Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak
  • 09 Kas─▒m 2020 Pazartesi
  • +
  • -
  • “Yaln─▒z ┼čunu hep hat─▒rlamal─▒: ├çanakkale’de kesin sonucu belirleyen ├╝├ž b├╝y├╝k muharebede o yi─čitlerin kumandan─▒ Mustafa Kemal’di. Yarbay ve Albay Mustafa Kemal! Bu y├╝zden, Mustafa Kemal ile bu ulus ve bu ulusun, yani “Ne Mutlu T├╝rk├╝m” diyenler ulusunun askeri birbirine hep ├žok yak─▒┼čt─▒. Saffet Bey’in raporu bunu, y─▒─č─▒nla belgeden ├žok daha kesinlikle kan─▒tlayan bir rapordur.”
  • “├çanakkale’de farkl─▒ k├Âkenden Osmanl─▒ yurtta┼člar─▒ sava┼čt─▒. Galatasaray Lisesi’nin bir d├Ânem ├Â─črencilerinin orada ┼čehit d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ biliyoruz. Bursa Erkek Lisesi’nin ve ├Âteki liselerin son s─▒n─▒f ├Â─čencilerinin ├žo─čunlu─ču da ┼čehit d├╝┼čt├╝. Ama Marko Polo’dan bu yana bu topraklarda ya┼čayanlar, soy veya inan├ž ay─▒r─▒m─▒ yap─▒lmadan “T├╝rkler” diye adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Orada T├╝rkler sava┼čt─▒.”
  • ├çanakkale Sava┼člar─▒’ndaki ba┼čar─▒, T├╝rk subaylar─▒n─▒n ve komuta kademesinin Balkan Sava┼č─▒’n─▒n ezikli─čini ├╝zerinden atmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, askeri yetenek ve yetkinli─čine olan g├╝venini yenilemi┼čtir. Bu durum, Milli M├╝cadele’nin ├Ânderinin ve kadrolar─▒n─▒n belirginle┼čmesinin yan─▒nda, bu ├Ânderli─čin ulusun g├╝venini kazanmas─▒nda ├žok b├╝y├╝k etken olmu┼čtur. Milli M├╝cadele kadrosunun ├žok ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ├çanakkale’yi savunun 5. Ordu’dan gelmesi raslant─▒ de─čildir.”
  • “Da─člarca, bir ┼čiirinde ├çanakkale’den s├Âz ederken, “├çanakkale/ ├ça─člar ├╝zre destanlar─▒n ├Âz├╝d├╝r/ÔÇŽ/ ├çanakkale/ Yeni T├╝rkiye’nin ├Âns├Âz├╝d├╝r” der. Unutmamal─▒ ki “├Âns├Âz“├╝ yazan da, eseri tamamlayan da Mustafa Kemal’dir, onunla birlikte de T├╝rk ulusudur.
  • Milli M├╝cadele, D├╝nya Sava┼č─▒’ndan, ├çanakkale’den ve sonras─▒nda gelen M├╝tareke’den b├╝t├╝n├╝yle ayr─▒, b├╝t├╝n├╝yle farkl─▒ bir s├╝re├žtir. B├Âyle oldu─ču i├žindir ki Cumhuriyetle sonu├žland─▒.
  • “Yinelemek gerekirse, ├çanakkale, alt─▒ y├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n ya┼čam─▒┼č, buna kar┼č─▒l─▒k t├╝kenme noktas─▒na gelmi┼č bir T├╝rk devletinin, tarihin en uzun ├Âm├╝rl├╝ T├╝rk devletinin son ba┼čar─▒l─▒ kavgas─▒; Milli M├╝cadele, T├╝rk ulusu taraf─▒ndan yeni bir T├╝rk devletinin, “ilelebet ya┼čayacak” T├╝rkiye Cumhuriyeti’nin kurulmas─▒yla sonu├žlanan ba┼čar─▒l─▒, ak─▒l almaz kavgas─▒d─▒r. Bu iki ayr─▒ s├╝recin birbirine kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ hi├ž do─čru olmazÔÇŽ

On dokuzuncu T├╝men Komutanl─▒─č─▒na
13.
Alay sa─č kanad─▒ndan 7-8 May─▒s 1915

Efendim,

Emr-i aliniz gere─či d├╝┼čman siperlerine sald─▒rd─▒k. D├╝┼čman siperden denize do─čru ka├žmaya ba┼člad─▒. 10 ┼čehidimiz 6 yaral─▒m─▒z vard─▒. Fakat bendeniz omzumdan vuruldum. Askerim siperlerin ├Ân├╝nde i├žeri girmek ├╝zereydi. Beni geriye, sarg─▒ yerine getirdiler. Gelirken yedeklere ve fedai subaylara bilgi verdim. Asker bozulmad─▒. H├╝cuma devamla ilerdekileri takviye ediniz, dedim. ─░ngilizler ka├ž─▒yorlard─▒. Aman efendim, ileri harekata devam etsinler. Vaktim yok, ellerinizden ├Âperim sevgili cesur komutan─▒m.
125.
Alay. 1/0. B├Âl├╝k Komutan─▒
├ťste─čmen Saffet

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

  • Hac─▒ TONAK

Selahattin Osman Tansel, Bursa Defteri okurlar─▒n─▒n yabanc─▒s─▒ olmad─▒klar─▒ isim. Bursa Defteri dergimize d├╝┼č├╝nsel ve yaz─▒nsal ilgisini, katk─▒s─▒n─▒ en ba┼č─▒ndan itibaren esirgemeyen ayd─▒nlar─▒m─▒zdanÔÇŽ

Bursa Defteri’ne Bursa’n─▒n eski sinemalar─▒n─▒, Fidyek─▒z─▒k ve De─čirmenlik─▒z─▒k’─▒n eski zamanlar─▒n─▒ anlatan, topra─č─▒na nur ya─čas─▒ Murat Akg├╝n’├╝n de karde┼či; ama a─čabeyimiz ve Bursa tiryakili─činde ├Ân s─▒ralardaki b├╝y├╝─č├╝m├╝zÔÇŽ

Akg├╝n’├╝n sa─čl─▒─č─▒nda, bu “karde┼č” s─▒fat─▒n─▒ vurgulayarak anard─▒k kendilerini. ├ç├╝nk├╝ Ankara’da ya┼č─▒yordu, Bursa’ya ├žok s─▒k gelemiyordu ve ya┼č─▒ ka├ž olursa olsun a─čabeyler i├žin karde┼čler hep karde┼čtiÔÇŽ

Say─▒n Tansel, Gemlik K├Ârfezi’ni tepeden g├Âren ve ka├ž zamand─▒r “evi” olan Gemlik-Umurbey’deki evinde sessiz sedas─▒z y├╝r├╝tt├╝─č├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒, ge├žen aylarda bas─▒m─▒ tamamlan─▒p k├╝lt├╝r alan─▒na ├ž─▒kan ola─čan├╝st├╝ bir yap─▒tla ta├žland─▒rd─▒:

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak“ÔÇŽ

Bu kez biraraya gelmemizin nedeni bu yap─▒t.

Yazar─▒m─▒z─▒n, “─░stanbul’u kurtaranlara ve Cumhuriyet’i kuranlara” adad─▒─č─▒├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak, ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi, yaln─▒zca T├╝rk ulusu bak─▒m─▒ndan de─čil, evrensel anlamda da b├╝y├╝k ├Ânemi bulunan ├çanakkale sava┼člar─▒na ili┼čkin bir kitap.

Ne ki, yaln─▒zca sava┼člar─▒ anlatm─▒yor.

Sava┼č dolay─▒m─▒nda zaman─▒n d├╝nya d├╝zenini de, t├╝m perdelerini ÔÇôhem de t├╝m taraflar bak─▒m─▒ndan- aralayarak ├Ân├╝m├╝ze seriyor.

B├Âylece ├çanakkale’de ya┼čananlara hem B├╝y├╝k Britanya, Fransa ve Rusya, hem de Osmanl─▒ ve Alman imparatorluklar─▒ bak─▒m─▒ndan ve d├╝nyan─▒n yeniden ┼čekillenen siyasal haritas─▒ ile y├╝z├╝ bak─▒m─▒ndan yeni ve farkl─▒ bir ─▒┼č─▒k d├╝┼č├╝r├╝yor.

O ─▒┼č─▒kta, ├žo─ču zaman ├╝zerinde durmad─▒─č─▒m─▒z ayr─▒nt─▒lar; bir s├Âz, bir c├╝mle, bir komut, bir cephe emri yahut tozlu raflarda unutuldu─ču san─▒lan eski bir ba─čla┼čman─▒n s─▒radan bir maddesi, parlamento k├╝rs├╝s├╝nde y─▒llar ├Âncesinden verilmi┼č bir s├Âylev, basit bir diplomatik iltifat ya da yergi; en ba┼č─▒ndan “buraya varaca─č─▒ besbelli” diyebilece─čimiz anlamlar kazan─▒p b├╝y├╝k bir tarih dersinin ├Âznesi yahut nesnesi olarak beliriveriyorÔÇŽ

Yal─▒n sava┼ča gelinceÔÇŽ

Yaln─▒zca ordular─▒n sava┼č─▒, yani askerin askerle, insan─▒n insanla trajik sava┼č─▒; insan─▒n uygarl─▒k yoluyla eri┼čti─či her aleti ve her olana─č─▒ yekdi─čerini ortadan kald─▒rmak i├žin kulland─▒─č─▒ o m├╝thi┼č bo─čazla┼čmay─▒, zaman ve mek├ón─▒n en k├╝├ž├╝k b├Âl├╝mlerinde y├╝r├╝yen ya da y├╝r├╝meyen siper muharebelerini de─čil, k├╝├ž├╝c├╝k bir yar─▒mada ├╝zerinde dost ve d├╝┼čman, sa─čl─▒kl─▒ ve hasta, sa─člam ve yaral─▒, r├╝tbeli ve r├╝tbesiz milyonlarca askerin bir par├žas─▒ olduklar─▒ do─ča ile amans─▒z kavgas─▒ da izlenebiliyor kitapta.

Dahas─▒, sayfalar─▒ ├ževirirken bir an geliyor, “├çanakkale sava┼člar─▒ ancak bu kadar objektif, bu kadar yans─▒z, bu kadar ‘Sezar’─▒n hakk─▒ Sezar’a’ anlat─▒labilirdi!” demekten alam─▒yorsunuz kendiniziÔÇŽ

Kahramanl─▒k, yi─čitlik, ├Âzsayg─▒, ac─▒ma duygusu gibi insani de─čerlerle, bunlar─▒n ├╝zerinde y├╝kselen askerlere ├Âzel de─čerler; yani y├╝ksek disiplin, diren├ž, kararl─▒l─▒k, uzg├Âr├╝, iyi komutanl─▒k, iyi kurmayl─▒k kimsenin tekelinde de─čil!

Kim yi─čitse o yi─čit!

Kim kahramansa o kahraman!

Bunu a├ž─▒k se├žik g├Âr├╝yor, anl─▒yorsunuz; T├╝rk, ─░ngiliz, Frans─▒z, Hint, Anzak ya da Berberi fark etmiyor.

├çanakkale sava┼člar─▒na olan ilginin son y─▒llarda daha bir canland─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Konuya ili┼čkin ├žok say─▒da kitap, makale, belgesel film ve ba┼čka t├╝r yay─▒n─▒n varl─▒─č─▒ da bunun kan─▒t─▒ say─▒labilir. Ne var ki bunlar─▒n aras─▒nda bilimsel, edebi ya da belgesel niteli─čiyle ├Âne ├ž─▒kan yap─▒t say─▒s─▒n─▒n ├žok olmad─▒─č─▒n─▒, hatta ├žok az oldu─čunu kabul etmeli.

Tansel’in yap─▒t─▒ ise “├žok ama ├žok az” olanlardan.

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak, yakla┼č─▒k be┼č y├╝z sayfal─▒k ÔÇôe─čer s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒p yo─čunla┼čt─▒r─▒l─▒p bu de─čin komprimele┼čtirilmeseydi be┼č bin sayfal─▒k da olabilirdi- bir kitap. Arka kapa─č─▒nda ┼čunlar yaz─▒l─▒:

Yazar ├çanakkale Muharebeleri’nin sebep, sonu├ž ve etkileriyle yaln─▒z T├╝rk tarihinde de─čil, D├╝nya tarihinde de bir b├╝y├╝k olay oldu─ču d├╝┼č├╝ncesinden yola ├ž─▒kmaktad─▒r. Onun i├žin Olay’─▒ ├Âncesi ve sonras─▒yla incelemeye ve de─čerlendirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č; olu┼č s├╝recinin dar s─▒n─▒rlar─▒ aras─▒nda anlatmakla yetinmemi┼čtir. Bu ├žabas─▒n─▒n hem tarih metodu, hem okuyucunun olan─▒ biteni alg─▒lama ufkunu geni┼čletme y├Ânlerinden daha do─čru ve yararl─▒ oldu─ču, olaca─č─▒ kan─▒s─▒ndad─▒r.”

Say─▒n Tansel, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak‘ta; ayr─▒nt─▒lar─▒ genele ve geneli ayr─▒nt─▒lara feda etmeyen ├žekirdekten tarih├žinin ├Âzeni ile ger├že─čin izini ba┼čka ┼čekilde, ba┼čka ara├žlar ve ba┼čka olanaklarla s├╝ren edebiyat├ž─▒n─▒n h├╝nerini tam olarak birle┼čtirmi┼č.

Elime almamla bitirinceye de─čin b─▒rakamad─▒─č─▒m eserin, ├çanakkale’de “olup biteni alg─▒lama” ve burada olup bitenleri, ├ža─čda┼č─▒ ├Âteki evrensel olaylarla ba─člant─▒lar─▒ i├žinde g├Ârebilme bak─▒m─▒ndan ufkumu geni┼čletti─čini, ayd─▒nlatt─▒─č─▒n─▒ s├Âylemem gerekir.

Bir de, unutmadan, kitab─▒n giri┼čindeki vurguyu, kitab─▒n yazar─▒n─▒n bir ├Âzelli─čini tan─▒tmak bak─▒m─▒ndan yinelemeliyim:

“Bu kitab─▒n yaln─▒z tekrar bast─▒r─▒lmas─▒ ve yay─▒nlanmas─▒ hakk─▒ Selahattin Tansel’e aittir”.

Yazar─▒m─▒z b├Âylece, yarat─▒c─▒ eme─činin ve beyninin ├╝r├╝n├╝n├╝ a├ž─▒k bir sofra halinde herkesin diledi─čince yararlanmas─▒na sunmakla kalm─▒yor, imececi y├╝ce g├Ân├╝ll├╝l├╝─č├╝yle ortakl─▒─č─▒m─▒za d├Ân├╝┼čt├╝rme arzusunu da ortaya koyuyor.

Bize de, okurun o hazineden gerekti─či gibi yararlanmas─▒n─▒ dilemek kal─▒yor.

R├ľPORTAJ DE─×─░L DE, “SOHBET” D─░YEL─░M

Say─▒n Tansel ile Nil├╝fer-Akk─▒l─▒├ž K├╝t├╝phanesi’nde, Akk─▒l─▒├ž a─čabeyin de─čerlendirmesine ayr─▒lm─▒┼č odada eseri ├╝zerine konu┼čtuk.

R├Âportaj iste─čimi, “r├Âportaj olmaz” diye yan─▒tlad─▒; ama reddinin kesip atarl─▒kla bir ilgisi yoktu:

R├Âportaj, hele bir eser ├╝zerine, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak ├╝zerine r├ÂportajÔÇŽ Olmaz!.. Sizinle ilgili de─čil, mazur g├Âr├╝n. ─░yisi, sohbet edelim, konu┼čal─▒mÔÇŽ Ad─▒n─▒ da, ‘├çanakkale ├ťzerine Sohbet’ koyal─▒mÔÇŽ” dedi.

“Neden olmas─▒n? Ba┼č g├Âz ├╝st├╝ne olur!” dedim.

Akk─▒l─▒├ž A─čabey, ├žaylar─▒m─▒z─▒ s├Âylemi┼čti bile. ├ťstelik incelik g├Âsterip “yard─▒m” iste─čimi de kabul etti. Sohbeti ba┼člatmak da, r├Âportaj talebinin sahibi olarak bana d├╝┼čt├╝ do─čall─▒kla.

TONAK: Efendim, “├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak” ├žok farkl─▒, ├žok de─či┼čik bir ├çanakkale anlat─▒m─▒ÔÇŽ Hi├ž akl─▒mda yoktu, ama okuyup giderken, ilgimi da─č─▒tacak hi├žbir durum da s├Âz konusu de─čilken, birden ├ža─čda┼č bir ─░lyada’y─▒ okudu─čum duygusuna kap─▒ld─▒m. Bundan b├Âyle kitapl─▒─č─▒mda ─░lyada’n─▒n yan─▒nda, ba┼čka bir sava┼č destan─▒ olarak sizin kitab─▒n─▒z da bulunacak!

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak’─▒n Homeros’u ve ─░lyada’y─▒ ├ža─čr─▒┼čt─▒rmas─▒ nedensiz de de─čil asl─▒nda. Ba┼č─▒ma gelen, durup dururken olmu┼č de─čil demek istiyorum. Bu topraklarda ya┼čanan bu iki tarihsel, iki b├╝y├╝k sava┼č aras─▒nda nitelikleri bak─▒m─▒ndan da benzerlikler var. Akl─▒ma ilk gelenler: Midilli ve Bozcaada iki sava┼čta da i┼čgalcilerin derlenip toparland─▒klar─▒, g├╝├žlerini sald─▒r─▒ya haz─▒rlad─▒klar─▒ mekanlar olarak rol oynuyor; bunun yan─▒nda iki sava┼č─▒n da kayna─č─▒nda ekonomik ├ž─▒karlar ├žok belirgin… Akhalar ve m├╝ttefikleri Anadolu’yu ele ge├žirmek, ─░ngilizler ve Frans─▒zlar da Asya k─▒tas─▒ ├╝zerinde egemenlik kurmak i├žin bu k─▒y─▒lara sald─▒r─▒yor. Sonu├žlar─▒ bak─▒m─▒ndan d├╝┼č├╝necek olursak, gene ├Ânemli bir benzerlikten s├Âz edilebilir g├Âr├╝n├╝yor: Askeri anlamda ne Troya ne de ├çanakkale d├╝┼č├╝yor, fakat sonu├žta sald─▒rganlar -birincisinde Odyse├╝s’├╝n tahta at hilesi ile, ikincisinde Mondros anla┼čmas─▒n─▒n sa─člad─▒─č─▒ olanakla- ama├žlar─▒na ula┼čmay─▒ ba┼čar─▒yorÔÇŽ

Kitab─▒n─▒zda, sava┼č─▒n korkun├žlu─ču ile resmi belgelere hapsolmu┼č insana ait trajedi -o taraf, bu taraf diye ayr─▒lmadan- ve her ko┼čulda var olan insana ait meziyetler ve erdemlerle birlikte canlan─▒yor. Yinelemeliyim, ayn─▒ konuda bug├╝ne de─čin yaz─▒lanlardan ├žok farkl─▒ bir kitap bu!

├çaban─▒z─▒, ula┼čt─▒─č─▒n─▒z sonucu kutluyorum; ellerinize, y├╝re─činize, beyninize sa─čl─▒k efendim.

TANSEL: Te┼čekk├╝r ediyorum. “Farkl─▒” g├Âr├╝yorsunuz demek! Memnun oldum, b├Âyle de─čerlendirmenize…

TONAK: Ger├žekten ├žok farkl─▒!…

AKKILI├ç: Hakikaten ├Âvg├╝ye de─čer. Elinize sa─čl─▒kÔÇŽ Nas─▒l yay─▒nlayabildiniz?..

TANSEL: Dostlar─▒n yard─▒mlar─▒ylaÔÇŽ Kaynaklara, belgelere ula┼čmak, bunlardan ─░ngilizce olanlar─▒n─▒n T├╝rk├žeye ├ževrilip birka├ž kez g├Âzden ge├žirilmesi, bask─▒ya haz─▒rl─▒k gibi i┼člerin t├╝m├╝nde kar┼č─▒l─▒ks─▒z yard─▒mlar─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Kitap da dostlar─▒m i├žin yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Onlar okurlarsa ├žok mutlu olaca─č─▒mÔÇŽ

AKKILI├ç: Ka├ž adet bast─▒rd─▒n─▒z?

TANSEL: Be┼č y├╝z adetÔÇŽ Y├╝z adet, bask─▒ masraflar─▒ i├žin ayr─▒ld─▒. Geri kalanlar─▒n─▒ arkada┼člar─▒ma sunuyorumÔÇŽ

AKKILIÇ: Çok zenginsiniz o halde!

TANSEL: Zengin de─čilim, fakat ya┼čayacak kadar da zenginim. Zenginlik olarak bunu g├Âr├╝yorum. Ne i├žin gereklidir para? Ya┼čamak i├žin! Kitap para i├žin yaz─▒lmaz ki!..

AKKILI├ç: Fazlas─▒, insan─▒ kapitalistle┼čtirirÔÇŽ Daha fazlas─▒n─▒, daha da fazlas─▒n─▒ istemeye g├Ât├╝r├╝r belki de…

TONAK: ─░ktidar tutkusunun, iktidar─▒n bir bi├žimiÔÇŽ Para arac─▒l─▒─č─▒yla h├╝kmetmek! Paran─▒n iktidar─▒na, g├╝c├╝ne sahip olmak iste─či, insan─▒n para kadar eski iste─čidir ne de olsaÔÇŽ

TANSEL: Paran─▒n iktidar─▒n─▒n ge├žerli oldu─ču alanlar, asl─▒nda s─▒n─▒rl─▒d─▒r; san─▒ld─▒─č─▒ndan ├žok daha s─▒n─▒rl─▒d─▒r.

AKKILI├ç: ├ľyle mi d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?.. Bunca emek, bunca ├žaba ile haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒z eseri bast─▒rabilmek i├žin dostlar─▒n deste─čine gereksinim duyuyorsunuz. Oysa, eseriniz nedeniyle size bor├žlu olmam─▒z gerekiyor toplum olarak. Gelece─čimize bir arma─čan b─▒rakt─▒─č─▒n─▒z i├žin, daha da b├╝y├╝yor borcumuz. Buna kar┼č─▒l─▒k hi├žbir ┼čey vermiyoruz size. Kitab─▒n─▒z─▒ bast─▒rmak, dostlara olsun yaymak i├žin u─čra┼č─▒ vermeyi de size b─▒rak─▒yoruz. Vars─▒ll─▒─č─▒n ve vars─▒l─▒n iktidar─▒, i┼čte b├Âyle bir iktidar!..

TONAK: Gene de de─čeri olan ne varsa para d─▒┼č─▒ alandad─▒rÔÇŽ Paran─▒n en k├Ât├╝ taraf─▒ belki de, gereksinimi olanda hi├ž olmamas─▒, gereksinimi olmayanda ├žok fazla olmas─▒ÔÇŽ

TANSEL: ├ça─č─▒m─▒z─▒n en belirgin ├Âzelli─či, felsefesiÔÇŽ

AKKILI├ç: Ak─▒ld─▒┼č─▒! Zenginin zenginli─čini ├žo─čaltmaya y├ÂnelikÔÇŽ Belki yoksulun da yoksullu─čunuÔÇŽ Oysa bunun tam tersinin olmas─▒ gerekirdiÔÇŽ

TANSEL: EvetÔÇŽ Anlaml─▒ olmas─▒ i├žinÔÇŽ ├ľyle olmal─▒yd─▒ÔÇŽ Zengin olan─▒n paraya ihtiyac─▒ yoktur. Dolay─▒s─▒yla, ├Âtekiler aleyhine olmak ├╝zere zenginin paras─▒n─▒ daha da art─▒racak uygulamalar─▒n toplumsal bak─▒mdan anlaml─▒ oldu─ču s├ÂylenemezÔÇŽ

TONAK: Bilimsel, sanatsal yarat─▒┼ča hizmet etse! B├╝y├╝k ─░skender, ─░skenderiye k├╝t├╝phanesini kurdu─čunda oraya yaln─▒z kitaplar─▒ toplamakla kalmam─▒┼č, biliyorsunuz. Zaman─▒n ne kadar d├╝┼č├╝n├╝r├╝, yazar─▒, ├žizeri varsa onlar─▒ da toplam─▒┼č. Konut vermi┼č, emirlerine hizmet├žiler vermi┼č, ge├žimlerini ├╝stlenmi┼č, “buyurun yaz─▒n” demi┼č! ├ťtopya tabiiÔÇŽ

AKKILI├ç: Ne isterim biliyor musunuz? Bu kitab─▒ bast─▒rmak isterim, 500 de─čil 5 bin adet! Sonra bu k├╝t├╝phaneyi (Akk─▒l─▒├ž-Nil├╝fer K├╝t├╝phanesi) ger├žek sanat eserleriyle donatmak isterim, ├žocuklar i├žin, ├Âzellikle ├žocuklar i├žin! Sonra, burada gereksinim duyacaklar─▒ her ┼čey ellerinin alt─▒nda olsun isterimÔÇŽ Bu da, ├žok para gerektirir de─čil mi!?

TONAK: Az i┼č de─čil yapt─▒─č─▒n─▒z, sizin. ─░mrenmemek m├╝mk├╝n de─čil. Abd├╝lhalim Bey (Abd├╝lhalim Akk─▒l─▒├ž) de burada ya┼č─▒yor. Madalyas─▒, ni┼čan─▒, k─▒l─▒c─▒ ve ad─▒yla; ne g├╝zel!

Bursa ‘da sanat eserleri toplayan var m─▒d─▒r?

AKKILIÇ: Tablo, heykel diyorsan, bilmiyorum.

TONAK: Mehmet Bey (Erbak) belki.

TANSEL: Uluda─č fabrikas─▒ y─▒k─▒lm─▒┼čÔÇŽ Oradaki pano ne oldu acaba?

TONAK: Muhakkak kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r bir tarafa. Yeni yap─▒da kullan─▒lacakt─▒r belki. Bedri Rahmi’ye pano yapt─▒ran, k─▒ymetini de bilir.

TANSEL: Mehmet Bey, ilgilidir evetÔÇŽ Ankara’da m├╝zayedeler olurÔÇŽ Nahit (Kayaba┼č─▒), ├Âzellikle Bursa’y─▒ ilgilendiren m├╝zayedelerden kendilerini haberdar etmemi istemi┼čti. Mehmet Bey, bir├žok kitap, foto─čraf ald─▒ oradan. Benim ald─▒klar─▒m, Olay’─▒n (Olay gazetesi) ald─▒klar─▒ da oldu. ├çok ├ÂnemliÔÇŽ ├çok sevindimÔÇŽ Nelerin kurtar─▒ld─▒─č─▒n─▒ -Bursa’ya ait bir ┼čeyin Bursa’ya d├Ânmesi “kurtar─▒lmas─▒” say─▒labilir san─▒yorum-, bilmek isterim do─črusuÔÇŽ

Akl─▒mda kalan bir tanesi, Y─▒ld─▒r─▒m Bayez─▒t d├Âneminden kalma bir elyazmas─▒yd─▒. Mehmet Bey, ald─▒ onu. Bu m├╝zayedelerde de─čerli kitaplar, yazmalar, foto─čraflar oluyor ├žokluk. Oradan ald─▒─č─▒m foto─čraflardan biri, G├Âkdere’nin kentin i├žinde akt─▒─č─▒ zamana kan─▒t say─▒labilir g├Âr├╝n├╝yor. Bir ┼čey s├Âylemeden ├Ânce iyi ara┼čt─▒rmak laz─▒m, tabii.

TONAK: G├Âkdere’nin eskiden kentin i├žinden akt─▒─č─▒na ili┼čkin g├Âr├╝┼č sanki tevat├╝r.

AKKILI├ç: Bana da s├Âylence g├Âr├╝n├╝yor. G├Âkdere’nin yata─č─▒ ├Âyle birka├ž y├╝zy─▒lda de─či┼čebilecek fiziki ko┼čullara sahip de─čil. Olu┼čmu┼č bir vadisi var her ┼čeyden ├ÂnceÔÇŽ

TANSEL: Foto─čraflardan bir tanesi, sanki Ali Pa┼ča Camii’nin oradan Hisar’a do─čru bir izin bulundu─čuna dair i┼čaretler ta┼č─▒yor. ─░yice ara┼čt─▒rmadan bir ┼čey s├Âylenemez ama olabilir g├Âr├╝n├╝yorÔÇŽ

De─čilse, Hisar’─▒n do─ču k─▒y─▒s─▒ndan a┼ča─č─▒ya akan suyun kayna─č─▒ nedir?

AKKILI├ç: P─▒narba┼č─▒ suyu olabilirÔÇŽ P─▒narba┼č─▒’n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n o tarafa verilmesi akla yatk─▒n. Gerek i├žme suyu olarak, gerekse bah├želerin sulanmas─▒nda kullan─▒lmak ├╝zereÔÇŽ

TANSEL: Belki G├Âkdere’nin bir k─▒sm─▒ÔÇŽ K├Âpr├╝ var foto─čraftaÔÇŽ Ali Pa┼ča Camii’nin oradan, arazi uygun g├Âr├╝n├╝yorÔÇŽ Nal─▒nc─▒lar hamam─▒na suyun G├Âkdere’den getirildi─čini biliyoruzÔÇŽ

AKKILI├ç: K├Âpr├╝ nerede?

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Uluda─č'─▒ "Bursa'n─▒n Da─č─▒" yapan d├╝zenek: Teleferik

TANSEL: K├Âpr├╝ Do─čanbey mahallesine yak─▒n, Do─čanbey Mezar─▒’n─▒n civar─▒ÔÇŽ

AKKILI├ç: Suluki Camii’nin yan─▒ndaki mezar?

TANSEL: Eski Suluki CamiiÔÇŽ Daha do─črusu caminin ta┼č─▒nmas─▒ndan ├Ânceki yerdeÔÇŽ

M├ťLAZIMEVVEL SAFFET BEY

TONAK: Efendim, eksik b─▒rakt─▒m; kitab─▒n─▒z bir ‘├çanakkale Destan─▒’ oldu─ču kadar bir ‘Mustafa Kemal’ destan─▒ daÔÇŽ Hemen giri┼čte yer verdi─činiz, sonra da yineledi─činiz, sava┼č alan─▒nda Mustafa Kemal’e yazd─▒─č─▒ raporunu o muhte┼čem c├╝mleyle (Ellerinizden ├Âperim sevgili cesur kumandan─▒m) tamamlayan M├╝laz─▒mevvel Saffet Bey kimdir? ├çanakkale’den sa─č ├ž─▒kabildi mi?

TANSEL: T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetleri’nde tu─čgeneralli─če de─čin y├╝kseldi Saffet Bey. Sakarya Sava┼č─▒’nda s─▒k ge├žer ad─▒. B├╝y├╝k Taaruz s─▒ras─▒nda ─░kinci T├╝men’in kumandan vekiliydiÔÇŽ

TONAK: Saffet Bey, Mustafa Kemal Atat├╝rk’e, “Ellerinizden ├Âperim sevgili cesur kumandan─▒m!” diyor. Al─▒┼č─▒lm─▒┼č bir hitap m─▒d─▒r bu?

AKKILI├ç: Kal─▒p bir c├╝mle de─čildir, a├ž─▒k├žas─▒. Fakat ├žok ├Âzel ko┼čullar s├Âz konusu orada. M├╝laz─▒m─▒evvel Saffet Bey de, belli ki ├žok farkl─▒ bir insan. Mustafa Kemal’e kar┼č─▒ i├žten ve ta┼čk─▒n bir sevgisi var ki, ate┼č ├žemberinin i├žinden o c├╝mleyle biten raporu g├ÂnderebiliyorÔÇŽ

TONAK: Cephedeki muhabere bak─▒m─▒ndan s─▒k rastlanan bir sesleni┼č, s─▒k rastlanan bir t├╝mce de─čil diyebiliyoruz, ├Âyle mi?..

AKKILI├ç: Oras─▒ ├ÂyleÔÇŽ De─čildirÔÇŽ Ama Saffet Bey ├Âzel bir insan, ├çanakkale Sava┼č─▒ da ├žok ├Âzel, evrensel anlamda ├žok ├Âzel bir sava┼čÔÇŽ

TANSEL: Saffet Bey’in ‘├Âzel’ biri oldu─ču ├žok do─čru. Ayr─▒ca ├Âzel olarak olu┼čturulmu┼č bir fedai m├╝frezesinin kumandan─▒. Diyelim ki d├╝┼čman g├╝├žleri sahilin bir b├Âl├╝m├╝ne ├ž─▒karma yapm─▒┼č ve orada tutunmay─▒ ba┼čarm─▒┼č. Klasik sava┼č d├╝zeni ile ara├žlar─▒, o birli─čin oraya yerle┼čmesine engel olamam─▒┼č; s├Âk├╝l├╝p at─▒lmas─▒na da elvermiyorÔÇŽ B├Âylesi durumlarda M├╝laz─▒m─▒evvel Saffet Bey’in Fedai M├╝frezesi ile benzeri m├╝frezeler devreye giriyor. Oraya gidip verilen g├Ârevi yerine getiriyorlarÔÇŽ

Diyece─čim, Saffet Bey, o raporu yazd─▒─č─▒nda, ne yap─▒p edip d├╝┼čman─▒ oradan, yani siperinden ya da tutundu─ču alandan s├Âk├╝p atmakla g├Ârevlendirilmi┼č bir m├╝frezenin ba┼č─▒nda. Bir bak─▒ma ├Âl├╝me g├Ânderilmi┼č bir adam! O raporu Yarbay Mustafa Kemal’e yaz─▒yor; dikkatinizi ├žekerim: M├╝┼čir Mustafa Kemal’e yahut Cumhurba┼čkan─▒ Mustafa Kemal’e de─čil!

AKKILI├ç: Bu y├╝zden ├žok ├ÂnemliÔÇŽ

TANSEL: ├çanakkale, Saffet bey gibi inan├žl─▒, yi─čit askerlerle kazan─▒ld─▒ elbet. Yaln─▒z ┼čunu de hep hat─▒rlamal─▒: ├çanakkale’de kesin sonucu belirleyen ├╝├ž b├╝y├╝k muharebede o yi─čitlerin kumandan─▒ Mustafa Kemal’di. Yarbay ve Albay Mustafa Kemal; Mustafa Kemal Pa┼ča de─čil!

Bu y├╝zden, Mustafa Kemal ile bu ulus ve bu ulusun, yani “Ne Mutlu T├╝rk├╝m” diyenler ulusunun askeri birbirine hep ├žok yak─▒┼čt─▒. Saffet Bey’in raporu bunu, y─▒─č─▒nla belgeden ├žok daha kesinlikle kan─▒tlayan bir rapordur.

TONAK: Ku┼čkusuz inan├žl─▒, ama “her inan├ž ve inan─▒┼čtan” m─▒ demeli? ÔÇŽ

TANSEL: ─░nan├ž bak─▒m─▒ndan da, s├Âzc├╝─č├╝n dar anlam─▒nda milliyet bak─▒m─▒ndan daÔÇŽ ┼×unu s├Âylemek gerekir: ├çanakkale’de farkl─▒ din ve farkl─▒ k├Âkenlerden Osmanl─▒ yurtta┼člar─▒ sava┼čt─▒. Galatasaray Lisesi’nin bir d├Ânem ├Â─črencilerinin orada ┼čehit d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ biliyoruz. Yaln─▒z Galatasaray de─čil, Bursa Erkek Lisesi’nin ve diyelim ki Kayseri, Adana, Konya Erkek liselerinin de son s─▒n─▒f ├Â─čencilerinin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ├çanakkale’de ┼čehit d├╝┼čt├╝. Ama Marko Polo’dan bu yana bu topraklarda ya┼čayanlar, soy veya inan├ž ay─▒r─▒m─▒ yap─▒lmadan “T├╝rk” diye, “T├╝rkler” diye adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░ngilizler ve Frans─▒zlar ve onlar─▒n dominyonlar─▒ndan gelen, yani Avustralyal─▒, Yeni Zelandal─▒, M├╝sl├╝man olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k Afrikal─▒ askerler orada T├╝rklerle sava┼čt─▒.

TONAK: Kar┼č─▒ taraf─▒n da, Saffet Bey’inki gibi “├Âzel” birlikleri, fedai birlikleri var, yan─▒lm─▒yorsam?

TANSEL: VarÔÇŽ ─░lk sald─▒r─▒lar s─▒ras─▒nda, hatta kara sava┼č─▒ndan da ├Ânce kullan─▒l─▒yor bu birlikler. Kimi durumda da, donanman─▒n yolunu kesen Bo─čaz’daki top├žu tabyalar─▒na bask─▒n verip bunlar─▒ susturmay─▒ ba┼čar─▒yorlarÔÇŽ Fedai birlikleri, bize belki de onlardan ve bu t├╝rden ba┼čar─▒l─▒ eylemlerinden sonra ge├žiyor. Bir kere ├žok ├Âzel birlikler bunlar. ├çok se├žkin askerlerden olu┼čturuluyorlar. ─░ki taraf da, bu birlikleri t─▒kan─▒kl─▒─č─▒ giderecek ko├žba┼člar─▒ gibi de─čerlendiriyor s─▒k s─▒kÔÇŽ

AKKILI├ç: Saffet Bey’in m├╝frezesi Mustafa Kemal’e ba─čl─▒.

TANSEL: O’na ba─čl─▒ÔÇŽ Kurmay Yarbay Mustafa Kemal, tarihsel bak─▒mdan b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yan bir anda, Anafartalar’da, 5. Ordu yede─či 19. T├╝meni ki┼čisel karar─▒ ile sava┼ča s├╝rd├╝─č├╝nde ├Ârne─čin, emrinde. Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ d├Âneminde de birliktelerÔÇŽ Mustafa Kemal’in b├╝y├╝k g├╝veni var Saffet Bey’e. Mesela, bir belgede, ordu komutanl─▒─č─▒na cephedeki durumun analizini yaparken, Saffet Bey’in raporunu cephedeki ger├žek durumun anla┼č─▒lmas─▒nda “sa─člam kan─▒t” kabul ederÔÇŽ

Saffet Bey, ├çanakkale sonras─▒nda, Milli M├╝cadele d├Âneminde ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda da Mustafa Kemal Pa┼ča’n─▒n hep yan─▒nda olmu┼čturÔÇŽ

AKKILI├ç: Kalkar, laf ederler bir de! “Mustafa Kemal’e ba─čl─▒l─▒k O’nun otoritesinden kaynaklan─▒yorduÔÇŽ Mustafa Kemal diktat├Ârd├╝” diyeÔÇŽ

TANSEL: ├ľzellikle buna dikkat ├žekmeye ├Âzen g├Âsterdim, do─črusuÔÇŽ T├╝rk toplumunda Mustafa Kemal’e sevgi ve hayranl─▒k duygusunun ├žok k├Âkl├╝ nesnel sebepleri var. Buna inan─▒yorum. Hi├ž tart─▒┼č─▒lamayacak sebeplere dayan─▒yor toplumun Atat├╝rk sevgisi. Buras─▒ ├žok a├ž─▒kt─▒r ve kimse taraf─▒ndan karart─▒lamaz.

BURSA JANDARMA TABURU

TONAK: Bursa Seyyar Jandarma Taburu’nun komutan─▒ Kadri Bey’in durumuÔÇŽ?

TANSEL: Kadri Bey olmasa gerek. Emin de─čilim ┼ču an amaÔÇŽ Bakmak laz─▒m, do─črusuÔÇŽ E─čer Kadri Bey ise, 16 Eyl├╝l’de ┼čehit olmas─▒ s├Âz konusu. ├ç├╝nk├╝ Kadri Bey Eyl├╝l 15’te yaralan─▒yor, Eyl├╝l’├╝n 16’s─▒nda veya 17’sinde sahra hastanesinde ┼čehit oluyor. Hat─▒rlad─▒─č─▒m b├ÂyleÔÇŽ

AKKILI├ç: ─░smet G├Ârg├╝l├╝’ye bakabiliriz.

TANSEL: Evet, G├Ârg├╝l├╝, “On Y─▒ll─▒k Harbin Kadrosu“nda tek tek isimlere yer verir.

AKKILI├ç: Biliyor musunuz? ─░smet G├Ârg├╝l├╝, bizim askeri Lise’de (I┼č─▒klar Askeri Lisesi) m├╝d├╝rd├╝ bir d├Ânem. Kurmay albay r├╝tbesiyle emekli oldu. Emekli olduktan sonra ├╝niversiteye girip doktora yapt─▒. Ard─▒ndan da, bir birinden ├Ânemli on kadar kitap yazd─▒.

TANSEL: Neden terfi etmedi acaba?

AKKILI├ç: Ak─▒ll─▒ oldu─ču i├žin, desem!..

TANSEL: Hakl─▒s─▒n─▒z, ak─▒ll─▒ insanlardan korkulur bizde!

TONAK: ├çok ak─▒ll─▒ (!)olmam─▒zdan, ├Âyle varsaymam─▒zdan olabilir mi?

AKKILI├ç: Yaln─▒zca varsaymam─▒zdanÔÇŽ ├ľyle bir e─čilimimiz var; san─▒r─▒z ki bizden ak─▒ll─▒s─▒ yok! Bu y├╝zden ger├žekten ak─▒ll─▒ olanlar ┼ča┼č─▒rt─▒r biziÔÇŽ

TONAK: ─░stisnalar─▒ vard─▒r amaÔÇŽ

AKKILI├ç: Atat├╝rk’├╝ ├Ârnek g├Âstereceksen; dur orada! ├ľnce, bug├╝nk├╝ halimize bakmal─▒s─▒n! Kurtulu┼č Sava┼č─▒ verdi diye, emperyalistlerden daha ├žok k─▒z─▒yoruz O’na!..

TONAK: Ama T├╝rkler ak─▒ll─▒d─▒r demi┼čti!

AKKILI├ç: Biz ne yap─▒yoruz? O’nun kurdu─ču cumhuriyeti, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒, ulusal onur ve gururu var g├╝c├╝m├╝zle y─▒kmaya ├žabal─▒yoruz!

TANSEL: Bir televizyon program─▒nda, izledim. ├ťnl├╝ beyin cerrah─▒m─▒z Gazi Ya┼čargil’e, “Atat├╝rk ‘T├╝rk Milleti zekidir’ demi┼čti, ne diyorsun?” gibisinden sordular. Ya┼čargil “O ├žok ba┼čka bir olayd─▒r, Atat├╝rk orada biyolojik bir olgudan s├Âz etmemektedir” dedi. Ya┼čargil de─čerlendirmesinde hakl─▒d─▒r, bana kal─▒rsaÔÇŽ

AKKILI├ç: Ona ┼č├╝phe yok. Atat├╝rk’├╝n orada, ├╝zerinde durdu─ču T├╝rklerin yarat─▒c─▒l─▒k ve zeka gerektiren durumlar bak─▒m─▒ndan g├╝vensiz olmalar─▒ i├žin hi├žbir sebebin olmad─▒─č─▒, asl─▒nda zeki olduklar─▒ ve tarihlerinde yapt─▒klar─▒yla bunu ortaya koyduklar─▒yd─▒ÔÇŽ ├ľrne─čin “Ne mutlu T├╝rk├╝m diyene” derken ┼ču gerek├žeye dayand─▒r─▒yordu bunu: “Hi├žbir an ku┼čkum yoktur ki, T├╝rkl├╝─č├╝n unutulmu┼č b├╝y├╝k uygar niteli─či ve b├╝y├╝k uygar yetene─či, bundan sonra ki geli┼čmesi ile, gelece─čin y├╝ksek uygarl─▒k ufkunda yeni bir g├╝ne┼č gibi do─čacakt─▒r.”

TANSEL: Tam olarak ├ÂyleÔÇŽ

AKKILI├ç: O’nu yalanlamak i├žin elimizden geleni yapsak da, s├Âyledi─či budurÔÇŽ

TONAK: Bursa Jandarma Taburu’na d├Ânersek: ├çanakkale gezimizde, hem Kadri Bey’den hem de Tahsin Bey’den s├Âz edilmi┼čti komutan olarak. Bursa Defteri’ne de ├Âyle ge├žmi┼čÔÇŽ Rahmetli Melih Elal’─▒n gezi notlar─▒nda ├Ârne─čin, “Bursa Jandarma Taburu Komutan─▒ Kadri Bey” diye ge├žiyorÔÇŽ

TANSEL: ├ľyle mi? Fark─▒nda de─čilim. Okumu┼č olsam bile, isimler konusunda belle─čim ├žok iyi de─čildir, bir yanl─▒┼čl─▒k g├Ârmemi┼čimdirÔÇŽ Ama, hi├ž de─čilse, Anafartalar’daki sava┼č d├Âneminde, Bursa Taburu’nun komutan─▒ Tahsin Bey olmal─▒.

AKKILI├ç: Gezi s─▒ras─▒nda, anlat─▒mlarda kar─▒┼č─▒kl─▒k olabilir, ama komutan Tahsin Bey’dir. O da askerlik ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝, Suvla’da bir kaza sonucunda ├Âl├╝nceye de─činÔÇŽ

TONAK: Bursa Defteri’nin ├çanakkale gezisinde Bursa Jandarma Taburu’nun savundu─ču alan─▒ uzaktan g├Ârebilmi┼čtik. Yolunun olmamas─▒ndan dolay─▒ yaln─▒zca bir grup arkada┼č─▒m─▒z ├Âzel bir ara├ž kiralayarak, yolun bir k─▒sm─▒n─▒ da y├╝r├╝yerek gidebilmi┼člerdi oraya kadar. De─či┼čen bir ┼čey oldu mu, yol konusunda? Yap─▒lacak, edilecek gibi s├Âzler vard─▒ ├ž├╝nk├╝ÔÇŽ?

TANSEL: Hay─▒rÔÇŽ Hay─▒rÔÇŽ Bir ┼čey de─či┼čmediÔÇŽYol yok oraya kadarÔÇŽ

TONAK: Olmamas─▒ daha m─▒ iyi?

TANSEL: Neden? Alt─▒ ├╝st├╝ basit bir yol isteniyor. Geni┼č, ferah bir asfalt olsun diyen yok ki!

TONAK: ─░ngilizler, Avustralyal─▒lar, Yeni Zelandal─▒larla da sorunlar var o konuda; gazetelere de yans─▒m─▒┼čt─▒; Avustralyal─▒lar, sava┼čtaki izlerinin silinmek istendi─čini savl─▒yordu habere g├ÂreÔÇŽ

TANSEL: Ona, ├Âzen g├Âstermek gerekir tabiiÔÇŽ Orada rastgele yol yap─▒lmamal─▒, fakat gerekti─či kadar─▒ da yap─▒lmal─▒ÔÇŽ Yol olmasayd─▒, nas─▒l gidecektik oraya kadar?…

TONAK: Binba┼č─▒ Tahsin Bey’in komutas─▒ndaki Bursa Jandarma Taburu neler yapt─▒ sava┼čta? Katk─▒s─▒, etkisi ne oldu ├çanakkale Sava┼člar─▒’nda ya da Anafartalar’da?

TANSEL: Bursa Jandarma Taburu ile di─čer bir jandarma taburu olan Gelibolu Jandarma Taburu’nun ├Ânemli g├Ârev yapt─▒klar─▒ sald─▒r─▒lardan biri 6 A─čustos sald─▒r─▒s─▒d─▒r. Asl─▒nda iki May─▒s’ta ba┼člayan, a┼čama a┼čama geli┼čen ve kar┼č─▒ sald─▒r─▒lar─▒ da i├žeren bir sald─▒r─▒d─▒r bu. Resmi belgeler, bu sald─▒r─▒ s─▒ras─▒nda bat─▒da Suvla Liman─▒’ndan, do─čuda Ece Liman─▒-Azmakdere hatt─▒na kadar uzanan geni┼č alan─▒n bu iki tabur ile yan─▒ s─▒ra iki piyade taburu ve bir istihkam b├Âl├╝─č├╝ taraf─▒ndan savunuldu─čunu ortaya koymaktad─▒r. B├Âlgenin savunmas─▒ndan sorumlu komutan Yarbay Wilmer’dir. Emrinde s├Âz konusu birliklerden ba┼čka be┼č adet de top├žu bataryas─▒ bulunmaktad─▒r.

Alt─▒ A─čustos g├╝n├╝ saat 21’00den ba┼člayarak karaya ├ž─▒kan ─░ngilizlere ilk kar┼č─▒ koyanlar sahil postalar─▒d─▒r. ├çok da zayiat verdirmi┼člerdir, geceden yararlanmak ├žabas─▒ndaki ─░ngiliz birliklerine. Fakat bu ilk ├žat─▒┼čmalarda g├╝├žler ├žok orans─▒zd─▒r. ├ç─▒kartma yapanlara uzun s├╝re kar┼č─▒ koymalar─▒ m├╝mk├╝n de─čildir postalar─▒n. Bir s├╝re sonra ├žekilmek zorunda kal─▒rlar. Bu, ayn─▒ zamanda ├ž─▒kartman─▒n “ciddiyetini” ortaya koyan bir durumdur. As─▒l hedefi gizlemek amac─▒yla ├žok say─▒da “├Ârt├╝” niteli─činde ├ž─▒kartmalar yap─▒lmaktad─▒r ├ž├╝nk├╝. Bunun bir perdeleme hadisesi olmad─▒─č─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒ ├╝zerine Bursa Jandarma Taburu Softatepe’ye, Gelibolu Jandarma Taburu da Kire├žtepe’ye birer b├Âl├╝k ko┼čturuyor. Buna kar┼č─▒l─▒k Softatepe, saat 08.00 civar─▒nda d├╝┼č├╝yor, takviye edilen Kire├žtepe ise direnmeyi s├╝rd├╝r├╝yor. Bir yerin d├╝┼čmesi, oras─▒n─▒ savunanlar─▒n tamam─▒n─▒n veya tamam─▒na yak─▒n─▒n─▒n ┼čehit olmas─▒ anlam─▒na geliyor. Bursa Jandarma Taburu da ├žok ┼čehit veriyor burada.

TONAK: Liman Pa┼ča farkl─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor, yan─▒lm─▒yorsam. G├Âstermelik bir ├ž─▒karma ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya olundu─ču kan─▒s─▒ndaÔÇŽ

TANSEL: Ar─▒burnu-Koca├žimentepe muharebelerinde 27. Alay Kumandan─▒ ┼×efik Bey (Aker) ile karargahta g├Ârevli Kurmay Binba┼č─▒ Hulusi Bey aras─▒nda ge├žen bir diyalo─č var. ┼×efik Bey, “Ar─▒burnu’na ├ž─▒karma yap─▒l─▒yor, alay─▒m harekete haz─▒rd─▒r” bilgisini veriyor. Hulusi Bey, “Verilecek emre g├Âre davran─▒rs─▒n─▒z, beni bekleyiniz” diyor. Bu s─▒rada saat 02.00’dir ve ┼×efik Bey’in alay─▒ Ar─▒burnu’na ├žok yak─▒n Kabatepe yak─▒n─▒ndad─▒r. Askere s─▒cak ├žorba da─č─▒t─▒lmas─▒ emrini verip bekliyor ┼×efik Bey. Emir bir t├╝rl├╝ gelmeyince de sinirleniyor. Tekrar ar─▒yor kararg├óh─▒, kar┼č─▒s─▒nda gene Hulusi Bey vard─▒r. Ona, Arkada┼člar─▒m─▒z ate┼č i├žinde yan─▒yor, biz daha bekleyecek miyiz? Neyi bekliyoruz?” diyor. Hulusi Bey’in yan─▒t─▒ ┼č├Âyle: “┼×efik! Nas─▒l emir verebiliriz? Bu ihrac─▒n bir n├╝mayi┼č olmad─▒─č─▒ ne malum?”

Hareket emri geldi─činde saat 05.45’tir ve ┼×efik Bey’in g├Âzlemine g├Âre ─░ngiliz-Frans─▒z donanmas─▒ Ar─▒burnu’na 26 bin asker ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r!

TONAK: “N├╝mayi┼č” endi┼česi hep var demek ki? Bursa Jandarma Taburu’na d├Ânersek, Softatepe’de a─č─▒r kay─▒p verdilerÔÇŽ

TANSEL: ┼×efik Bey’in ├Âyk├╝s├╝ne benzer bir durum var orada da. Belgelerde, Wilmer’in Softatepe d├╝┼čerken, yani 7 A─čustos sabah─▒nda yana yak─▒la “yard─▒m” istedi─čini, komutanl─▒ktan kuvvetlerinin acil olarak takviye edilmesini talep etti─čini okuyoruz. O’na, Saros Grubu’ndan 12. ve 7. T├╝menlerin y├╝r├╝y├╝┼če ge├žti─či, onlar yeti┼činceye de─čin dayanmas─▒ sal─▒k veriliyor. Wilmer, bu emri almas─▒n─▒n ard─▒ndan g├Ânderdi─či raporda, cephenin ├žok geni┼č, kuvvetlerinin ise ├žok az oldu─čunu; B├╝y├╝k Kemikli ve Softatepe’nin bo┼čalt─▒ld─▒─č─▒n─▒, Mestantepe ve Kire├žtepe’de direni┼čin s├╝rd├╝─č├╝n├╝, bu arada P─▒nartepe’nin de d├╝┼čme tehlikesi ile y├╝z y├╝ze oldu─čunu bildiriyor.

Bu arada Liman Pa┼ča (Liman von Sanders), takviye amac─▒yla bir alay─▒ haz─▒rlamas─▒ talimat─▒n─▒ verdi─či Saros Grubu’na, saat 01.40’ta t├╝m├╝yle “tayakkuz“u emretti─čini ve Wilmer’in emrine de iki alay─▒n birden g├Ânderilmesini istedi─čini g├Âr├╝yoruz. Ancak beklenen, arzulanan kararl─▒l─▒k ve kesinlik yoktur tutumunda.

TONAK: Neden?

TANSEL: ├ç├╝nk├╝ Liman Pa┼ča, ba┼čtan beri b├╝y├╝k kara hareketini Saros civar─▒nda ve Anadolu yakas─▒nda beklemekte, bu y├╝zden de has─▒mlar─▒n─▒n ne Ar─▒burnu’nda ne Suvla’da b├╝y├╝k ├žapl─▒ bir ├ž─▒karma yapacaklar─▒na inanmaktad─▒r.

Sabah olunca i┼čler de─či┼čir biraz; Asya Grubu’na, birinci hatta bulunmayan b├╝t├╝n taburlar─▒n Ar─▒burnu’na yeti┼čmek ├╝zere ├çanakkale’ye sevki emrini verir. Saros Grubuna da ayn─▒ ┼čekilde hareket emrini verdikten sonra 7 A─čustos g├╝n├╝ saat 22.10’da Saros ve Kuzey Grubu Komutanl─▒klar─▒na ┼ču emri g├Ânderiyor:

” Koca├žimen Da─č─▒ civar─▒nda 4. T├╝men Komutan─▒ Yarbay Cemil komutas─▒nda toplanan 9. T├╝men ve di─čer birliklerle Anafartalar M├╝frezesi, Saros Grubu Komutan─▒ Albay Feyzi emrine verilmi┼č ve kendisine Conkbay─▒r─▒ taraf─▒na hareketi emredilmi┼čtir.

Albay Fevzi komutas─▒ndaki bu birlikler Anafartalar Grubu ad─▒n─▒ ta┼č─▒yacakt─▒r.”

Ne var ki, Anafartalar Grubu, uzun y├╝r├╝y├╝┼člerle par├ža par├ža toplanan, toplanmakta geciken ya da toplanamayan bu birliklerle Liman Pa┼ča’n─▒n istedi─či taarruzu yapacak durumda de─čildirÔÇŽ

 

MUSTAFA KEMAL KOMUTANLI─×A

AKKILI├ç: Mustafa Kemal’in ├Âng├Âr├╝s├╝ t├╝m├╝yle do─črulan─▒yor buradaÔÇŽ

TANSEL: ├ľylesine do─črulan─▒yor ki, Liman Pa┼ča ├Ânceki g├Âr├╝┼člerinde daha fazla direnemedi─či gibi Anafartalar Grubu’nu olu┼čturmas─▒n─▒n ├╝zerinden 24 saat bile ge├žmeden, 9 A─čustos g├╝n├╝ saat 21.45’te, 19. T├╝men Komutan─▒ Mustafa Kemal’i, Anafartalar Grup Komutan─▒ at─▒yor; hem de bir g├╝n ├Âncesine de─čin Saros’ta kalmas─▒nda yarar umdu─ču iki t├╝meni de (7. ve 12. T├╝menlerin) kapsayan bir taarruz emriyleÔÇŽ

TONAK: Zorunda kal─▒yor da diyebilir miyiz?

TANSEL: San─▒yorumÔÇŽ ├ľrne─čin, Anafartalar Grubu Kurmay Ba┼čkan─▒ Yarbay Fahrettin Altay (Orgeneral, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Kahraman─▒), “On Y─▒l Sava┼č ve Sonras─▒” adl─▒ eserinde, sekiz A─čustos g├╝n├╝ b├Âlgedeki durumun son derece tehlikeli bir hale geldi─čini vurgulad─▒ktan sonra, Esat Pa┼ča’ya giderek, Conkbay─▒r─▒’nda durumun ┼čiddetle k├Ât├╝ye gitmekte oldu─čunu ve Mustafa Kemal Bey’in kolordu kumandan─▒ olarak bu b├Âlgeye verilmesini”istedi─čini s├Âyl├╝yor. Esat Pa┼ča, Fahrettin Altay’─▒n teklifini uygun bulmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, ondan teklifini 5. Ordu Kurmay─▒’na yapmas─▒n─▒ istiyor. Do─čal olan, Esat Pa┼ča’n─▒n do─črudan Liman Pa┼ča’ya teklifte bulunmas─▒ ama bundan ka├ž─▒n─▒yor. ├ç├╝nk├╝ Liman Pa┼ča’n─▒n Mustafa Kemal’in grup komutanl─▒─č─▒na s─▒cak bakmad─▒─č─▒n─▒, bu yoldaki teklifini olas─▒l─▒kla reddedece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Mudanya M├╝tarekesiÔÇÖnin a┼čamalar─▒n─▒ hi├ž merak ettiniz mi?

AKKILI├ç: Ayr─▒ca Enver Pa┼ča etkeni varÔÇŽ Esat Pa┼ča da Liman von Sanders’le ├želi┼čiyor asl─▒ndaÔÇŽ

TANSEL: Temelde uyu┼čmazl─▒klar─▒ var. Mustafa Kemal’in tutumu asl─▒nda ├çanakkale’de, T├╝rk Kurmay─▒ ile Alman Kurmay─▒’n─▒n farkl─▒ bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒ ortaya koymaktad─▒r.

Fahrettin Altay, Esat Pa┼ča’n─▒n ├Ânerisine uyarak 5. Ordu’nun karargah─▒n─▒ aray─▒p teklifini telefonla onlara yap─▒yor. Karargahtakiler, Liman Pa┼ča’n─▒n Mustafa Kemal’e Anafartalar’─▒n savunulmas─▒n─▒ vermeyece─či g├Âr├╝┼č├╝ndedir. Fakat, o gece saat 21,15’te, Liman Pa┼ča telefon emriyle Mustafa Kemal’i Anafartalar Grup Komutan─▒ olarak atayacakt─▒r.

TONAK: Hem de saat 21.15’teÔÇŽ ├çok ivedi bir karar demek kiÔÇŽ

TANSEL: ├ç├╝nk├╝ Fahrettin Altay’─▒n kaydetti─či gibi Anafartalar, o saatlerde sava┼č─▒n kaderinin tayin edilece─či yer olmu┼čtur. Liman Pa┼ča da herkes kadar, orada Mustafa Kemal’in komutanl─▒─č─▒ndan en iyi sonu├žlar─▒ alabilece─činin ayr─▒m─▒ndad─▒r. Ayr─▒ca, Albay Fevzi Bey ile de uyu┼čmazl─▒k i├žindedir. Fevzi Bey, o g├╝n ald─▒─č─▒ taarruz emrine, Saros Grubu’nun 35-40 kilometrelik bir yolu y├╝r├╝d├╝─č├╝ ve yorgun oldu─ču, bu durumda da ba┼čar─▒l─▒ bir taarruza kalk─▒┼č─▒lamayaca─č─▒ gerek├žesiyle kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

TONAK: Bu kararla, Bursa Jandarma Taburu da Mustafa Kemal’in komutas─▒na giriyor.

TANSEL: Anafartalar b├Âlgesi, daha ├Ânce iki ayr─▒ komuta alt─▒ndaki iki grup taraf─▒ndan savunuluyor. Bu iki grup Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ emrinde birle┼čtiriliyor. Mustafa Kemal’in grubun komutanl─▒─č─▒na atanmas─▒ ile birlikte, Bursa Jandarma Taburu ile Gelibolu Jandarma Taburu da Mustafa Kemal’e ba─član─▒yor.

TONAK: ├çanakkale gezimizde, “Bursa Jandarma Taburu’nun An─▒t─▒” oldu─ču ifade edilen Kire├žtepe’deki an─▒t─▒n en iyi foto─čraf─▒n─▒ kitab─▒n─▒zda g├Ârd├╝m. Bursa Defterin’de kapak foto─čraf─▒ olarak kullanm─▒┼čt─▒k, ama burada, sanki, ├žok daha net. Belki siyah beyaz kullanmad─▒─č─▒m─▒z i├žinÔÇŽ Bir de, Mustafa Kemal, ger├žekten o an─▒t─▒n ├Ân├╝nde g├Âr├╝nt├╝lenmi┼č miydi? Ku┼čkum vard─▒ bundan. Kitaptaki foto─čraf, ku┼čkuya yer b─▒rakm─▒yor.

TANSEL: Harp Tarihi Dergisi’nin ikinci say─▒s─▒ndan al─▒nmad─▒r bu foto─čraf. Sonradan kurgulanm─▒┼č veya fotomontaj de─čil. Sava┼č s─▒ras─▒nda orada ├žekilmi┼č, derginin ikinci say─▒s─▒nda da bas─▒lm─▒┼čt─▒r. Kire├žtepe, General Mahon’un emrindeki birliklerin (be┼č taburdan olu┼čuyordu) sald─▒r─▒s─▒na hedef olmu┼čtu. Mahon’un kuvvetleri, ilk anda biraz ilerleme sa─člad─▒larsa da Jandarma taburunun direni┼čini k─▒ramay─▒p eski mevzilerine ├žekilmek zorunda kald─▒. Sava┼č s├╝r├╝p giderken dikilen o an─▒t, buradaki muharebelerde ┼čehit olanlar─▒n an─▒s─▒na dikilmi┼čtir.

TONAK: Hamilton, istemiyor onuÔÇŽ

TANSEL: “Bir pound istemi┼čtim bir penny veriyorlard─▒” diyor onun g├Ânderilmesiyle ilgili olarakÔÇŽ Ama bu, Mahon’un k├Ât├╝ bir kumandan olmas─▒ndan de─čil, olas─▒l─▒kla orada istemedi─či biri olmas─▒ndanÔÇŽ

TONAK: Mustafa Kemal saat 21.15’te Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ g├Ârevine ba┼člayabiliyor mu? Malum, bir├žok s─▒k─▒nt─▒ var, Enver Pa┼ča istemiyor, Liman Pa┼ča istemiyor Mustafa Kemal Pa┼ča’y─▒ÔÇŽ Buna kar┼č─▒l─▒k atamas─▒ yap─▒l─▒yor ve hemen, hi├ž zaman kaybetmeden b├╝y├╝k bir taaruzu ba┼člatmak ve y├Ânetmekle g├ÂrevlendiriliyorÔÇŽ

TANSEL: Mustafa Kemal, o gece g├Ârevi almas─▒n─▒ anlat─▒rken ilgin├ž betimlemelerde bulunur. Kararg├óh─▒n bulundu─ču yer olarak kendisine├çaml─▒tekke tarif edilmi┼čtir. Koyu karanl─▒k bir dere oldu─čunu s├Âyler buras─▒n─▒n. O gece ne bir ─▒┼č─▒k vard─▒r g├Âr├╝n├╝rde, ne de bir ses i┼čitilmektedir. Etrafa seslenerek Wilmer’in ├žad─▒r─▒n─▒ bulurlar. Wilmer uykudad─▒r. Kurmay─▒ ─░brahim Bey, kararg├óh─▒n ├çaml─▒tekke’den daha kuzey’e, G├╝mb├╝rdek Bay─▒r─▒ denen yer civar─▒ndaki bir dereye nakledildi─čini s├Âyler. Mustafa Kemal ve arkada┼člar─▒, ad─▒n─▒ ilk kez duyduklar─▒ bu yere do─čru atlar─▒n─▒ s├╝rerler. Anafartalar Karargah─▒’n─▒, saat 01.30’da G├╝mb├╝rdek Bay─▒r─▒’n─▒n 1,5 kilometre g├╝neyinde bir yerde bulurlar. Kumandan Fevzi Bey de, ├žad─▒r─▒nda uyumaktad─▒r. Mustafa Kemal, kurmay ba┼čkan─▒ndan, Fevzi Bey’i uyand─▒r─▒p son emrinin al─▒nmas─▒n─▒ ister. Fevzi Bey, o anda yazd─▒─č─▒ anla┼č─▒lan bir notu g├Ândermekle yetinir. Mustafa Kemal, kurmaylar─▒n─▒ toplay─▒p g├Âr├╝┼č ve ├Ânerilerini ald─▒─č─▒nda saat 04.00’e gelmi┼č dayanm─▒┼čt─▒r ve g├╝n a─čarmak ├╝zeredir.

Mustafa Kemal, Be┼činci Ordu Komutanl─▒─č─▒’na (Liman von Sanders Pa┼ča), Kuzey Grubu Komutanl─▒─č─▒’na (Esat Pa┼ča) telefonla ve taaruza kat─▒lacak t├╝men komutanl─▒klar─▒na ulaklar arac─▒l─▒─č─▒yla, “Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒na atand─▒m, g├Âreve ba┼člad─▒m” diyerek bildirimde bulunur ve ayn─▒ bildirimde taarruzun nas─▒l y├╝r├╝t├╝lece─čine ili┼čkin ana hatlar─▒ a├ž─▒klar.

TONAK: Hi├ž uyumadan, dinlenmedenÔÇŽ

TANSEL:Uyumak istese bile buna zaman─▒ yokturÔÇŽ O, bildirimini yazarken On ikinci T├╝men Mestantepe, Yedinci T├╝men Domak├ž─▒l─▒k do─črultusunda harekete ge├žmi┼čtir bile. ├ľrne─čin, saat tam 04.00’te 34. Alay ─░brik├že’de ─░ngiliz mevzilerini bas─▒p i├žindekileri geriye atmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Demek ki, g├Âz a├ž─▒p kapay─▒ncaya kadar ge├žen bir zaman aral─▒─č─▒nda yapm─▒┼čt─▒r bunu. ├ç├╝nk├╝ Mustafa Kemal’in Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒nda g├Âreve ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ordu komutan─▒na bildirdi─či and─▒r buÔÇŽ B├Âylesi bir sava┼č, i┼čte ├çanakkale Sava┼č─▒! G├╝nler, saatler de─čil dakikalar ve saniyeler i├žinde de─či┼čebiliyor durumÔÇŽ

 

SAVA┼×: ULUSLARIN BOY ├ľL├ç├ť┼×MES─░

TONAK: ├çanakkale’yi konu┼čuyoruz ku┼čkusuz, ama daha genel bir soru tak─▒l─▒yor akl─▒ma: Uluslar─▒n, devletlerin bir boy ├Âl├ž├╝┼čmesi olarak kabul edilebilir mi sava┼č? ├çanakkale bak─▒m─▒ndan ve ├Âteki sava┼člar bak─▒m─▒ndanÔÇŽ

TANSEL: San─▒r─▒mÔÇŽSava┼čan askerlerdir amaÔÇŽ

AKKILI├ç: Bir ulusun askerlik k├╝lt├╝r├╝, deneyimi, bilgisi boy ├Âl├ž├╝┼č├╝r cephedeÔÇŽ Bunun arkas─▒nda da, herhalde o ulusun yaln─▒zca gen├žli─či, yaln─▒zca ordusu, donanmas─▒, harp okullar─▒ ile harp akademileri de─čil t├╝m donan─▒m─▒ bulunur. Genel anlamda ekonomisi, ├Âzellikle sanayisi, ├Âzellikle de silah sanayisiÔÇŽ

TANSEL: ─░ki b├╝y├╝k d├╝nya sava┼č─▒, d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k, en geli┼čmi┼č ├╝lkeleri aras─▒nda ├ž─▒k─▒yorÔÇŽ Sava┼č, bu ├╝lkelerin siyasal, ekonomik ve askeri talepleri ile gereksinimlerine dayand─▒─č─▒na g├Âre bu anlamda ve her bak─▒mdan ulusal d├╝zeyde bir boy ├Âl├ž├╝┼čmeden s├Âz edebiliriz san─▒yorumÔÇŽ

├çanakkale de, bahsi ge├žti─či gibi ├Âncelikle oraya sald─▒ranlarla, oras─▒n─▒ savunan T├╝rkler aras─▒nda bir boy ├Âl├ž├╝┼čmedir; ikinci olarak da, sava┼č─▒n iki taraf─▒n─▒n, iki kutbunun bir boy ├Âl├ž├╝┼čmesidir.

TONAK: ─░ngiliz ordusunda ve Frans─▒z ordusunda s├Âm├╝rge ├╝lkelerden gelen askerler var; az ├Ânce de─čindiniz, bunlar─▒n bir k─▒sm─▒ M├╝sl├╝man askerler ve burada halk─▒n─▒n ├žo─čunlu─ču M├╝sl├╝man bir ├╝lkenin askerlerine kar┼č─▒ sava┼č─▒yorlar. Olas─▒l─▒kla da, dinsel de─čerleri ├žok ├Ânemsiyor ve bu de─čerleri ba┼čl─▒ca ay─▒r─▒m ├žizgisi say─▒yorlard─▒. Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ da M├╝sl├╝manlar─▒n Halifesi, M├╝sl├╝manlar─▒n “cihan┼čumul” dinsel ├Ânderi, lideriydi! ├ľyle bir iddias─▒ vard─▒, en az─▒ndanÔÇŽ “Uluslar─▒n boy ├Âl├ž├╝┼čmesi”ne, bir de bu taraf─▒yla bakarsakÔÇŽ

TANSEL: Sava┼č derken, ulusal bilincin, ulusal k├╝lt├╝r├╝n, ulusal d├╝zeydeki e─čitimin, bu e─čitimin niteli─činin de yar─▒┼čmas─▒ndan s├Âz ediyoruz, s├Âz etmemiz gerekir kanaatindeyimÔÇŽ

AKKILI├ç: Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nda g├╝n├╝m├╝zdeki anlam─▒yla “ulus”tan s├Âz edemesek de, Birinci Me┼črutiyet, arkas─▒ndan ─░kinci Me┼črutiyet ya┼čanm─▒┼č,1908 devrimi olmu┼č, bir anayasa ilan edilmi┼č! Buna ba─čl─▒ olarak bilin├žte, e─čitimde ├Ânemli de─či┼čiklikler oluyor Osmanl─▒’da. S├Âz├╝n├╝ etti─čin M├╝sl├╝man ├╝lkelerin hi├žbiri, ─░stanbul’dan kimi serpintiler d├╝┼čse bile, b├Âylesi bir s├╝reci ya┼čamam─▒┼č daha. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun Mahmut 11’den ba┼člayarak ordusunu yenileyip modernle┼čtirdi─čini, ├Âzellikle askeri okullar─▒na Bat─▒l─▒ bi├žimde e─čitim sistemini getirdi─čini, bunu ─▒srarla, kararl─▒l─▒kla uygulad─▒─č─▒n─▒ unutmamal─▒ÔÇŽ

TONAK: ├çanakkale Bo─čaz─▒’n─▒n do─čusunda, ─░ntepe civar─▒ndaki top mevzilerini g├Ârm├╝┼čt├╝mÔÇŽ Bug├╝n├╝n ├Âl├ž├╝leri ile dahi “devasa” kabul edilebilirler; o derece iri k─▒y─▒m aletler oradaki toplar! Almanlar─▒n en ├╝nl├╝ firmalar─▒n─▒n, Krup’un filan imal etti─či silahlar bunlarÔÇŽ Mermileri, kapal─▒ ve iyi tahkim edilmi┼č cephaneli─činden asans├Ârle ├ž─▒k─▒yor yukar─▒ya, ├Âzel bir d├╝zenekle kunda─ča yerle┼čiyor, ate┼če haz─▒r duruma geliyorÔÇŽ Diyece─čim, Almanya etkeni bu sava┼čta ├žok b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yor. Sava┼č─▒n uzamas─▒nda, buna sebep olan kararlarda etken olabilirler amaÔÇŽ

TANSEL: Liman von Sanders, “Yaz─▒k bu T├╝rklere, yaz─▒k bu T├╝rkiye’ye. Bir kararg├óhtan bile yoksunlar” diyor. Bunu s├Âylerken, T├╝rkleri de─čil, T├╝rkleri y├Âneten Osmanl─▒ Saray─▒ ile ─░ttihat ve Terakki H├╝k├╝meti’ni yeriyor asl─▒ndaÔÇŽ

Mesela, General Hamilton, Mustafa Kemal’in Conkbay─▒r─▒’n─▒ yeniden ele ge├žirmesini ┼č├Âyle anlat─▒yor:

Son iki g├╝n ve gecenin en iyi taraf─▒, Conkbay─▒r─▒’n─▒n elimizde olmas─▒yd─▒. T├╝rkler, daha ├Ânce tamam─▒na yak─▒n─▒n─▒ ele ge├žirdi─čimiz siperleri ┼čimdiye kadar geri alamam─▒┼člard─▒. ┼×imdi alm─▒┼člar m─▒d─▒r? Umar─▒m almam─▒┼člard─▒rÔÇŽ T├╝rkler iyi y├Ânetiliyor: Bunu ben de kabul ediyorum, itiraf ediyorum. Generalleri (Mustafa Kemal) Conkbay─▒r─▒’n─▒ ancak h─▒zl─▒ bir darbeyle alabileceklerini biliyordu. ├ľyle de yapt─▒lar.”

Burada ba┼čka bir ┼čey var! “Bu d├╝z bir s├Âz de─čildir!”, dedim. ├çanakkale’ye sald─▒ranlar─▒n ba┼čkomutan─▒ konu┼čuyor ├ž├╝nk├╝! Tekrar tekrar bak─▒ld─▒ orijinaline. Farkl─▒ ┼čekilde ├ževirenler de olmu┼č. Sonunda, orijinalini buraya almay─▒ gerekli buldumÔÇŽ

Sir Hamilton’un s├Âyledi─či son derece ├Ânemli: Mustafa Kemal’in general oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yor. “T├╝rkler iyi y├Ânetiliyor, bunu itiraf ediyorum” diyor. Nerede? Conkbay─▒r─▒’─▒nda!ÔÇŽ

S├Âz├╝ geldi─činde konu┼čtuk: Mustafa kemal’in ├çanakkale’deki rol├╝n├╝ k├╝├ž├╝msemek, ├çanakkale sava┼č─▒n─▒ hi├ž anlayamamakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ orada kritik ├Âneme sahip ├╝├ž ├Ânemli muharebeyi O y├Ânetmi┼čtir. O’nun y├Ânetti─či muharebeler kazan─▒lmasayd─▒, ├çanakkale de kazan─▒lamazd─▒.

Ordunun komutas─▒ Almanlarda. Liman von Sanders Pa┼ča’da. Ayr─▒ca y├╝ksek r├╝tbeli (pa┼ča, albay, yarbay r├╝tbesinde) ba┼čka Alman askerler de var cephede. Toplar─▒na, silahlar─▒na bir ┼čey diyemem. Ama ├Ârne─čin Liman Pa┼ča, silah durumunun pek parlak olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Top mermileri ├╝retmek ├╝zere Almanlar─▒n ─░stanbul’da kurdu─ču fabrikadan gelen m├╝himmat─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n i┼če yaramaz olmas─▒ndan, toplar─▒n da demode ve birbirini tutmayan vas─▒flarda olmas─▒ndan yak─▒n─▒r. Demek ki o kadar da iyi de─čil silah durumu veya ne kadar “iyi” ise, ─░ngiliz ve Frans─▒zlardan daha iyi de─čil… Fakat, ┼čuras─▒ ger├žek ki, Liman Pa┼ča’n─▒n y├Ânetimi sava┼č─▒n t├╝m├╝ bak─▒m─▒ndan olumlu de─čil, olumsuz rol oynam─▒┼čt─▒r. Mustafa Kemal ile Enver Pa┼ča aras─▒nda ve Liman Pa┼ča aras─▒ndaki ├želi┼čmenin burada, ana sebebi bu konudaki d├╝┼č├╝nce ayr─▒l─▒─č─▒d─▒rÔÇŽ

AKKILI├ç: Almanlar─▒n ├çanakkale’nin savunulmas─▒ i├žin yeterli silah y─▒─č─▒na─č─▒n─▒n ve deste─činin oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝nde de─čilimÔÇŽ Ni├žin olsun? Sava┼č─▒n tayin edici alan─▒, Alman genelkurmay─▒ bak─▒m─▒ndan, ├çanakkale de─čil! ├çanakkale d├╝┼čse bile, sava┼č─▒n o d├Âneminde Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒n, diyelim ki Anadolu’nun, hatta ─░stanbul’un ele ge├žirilmesi pek o kadar kolay de─čil, belki m├╝mk├╝n de de─čil. ├ľyle olunca ├çanakkale’nin ge├žilmesinin, T├╝rkiye’de sava┼č─▒n uzay─▒p gitmesinden ba┼čka bir sonucu olmayacak. Bu da Almanya’n─▒n Bat─▒da daha derli toplu sava┼čmas─▒na katk─▒da bulunacak…

TONAK: “├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak”tan okuyoruz: ─░stanbul’daki t├╝m b├╝y├╝kel├žiler, Almanya B├╝y├╝kel├žisi dahil, ├çanakkale’nin ge├žilece─čine, ─░stanbul’un da d├╝┼čece─čine y├╝zde y├╝z inan─▒yor. Almanya B├╝y├╝kel├žisi, ─░ngiliz-Frans─▒z donanmas─▒ daha Ege’de g├Âr├╝nmeden t├╝m ├Ânlemlerini al─▒yor, ├Âtekiler deÔÇŽ

AKKILI├ç: ├ľyle, ama i┼čte, Beh├žet Kemal ├ça─člar’─▒n dedi─či gibi: Amal-i erbaa’ya gelmez bu millet!

TONAK: Ne demek o, Y─▒lmaz A─čabey?

AKKILI├ç: Bu millet d├Ârti┼čleme gelmez demek. ┼×air b├Âyle buyurmu┼č! Yani aritmetik kesinlikler neyi g├Âsteriyorsa g├Âstersin, T├╝rkler s├Âz konusuysa sonu├žtan o kadar da emin olmamak gerekir.

TONAK: Olumlu anlamda m─▒, olumsuz anlamda m─▒?

AKKILI├ç: ─░ki anlamda daÔÇŽ

TONAK: ├çanakkale’nin ge├žilememesi, ─░stanbul’un d├╝┼čmemesi de “amal-i erbaa” ile a├ž─▒klanacak bir durum gibi g├Âr├╝nm├╝yor yabanc─▒lara. Mustafa Kemal inanm─▒yor, Esat Pa┼ča inanm─▒yor, belki Liman Pa┼ča da inanm─▒yor d├╝┼čece─čine. ├ľzellikle dikkatimi ├žeken Enver Pa┼ča’n─▒n da bu olas─▒l─▒─č─▒ hi├ž isabetli g├ÂrmemesiÔÇŽ

TANSEL: Enver Pa┼ča, ├çanakkale’nin ge├žilemeyece─čine inan─▒yor. Almanlara da, ─░ngilizlere de s├Âyl├╝yor bunu.

TONAK: ├çanakkale cephesinde, Liman Pa┼ča’n─▒n tayin edici kara sava┼č─▒n─▒n Saros y├Ân├╝nde olaca─č─▒na ili┼čkin g├Âr├╝┼č├╝ne de kat─▒lm─▒yor. Mustafa Kemal gibi d├╝┼č├╝n├╝yor bu konudaÔÇŽ

TANSEL: Ama ona b─▒rak─▒yor. “Siz nas─▒l isterseniz” diyor.

─░STANBUL’A K─░M SAH─░P OLACAK?

TONAK: Biliyorsunuz: “─░ttihat ve Terakki, Osmanl─▒ Devleti’ni Almanlar─▒n saf─▒nda sava┼ča s├╝r├╝p y─▒k─▒lmas─▒na sebep oldu; ─░ttihat├ž─▒lar olmasayd─▒ ├çanakkale de olmazd─▒, Sevr de, Mondros daÔÇŽ” diyenler varÔÇŽ Ne diyorsunuz bu teze?

TANSEL: Almanya ile ittifak halinde sava┼ča girilmesinin sorumlusu ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin yetkilileri ÔÇôba┼čta Enver Pa┼ča ve Talat Pa┼ča- olabilir, ama ├žok s─▒─č da bakmamak laz─▒m hadiseye. Osmanl─▒ Devleti’nin sava┼č ├Âncesinde kendi gelece─či konusunda g├Âr├╝┼čmelerde bulunma iste─činin ─░ngiltere, Fransa ve Rusya taraf─▒ndan kabul g├Ârmedi─čini biliyoruz. Kabul etmemi┼člerdir, ├ž├╝nk├╝ Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nu payla┼čmak, ├Âzellikle de ─░stanbul’a sahip olmak istiyorlard─▒. ─░ttihat ve Terakki’nin izledi─či siyaset veya siyasetleri olmasa da, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒’n─▒n galipleri er ya da ge├ž ─░stanbul’a el koymaya ├žal─▒┼čacaklard─▒. Bunu muhakkak yapacaklard─▒. ─░stanbul’a sahip olan t├╝m ├ževresine de egemen olur diye d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. Asl─▒nda s├Âm├╝rgelerle birlikte ba┼člay─▒p geli┼čen bir anlay─▒┼čt─▒ bu. Napolyon, ├Ârne─čin, daha 1808’de Tilsit’te bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri s├╝rerken b├╝y├╝kel├žisine, “As─▒l sorun, ─░stanbul’a kimin sahip olaca─č─▒d─▒r” diye yaz─▒yordu…

Yar─▒m milyondan fazla askerin hayat─▒n─▒ kaybetti─či ├çanakkale Sava┼člar─▒, “─░stanbul’a kimin sahip olaca─č─▒” sorusu ba┼čka t├╝rl├╝ yan─▒tlanamad─▒─č─▒ i├žin ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

AKKILI├ç: Ko┼čullara bak─▒l─▒rsa, “Hasta Adam“─▒n bu sava┼čtan ka├ž─▒nmas─▒, sava┼ča girmemesi zordu. Belki, “imkans─▒zd─▒” demek daha do─čru! Fazlas─▒yla ba─č─▒ml─▒yd─▒ ├ž├╝nk├╝. Kabul etmeli, Bat─▒’n─▒n bir yar─▒ s├Âm├╝rgesiydi. O d├Ânemde kimi dengeler sonucunda az bir olas─▒l─▒kla sava┼čtan ka├ž─▒nsa bile payla┼č─▒lmaktan kurtulma ┼čans─▒n─▒n oldu─ču s├Âylenemezdi. ├çanakkale’de, hi├ž olmazsa halk ve asker sava┼čmay─▒ ├Â─črendi; Milli M├╝cadele’ye ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒’na haz─▒rland─▒ÔÇŽ

TANSEL: Ordu, bu sava┼člarda g├╝ven kazand─▒, moral kazand─▒. Avrupa ordular─▒yla sava┼čabilece─čini, onlarla ba┼ča ├ž─▒kabilece─čini g├Ârd├╝. Mustafa Kemal ve Milli M├╝cadele’nin kadrolar─▒ sava┼čma yeteneklerini, liderlik yeteneklerini orada s─▒nad─▒lar ve ortaya koydular.

TONAK: Kurtulu┼č Sava┼č─▒’n─▒n da ├çanakkale’de haz─▒rland─▒─č─▒ s├Âylenebilir mi? Milli M├╝cadele’nin bir bak─▒ma ba┼člang─▒c─▒ olarak kabul edilebilir mi ├çanakkale?…

TANSEL: Ben, s├Âylemem bunuÔÇŽ Bu soruya yan─▒t─▒m olumlu olmazÔÇŽ ├ç├╝nk├╝ ├çanakkale ile Ulusal Kurtulu┼č Sava┼č─▒ aras─▒nda birebir denebilecek bir ili┼čki g├Ârmem, b├Âyle bir ili┼čki kurmam. B├Âyle bir ili┼čki de yoktur…

TONAK: Hamdullah Suphi, cepheyi ziyareti s─▒ras─▒nda yaras─▒ sar─▒lmakta olan gen├ž bir subay─▒n s─▒hhiye erine ┼č├Âyle seslendi─čini duyar: “B─▒rak aks─▒n! Balkan Muharebesi’nin lekesini ancak bu kan siler”ÔÇŽ

TANSEL: S├Âyledi─čim gibi ordu orada g├╝ven kazand─▒. ┼×u kadar─▒ tart─▒┼č─▒lmazd─▒r: ├çanakkale Sava┼člar─▒’ndaki ba┼čar─▒, T├╝rk subaylar─▒n─▒n ve komuta kademesinin Balkan Sava┼č─▒’n─▒n ezikli─čini ├╝zerinden atmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼č, askeri yetenek ve yetkinli─čine olan g├╝venini yenilemi┼čtir. Bu durum, Milli M├╝cadele’nin ├Ânderinin ve kadrolar─▒n─▒n belirginle┼čmesinin yan─▒nda, bu ├Ânderli─čin ulusun g├╝venini kazanmas─▒nda ├žok b├╝y├╝k etken olmu┼čtur. Atat├╝rk’├╝n yan─▒ s─▒ra, Milli M├╝cadele kadrolar─▒n─▒n ├žok ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝n -bunlar─▒n aras─▒nda 19 y├╝ksek r├╝tbeli subay ve general vard─▒r-, ├çanakkale’yi savunan 5. Ordu’dan gelmesi raslant─▒ de─čil. Da─člarca, bir ┼čiirinde ├çanakkale’den s├Âz ederken, “├çanakkale/ ├ça─člar ├╝zre destanlar─▒n ├Âz├╝d├╝r/ÔÇŽ/ ├çanakkale/ Yeni T├╝rkiye’nin ├Âns├Âz├╝d├╝r” der. Unutmamal─▒: “├Âns├Âz“├╝ yazan da, eseri tamamlayan da Mustafa Kemal’dir! O’nunla birlikte T├╝rk ulusudur.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Naz─▒m HikmetÔÇÖin Bursa CezaeviÔÇÖndeki yolda┼č─▒ Adanal─▒ Mehmet Ra┼čit Kemali

TONAK: ├ľns├╝zle yap─▒t aras─▒nda s─▒k─▒ bir ili┼čki vard─▒r ama…

TANSEL:Bu ├žer├ževede ├ÂyleÔÇŽ Kadrolar bak─▒m─▒ndan, o kadrolar─▒n filizlendirdi─či d├╝┼č├╝nceler bak─▒m─▒ndanÔÇŽ

Fakat, kabul etmeli ki Milli M├╝cadele s├╝reci ├Âncesi s├╝re├žlerden, D├╝nya Sava┼č─▒’ndan, ├çanakkale’den ve M├╝tareke’den ana ├Âzellikleri bak─▒m─▒ndan b├╝t├╝n├╝yle ayr─▒, b├╝t├╝n├╝yle farkl─▒ bir s├╝re├žtir. Cumhuriyet’in kurulu┼čuna varmas─▒ bu farkl─▒l─▒k nedeniyledir.

Bunun i├žin, demokrasi ve insan haklar─▒ gibi evrensel kavramlar─▒n g├Âlgesinde Cumhuriyet’i Tanzimat ve Me┼črutiyet Osmanl─▒s─▒na, Mustafa Sabri fetvalar─▒n─▒n verildi─či M├╝tareke g├╝nlerine d├Ând├╝rmek ├žabas─▒ndan vazge├žmeyen d─▒┼čar─▒daki d├╝┼čmanlarla i├žerde “gaflet ve dalalet ve hatta h─▒yanet“ten kurtulamayanlara kar┼č─▒ Cumhuriyet, “en fazla on y─▒l” diye ├Âm├╝r bi├žmelerine kar┼č─▒n bug├╝n dimdik ayaktad─▒r.

Yinelemek gerekirse, ├çanakkale, alt─▒ y├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n ya┼čam─▒┼č, buna kar┼č─▒l─▒k t├╝kenme noktas─▒na gelmi┼č bir T├╝rk devletinin, tarihin en uzun ├Âm├╝rl├╝ T├╝rk devletinin son ba┼čar─▒l─▒ kavgas─▒; Milli M├╝cadele, T├╝rk ulusu taraf─▒ndan yeni bir T├╝rk devletinin, “ilelebet ya┼čayacak” T├╝rkiye Cumhuriyeti’nin kurulmas─▒yla sonu├žlanan ba┼čar─▒l─▒, ak─▒l almaz kavgas─▒d─▒r. Bu iki ayr─▒ s├╝recin birbirine kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒ hi├ž do─čru olmazÔÇŽ

TONAK: ├çanakkale Sava┼člar─▒’n─▒n evrensel sonu├žlar─▒ndan da s├Âz etmek gerekir san─▒yorum. M├╝ttefiklerinden askeri yard─▒m alamayan, deniz ticareti de i┼člemez hale gelen ├çarl─▒k Rusyas─▒’n─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ bunlardan en ├Ânemlisi olmal─▒. Bunun sonucu ├Ânce ┼×ubat Devrimi, ard─▒ndan da t├╝m “eski d├╝nya”y─▒ k├Âklerinden silkeleyen Ekim Devrimi’dir. ├ľteki taraf ├╝lkelerde de ├Ânemli geli┼čmeler var, ├Ârne─čin ─░ngiltere’de Asquith ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki liberal h├╝k├╝met bu y├╝zden d├╝┼č├╝yor. Churchill tas─▒ tara─č─▒ toplay─▒p Fransa’ya bir piyade taburunun ba┼č─▒na gidiyor, II. D├╝nya Sava┼č─▒’na kadar da bir daha bakan filan olam─▒yorÔÇŽ

Fakat daha ├Ânce Da─člarca’y─▒ soray─▒m. Da─člarca’ya s─▒k s─▒k ba┼čvuruyorsunuz. ├çok hakl─▒s─▒n─▒z da, bunu yapmakta. “├çanakkale yeni T├╝rkiye’nin ├Âns├Âz├╝” demesi ne kadar ilgin├ž! Ne kadar da yerinde! De─čil mi!.. Da─člarca’n─▒n sa─čl─▒─č─▒ iyi mi? Hasta oldu─čunu, hastaneye yat─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ okudum gazetelerdeÔÇŽ(B├╝y├╝k ┼čair Da─člarca, bu s├Âyle┼čiden k─▒sa s├╝re sonra. Tedavi g├Ârd├╝─č├╝ hastanede 15 Ekim g├╝n├╝ ya┼čam─▒n─▒ yitirdi.)

TANSEL: Ya┼č─▒n, ya┼čl─▒l─▒─č─▒n getirdi─či sonu├žlar var. ┼×iirleri i├žin iznini istedi─čimde, “Memnun olurum, yaln─▒z kitaptan da bir tane isterim” dedi. Son kez telefonla g├Âr├╝┼čt├╝k. Sesini alamad─▒m. Yan─▒ndakiler, “Konu┼čmakta g├╝├žl├╝k ├žekiyor” dediler.

TONAK: Ya┼čayan en b├╝y├╝k ┼čairimiz derlerdi, eskiden. Art─▒k “basit” bulunuyor olmal─▒ ki, kimse b├Âyle bir niteleme yapm─▒yor. Ama ├Âyledir. Da─člarca, ku┼čkusuz en b├╝y├╝k ┼čairimizdir; T├╝rk├žemizin, “Ses Bayra─č─▒m─▒z“─▒n da dire─či!… Umuyoruz ve diliyoruz ki, sa─čl─▒─č─▒na yeniden kavu┼čur; benzersiz ┼čiirinden, yeni ┼čiirlerinden insan─▒m─▒z─▒, ulusumuzu, dilimizi, ├╝lkemizi yoksun b─▒rakmaz.

MUSTAFA KEMAL’DEN S├ľZ ETMEDEN ├çANAKKALE

TONAK: Efendim; ├çanakkale’de bir de evliyalar, ermi┼čler, g├Âky├╝z├╝nden a─č─▒p inip T├╝rk askerinin yan─▒nda sava┼čan g├Âksel askerler var!

AKKILI├ç: Olur mu ├Âyle sa├žmal─▒k!… ├çanakkale tamamen bir ak─▒l ve yi─čitlik olay─▒d─▒r. Ba┼čka t├╝rl├╝ hi├žbir a├ž─▒klamas─▒ olamaz, oradaki durumun. Tamamen ak─▒l ve yi─čitlik olay─▒!

TONAK: Mustafa Kemal’den s├Âz etmeden ├çanakkale anlat─▒labilir mi? Anlat─▒l─▒yor! Askeri deha demeyelim de, akademilerde kazan─▒lan, cephelerde uygulanan kurmayl─▒k bilgisi, m├╝hendislik ve askerlik bilgisi olmadan herhangi bir sava┼č kazan─▒labilir mi?

TANSEL: ├ľzellikle son birka├ž y─▒ld─▒r dilden dile dola┼čt─▒r─▒lan, kimi zaman filmlerde, romanlarda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan b├Âylesi bir iddia var. Bu iddian─▒n sahiplerine g├Âre, ├çanakkale zaferi ├Âzel manevi g├╝├žler veya bu g├╝├žlerle donanm─▒┼č ki┼čiler ├╝zerinden kazan─▒ld─▒! ├ço─ču zaman buna dayanak olarak da, Mustafa Kemal’in s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na kaleme ald─▒─č─▒ resmi raporunda bulunmayan, sonradan (1918 y─▒l─▒nda) Ru┼čen E┼čref’e (├ťnayd─▒n) bir s├Âyle┼čisinde aktard─▒klar─▒ kullan─▒l─▒yor. Orada, “T├╝rk askerindeki ruh kuvvetini g├Âsteren ┼čayan-─▒ hayret ve tebrik misal” hal nas─▒l anlat─▒l─▒yor? Bak─▒n! Tam olarak ┼č├Âyle:

“├ľl├╝m muhakkak. Birinci siperdekiler, hi├žbiri kurtulmamacas─▒na d├╝┼č├╝yor, ikincidekiler onlar─▒n yerine gidiyor. Fakat ne kadar ┼čayan-─▒ g─▒pta bir itidal ve tevekk├╝lle. Biliyor musunuz! ├ľleni g├Âr├╝yor, ├╝├ž dakikaya kadar ├Âlece─čini biliyor, hi├ž ufak bir f├╝tur bile g├Âstermiyor, sars─▒lmak yok.”

─░┼čte, Bombas─▒rt─▒ muharebesinde, T├╝rk askerindeki ruh kuvvetini bu s├Âyledikleriyle ├žizmi┼čtir Mustafa Kemal.Okumak bilenlerin ellerinde kuran-─▒ kerim, bilmeyenlerin kelime-i ┼čahadet ├žekerek y├╝r├╝mesi” yaln─▒zca inanc─▒n─▒n gere─čini yerine getirmektir.

Atat├╝rk’├╝n, Ru┼čen E┼čref’e (├ťnayd─▒n) s├Âylediklerini do─ču okumak gerekir. Yanl─▒┼č okursan─▒z, yanl─▒┼č anlamlar ├ž─▒karÔÇŽ

TONAK: Mehmet Akif’in ├çanakkale ┼čehitlerini y├╝celtti─či, ululad─▒─č─▒ ┼čiirini de mi “do─čru” okumal─▒y─▒z?

TANSEL: Asl─▒nda Mehmet Akif’in s├Âzleri ├žok a├ž─▒kt─▒r, Binba┼č─▒ Mahmut Sabri’nin ve Mustafa Kemal’in s├Âzleri deÔÇŽ Hepsinden ├Ânce, ┼čunu d├╝┼č├╝nmek zorunday─▒z: T├╝rk askerinin ├çanakkale’deki inan├žl─▒ yi─čitli─či, kaybedilen ├Âteki sava┼člarda da eksik de─čildi. Eksik olan bu inan├žl─▒ yi─čitli─čin iyi komutanlar y├Ânetiminde, akl─▒ yi─čitli─čiyle atba┼č─▒ giden kurmaylar─▒n y├Ânetiminde olmamas─▒yd─▒ belki. ├çanakkale’de Mustafa Kemal’in 5. Ordu’nun yedek t├╝meninin en tam, en donan─▒ml─▒ alay─▒n─▒, ├žok kritik bir anda, emir veya onay beklemeden sava┼ča s├╝rd├╝─č├╝n├╝ unutmamak gerekir. Binba┼č─▒ Mahmut Sabri de, 26 Nisan sabah─▒, T├╝men Komutanl─▒─č─▒n─▒n a├ž─▒k emrine kar┼č─▒l─▒k taburunu cephede d├Ârt saat fazla s├╝reyle tutarak olas─▒ bir faciay─▒ ├Ânlemeyi bilmi┼čti. Bunlar, bir ba┼čar─▒s─▒zl─▒k halinde kur┼čuna dizilmekle sonu├žlanacak davran─▒┼člard─▒. B├Âylesi b├╝y├╝k kararlar─▒ vermek ak─▒l kadar y├╝rekli olmay─▒ da gerektirir.

TONAK: B├Âyle cezaland─▒rmalar da olmu┼čtur. ├çok say─▒da olmu┼čtur. ├ľrne─čin Frans─▒z donanmas─▒n─▒n komutan─▒n─▒n, Nusrat‘la ilgili yeterli istihbarat toplamad─▒─č─▒na inand─▒─č─▒ o─člunu (Y├╝zba┼č─▒ r├╝tbesinde ve pilot) ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki askeri mahkemede yarg─▒lad─▒─č─▒n─▒; mahkemeden ├ž─▒kan “kur┼čuna dizilmesi” karar─▒n─▒ da “mahkeme ba┼čkan─▒” s─▒fat─▒yla bizzat uygulad─▒─č─▒n─▒ okumu┼čtum bir yerdeÔÇŽ

TANSEL: Bilmiyorum, o olay─▒ÔÇŽ Ama vard─▒r, olabilirÔÇŽ ├ľrne─čin ─░ngiliz ba┼čbakan─▒n─▒n bir o─člu yaralanm─▒┼č, bir o─člu da ├Âlm├╝┼čt├╝r bu sava┼čta. Bir o─člunun baca─č─▒ kopmu┼čtur orada. ─░ngiliz ve Frans─▒z kabine ├╝yelerinden, komutanlar─▒ndan o─čullar─▒ ├çanakkale’de ├Âlen, yaralanan ba┼čkalar─▒ da vard─▒rÔÇŽ

TONAK: “Akif’in s├Âzleri ├žok a├ž─▒kt─▒r” dedinizÔÇŽ?

TANSEL: ─░zledi─čim bir televizyon program─▒nda ilahiyat profes├Âr├╝ oldu─čunu bildi─čim bir siyaset├ži, Mehmet Akif Ersoy’un ├çanakkale ile ilgili dizelerini yorumlarken, ├╝nl├╝ ┼čairin orada ├žarp─▒┼čan yi─čitleri Bedr’in aslanlar─▒na benzetti─čini s├Âyl├╝yordu. Oysa, dize ┼č├Âyledir:

Bedr’in aslanlar─▒ ancak bu kadar ┼čanl─▒ idi.”

Bu dizenin a├ž─▒klamay─▒, yorumlamay─▒ gerektirecek taraf─▒ var m─▒? Olmamas─▒ gerekir. ├ç├╝nk├╝ pek a├ž─▒k s├Âyl├╝yor s├Âyleyece─čini.As─▒l ┼čanl─▒ yi─čitler ├çanakkale’de d├Âv├╝┼čenlerdirdiyor. “O ┼čanl─▒ yi─čitlerle ancak Bedr muharebesinin aslanlar─▒, ilk inananlar, ─░slamiyetin yay─▒lmas─▒n─▒ ba┼člatan kahramanlar e┼č tutulabilir” diyor.

┼×airin ├çanakkale yi─čitlerine ├Âvg├╝s├╝nde bu dizeyle yetinmedi─čini de hat─▒rlayal─▒m.

┼×unlar─▒ s├Âyl├╝yor:

“Ne b├╝y├╝ks├╝n ki kan─▒n kurtar─▒yor tevhidi./ Bedr’in aslanlar─▒ ancak bu kadar ┼čanl─▒ idi./ Bu ta┼č─▒nd─▒r diyerek Kabe’yi diksem ba┼č─▒na / Ruhumun vahyini duysam da ge├žirsem ta┼č─▒na / Yine de bir ┼čey yapabildim diyemem hat─▒rana

Bu b├╝y├╝k dizelerle de yetinmeyip ekliyor:

Ey ┼čehit o─člu ┼čehit, isteme benden makber,/ Sana a─ču┼čunu a├žm─▒┼č duruyor Peygamber.”

Daha a├ž─▒k nas─▒l s├Âylenebilir? Orada can veren askerin ba┼čucuna Kabe’nin dikilmesini bile az buluyor. “Benden kabir isteme, Peygamber kollar─▒n─▒ a├žm─▒┼č seni bekliyor” diyorÔÇŽ

AKKILI├ç: O g├╝l├╝n├ž sav─▒ ileriye s├╝renlere ┼čunu sormak gerek: ├çanakkale’de askerimiz inan├žl─▒yd─▒ da kaybetti─čimiz yerlerdekiler neydi? ─░nan├žs─▒z m─▒yd─▒lar? Gali├žya’da, Sar─▒kam─▒┼č’ta, Kanal’da, Filistin’de, daha ├Âncesinde Balkanlar’da ┼čehit d├╝┼čenler!..

TONAK: Hicaz’─▒ savunanlar! Bug├╝nk├╝ Kral ailesinin ihanetine kar┼č─▒n hem deÔÇŽ

TANSEL: Yanl─▒┼č okursan─▒z, b├Âyle anlamlar ├ž─▒kar. Cevap veremeyece─činiz sorular belirirÔÇŽ

AKKILI├ç: Yanl─▒┼č okundu─ču yok asl─▒nda! Yaln─▒zca yanl─▒┼č okumak istiyorlar. Mustafa Kemal’in ad─▒n─▒ silikle┼čtirmek, O’nun gerek orada, gerekse sonras─▒ndaki ak─▒l ve cesaret dolu ├Ânderli─čini belirsizle┼čtirmek, bu konuda teredd├╝tler yaratmak i├žin ├Âyle g├Âstermek istiyorlar. ─░┼člerine b├Âylesi geliyorÔÇŽ Akif, b├╝y├╝k yurtsever! Sonradan kafas─▒ kar─▒┼čm─▒┼č olsa bileÔÇŽ

TONAK: Duruma bak─▒l─▒rsa Osmanl─▒ y├Ânetimi ile de ba┼č─▒ ho┼č de─čilÔÇŽ

Bir de ┼č├Âyle bir durum var: ├çanakkale Zaferi’nin y─▒ld├Ân├╝m├╝ 18 Mart’ta, yani deniz sald─▒r─▒s─▒n─▒n p├╝sk├╝rt├╝ld├╝─č├╝ g├╝nde kutlan─▒yor. Bu da, kimilerine Mustafa Kemal Pa┼ča’dan hi├ž s├Âz etmeden ├çanakkale ├╝zerine konu┼čma olana─č─▒ veriyor sankiÔÇŽ ┼×├Âyle bir soru da var: Neden 18 Mart?

AKKILI├ç: ├çanakkale Deniz Zaferi’dir o! ├çanakkale Zaferi denildi─či zaman, ├çanakkale’deki genel sonu├žtan, karada ve denizde y├╝r├╝t├╝len sava┼člar─▒n toplam sonucundan s├Âz ediliyor demektir. Ondan da Mustafa Kemal an─▒lmadan, Mustafa Kemal’in elde edilen sonuca ├Âzel etkisi a├ž─▒klanmadan s├Âz edilemez.

TONAK: “─░┼čte kazand─▒─č─▒m─▒z an!” dedi─či bir an var, ├Ârne─činÔÇŽ

AKKILI├ç: Conkbay─▒r─▒’ndaki tehlikeli durumu anlat─▒r onunla. A┼ča─č─▒ yukar─▒ ┼č├Âyledir:

“261 rak─▒ml─▒ tepedeki m├╝frezenin Conkbay─▒r─▒’na do─čru ko┼čmakta, ka├žmakta oldu─čunu g├Ârd├╝m. Bizzat bu efrad─▒n ├Ân├╝ne ├ž─▒karak:
– Ni├žin ka├ž─▒yorsunuz? dedim.
– Efendim d├╝┼čman! dediler.
– Nerede?
– ─░┼čte, diye 261 rakaml─▒ tepeyi g├Âsterdiler.

Filhakika d├╝┼čman─▒n bir avc─▒ hatt─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepeye yakla┼čm─▒┼č ve kemali serbestiyle ileriye do─čru y├╝r├╝yordu. Vaziyeti d├╝┼č├╝n├╝n: Ben kuvvetlerimi b─▒rakm─▒┼č─▒m, efrat on dakika istirahat etsin diye…D├╝┼čman da bu tepeye gelmi┼č…Demek ki d├╝┼čman bana benim askerlerimden daha yak─▒n! Benim bulundu─čum yere gelse kuvvetlerim pek fena bir vaziyete du├žar olacak. O zaman ka├žan efrada:

– D├╝┼čmandan ka├ž─▒lmaz, dedim.
– Cephanemiz kalmad─▒, dediler.
– Cephaneniz yoksa, s├╝ng├╝n├╝z var, dedim.

Ba─č─▒rarak s├╝ng├╝ takt─▒rd─▒m. Yere yat─▒rd─▒m. Ayn─▒ zamanda Conkbay─▒r─▒’na do─čru ilerlemekte olan piyade alay─▒ ile cebel bataryas─▒n─▒n yeti┼čebilen efrad─▒n─▒n “mar┼č mar┼č”la benim bulundu─čum yere gelmelerni emrettim. Bu efrat s├╝ng├╝ tak─▒p yere yat─▒nca d├╝┼čman efrad─▒ da yere yatt─▒. Kazand─▒─č─▒m─▒z an bu and─▒r…”

TANSEL: Atat├╝rk’├╝n bu s├Âzleri ├╝zerine ├žok d├╝┼č├╝nd├╝m. ├çok nesnel olmaya gayret ederek bakt─▒m belgelere. Ben size taarruz emretmiyorum. ├ľlmeyi emrediyorum. Biz ├Âl├╝nceye kadar ge├žecek zaman i├žinde yerimize ba┼čka kuvvetler ve ba┼čka komutanlar ge├žebilir diyor mesela. Fakat burada, bu olayda yapt─▒─č─▒ÔÇŽ ┼×├Âyle diyelim: Bu anlar─▒n, kazanmakla kaybetmek aras─▒ndaki s─▒n─▒r─▒n ├žok inceldi─či anlar oldu─ču y├╝zde y├╝z do─črudur. ├çanakkale’de, “sava┼č─▒n kazan─▒ld─▒─č─▒ an o an“d─▒r! ├ç├╝nk├╝ ondan sonras─▒, stratejik ├Ânemdeki tepelerin elde edilmesi, bo─čaza h├ókim olunmas─▒ anlam─▒na geliyor. Dolay─▒s─▒yla o an─▒ ka├ž─▒rmakla, o ana kadar verilen, kazan─▒lan yahut kaybedilen t├╝m muharebelerde bo┼čuna sava┼č─▒lm─▒┼č olacakt─▒ÔÇŽ

“Deniz Zaferi”nin y─▒ld├Ân├╝m├╝n├╝n 18 Mart’ta kutlanmas─▒ ile ilgili Afet ─░nan’─▒n yazd─▒klar─▒ var. ┼×├Âyle kalm─▒┼č akl─▒mda: “├çanakkale Sava┼člar─▒’n─▒n an─▒lmas─▒nda hangi g├╝n daha anlaml─▒d─▒r?” diye d├╝┼č├╝n├╝rler: “18 Mart m─▒; 25 Nisan m─▒; yoksa 10 A─čustos mu?”ÔÇŽ

Bir karara varamazlar. Ama Atat├╝rk’e de soramazlar. Besbelli, “Nas─▒l bilmezsiniz bunu?” diye azarlamas─▒ndan ├žekinirler. Afet ─░nan’a gidip, yard─▒m─▒n─▒ isterler. Afet Han─▒m, ├žal─▒┼čma odas─▒na girip ├Âylesineymi┼č gibi sorar soruyu, Atat├╝rk, hi├ž d├╝┼č├╝nmez yan─▒t verirken: “├çanakkale’de ayn─▒ g├╝n ba┼člay─▒p ayn─▒ g├╝n biten tek muharebe vard─▒r, o da 18 Mart deniz sald─▒r─▒s─▒” der.

Diyece─čim, “18 Mart” g├╝n├╝n├╝ s├Âyleyen de Atat├╝rk’t├╝r.
Bunun, O’na kar┼č─▒ kullan─▒lmaya kalk─▒┼č─▒lmas─▒ ak─▒l almaz bir ┼čey!

TANSEL, Selâhattin Osman Kimdir?

(Bursa 1927- 4 Ocak 2020) E─čitimci ve bilim adam─▒. ─░lk ve orta ├Â─čreniminden sonra Bursa Erkek Lisesi’ni bitirdi. 1948’de Ankara ├ťniversitesi Dil ve Tarih Co─črafya Fak├╝ltesi’nin T├╝rkoloji b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. C─▒lavuz K├Ây Enstit├╝s├╝’nde, Trabzon Lisesi’nde ├Â─čretmenlik yapt─▒. Askerlik hizmetinden sonra 1952’de, K├╝t├╝phaneler Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ b├╝nyesinde kalmak ko┼čuluyla Bursa Erkek Lisesi’ne ├Â─čretmen atand─▒. Bursa’da “M├╝ste┼črikler” (Do─ču bilimciler) sergisini a├žt─▒. 1958’de ├çimento SanayiiÔÇÖne ge├žti. 1976’da emekliye ayr─▒ld─▒, ancak bir s├╝re sonra yeniden g├Âreve d├Ând├╝. 1984’te ikinci kez emekliye ayr─▒ld─▒ ve Ankara’da yerle┼čti. Gemlik, UmurbeyÔÇÖde bir ev edindi ve bahar, yaz, g├╝z aylar─▒n─▒n ├žo─čunu burada ya┼čamaya ba┼člad─▒. AnkaraÔÇÖda 8 Ekim 2019 g├╝n├╝ fel├ž ge├žirdi. Hacettepe HastanesiÔÇÖnde hastanesinde ya┼čama veda etti. 6 Ocak g├╝n├╝ Kocatepe CamiiÔÇÖndeki cenaze namaz─▒n─▒n ard─▒ndan Cebeci Asri Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖnda topra─ča verildi.

Bursa kentinin kurulu┼ču ve PrusaÔÇÖdan BursaÔÇÖya d├Ân├╝┼č├╝m konular─▒n─▒ i┼čledi─či ├žal─▒┼čmalar─▒, Bursa AnsiklopedisiÔÇÖnin ilgili maddeleri ile Bursa DefteriÔÇÖnde yer ald─▒. Ba┼čl─▒ca kitaplar─▒ alfabetik s─▒rayla; Milattan ├ľnce 187 Y─▒l─▒nda Kurulan Bursa Kenti ├ťst├╝ne Birka├ž Yaz─▒ ve ├çeviri, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak, ├çanakkaleÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖu Kurtarmak – ├çanakkale Muharebe Alan─▒ Yer Adlar─▒ S├Âzl├╝─č├╝ (2 Kitap Tak─▒m) olarak say─▒labilir. Bursa Defteri ve BursaÔÇÖda Ya┼čam dergilerinde ├žok say─▒da makalesi yay─▒mlanan Tansel, Vasileios I. KandesÔÇÖin ÔÇťKurulu┼čundan XIX. Y├╝zy─▒l Sonlar─▒na Kadar BursaÔÇŁ adl─▒ ├╝nl├╝ kitab─▒n─▒ da Dr. ─░brahim Kela─ča AhmetÔÇÖin ├ževirisinden yay─▒na haz─▒rlad─▒. Tansel ayr─▒ca, 19. y├╝zy─▒lda BursaÔÇÖda konsolos vekili olarak g├Ârev yapan Edmond DutempleÔÇÖ─▒n ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Asya Kesiminde BursaÔÇŁ adl─▒ kitab─▒n─▒n da b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n T├╝rk├žeye kazand─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒.

├ľl├╝m├╝ BursaÔÇÖda b├╝y├╝k ├╝z├╝nt├╝ yaratan Tansel, evli ve iki ├žocuk babas─▒yd─▒.

 

Toplam Okuma: 288 , Bug├╝n: 1 

Bunlar da ilginizi ├žekebilir

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

Osmanlılarda İskân Politikası ve Çerkesler

29 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larda ─░sk├ón Politikas─▒ ve ├çerkesler i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel

28 Kas─▒m 2020, ├ça─č─▒m─▒zda bir halk ┼čairi: A┼č─▒k Veysel i├žin yorumlar kapal─▒
Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam

28 Kas─▒m 2020, Pisidia Antiokheia Kaz─▒s─▒ÔÇÖnda 2020 Mesaisi Tamam i├žin yorumlar kapal─▒
Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi

23 Kas─▒m 2020, Osman G├óz├«ÔÇÖnin 700/1300-1301ÔÇÖde Yeni┼čehirÔÇÖde Bast─▒rd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ Sikkesi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ

23 Kas─▒m 2020, Osmanl─▒larÔÇÖda ─░htisab Kurumunun Men┼čei, Geli┼čimi ve Orhan G├óz├«ÔÇÖnin BursaÔÇÖda ├ç─▒kard─▒─č─▒ ─░lk ÔÇť─░htisab ߪ▓anunnamesiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Sosyal Dayan─▒┼čma i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒

15 Kas─▒m 2020, Bursa’da ┼×arap├ž─▒l─▒k: Misi K├Ây├╝ ve ┼×araplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival

15 Kas─▒m 2020, Bel├žikaÔÇÖn─▒n T├╝rk K├Ây├╝ÔÇÖnde muhte┼čem festival i├žin yorumlar kapal─▒
Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi

15 Kas─▒m 2020, Dr. Halil At─▒lgan’─▒n kitab─▒: Bodrum H├ókimi i├žin yorumlar kapal─▒
├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝

15 Kas─▒m 2020, ├çocuklu─čumda Uluabat ve Ulubat G├Âl├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č

9 Kas─▒m 2020, ├ç├Âl Yemen’de Can Verenler – Biri Memet Biri Memi┼č i├žin yorumlar kapal─▒
Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri

9 Kas─▒m 2020, Kuzey KafkasyaÔÇÖda Macar ┼×ehri i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak

9 Kas─▒m 2020, ├çanakkale’de ─░stanbul’u Kurtarmak i├žin yorumlar kapal─▒
Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Çelik Palas

9 Kas─▒m 2020, Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk ve ├çelik Palas i├žin yorumlar kapal─▒
Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi

9 Kas─▒m 2020, Yerel Dinamiklerde Halk Ezgilerimizin ┼×iir ile B├╝t├╝nle┼čmesi i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler

1 Kas─▒m 2020, D├╝─č├╝n ve K─▒na Gecelerindeki De─či┼čim ve Geli┼čimler i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či

1 Kas─▒m 2020, ─░neg├Âl Maden K├Ây├╝ D├╝─č├╝n Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒

1 Kas─▒m 2020, Milli M├╝cadele’de Giresun G├Ân├╝ll├╝ Alaylar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede

1 Kas─▒m 2020, Toros T├╝rkmenleri ve K─▒rt─▒ll─▒ Felte┼č Dede i├žin yorumlar kapal─▒
B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču

29 Ekim 2020, B─░ZANS OYUNLARI – B─░R SANAY─░ CASUSLU─×U H─░K├éYES─░: ─░pe─čin ─░stanbul Yolculu─ču i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar