Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
Naz─▒m HikmetÔÇÖin Bursa CezaeviÔÇÖndeki yolda┼č─▒ Adanal─▒ Mehmet Ra┼čit Kemali
  • 05 Haziran 2018 Sal─▒
  • +
  • -

─░stiklal ve ├çanakkale madalyalar─▒na sahip siyaset├ži, yarg─▒├ž ve a─ča Abd├╝lkadir Kemali BeyÔÇÖin o─člu Ra┼čit Kemali askerlikten terhis olmay─▒ beklerken, Naz─▒m HikmetÔÇÖin bir kitab─▒n─▒ bulundurdu─ču ortaya ├ž─▒k─▒nca tevkif edildi. Askeri mahkemedeki yarg─▒lamas─▒ sonunda, ÔÇťYabanc─▒ rejimler lehine propaganda ve isyana muharrik eylemi sabit g├Âr├╝ld├╝─č├╝ndenÔÇŁ 5 y─▒l s├╝reyle cezaland─▒r─▒lmas─▒na h├╝kmedilerek hapishaneye g├Ânderildi.┬á Bursa CezaeviÔÇÖnin M├╝d├╝r├╝ ─░znikÔÇÖli Tahsin Bey, okumu┼č, yazm─▒┼č, bilgisi, g├Ârg├╝s├╝ yerinde bu gen├ž h├╝k├╝ml├╝ye hapishane kaleminde g├Ârev vermeyi uygun buldu. Ra┼čit Kemali, orada ├žilesini doldurmaktayken 1940 y─▒l─▒n─▒n bir k─▒┼č g├╝n├╝ m├╝jdeyi verdiler: G├Âz├╝n ayd─▒n, ├╝stad─▒n geliyor!

├ťstad, Naz─▒m Hikmet; hapishane kalemindeki gen├ž h├╝k├╝ml├╝ de Orhan KemalÔÇÖden ba┼čkas─▒ de─čildi.

**

Naz─▒m HikmetÔÇÖin, Bursa hapishanesindeki rahlesinde halis ┼čiirler yazmaktan ba┼čka en halisinden ÔÇťdemokrat ipekÔÇŁ┬áve ipekliler ├╝retti─či ├Ânceki say─▒larda anlat─▒lm─▒┼čt─▒.

Naz─▒mÔÇÖa, edebiyat d─▒┼č─▒ndaki bu ikinci i┼činde en ├žok yard─▒m eden, ├žo─ču zaman da tek ba┼č─▒na i┼či s─▒rtlayan kimdi dersiniz? Adanal─▒ gen├ž h├╝k├╝ml├╝ Ra┼čit Kemali; sonradan ├╝nlenen ad─▒yla Orhan KemalÔÇŽ T├╝rk edebiyat─▒n─▒n, ├Âzellikle de ├Âyk├╝c├╝l├╝─č├╝n├╝n a┼č─▒lamayan iki b├╝y├╝k yazar─▒ndan biri; n├╝fus c├╝zdan─▒nda yer alan ad─▒yla anarsak┬á Mehmet Ra┼čit ├ľ─č├╝t├ž├╝ÔÇŽ

Pekiyi de: Ne i┼či vard─▒┬áOrhan KemalÔÇÖin, yahut Ra┼čit KemaliÔÇÖnin, yahut Mehmet Ra┼čit ├ľ─č├╝t├ž├╝ÔÇÖn├╝n Bursa hapishanesinde?

Cinayet mi i┼člemi┼čti? H─▒rs─▒zl─▒k, u─čursuzluk mu yapm─▒┼čt─▒?

Hi├žbiri de─čil!

Kestirmeden ge├žmek i├žin resmi internet sitesinden aktar─▒yorum:

ÔÇťNisan 1938ÔÇÖde k─▒z─▒ Y─▒ld─▒z do─čdu. Ayn─▒ g├╝nlerde Ni─čdeÔÇÖde askerlik g├Ârevine ba┼člad─▒. Burada, ÔÇťyabanc─▒ rejimler lehine propaganda ve isyana muharrikÔÇŁ su├žundan yarg─▒lanarak, 27 Ocak 1939ÔÇÖda be┼č y─▒la h├╝k├╝m giydi. Kayseri, Adana ve Bursa cezaevlerinde yatt─▒. 1940 y─▒l─▒ k─▒┼č─▒nda Bursa CezaeviÔÇÖnde Naz─▒m HikmetÔÇÖle tan─▒┼čt─▒. O tan─▒┼čma an─▒n─▒ an─▒lar─▒nda ┼č├Âyle dile getirir, Orhan Kemal:

ÔÇťM├╝d├╝r├╝n oda kap─▒s─▒nda ├ževik bir g─▒c─▒rt─▒, kap─▒ a├ž─▒ld─▒. Nefesimi kesmi┼č, g├Âzlerimi k─▒sm─▒┼č─▒mÔÇŽ Bir heykel s├╝kunu i├žinde, azametli bir mermer heykel bekliyorum… Bir an y├╝zy├╝ze geliyoruz, sonra g├Âzg├ÂzeÔÇŽ Mavi mavi g├╝l├╝yordu. Bu g├╝l├╝┼č muhakkak ki bir ├žocu─ču hat─▒rlat─▒yorÔÇŽ Temiz, taze, s─▒hhatli ve dost! Bir lahza ┼ča┼čk─▒n, bekledi. Galiba ne yapmas─▒ laz─▒m geldi─čini ├Âl├žt├╝, yahut tan─▒┼č bir y├╝z arand─▒ÔÇŽ Sonra g├Âz├╝ne Necati ili┼čti herhalde, ona do─čru y├╝r├╝me─če haz─▒rlan─▒rken, Necati ona ko┼čtu ve beni tan─▒tt─▒. El s─▒k─▒┼čt─▒k. Ayaklar─▒n─▒n topuklar─▒n─▒, haz─▒r oldaki bir er gibi birle┼čtirerek, kendisini te┼črifata zorlad─▒─č─▒ a┼čikar bir tarzda ciddile┼čmeye ├žal─▒┼čarak:

-Ben Naz─▒m Hikmet! Dedi.ÔÇŁ

Bu al─▒nt─▒┬áile iki engeli birden a┼čt─▒k: Orhan KemalÔÇÖin neden hapishanede oldu─čunu ve Naz─▒m Hikmetle nas─▒l tan─▒┼čt─▒klar─▒n─▒.

Orhan KemalÔÇÖin, Naz─▒mÔÇÖla kar┼č─▒la┼č─▒p tan─▒┼čmas─▒ndan co┼čku duydu─čunu anlar─▒z da, ├╝stad Ara G├╝lerÔÇÖin Orhan KemalÔÇÖle tan─▒┼čmaktan co┼čku duymas─▒n─▒ ni├žin anlamayal─▒m?

Foto─čraf sanat─▒n─▒n piri Ara Bey, ÔÇťAvare Y─▒llarÔÇŁ isimli kitab─▒ okumu┼č ve ├žok etkilenmi┼čtir.

Nezih Tavla┼čÔÇÖa ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťBu kitap beni yepyeni bir d├╝nyaya soktu. Yazar─▒ AdanaÔÇÖda oturuyormu┼č. Bundan ├Ânce ├ž─▒km─▒┼č bir kitab─▒ daha vard─▒: ÔÇśBaba EviÔÇÖ. Hemen onu da bulup okudum Kendisiyle tan─▒┼čmam da ┼č├Âyle; AdanaÔÇÖdan gelmi┼čti. H├╝samettin Bozok, Agop Arad, ressam Fehmi Karaka┼č, ┼čair Zahrad, Kemal S├╝lker, Mehmet Kemal, Salih Tozan hep birlikte G├╝ney Park gazinosuna gittik. Orhan KemalÔÇÖle ilk ÔÇśmerhabaÔÇÖ i┼čte b├Âyle ba┼člad─▒. Ger├žek ad─▒ da Mehmet Ra┼čit ├ľ─č├╝t├ž├╝. Daha sonra ─░stanbulÔÇÖa yerle┼čti Orhan Kemal.ÔÇŁ

Ara BeyÔÇÖin ÔÇśmerhabaÔÇÖlar─▒, Orhan KemalÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖa yerle┼čmesi sayesinde s├╝r├╝p gitmi┼č; gide, gide sa─člam bir dostlu─ča varan k├Âpr├╝ olu┼čturmu┼čtur.

┼×├Âyle devam etmektedir Ara Bey:

ÔÇťSiyasal olaylarda ta babas─▒n─▒n zaman─▒nda kalma bir ├Âfkesi vard─▒. Birlikte y├╝r├╝rken bana bir ┼čeyler anlatt─▒ ama ┼čimdi ne olduklar─▒n─▒ an─▒msam─▒yorum. Babas─▒ HalepÔÇÖe mi ka├žm─▒┼č ne olmu┼č, bilemiyorum.ÔÇŁ

ÔÇťHalepÔÇÖe ka├žm─▒┼č babaÔÇŁn─▒n ├Âyk├╝s├╝ de, do─črusu ├žok ilgin├žtir:

Orhan KemalÔÇÖin babas─▒┬áAbd├╝lkadir Kemali Bey Adana CeyhanÔÇÖda; hani, Adanal─▒lar─▒n┬á ÔÇťAk┼čamdan kuru sopay─▒ diksen, sabaha ye┼čermi┼č g├Âr├╝rs├╝nÔÇŁ dedikleri ├çukurovaÔÇÖda ├žiftlik ├žubuk sahibidir. Hat─▒r─▒ say─▒l─▒r variyetin sahibidir anlayaca─č─▒n─▒z. Nas─▒l olmas─▒n? Seyhan ve Ceyhan ─▒rmaklar─▒ SivasÔÇÖ─▒n, MalatyaÔÇÖn─▒n, Kahraman Mara┼čÔÇÖ─▒n da─člar─▒ndan, yaylalar─▒ndan milyonca y─▒ld─▒r al├╝vyon getirip y─▒─čm─▒┼člard─▒r ├çukurova naml─▒ ovaya. Ya─čl─▒ kara topra─č─▒ ├Âylesine bereketli, ├Âylesine verimlidir ki birka├ž d├Ân├╝m├╝ne sahip olan─▒n bu d├╝nyada s─▒rt─▒n─▒n yere gelmeyece─čini s├Âyler Adanal─▒lar!

Bu kadar da de─čil: Abd├╝lkadiri Kemali Bey babadan kalma bu variyetle yetinmemi┼č, ├╝st├╝ne bir de hukuk e─čitimi g├Ârm├╝┼čt├╝r. Birinci D├╝nya Harbi ├Âncesinde, gen├ž bir idareci olarak bizim Kirmast─▒ÔÇÖda (Mustafakemalpa┼ča ─░l├žemiz), kaymakaml─▒k yapm─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ d├╝zeni s├╝re gideydi, i┼či valili─če vard─▒r─▒p Pa┼ča san─▒ almas─▒ i┼čten de─čildi. Ne var ki sava┼č patlay─▒nca, d├Ânemin t├╝m okumu┼č yazm─▒┼člar─▒ gibi, subay olarak silah alt─▒na al─▒nd─▒. Ayn─▒ y─▒l o─člu Mehmet Ra┼čit do─čdu. Mektupla m├╝jdelediler Abd├╝lkadir BeyÔÇÖe. ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda, bir solukluk arada gelip g├Ârebildi o─člunu. Birlikte foto─čraflar─▒ var:┬á Zabit giysisi i├žinde boylu poslu yak─▒┼č─▒kl─▒ adam Abd├╝lkadiri Bey; kucaktaki o─čul Orhan Kemal, ya┼čam─▒ndan memnun bilmi┼č, bilmi┼č bakmakta objektife.

Osmanl─▒┬áayd─▒n s─▒n─▒f─▒n─▒n neredeyse bire kadar k─▒r─▒ld─▒─č─▒┬áyer oldu─čundan, kimi zaman ÔÇťayd─▒n y─▒k─▒m─▒ÔÇŁ diye de an─▒lan ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖndan sa─č┬á ├ž─▒kar Abd├╝lkadir Bey. Sava┼čtaki yararl─▒klar─▒ nedeniyle madalya ile ├Âd├╝llendirilir. Ne var ki, yar─▒m milyon can─▒n k─▒r─▒ld─▒─č─▒ ├çanakkale, bir ba┼č─▒na yetmez memleketi kurtarmak i├žin.

Mondros ate┼čkesini, Sevr anla┼čmas─▒┬á izler. Yurt topraklar─▒, bu arada koca ├çukurova i┼čgal edilir. Durur mu Abd├╝lkadiri Bey? Her namuslu insan gibi Milli Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n askeridir art─▒kÔÇŽ

Oradan da, Mustafa Kemal imzalı  bir İstiklal Harbi madalyası ile ayrılacaktır.

Birinci T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnde Kastamonu Milletvekili olarak yer al─▒r.┬á KozanÔÇÖda kurulan ─░stiklal MahkemesiÔÇÖnde Reis s─▒fat─▒yla g├Ârev yapar. ─░cra Vekilleri HeyetiÔÇÖnde Adalet Bakan─▒d─▒r. Aile ya┼čam─▒n─▒┬áyeniden sa─člar, o─člunu daha s─▒k g├Âr├╝r.

K─▒sacas─▒,┬áAbd├╝lkadiri Kemali i├žin her ┼čeyin yoluna girdi─či d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Az ├žok girmi┼čtir de. Ama o ├žok renkli, ├žok kutlu Birinci MeclisÔÇÖte milletvekilleri, bakanlar neyin yoluna girip girmedi─čine kendi konumlar─▒na bakarak karar vermezler. U─čruna sava┼čt─▒klar─▒ ├╝lk├╝leri ki┼čisel hallerinden de, g├Âz├╝ kapal─▒ inan─▒p pe┼činden gittikleri Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ┼čahs─▒ndan da ├Ânemlidir. Birinci MeclisÔÇÖteki tart─▒┼čmalar─▒ aktarmaya gerek yok, herkes bilir. Bu bilinenlerden Abd├╝lkadiri Kemali BeyÔÇÖin pay─▒na d├╝┼čen muhalifliktir. ┼×├╝kr├╝ KayaÔÇÖn─▒n i├ži┼čleri bakanl─▒─č─▒na getirilmesinden tutun da, bir├žok konuda Mustafa Kemal Pa┼ča ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelir. B├Âyle olunca da, b├╝y├╝k kurucu tasar─▒lar─▒ i├žin uyum arayan Mustafa Kemal Pa┼ča, ─░kinci B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnde g├Ârmek istemez onu.

B├Âylece, muhalifli─či tescillenmi┼č┬á Gazi, ─░stiklal Harbi ve ├çanakkale Harbi madalyalar─▒na sahip eski Adalet Bakan─▒ ve Birinci MeclisÔÇÖte ─░kinci Grup ├╝yesi eski Kastamonu Milletvekili olarak ├çukurovaÔÇÖya, ├žiftli─činin ba┼č─▒na d├Âner.

├çiftlik yetmez, gazete ├ž─▒kar─▒r. ├ľnce Toks├Âz gazetesini; Toks├Âz kapat─▒l─▒nca da AhaliÔÇÖyi.

Kendince y├╝r├╝tt├╝─č├╝, s─▒tman─▒n, yoksullu─čun, sefaletin kol gezdi─či bereketli topraklar ├╝zerinde bir Medeniyet Sava┼č─▒d─▒r! Saf─▒n─▒, ├žok tutarl─▒ g├Âr├╝nmese de apa├ž─▒k belirlemi┼čtir: Cesur bir halk├ž─▒l─▒k!

Halk├ž─▒l─▒─č─▒nda o kadar pervas─▒zd─▒r ki, Cumhuriyet Halk F─▒rkas─▒┬áh├╝k├╝meti onu, bir d├Ânem ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ ─░stiklal MahkemesiÔÇÖne san─▒k olarak g├Ânderir. Siyasi faaliyetlerin yasaklanmas─▒yla da, kurma haz─▒rl─▒klar─▒na giri┼čti─či M├╝dafaay─▒ Umumiye F─▒rkas─▒ÔÇÖndan vazge├žmek zorunda kal─▒r.

Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ikinci kez ├žok partili demokrasiye ge├ži┼či denedi─či 1930ÔÇÖda Serbest Cumhuriyet F─▒rkas─▒ÔÇÖn─▒n kurulmas─▒na izin verilince bir kez daha siyaset i├žin kap─▒s─▒ ├žal─▒n─▒r. Fakat, Serbest F─▒rkac─▒larla Mustafa Kemal Atat├╝rk aras─▒nda bir muvazaa oldu─ču kan─▒s─▒ndad─▒r; bu y├╝zden uzak durur Serbest Cumhuriyet F─▒rkas─▒ÔÇÖndan. 29 Eyl├╝l 1930’da Adana’da, Ali Vehbi, Bekir S─▒tk─▒, Mustafa Ziya, ├çift├ži Hasan gibi arkada┼člar─▒yla birlikte Ahali F─▒rkas─▒ÔÇÖn─▒ kurar. Bu parti de kapat─▒l─▒r ve kurucular─▒ takibata u─črar.

Abd├╝lkadir Kemali Bey┬á tutuklanmamak i├žin 24 Aral─▒k 1930ÔÇÖda SuriyeÔÇÖye ka├žar. Ahali F─▒rkas─▒ÔÇÖn─▒n ├Âteki kurucular─▒ s├╝rg├╝ne g├Ânderilir.

Orhan Kemal, AdanaÔÇÖdaki ortaokulundan ayr─▒lmak zorunda kal─▒r. Kemali ailesi bir s├╝re BeyrutÔÇÖta ya┼čar, sonras─▒nda HalepÔÇÖe yerle┼čmeyi kararla┼čt─▒r─▒r, memlekete yak─▒n oldu─ču i├žin.

├çocuklar, ak─▒llar─▒ yamam─▒┼čsa babalar─▒n─▒n s├╝rg├╝nl├╝─č├╝n├╝ unutmaz. Abd├╝lkadiri BeyÔÇÖin s├╝rg├╝nl├╝─č├╝nde ise akla yatan bir taraf yoktur.

─░┼čte, ÔÇťTa babas─▒n─▒n zaman─▒ndan kalma ├ÂfkeÔÇŁ┬á b├Âylesi bir ├Âfkedir, Ara BeyÔÇÖin g├Âzlemi isabetli iseÔÇŽ

Ara BeyÔÇÖin, Orhan KemalÔÇÖin anlatt─▒klar─▒n─▒ unutmas─▒na ┼ča┼č─▒lamaz. ├ç├╝nk├╝ onun i├žin foto─čraft─▒r ├Ânemli olan. Foto─čraf├ža d├╝┼č├╝n├╝r, foto─čraf├ža ya┼čar.

┼×├Âyle devam eder:

ÔÇťFoto─čraf├ža d├╝┼č├╝n├╝nce Orhan Kemal benim i├žin bir film kahraman─▒yd─▒ adeta. Kafas─▒nda hep Borsalino bir ┼čapka, beyaz g├Âmlekli, kravatl─▒, koyu renk elbiseli. 1935-40 modeli sinema r├╝stlerine benzerdi t─▒pk─▒. K─▒┼č─▒n gene ayn─▒ ┼čapka olurdu ba┼č─▒nda, ancak bir de palto giyerdi. Hep resmi gibi bir hali vard─▒. Rejis├Âr olsam, hangi filmde oynat─▒r─▒m diye d├╝┼č├╝nebilirdim.

ÔÇťY├╝r├╝rken onu hangi fonun ├Ân├╝nde ├žekece─čimi d├╝┼č├╝n├╝yordum. ─░lkin ┼×i┼čhane ile Karak├Ây aras─▒ndaki dar sokaklarda ├žal─▒┼čan, romanlar─▒ndaki insanlara benzeyen insanlar─▒n aras─▒na yerle┼čtirmek istedim onu. Sonra ya┼čad─▒─č─▒┬áCibaliÔÇÖdeki kahveye gittik. Oradaki arkada┼člar─▒yla resimlerini ├žektim. Evine gittik. ├çal─▒┼č─▒rken, ├žocuklar─▒yla birlikte resimlerini ├žektim. Borsalino ┼čapkal─▒, beyaz g├Âmlekli, kravatl─▒ ba┼čy─▒ld─▒z─▒m─▒ ─░stanbul fonunda senaryolamak istiyordum. ├çekerken boyuna soruyordum ona:ÔÇÖBu sokaktan ├žok ge├žer misin? Kahvenin en ├žok hangi k├Â┼česinde oturursun? Dolmu┼ča nereden binersin?ÔÇÖ ─░┼čte b├╝t├╝n bunlar─▒n sonucu ├žekti─čim foto─čraflar oldu. Foto─čraflar─▒ ├žekerken AdanaÔÇÖdan gelen Ra┼čit ├ľ─č├╝t├ž├╝ÔÇÖy├╝, Meserret kahvesinde oturmu┼č roman─▒n─▒ yazmaya ├žal─▒┼čan Orhan KemalÔÇÖi, Kumkap─▒ meyhanesine inen yoku┼čta sisli bir fonda bir yan─▒nda Recep Bilginer, bir yan─▒nda Agop Arad ile ortadaki Orhan Kemali ayr─▒ ayr─▒ g├Ârd├╝m.ÔÇŁ

Burada iki s├Âzc├╝─če tak─▒ld─▒─č─▒m─▒┬á belirteyim; biri ÔÇťr├╝stÔÇŁÔÇŽ Ne demek oldu─čunu bilmiyorum bu s├Âzc├╝─č├╝n.┬á S├Âzl├╝klere bak─▒l─▒rsa ÔÇťdekorÔÇŁ anlam─▒na gelebilirmi┼č.┬á ─░kincisi, Meserret Kahvesi. Orhan KemalÔÇÖin roman ve ├Âyk├╝lerini daha ├žok ─░kbal kahvesinde yazd─▒─č─▒n─▒ de─či┼čik kaynaklardan okudu─čumu hat─▒rl─▒yorum. Bak─▒yorum, yan─▒lmam─▒┼č─▒m. Ara Bey, Orhan Kemal tarihi yazmad─▒─č─▒na g├Âre her ayr─▒nt─▒y─▒ d├╝┼č├╝nmesi gerekmiyor ku┼čkusuz. Ama, kahvelerde yazan bir yazar─▒ merak edenler i├žin ─░kbal kahvesini de hat─▒rlatmakta fayda varÔÇŽÔÇŽ N├óz─▒m ├Âl├žt├╝, bi├žti. A─čz─▒nda piposu, malta boyunda uzun uzun dola┼čt─▒ÔÇŽ Fikri uygun bulmu┼č olacak ki, ertesi ve daha ertesi g├╝nler, hapishane m├╝d├╝r├╝, k├ótip ve hapishaneyle ilgili savc─▒ nezdinde temaslara ge├žti, icap eden m├╝saadeleri ald─▒ ve i┼či kopard─▒. Birka├ž g├╝n sonra, d─▒┼čar─▒dan da temin edilen bir tezg├óhla birlikte ├╝├ž tezg├óh, ├žal─▒┼čmaya haz─▒r hale getirildi.

GELEL─░M KOM├ťN MESELES─░NE

Orhan Kemal, neden h├╝k├╝m giymi┼čti?

Yabanc─▒┬árejimler lehine ÔÇťpropaganda yapmakÔÇŁ ve ÔÇťisyana muharrikÔÇŁ s├Âz ve davran─▒┼člar─▒ndan.

Muharrik, ÔÇťdevinen, devindirenÔÇŁ┬á anlam─▒na geliyor; mahkeme h├╝km├╝ndeki anlam─▒┬áise ÔÇťk─▒┼čk─▒rtmakÔÇŁ┬á oluyor. Ciddi su├ž, a─č─▒r su├ž: Hem yabanc─▒┬árejimlerin propagandas─▒n─▒┬á yapmak, hem de askeri (Orhan Kemal o tarihte asker oldu─čuna g├Âre) isyana te┼čvik etmek!

─░dama kadar yolu var!

Fakat herkes bilir ki, bu su├žlama muhalifleri yerlerine oturtmaya yarayan bir silaht─▒r. Ba┼čkaca bir anlam ve ehemmiyeti yoktur.┬á Naz─▒m Hikmet bu su├žlama ile h├╝k├╝m giydi─čine g├Âre, ÔÇťNaz─▒m HikmetÔÇÖin ┼čiir kitab─▒n─▒ okudu─ču bulgular ve tan─▒klar─▒n huzurdaki ifadesi ile sabit olan asker Mehmet Ra┼čit ├ľ─č├╝t├ž├╝ÔÇŁ de ayn─▒ nedenle su├žlanabilir. Su├žlanmakla da kalmaz, hakk─▒nda ayn─▒ h├╝k├╝m kurulabilir!

Kurulmu┼čtur da bu h├╝k├╝m: 5 y─▒l hapis!

Kayseri, Adana, Ankara derken, 1939 y─▒l─▒nda yurda d├Ân├╝p yarg─▒├žl─▒─ča atanan Abd├╝lkadir Bey ricac─▒ olur meslekta┼člar─▒ndan, BursaÔÇÖya g├Ânderilir Orhan Kemal.

Bursa Kapal─▒┬áMerkez CezaeviÔÇÖnin yahut Bursa Asri CezaeviÔÇÖnin M├╝d├╝r├╝, o tarihte ─░znikli Tahsin Ak─▒nc─▒┬áBeyÔÇÖdir. Tahsin Bey, hapishane y├Ânetmenin sertli─činden ├žok etkilenmemi┼č┬ámerhamet sahibi m├╝d├╝rlerdendir. Orhan Kemal anlat─▒r:

ÔÇťHapishane M├╝d├╝r├╝m├╝z├╝n nas─▒l bir insan oldu─čunu anlatabilmek i├žin, onun bayramlarda kendini tutamay─▒p a─člad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek yeter san─▒r─▒m. Evet, a─člard─▒. Bu aziz, m├╝barek g├╝nde, herkes ├žoluk ├žocu─čuyla bayram ederken o, mahpuslar─▒n mahrumlu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rÔÇŽ┬áÔÇśAllah yarabbi, derdi, ┼ču meslekten benim r─▒zk─▒m─▒ kes!…ÔÇŁ

Orhan Kemal, Jandarma e┼čli─činde, yede─činde tahta bavulu, bileklerinde kelep├že ile Bursa CezaeviÔÇÖne indi─činde, ilk yeri ka├ž─▒n─▒lmaz olarak M├╝teferrika denen tecrit ko─ču┼ču, odas─▒, h├╝cresidir. M├╝teferrikaÔÇÖn─▒n adlar─▒n─▒n ├žoklu─ču resmi s├Âylemin oras─▒n─▒ g├Âzden gizlemek iste─činden do─čmu┼čtur.

Mahkumlar i├žin de─či┼čmez ad─▒┬á M├╝teferrikaÔÇÖd─▒r: Hem berbat; hem tahtakurusu, bit, pire, s─▒├žan yuvas─▒; hem de hapishaneye yeni gelene isteniyorsa her k├Ât├╝l├╝─č├╝n yap─▒labilece─či yer anlam─▒na gelir.

Orhan Kemal, k─▒sa bir s├╝re i├žin kald─▒─č─▒┬áo M├╝teferrikaÔÇÖdan idareye ├ža─čr─▒l─▒p dosyas─▒┬á yaz─▒ld─▒: Ad─▒┬áve ┼č├Âhreti: Mehmed Ra┼čit, ─░┼či : , Anas─▒n─▒n ad─▒: Azime, Babas─▒n─▒n ad─▒: Abd├╝lkadir KemaliÔÇŽ

M├╝d├╝r Tahsin Ak─▒nc─▒,┬áonun e─čitimini, bilgisini, g├Ârg├╝s├╝n├╝ dikkate al─▒p hapishane kalemine g├Ânderdi. Orada defter tutacak ve mahkumlarla ilgili, adliyeye, emniyete, jandarmaya yaz─▒lmas─▒ usulden olan yaz─▒lar─▒ yazacakt─▒. Tabii ki, bu yard─▒mc─▒ bir i┼čti. As─▒l sorumluluk kadrolu devlet memuru olan Hapishane katibinindi. Fakat, koca hapishanenin i┼čleri bir katiple y├╝r├╝yemeyece─činden, iyi halli ve elinden i┼č gelir ├╝├ž be┼č h├╝k├╝ml├╝ yard─▒mc─▒ olarak g├Ârevlendirilirdi. Onlara ├╝cret ├Âdenmez, yaln─▒zca iyi, h─▒r g├╝rs├╝z ko─ču┼člarda kalmalar─▒, bir de ziyaret├žileri ile daha iyi ko┼čullarda g├Âr├╝┼čmeleri sa─član─▒rd─▒.

Hapishane katibi 1940 y─▒l─▒n─▒n bir k─▒┼č g├╝n├╝nde Orhan Kemale;

ÔÇť-OooÔÇŽÔÇŁ der, ÔÇťHaydi g├Âz├╝n ayd─▒n; ├╝stad─▒n geliyormu┼č!…ÔÇŁ

Ard─▒ndan,┬á g├╝zel haberin do─črulu─čundan ku┼čku duyan Orhan KemalÔÇÖe sevk evrak─▒n─▒┬ág├Âsterir. Evrekta, Naz─▒m hikmetÔÇÖin siyatiklerindeki rahats─▒zl─▒k sebebiyle kapl─▒calardan yararlanmas─▒n─▒n uygun g├Âr├╝ld├╝─č├╝ belirtilmektedir.

Rahmetli Ali Aksoy, bundan sonras─▒n─▒┬á ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťÔÇŽ Ve g├╝nlerden bir g├╝n: BursaÔÇÖn─▒n kur┼čuni g├Âk alt─▒ndaki bir k─▒┼č sabah─▒nda; hapishane avlusundaki ye┼čil zambaklar kar alt─▒nda iken, omzundaki yatak dengiyle Naz─▒m Hikmet cezaevi avlusuna girer.ÔÇŁ

Naz─▒m Hikmet b├Âyle bir ortamda geldi Bursa CezaeviÔÇÖne ve dosdo─čru Hapishane kalemine g├Ât├╝r├╝ld├╝.

Orhan KemalÔÇÖin anlatt─▒─č─▒┬á sahne, hapishane avlusuna bakan penceresinden ÔÇťkar alt─▒ndaki ye┼čil zambaklar─▒nÔÇŁ g├Âr├╝lebildi─či kalem odas─▒d─▒r.

Sonras─▒┬áOrhan KemalÔÇÖden:

ÔÇťÔÇŽ Naz─▒m ├Âl├žt├╝, bi├žti. A─čz─▒nda piposu, malta boyunda uzun uzun dola┼čt─▒ÔÇŽ Fikri uygun bulmu┼č olacak ki, ertesi ve daha ertesi g├╝nler, hapishane m├╝d├╝r├╝, katip ve hapishaneyle ilgili savc─▒ nezdinde temaslara ge├žti, icap eden m├╝saadeleri ald─▒ ve i┼či kopard─▒. Birka├ž g├╝n sonra, d─▒┼čar─▒dan da temin edilen bir tezgahla birlikte ├╝├ž tezg├óh, ├žal─▒┼čmaya haz─▒r hale getirildi.

ÔÇťBu tezg├óh i┼činin ne sermayesinde, ne de tasar─▒s─▒nda hi├žbir ilgim olmad─▒─č─▒ halde, N├óz─▒m bana da pay ay─▒rm─▒┼čt─▒. Bir pay bana, bir veya iki pay Kemal TahirÔÇÖe, bir pay Ertu─črulÔÇÖa, iki pay Piraye yengeye, bir pay da kendineÔÇŽ

ÔÇťDokunan yatak ├žar┼čaflar─▒, havlular yahut bezler Dokuma KooperatifiÔÇÖne g├Ânderilip teslim ediliyor, biz sadece dokuma ├╝creti ayl─▒yordukÔÇŽÔÇŁ

Bu bir kom├╝nd├╝┬ái┼čte.

U─čra┼čta, kesede, masrafta ortakl─▒k! Kimden ne kadar geldi─čine bakmadan, herkese ihtiyac─▒na g├Âre b├Âl├╝┼čt├╝rmek! D─▒┼čarda, h├╝cre ├žal─▒┼čmas─▒ yap─▒yor diye i├žeriye at─▒lanlara, ├Âtesinde bir k├Ây olmad─▒─č─▒ i├žin sunulmu┼č en alas─▒ndan kom├╝nist h├╝cre!
H├╝crenin ├žekirde─činde Naz─▒m Hikmet, Orhan Kemal ve Ertu─črul.
Ertu─črul Kaymak├žal─▒d─▒r. Kaymak├ža, yani MudanyaÔÇÖn─▒n Kaymakoba k├Ây├╝.
Orhan Kemal, 1943 g├╝z├╝nde cezas─▒n─▒ tamamlad─▒─č─▒ndan sal─▒verilir.

Naz─▒m Hikmet ┼č├Âyle yazar:

ÔÇťRa┼čit ├ž─▒k─▒yor. Elbette seviniyorum, hem de ├žok. Fakat i├žime ayr─▒l─▒─č─▒n h├╝zn├╝ d├╝┼čt├╝. Ondan bir insan, bir arkada┼č, bir meslekta┼č olarak hi├žbir ┼čikayetim olmad─▒. Ona ne kadar al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒ ve ne kadar onu sevdi─čimi ┼čimdi daha kuvvetle anl─▒yorum.ÔÇŁ

Orhan Kemal 26 Eyl├╝lÔÇÖde Bursa CezaeviÔÇÖnden tahliye edilmezden ├Ânce ÔÇťNaz─▒m HikmetÔÇÖeÔÇŁ bir ┼čiir yazar. Ustas─▒ ┼čiiri okuyunca a─člar:

ÔÇťSen
ÔÇśPrometeÔÇÖnin ├ž─▒─čl─▒klar─▒n─▒
kabak─▒y─▒m gibi t├╝t├╝n piposuna dolduranÔÇÖ adam,
sen benim mavi g├Âzl├╝ arkada┼č─▒m,
kabil de─čil unutamam seni.
seni yapayaln─▒z b─▒rak─▒p hapishanede
bir ├╝├ž├╝nc├╝ mevki kompart─▒manda pupa yelken
ko┼čaca─č─▒m memlekete.ÔÇŁ

( ÔÇŽ )

Orhan KemalÔÇÖin Yap─▒tlar─▒

├ľyk├╝: Ekmek Kavgas─▒, 1949; Sarho┼člar, 1951; ├çama┼č─▒rc─▒n─▒n k─▒z─▒, 1952; 72.Ko─ču┼č, 1954; Grev, 1954; Arka Sokak, 1956; Karde┼č Pay─▒, 1957; Babil Kulesi, 1957; D├╝nyada Harp Vard─▒, 1963; Mahalle Kavgas─▒, 1963; ─░┼čsiz, 1966; ├ľnce Ekmek, 1968; K├╝├ž├╝kler ve B├╝y├╝kler 1971.

Ayr─▒ca ├Âyk├╝lerinden yap─▒lan derlemeler Bilgi Yay─▒neviÔÇÖnce d├Ârt cilt olarak yay─▒nland─▒: I. Ya─čmur Y├╝kl├╝┬á Bulutlar, 1974; II. K─▒rm─▒z─▒┬áK├╝peler, 1974; III. Oyuncu Kad─▒n, 1975; IV. Serseri Milyoner/─░ki Damla G├Âzya┼č─▒, 1976. Arslan Tomson, (├Â.s.), 1976; ─░nciÔÇÖnin Maceralar─▒, (├Âl├╝m├╝nden sonra), 1979.

Roman: Baba Evi, 1949; Avare Y─▒llar, 1950; Murtaza, 1952; Cemile, 1952; Bereketli Topraklar ├ťzerinde, 1954; Su├žlu, 1957; Devlet ku┼ču, 1958; Vukuat Var, 1958; Gavurun k─▒z─▒, 1959; K├╝├ž├╝c├╝k, 1960; D├╝nya Evi, 1960; El K─▒z─▒, 1960; Han─▒m─▒n ├çiftli─či, 1961; Eskici ve O─čullar─▒, 1962 ( Eskici D├╝kkan─▒ ad─▒yla 1970); Gurbet Ku┼člar─▒, 1962; Sokaklar─▒n ├çocu─ču, 1963; Kanl─▒ Topraklar, 1963; Bir Filiz Vard─▒, 1965; M├╝fetti┼čler M├╝fetti┼či, 1966; Yalanc─▒ D├╝nya, 1966; Evlerden Biri, 1966; Arkada┼č Isl─▒klar─▒, 1968; Sokaklardan Bir K─▒z, 1968; ├ť├ž Ka─č─▒t├ž─▒, 1969; K├Ât├╝ Yol, 1969; Ka├žak, (├Â.s.) 1970; Tersine D├╝nya, (├Â.s.) 1986.

Oyun: ─░spinozlar, 1965; 72. Ko─ču┼č, 1967. An─▒: Naz─▒m HikmetÔÇÖle ├ť├ž bu├žuk Y─▒l, 1965. ─░nceleme: Senaryo Tekni─či ve Senaryoculu─čumuzla ─░lgili Notlar, 1963. R├Âportaj: ─░stanbulÔÇÖdan ├çizgiler, (├Â.s.) 1971.

KAYNAKLAR:
Orhan Kemal: Naz─▒m HikmetÔÇÖle ├ť├ž Bu├žuk Y─▒l
As─▒m Bezirci, Hikmet Alt─▒nkaynak: Orhan Kemal
Ali Aksoy:  Bursa Yazıları
Nezih Tavla┼č: Foto Muhabiri Ara G├╝ler
Sennur Sezer: Orhan Kemal Ayd─▒nl─▒k ─░├žin Yaz─▒yordu.
Hac─▒┬áTonak: ┼×air BabaÔÇÖn─▒n Dokumac─▒l─▒─č─▒

4,253 Toplam, 4 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet

13 Kas─▒m 2019, Akadlar ve AnadoluÔÇÖda T├╝rki Devlet i├žin yorumlar kapal─▒
Karake├žililer

Karake├žililer

11 Kas─▒m 2019, Karake├žililer i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

4 Kas─▒m 2019, ├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altay Teorisinin Gizemleri

Altay Teorisinin Gizemleri

3 Kas─▒m 2019, Altay Teorisinin Gizemleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar