olarak kurdu─ču Selimiye, Ruscuk ve ├ç─▒rpan mahalleleri bu yerlerden gelen g├Â├žmenlerin yerle┼čtirildi─či mahallelerdir. ─░┼čg├╝zar cami yapt─▒rma derneklerince y─▒k─▒l─▒p yerine tarihle de, k├╝lt├╝rle de hi├ž ilgisi olmayan yenilerinin yap─▒ld─▒─č─▒ al├žakg├Ân├╝ll├╝ ├ç─▒rpan ve Rus├žuk camileri yak─▒n zamana kadar o felaket dolu yoksunluk y─▒llar─▒n─▒n tan─▒─č─▒ gibi y├╝kselmekte ve bir bak─▒ma bize toplumsal dayan─▒┼čma ruhunun ne oldu─čunu ifade etmekte idiler.

Bu mahallelere yerle┼čenler yokluk i├žinde gelmi┼člerdi BursaÔÇÖya ve daha 1855 zelzelesinin y─▒k─▒m─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kamam─▒┼č Bursa da yokluk i├žindeydi. O kadar yokluk i├žindeydi ki devletin kurucular─▒ Osman Gazi ve Orhan GaziÔÇÖnin ├žok ├Ânemli kabul edilen t├╝rbeleri bile moloz alt─▒nda mezbelelikti. Buna kar┼č─▒l─▒k, yeni hem┼čerilerine kucak a├žmakta ve onlar─▒ benimsemekte g├Âsterdi─či y├╝ksek kabul, bu tarihten sonra da her g├Â├žmenin, ├Âzellikle de yoksul g├Â├žmenin ├žok hakl─▒ olarak ilk tercihinin Bursa olmas─▒na sebep olacakt─▒r. Varl─▒k i├žindeyken yokluk i├žindeki ile dayan─▒┼čma, varl─▒k i├žindeyken muhta├ž olana yard─▒m g├╝├žl├╝ bir gelenektir topraklar─▒m─▒zda, ama zaten yokluk i├žinde olan yekdi─čeri ile nas─▒l dayan─▒┼čma i├žinde olacak, nas─▒l yard─▒m edecektir? ├ľrnekler ┼čunu g├Âsteriyor: Her mahallenin her soka─č─▒nda g├╝nde iki kez kazan kayn─▒yor ve iki kez ekmek da─č─▒t─▒l─▒yor. Kentin valisi, bunu sa─člamak i├žin kimi hallerde o ├╝nl├╝ y├Ântemlerine ba┼čvurmu┼č olabilir, ama esas olan Bursal─▒lar─▒n g├Ân├╝ll├╝ dayan─▒┼čmas─▒d─▒r.┬á Dev┼čirilen yard─▒m malzemelerinin ├že┼čitlili─či bunu a├ž─▒k├ža g├Âsterir.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ÔÇÖ89 ÔÇťSoyda┼čÔÇŁ G├Â├ž├╝ ve JivkovÔÇÖun Gizli Planlar─▒

BursaÔÇÖda, kimimize g├Âre sosyal tarihimizin bug├╝n hayli uza─č─▒nda kald─▒─č─▒m─▒z en ├Ânemli sayfas─▒n─▒, kimimize g├Âre de ÔÇťdevlet anaÔÇŁ ├╝topyas─▒n─▒ okumam─▒z, okumaktan ├Âteye kuvvetle duyumsamam─▒z bundan olmal─▒d─▒r.

Osman Gazi ve Orhan GaziÔÇÖden ba┼člayan gelenek

A┼č─▒kpa┼čazade Dervi┼č Ahmet, destans─▒ Tevarihi Ali OsmanÔÇÖda Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n sosyal yard─▒m ve dayan─▒┼čmaya ili┼čkin yakla┼č─▒m─▒n─▒, bir bak─▒ma ÔÇťba┼člang─▒c─▒ÔÇŁ ┼ču ├Âyk├╝ ile anlat─▒r:

Babas─▒ (Osman Gazi) ┬á├Âl├╝nce karde┼či Alaeddin Pa┼ča ile bir araya geldiler. ─░┼čin gere─či ne ise g├Ârd├╝ler. O zamanda ÔÇťAh─▒ HasanÔÇŁ vard─▒ ki onun tekkesi de vard─▒r. Bursa Hisar─▒ÔÇÖnda be─č saray─▒na yak─▒nd─▒r. O zamanda olan azizler topland─▒. OsmanÔÇÖ─▒n mal─▒ var m─▒, yok mu diye sordular. Tefti┼č ettiler ki bu iki karde┼č aras─▒nda miras taksim oluna. Bakt─▒lar ki ancak fetholunan ├╝lkeler var. Ak├ža ve alt─▒n hi├ž yok. Osman GaziÔÇÖnin bir s─▒rtlak tekelesi (giysi) vard─▒, yenice idi. Bundan ba┼čka bir yanc─▒─č─▒ (at─▒n yan─▒na as─▒lan torba), tuzlu─ču, ka┼č─▒kl─▒─č─▒, bir sokman ├žizmesi, birka├ž iyice atlar─▒ ve birka├ž s├╝r├╝ koyunu vard─▒. ┼×imdiki zamanda (1460ÔÇÖlar) Bursa y├Ârelerindeki be─člik koyunlar ondand─▒r. Sultan├Ân├╝ÔÇÖnde birka├ž y├╝─čr├╝k at─▒ vard─▒. Birka├ž ├žift de ├Âk├╝z├╝ bulundu. Ba┼čka bir ┼čeyi bulunamad─▒.

Orhan Gazi karde┼čine dedi ki: ÔÇťSen ne dersin?ÔÇŁ Karde┼či Aleaddin Pa┼ča: ÔÇťBu ├╝lke senin hakk─▒nd─▒r. Buna ├žobanl─▒k etmeye bir padi┼čah gerek ki memleketin i┼člerini g├Âr├╝p ba┼čara. Padi┼čaha i┼č g├Ârecek l├╝zumlu ┼čeyler ister. Padi┼čaha l├╝zumlu olan ┼čeyler bu atlard─▒r. Koyunlar da padi┼čah ┼č├Âleninin gerektirdi─či ┼čeydir. O halde bizim b├Âl├╝┼čecek neyimiz var ki b├Âl├╝┼čelimÔÇŁ dedi.

Demek ki Bursa al─▒nd─▒─č─▒nda Osmanl─▒ h├╝k├╝mdar ailesinin mal m├╝lk hanesinde para pul hi├ž yoktur. Geri kalan─▒ da h├╝k├╝mdarl─▒k orunu ile yak─▒ndan ilgili oldu─čundan karde┼čler aras─▒nda ÔÇťb├Âl├╝┼č├╝lecekÔÇŁ gibi de─čildir.

Osman GaziÔÇÖden hi├ž ak├ža ve alt─▒n kalmamas─▒ ku┼čkusuz, istiflemek yerine gerekti─či yerde harcamas─▒ndan dolay─▒d─▒r. A┼č─▒kpa┼čazade, onun Karacahisar pazar─▒n─▒ kurdu─čunda pazara mal getirip satanlar─▒n belirli bir vergi ├Âdemeleri gerekti─či yolundaki ├Ânerilere ba┼člang─▒├žta ┼čiddetle itiraz etti─čini anlat─▒r. Osman GaziÔÇÖnin ba┼čar─▒s─▒n─▒n s─▒rr─▒ da belki buradad─▒r: ÔÇťk─▒l─▒├ž hakk─▒ÔÇŁ olarak devlet ad─▒na temell├╝k etti─či ile yetinmek ve ki┼čisel servetini halk─▒n ihtiya├žlar─▒ i├žin kullanmak!

Orhan Gazi de uzun s├╝ren ku┼čatman─▒n ard─▒ndan vere yoluyla teslim ald─▒─č─▒ BursaÔÇÖda ilk i┼č olarak kazan kaynat─▒r ve kentin a├ž halk─▒na kendi eliyle yemek da─č─▒t─▒r. Sonras─▒nda ─░znikÔÇÖte de yapacakt─▒r bunu.

Orhan GaziÔÇÖnin BursaÔÇÖda ve ─░znikÔÇÖte in┼ča ettirdi─či, bir k─▒sm─▒ g├╝n├╝m├╝ze kalmayan kamu yap─▒lar─▒ da a├ž─▒kt─▒r ki servet harcanarak yap─▒lmaktayd─▒. H├╝k├╝mdar ailesi d─▒┼č─▒ndaki devlet ileri gelenleri de h├╝k├╝mdar─▒n yolunu izlediklerinden BursaÔÇÖda ve ─░znikÔÇÖte k─▒sa s├╝rede camiler, medreseler, a┼čhaneler, hamamlar, k├Âpr├╝ler birbiri ard─▒na boy atm─▒┼čt─▒. ├ço─čunlukla k├╝lliye halinde in┼ča edilen ve d├Ânemin ihtiya├žlar─▒na tam olarak yan─▒t veren bu b├╝t├╝nl├╝kl├╝ yap─▒lar, ├ževresinde halk─▒n g├╝nl├╝k ya┼čam─▒n─▒n ├Âr├╝ld├╝─č├╝ yeni bir yerle┼čimin de merkezini olu┼čturmaktayd─▒. ├ľrne─čin Orhan Camii ve k├╝lliyesi Hisar d─▒┼č─▒ndaki ilk T├╝rk yerle┼čiminin tam anlam─▒yla kalbiydi.┬á 1360 tarihli bir vak─▒f senedinden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre Orhan CamiiÔÇÖnin yan─▒nda bir hamam, bir a┼čhane, bir mutfak, yolcular ile binekleri i├žin de bar─▒naklar vard─▒. Vak─▒f, bu yap─▒lar─▒n bak─▒m─▒ ve onar─▒m─▒, g├Ârevlileri ile hizmetlilerinin ├╝cretleri ve ├Âteki i┼čleri i├žin yap─▒lacak harcamalar─▒ g├╝venceye almaktayd─▒. Orhan GaziÔÇÖnin e┼či Nil├╝fer Hatun, Bursa Mudanya yolu ├╝zerinde bir ┼čapel ile bir k├Âpr├╝ yapt─▒rm─▒┼č, bu ikisinin giderleri i├žin baz─▒ k├Âyleri vakfetmi┼čti. Orhan GaziÔÇÖnin karde┼či Alaeddin Pa┼ča, bir tekke, bir cami ve yine k├╝├ž├╝k bir kilise kurdurmu┼čtu. O─člu S├╝leyman Pa┼ča ise ─░znikÔÇÖte bir medrese, ─░zmitÔÇÖte de bir hamam, ┬áGeyveÔÇÖde bir k├Âpr├╝ yapt─▒rm─▒┼čt─▒. D├Ânemin ├╝nl├╝ komutanlar─▒ndan Lala ┼×ahin Pa┼ča da BursaÔÇÖda bir medrese, Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda bir cami, bir zaviye ve yine bir medrese in┼ča ettirmi┼č ve bunlar─▒n giderleri i├žin varl─▒─č─▒ndan vakfetmi┼čtir. ┬áBunlar kimi ├Ârneklerdir yaln─▒z, y├╝ksek mevkilerdeki ki┼čilerin yapt─▒rd─▒─č─▒ pek ├žok ba┼čka yap─▒n─▒n da varl─▒─č─▒ bilinmektedir.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Mudanya M├╝tarekesiÔÇÖnin a┼čamalar─▒n─▒ hi├ž merak ettiniz mi?

K─▒sacas─▒ ba┼člang─▒├ž bak─▒m─▒ndan BursaÔÇÖn─▒n, ─░znikÔÇÖin, Mustafakemalpa┼čaÔÇÖn─▒n, Yeni┼čehirÔÇÖin, KaracabeyÔÇÖin, ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n h├╝k├╝mdar ailesi ile devlet ileri gelenlerinin in┼ča etti─či yap─▒lar ve bu yap─▒lar─▒n amaca uygun olarak ya┼čamas─▒ i├žin kurduklar─▒ vak─▒flarla geli┼čti─čini, mamur oldu─čunu ve canl─▒ bir ticaret ortam─▒na, dolay─▒s─▒yla da refaha kavu┼čtu─ču s├Âylenebilir.

Vakf─▒n vakfedene de yarar─▒ var

Vak─▒flar, toplum ve kent yarar─▒na bir i┼čin yap─▒lmas─▒, bir yap─▒n─▒n yahut yap─▒ grubunun in┼čas─▒ ve devaml─▒l─▒─č─▒n─▒n sa─članmas─▒ gibi sosyal bir hizmeti yerine getirmesinin yan─▒nda ├Ânemli iktisadi bir i┼čleve de sahipti. Vakfedenler, ├Âzel m├╝lkiyetin veya m├╝lk ├╝zerindeki kullan─▒m hakk─▒n─▒n hi├žbir g├╝vencesinin olmad─▒─č─▒ devlet d├╝zeninde tasarrufundaki iktisadi varl─▒klar─▒ kurduklar─▒ vak─▒flara vakfederek el konulmas─▒n─▒n veya buyrukla el de─či┼čtirmesinin ├Ân├╝ne ge├žiyor ve vak─▒f senedinde belirtilen ko┼čullar ├žer├ževesinde ailenin gelecek ku┼čaklar─▒n─▒n o m├╝lk ├╝zerinde egemen kalmas─▒n─▒ sa─čl─▒yordu.

B├Âylece vakf─▒n, sosyal ama├žlar─▒n yan─▒nda bireylerin, ailelerin ├Âzel ├ž─▒kar─▒na da uyan ikinci bir i┼člevi ile kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼č olunmaktad─▒r ki Osmanl─▒ devletinde her hizmetin ve her i┼čin vak─▒flarla ba┼člay─▒p vak─▒flarla bitmesinde bunun ├Ânemli pay─▒ bulunmaktad─▒r. Vakfedenler aras─▒nda BursaÔÇÖya, Uluda─čÔÇÖdan temiz su getirmeyi ba┼čl─▒ca amac─▒ sayan ve t├╝m varl─▒─č─▒n─▒ bu suyun f─▒r─▒nda pi┼čirilmi┼č toprak k├╝nkler i├žinde ak─▒t─▒l─▒p ├Âzenle yapt─▒rd─▒─č─▒ onlarca ├že┼čmeden kente da─č─▒lmas─▒ i├žin harcayan ┼×eyh├╝lislam Kara├želebizade gibi isimler de eksik de─čildir. Ne var ki h├╝k├╝mdar ailesinden bireyler de dahil, vak─▒f kuranlar─▒n az─▒msanmayacak bir kesimi ├žocuklar─▒ ile torunlar─▒n─▒n, kimi durumda da azat k├Âleleri, cariyeleri, hizmetlileri ile onlar─▒n ├žocuklar─▒n─▒n m├╝tevelli olarak nesiller boyu ├žiftlik a─čalar─▒ gibi vakfedilmi┼č m├╝lkten, akardan yararlanmas─▒n─▒ teminat alt─▒na al─▒yordu.

Homurdanmalara sebep olsa da Sultan ll. Mehmet d├Ânemine kadar bu ├žiftlik vak─▒f kurnazl─▒─č─▒na kimse dokunamad─▒. O, bu ┼čekilde beylerin ├Âzel m├╝lk├╝ gibi kullan─▒lan, ama miri mal g├Âr├╝nen nice ├žiftli─čin, k├Ây├╝n, tar─▒m arazisinin ve meran─▒n derhal devlete iadesini buyurdu ve bu buyru─čunun ├žok s─▒k─▒ bir takip├žisi oldu. Sonu├žta zor al─▒m uygulad─▒─č─▒ m├╝lkler y├╝z├╝nden b├╝y├╝k ve tehlikeli bir d├╝┼čmanl─▒k kazand─▒. Vak─▒flar─▒ y├Ânetenler toplum i├žinde de, devlet i├žinde de g├╝├ž sahibi ve etkili isimlerdi, ayr─▒ca etkin ailelerin bireyleriydiler. SultanÔÇÖ─▒n bu konudaki uygulamalar─▒nda a┼č─▒r─▒ya vard─▒─č─▒ ve kusursuz kabul edilmesi gereken, hizmeti de gerekti─či gibi olan bir├žok vakf─▒ da ma─čdur etti─či yayg─▒n kan─▒d─▒r. Ne var ki Sultan ll. Beyaz─▒t, karde┼či Cem SultanÔÇÖla sava┼č─▒m─▒ i├žinde pek de ince eleyip s─▒k dokumadan, ll. MehmetÔÇÖin devlete ald─▒─č─▒ vak─▒f mallar─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ sahiplerine iade etti. B├Âylece vak─▒flar alan─▒nda belki ger├žek bir reform,┬á Fatih Sultan MehmetÔÇÖin a┼č─▒r─▒l─▒─č─▒ ya da Sultan Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n teslimiyet├žili─či ├╝zerine tart─▒┼čmalar aras─▒nda ka├ž─▒r─▒lm─▒┼č oldu.

Sultan ll. MehmetÔÇÖin uygulamas─▒n─▒ anlamak bak─▒m─▒ndan,┬á 16. y├╝zy─▒ldaki bir belgede Bursa’da 700 civar─▒nda k├Ây├╝n vak─▒f k├Ây├╝ olarak kay─▒tl─▒ oldu─čunu (Kaplano─člu) hat─▒rlatal─▒m. Bu demektir ki s├Âz konusu tarihte, BursaÔÇÖn─▒n neredeyse t├╝m k├Âyleri (BursaÔÇÖda k├Âyler ortalama 8-10 haneydi) kamu hizmetindeki bir yap─▒n─▒n, caminin, medresenin, ├že┼čmenin, k├Âpr├╝n├╝n, a┼čhanenin varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesi i├žin ├žal─▒┼čmaktayd─▒. K├Âyl├╝lerin ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ tar─▒m arazileri, otlaklar, sular, koruluklar, sazl─▒klar ve ormanlar ├╝zerinde m├╝lkiyet haklar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒, k─▒rsal ├╝retimin hemen hemen t├╝m alanlar─▒n─▒n devlet mal─▒ oldu─čunu belirtmek gerekir.┬á Vak─▒flar ve vakfedilmi┼č k├Âyler sayesinde,┬á yukarda de─činildi─či gibi yaln─▒zca kamu yap─▒lar─▒ de─čil, burada hizmet veren g├Ârevliler ile hizmetliler de d├╝zenli bir gelirin sahibi olmaktayd─▒. Kentte, mevki makam sahibi bir ki┼či veya ├Ânde gelenlerden bir aile bir medrese yapt─▒r─▒yorsa m├╝derrisi, kap─▒c─▒s─▒, a┼č├ž─▒s─▒, ekmek├žisi, temizlik├žisi dahil ├╝cretlilerin maa┼člar─▒ ile medresenin varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesini akar ay─▒rarak g├╝vence alt─▒na al─▒yordu.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Uluda─čÔÇÖa gezi: Ka├žak├ž─▒ yolunda bir gece bir g├╝nd├╝z

Bursa’n─▒n her mahallesinde bir vergi t├╝r├╝ nedeniyle Avar─▒z vakf─▒ dedikleri bir vak─▒f vard─▒.┬á Bu vak─▒f, hem vergileri ├Âdemek, hem mahallenin belirli masraflar─▒n─▒ ya da mahalle mektebinin, ├Â─čretmenin,┬á yolun, caminin giderlerini kar┼č─▒lamak i├žin her hanenin g├╝c├╝ oran─▒nda kat─▒ld─▒─č─▒ bir mahalle sand─▒─č─▒n─▒ y├Ânetmekteydi. ┬áMahalle sand─▒─č─▒nda biriken para, talep edenlere uygun g├Âr├╝l├╝rse kredi olarak veriliyor, anaparan─▒n ├╝zerinden y├╝zde on, y├╝zde on be┼č oran─▒nda faiz i┼čletilmesine kimsenin itiraz─▒ olmuyordu. ┬áKad─▒ÔÇÖn─▒n, seyrek sepek de olsa i┼če kar─▒┼čmas─▒ i├žin ya faizin fahi┼č oldu─čuna dair ciddiye al─▒nacak bir yak─▒nman─▒n ya da vakf─▒ y├Ânetenlerin bir yolsuzluk i├žinde olmalar─▒ gerekirdi.┬á Ayr─▒ca BursaÔÇÖn─▒n ilk ba┼čkent olmas─▒ ile birlikte Ahilerin ve onlar─▒n lonca ├Ârg├╝tlerinin dayan─▒┼čma modeli olan esnaf gruplar─▒n─▒n ayr─▒ ayr─▒ ba─čl─▒ oldu─ču vak─▒flar bulunmaktayd─▒. Bu vak─▒flar da hem o esnaf grubunda yard─▒mla┼čman─▒n, hem de yeni zanaatkarlar─▒n yeti┼čtirilmesinin ara├žlar─▒ durumundayd─▒.

Pekiyi, olumsuzluklar─▒ da bulunan bu vak─▒flar nas─▒l oluyor da birinci b├Âl├╝mde de─činilen sonu├žlar─▒n elde edilmesinde etken oluyor? ├ľrne─čin avar─▒z vak─▒flar─▒, asl─▒nda devletin sald─▒─č─▒ verginin mahalleliden s├Âke s├Âke al─▒nmas─▒n─▒n arac─▒ de─čil mi? O halde, diyelim ki mahalle dayan─▒┼čmas─▒nda, yard─▒mla┼čmas─▒nda ve yeri geldi─činde de ba┼čar─▒l─▒ bir g├Â├ž├╝p konmada i┼či ne bu vakf─▒n?

G├╝n├╝m├╝z ko┼čullar─▒ bak─▒m─▒ndan ku┼čkusuz bu sorular─▒n yan─▒tlar─▒n─▒ tart─▒┼čamay─▒z. Dervi┼č AhmetÔÇÖin, Osman GaziÔÇÖden ├žocuklar─▒na tek ak├ža, tek alt─▒n para kalmad─▒─č─▒na ili┼čkin ├Âyk├╝s├╝ d├Ânemin d├╝nyas─▒n─▒ anlamak bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir. O d├╝nyada nesnel ko┼čullar─▒n bir sonucu olarak ger├žek bir duygu ve d├╝┼č├╝n├╝ birli─či vard─▒. Bu birlik i├žinde bireyler birbirine ba─član─▒yor ve birbirine her durumda destek olmay─▒ g├Ârev kabul ediyordu. ├ç├╝nk├╝ kendilerinden ├Âncekilere g├Âre bir askeri g├Â├žebe demokrasisinin do─čall─▒─č─▒ i├žindeydiler. ├ç├╝nk├╝ Mo─čol bask─▒s─▒ndan ka├žarak geldikleri AnadoluÔÇÖda ├Âtelene ├Âtelene u├žlara gelip dayanm─▒┼člar ve art─▒k orada var olmak zorundalar. Bunun i├žin ger├žek halk ├Ânderlerine gereksinim var. Osman Gazi o ├Ânderlerden ilki,┬á Orhan Gazi de ikincisi. Sel├žuklu devleti ile ba─člar─▒ var, Sultan AlaeettinÔÇÖden sancak alm─▒┼čl─▒klar─▒ da, ama as─▒l ├Ânemlisi T├╝rkmenÔÇÖin Ortodoks veya Ortodoks olmayan t├╝m kesimlerinin bu u├ž beyli─činde birle┼čmi┼č olmas─▒. Osman, Orhan ve yolda┼člar─▒n─▒n geni┼č y├╝rekleri var, yaln─▒z kendisi gibi olana de─čil olmayana da kucak a├ž─▒yorlar ve bu sayede var oluyorlar.

Bunlar─▒ dikkate almadan bir Osmanl─▒ devlet uygulamas─▒ olan Avar─▒z vak─▒flar─▒n─▒n nas─▒l olup da bir mahallenin birli─čini, dayan─▒┼čmas─▒n─▒ ve s─▒ras─▒nda da ate┼č alt─▒nda en az kay─▒pla bir yerden bir yere g├Â├žmesini sa─člad─▒─č─▒n─▒ anlayamay─▒z.

Kusurlar─▒na ve eksikliklerine kar┼č─▒l─▒k Osmanl─▒ vak─▒f sistemi, ciddi bir sosyal dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma kurumu olarak i┼člev g├Ârm├╝┼č, Osmanl─▒ yenilenmesi s├╝recindeki Hilali Ahmer, Himayeyi Edfal, Muhacirun komisyonlar─▒ gibi ├ža─čda┼č kurumlarla birlikte y├╝zbinler ve y├╝zbinlerce Osmanl─▒ yurtta┼č─▒n─▒n ayr─▒lmak zorunda b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ topraklardan BursaÔÇÖya ve ├Âteki kentlerimize sa─č salim ula┼čmas─▒nda ve yerle┼čtirilmelerinde etken olmu┼čtur.

Toplam Okuma: 482 , Bug├╝n: 5 

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hac─▒ Tonak
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

29 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larda ─░sk├ón Politikas─▒ ve ├çerkesler i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

28 Kas─▒m 2020, ├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel i├žin yorumlar kapal─▒
Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

28 Kas─▒m 2020, Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam i├žin yorumlar kapal─▒
Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

23 Kas─▒m 2020, Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

23 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

15 Kas─▒m 2020, Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival i├žin yorumlar kapal─▒
Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

15 Kas─▒m 2020, Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi i├žin yorumlar kapal─▒
├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

15 Kas─▒m 2020, ├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

9 Kas─▒m 2020, ├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č i├žin yorumlar kapal─▒
Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

9 Kas─▒m 2020, Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

9 Kas─▒m 2020, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak i├žin yorumlar kapal─▒
Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

9 Kas─▒m 2020, Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk ve ├çelik Palas i├žin yorumlar kapal─▒
Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

9 Kas─▒m 2020, Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

1 Kas─▒m 2020, D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

1 Kas─▒m 2020, ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

1 Kas─▒m 2020, Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

1 Kas─▒m 2020, Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede i├žin yorumlar kapal─▒
B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

29 Ekim 2020, B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar