BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝.
2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r.
Kitaplar─▒:
Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004)
Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008)
Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010)
Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011)
E-Posta: goltekin@gmail.com
Sefer G├ľLTEK─░N

ÔÇťBir yere girip ├ž─▒karken ge├žilen ve a├ž─▒l─▒p kapanma d├╝zeni olan duvar veya b├Âlme a├ž─▒kl─▒─č─▒ÔÇŁ olarak tan─▒mlan─▒r kap─▒.[1] Bazen umuda, bazen f─▒rsata, bazen bir halden ba┼čka bir hale, bazen de bir d├╝nyadan ba┼čka bir d├╝nyaya a├ž─▒l─▒r. Tasavvufta d├Ârt kap─▒dan bahsedilir. Bunlar; ┼×eriat, tarikat, marifet ve hakikat kap─▒lar─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Bu kap─▒lardan ge├žilince ula┼č─▒l─▒r ÔÇťmarifetullahÔÇŁa. Baz─▒ inan─▒┼člara g├Âre her kap─▒n─▒n makam─▒ farkl─▒d─▒r. D├Ârt kap─▒ k─▒rk makam ifadesi bu anlay─▒┼č─▒n bir tezah├╝r├╝d├╝r. ├ľrne─čin Bekt├ó┼č├« inanc─▒nda d├Ârt kap─▒ k─▒rk makam, tar├«k├ót mensubunun ge├žece─či madd├« ve manevi a┼čamalard─▒r. Hac─▒ Bekta┼č Vel├«, ├Â─čretisini bu ┼čekilde d├╝zenlemi┼čtir. Ahmet Yesev├«, tar├«k├ót─▒n─▒n erk├ón─▒n─▒ K─▒rk Makam esas─▒na g├Âre tanzim etmi┼č ilk T├╝rk s├╗f├«sidir. Kendisini t├ók├«p eden pek ├žok T├╝rk s├╗f├«sinde de d├Ârt kap─▒ sisteminin var oldu─ču g├Âr├╝lmektedir.[2] ─░manÔÇÖdan ibadete, ┼čefkatten t├Âvbeye, helalden harama, edepten arifli─če, iyilikten manaya kadar bir├žok konu bu makamlar i├žinde yer al─▒r.

Kap─▒ kavram─▒, mek├ón kavram─▒na paralel olarak geli┼čmi┼čtir. Kap─▒n─▒n var olmas─▒ i├žin ├Âncelikle bir mek├ón─▒n olu┼čmas─▒ gerekmektedir. AntikiteÔÇÖdeki her k├╝lt├╝r, insanlar duvarlarla ├ževrili ┼čehirlerde ya┼čamaya ba┼člad─▒─č─▒ndan itibaren kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bir kavram olan ÔÇťkap─▒ÔÇŁdan etkilenmi┼čtir.[3] Kap─▒lar bir bak─▒ma mekanlar─▒n ├Âns├Âz├╝d├╝r. Girilecek olan yer ile ilgili bilgiler f─▒s─▒ldar, e┼či─činden ad─▒m atacaklara. Mahremiyetin perdesidir; izin verilince a├ž─▒lan, izin verilmeyince a┼č─▒lmaz bir duvar olanÔÇŽ

Medeniyetlerin olu┼čumuna ┼čehirlerin katk─▒s─▒ b├╝y├╝kt├╝r. ┼×ehirlerin en ├Ânemli mimari yap─▒lar─▒ aras─▒nda ┼čehir kap─▒lar─▒ vard─▒r. Kimi sadeli─či, kimi g├Âsteri┼č ve heybeti ile ┼čehirleri ele veren kap─▒lar─▒n bir├žo─ču bug├╝n ya yok olmu┼č, ya da yok olma tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. ├ľrne─čin ─░stanbulÔÇÖda giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼člar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 60 kap─▒n─▒n bir├žo─ču g├╝n├╝m├╝ze kadar ayakta kalamasa da ÔÇśAh─▒rkap─▒ÔÇÖ, ÔÇśCibalikap─▒ÔÇÖ, ÔÇś├çatlad─▒kap─▒ÔÇÖ, ÔÇśE─črikap─▒ÔÇÖ, ÔÇśTopkap─▒ÔÇÖ gibi bulundu─ču b├Âlgeye verdi─či isimle ya┼čamaya devam ediyor. ├ťlkemizde bu kap─▒lar─▒n ├žok ├Ânemli ├Ârnekleri bug├╝n hala varl─▒klar─▒n─▒ korumaktad─▒r. D├╝zceÔÇÖde bulunan Prusias ad Hypium Antik KentiÔÇÖnin giri┼č kap─▒s─▒ olan Atl─▒ Kap─▒, Diyarbak─▒r Surlar─▒ÔÇÖndaki Da─čkap─▒ ve Mardin Kap─▒s─▒, Kars Ani HarabeleriÔÇÖndeki Aslanl─▒ Kap─▒, Alacah├Ây├╝kÔÇÖte Hitit ─░mparatorluk ├ça─č─▒ÔÇÖna tarihlenen Sfenksli Kap─▒, Topkap─▒ Saray─▒ÔÇÖn─▒n Orta Kap─▒s─▒ da denilen ikinci kap─▒s─▒ B├ób-├╝s Selam, AntalyaÔÇÖn─▒n Ka┼č il├žesindeki Mettius Modestus Zafer Kap─▒s─▒, yine ─░stanbulÔÇÖda Beyaz─▒t meydan─▒n─▒ s├╝sleyen ─░stanbul ├ťniversitesi Kap─▒s─▒, VanÔÇÖ─▒n Tu┼čpa ─░l├žesinde bulunan Kapal─▒ Kap─▒/Ta┼č Kap─▒/Haldi Kap─▒s─▒ olarak da bilinen Meher Kap─▒s─▒ ve Mersin Tarsus il├že giri┼činde bulunan Kleopatra Kap─▒s─▒[4] bunlardan baz─▒lar─▒d─▒r. G├Ârkemli ┼čehir kap─▒lar─▒, tarih boyunca kentlerin g├Âsteri┼čli yap─▒lar─▒ olarak g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Seyyahlar─▒n ilk c├╝mleleri genelde kentin kap─▒ veya kap─▒lar─▒yla ilgili olmu┼čtur. Kap─▒ say─▒s─▒ ayn─▒ zamanda kentin sosyo-ekonomik seviyesinin de bir g├Âstergesiydi. Bug├╝n ├╝lke s─▒n─▒r kap─▒lar─▒n─▒n g├Ârd├╝─č├╝ i┼člevi, ge├žmi┼čte ┼čehir kap─▒lar─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r.[5]

Bursa ve civar─▒ndaki kaleler

Tarihi dokunun yo─čunlukla hissedildi─či ┼čehirler, ┼č├╝phesiz i├žinde ÔÇśkaleÔÇÖ bulunan ┼čehirlerdir. Kaleler, bir nevi uygarl─▒klar─▒n tapular─▒d─▒r. Kaleler, tarihin en yak─▒n tan─▒klar─▒d─▒r. Anadolu, binlerce y─▒ll─▒k kalelerden tutun da Osmanl─▒ kalelerine kadar bir├žok kaleyi ba─čr─▒nda ta┼č─▒r. ┼×├╝phesiz bu ger├žek, ├╝lkemizin ne kadar derin bir tarihi ve k├╝lt├╝rel zenginli─či oldu─čunun da bir i┼čaretidir. Sadece Bursa ve civar─▒nda Bursa Kalesi ba┼čta olmak ├╝zere; Roma ─░mparatorlu─ču d├Âneminde yap─▒lan, Bizans d├Âneminde b├╝y├╝t├╝l├╝p geni┼čletilen ─░znik kalesi, Kestel il├žemize ad─▒n─▒ veren Kestel Kalesi, Kite Tekfurlu─čuÔÇÖnun y├Ânetim merkezi olan Kite Kalesi, Osman GaziÔÇÖnin Bursa muhasaras─▒ s─▒ras─▒nda in┼ča ettirdi─či Aktimur Hisar─▒ ve Balabanbey Hisar─▒, Roma d├Âneminden kalma G├Âlyaz─▒ Kalesi, Karacabey-Band─▒rma yolunun g├╝venli─čini sa─člayan Tophisar kalesi, ─░znik G├Âl├╝ civar─▒ndaki ├ľrencik Kalesi, ─░znik M├╝┼čk├╝le K├Ây├╝ÔÇÖndeki Hisar Kale, ─░znikÔÇÖin Karatekin K├Ây├╝ÔÇÖndeki Karadin Kalesi, ─░znikÔÇÖin D─▒razali K├Ây├╝ÔÇÖndeki D─▒razali Kalesi, OrhaneliÔÇÖdeki Beyce Kalesi, Orhan Gazi zaman─▒nda fethedilen Yondhisar ve Yeni┼čehir Kaleleri, Osman GaziÔÇÖnin fethetti─či Yarhisar Kalesi, Yeni┼čehir Ovas─▒ÔÇÖndaki K├Âpr├╝hisar Kalesi, M.S. 9. yyÔÇÖdan kalma Gemlik Kalesi, ─░neg├Âl yak─▒nlar─▒ndaki Mindos Kalesi, Kulaca, Kestelek, Koyulhisar, Gilyos, Ar─▒kayas─▒ kaleleri[6] gibi 20ÔÇÖden fazla kale ve kale kal─▒nt─▒s─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝rse, bu durum AnadoluÔÇÖnun geri kalan─▒ hakk─▒nda az ├žok fikir verecektir.

Kalelerin tarihine bakt─▒─č─▒m─▒zda, i├žlerinde antik ├ža─člara kadar uzananlar─▒ var. Bunlar─▒n yan─▒nda AnadoluÔÇÖnun kucak a├žt─▒─č─▒ b├╝t├╝n medeniyetlerin izlerini ta┼č─▒yan kalelere ├╝lkemizin her k├Â┼česinde rastlamak m├╝mk├╝nd├╝r. Roma ve Bizans d├Âneminde say─▒lar─▒ artarak devam ettirilen bu kadim gelenek, Sel├žuklu ve Osmanl─▒larca da korunup geli┼čtirilmi┼čtir. Seyyah ─░bn Battuta, BursaÔÇÖdan bahsederken, ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n sultan─▒ Osmanc─▒k o─člu ─░htiyaruddin Orhan BeyÔÇÖdir. Bu h├╝k├╝mdar T├╝rk padi┼čahlar─▒n─▒n en ulusu oldu─ču kadar, toprak, asker ve varl─▒k bak─▒m─▒ndan da onlar─▒n en ├╝st├╝n├╝ bulunmaktad─▒r. Y├╝z kadar kalesi vard─▒r. ├ço─ču zaman─▒n─▒ bunlar─▒ dola┼čmakla ge├žirir ve her kalede bir m├╝ddet kalarak durumlar─▒n─▒ anlamak, noksanlar─▒n─▒ tamamlamakla me┼čgul olur. Anlat─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, hi├žbir ┼čehirde bir aydan fazla oturmaz, aral─▒ks─▒z olarak k├ófirlerle sava┼č─▒ s├╝rd├╝r├╝r, onlar─▒n kalelerini bir bir ku┼čatarak fethedermi┼č!ÔÇŁ der.[7] Bu yap─▒lar savunma amac─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda farkl─▒ ama├žlara da hizmet etmi┼čtir. ÔÇśKale i├žiÔÇÖ, ÔÇśsur i├žiÔÇÖ, ÔÇśhisar i├žiÔÇÖ gibi kavramlarla ifade edilen bir ya┼čam k├╝lt├╝r├╝ de i├žinde kalesi olan ┼čehirlerle ├Âzde┼čle┼čmi┼čtir. K─▒sacas─▒ kaleler, ayn─▒ zamanda bir ya┼čam alan─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼č ve ┼čehirlerin en ├Ânemli dokular─▒ haline getirilmi┼čtir. Bursa Kalesi ve kap─▒lar─▒

Antik kaynaklar BursaÔÇÖn─▒n kurucusunun I. Prusias, mimar─▒n─▒n da Kartaca Kral─▒ Hanibal oldu─čunu belirtir. Hanibal, Roma ile yapt─▒─č─▒ sava┼č─▒ kaybedince birlikleriyle beraber gelip I. PrusiasÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒r. Burada zafer kazanan bir komutan gibi kar┼č─▒lan─▒r. O da kar┼č─▒l─▒k olarak askerleriyle birlikte ┼čehri in┼ča eder.[8] Ancak baz─▒ kaynaklar ┼čehrin kurulu┼čunun M.├ľ. 245, HanibalÔÇÖ─▒n BitinyaÔÇÖya geli┼činin ise M.├ľ. 186 oldu─čunu belirtir. Hanibal geldi─činde surlar─▒n in┼čas─▒ 60 y─▒ld─▒r s├╝rmektedir. Dolay─▒s─▒yla Hanibal ┼čehrin in┼čas─▒na son a┼čamada m├╝dahale etmi┼čtir.[9] Yakla┼č─▒k 3400 metre uzunlu─ču, 14 burcu ve be┼č kap─▒s─▒ bulunan sur yap─▒s─▒, i├žinde bulunan yedi mahalle, be┼č kilise, bir havra ve ortalama 2000 ki┼čilik bir n├╝fusu korumaktad─▒r.

Evliya ├çelebi Bursa KalesiÔÇÖnden s├Âz ederken; ÔÇťUzun s├╝re Rumlar─▒n elinde kalm─▒┼č olan kaleyi, Konya Sel├žuklular─▒ yedi kez, 7-8’er ay ku┼čatt─▒klar─▒ halde alamam─▒┼člard─▒ÔÇŁ der. Bu ger├žekten hareketle Osmanl─▒lar Bursa Kalesini fethederek de─čil ku┼čatarak alm─▒┼člard─▒r. Onlar bu kalenin al─▒namayaca─č─▒n─▒ anlayarak, uzun y─▒llar ku┼čatma alt─▒na al─▒p, teslim olmaya zorlam─▒┼čt─▒r.[10]

Uzun kenar─▒lar─▒ do─čudan bat─▒ya uzanan Bursa KalesiÔÇÖnin ├╝├ž taraf─▒ dik u├žurumlara bakarken bir taraf─▒ da Uluda─čÔÇÖ─▒n eteklerine yaslan─▒r. Uluda─č taraf─▒ndaki k─▒s─▒m ├žift duvar olarak in┼ča edilmi┼čtir. KaleÔÇÖnin Uluda─č taraf─▒nda Zindan ve Yer Kap─▒lar─▒, do─ču taraf─▒nda Bal─▒kpazar─▒ kap─▒s─▒, bat─▒ taraf─▒nda Kapl─▒ca Kap─▒lar─▒ vard─▒r.[11]

Saltanat Kap─▒s─▒

Bursa KalesiÔÇÖnin ana kap─▒s─▒ ise Tophane yoku┼čunda, Orta Pazar Caddesi giri┼čindeki Bey Saray─▒ÔÇÖna ├ž─▒kan yolun ba┼č─▒nda bulunan Saltanat Kap─▒s─▒ÔÇÖd─▒r. KaleÔÇÖnin en ├Ânemli kap─▒s─▒ olan bu kap─▒n─▒n, tekfurlar─▒n girip ├ž─▒kt─▒─č─▒, g├Âsteri┼čli alaylarda kullan─▒ld─▒─č─▒ biliniyor. Bu kap─▒ ayn─▒ zamanda ─░pek ve Baharat yoluna ├ž─▒kan ana kap─▒d─▒r. Bal─▒kpazar─▒ ve DarphaneÔÇÖnin yak─▒n─▒nda oldu─ču i├žin Bal─▒kpazar─▒ Kap─▒s─▒ ve Darphane Kap─▒s─▒ olarak da biliniyor. 1855 depreminde b├╝y├╝k zarar g├Âren kap─▒ 1904 y─▒l─▒nda y─▒kt─▒r─▒lm─▒┼č ve kitabesi m├╝zeye kald─▒r─▒lm─▒┼č. Yak─▒n ge├žmi┼čte surlarda yap─▒lan restorasyon ├žal─▒┼čmalar─▒ kapsam─▒nda kap─▒ tekrar aya─ča kald─▒r─▒larak kitabesi yerine yerle┼čtirilmi┼č.[12] Kitabe ├╝zerinde ÔÇťEmer abi-tecd├«di hazeÔÇÖl-b├ób li-d├óris-Sultan bin Sultan Mehmed bin B├óyezid H├ón ÔÇôhullide sultan├╝h├╝- fi ev├ólihi Cem├óziyiÔÇÖs-s├ón├« sene ehade ve ─▒┼čr├«ne ve sem├óne mieÔÇŁ.[13]

Yerkap─▒

1900ÔÇÖl├╝ y─▒llara kadar ayakta kalan ve Darulkurra HaziresiÔÇÖnin hemen yan─▒nda bulunan ─░├ž Yerkap─▒ (Bab-─▒ Zemin) da yol a├žmak i├žin d├Ânemin valisi taraf─▒ndan y─▒k─▒lan kap─▒lardan biridir. Kalenin ├žift surlarla ├ževrili g├╝ney b├Âl├╝m├╝nde d─▒┼č surun Tahtakale b├Âlgesine ├ž─▒kan kap─▒s─▒ da D─▒┼č Yerkap─▒ (Tahtakale Kap─▒s─▒) olarak adland─▒r─▒l─▒r. 19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na kadar ayakta oldu─ču bilinen kap─▒n─▒n haritalarda yeri belirlenmi┼č, grav├╝rlerde yer alan ┼čekliyle yeniden in┼ča edilmi┼čtir.[14] Kepecio─člu, bu kap─▒ ile ilgili olarak; ÔÇť┼×imal taraf─▒ndad─▒r. Buna ÔÇťBab-─▒ ZeminÔÇŁ dahi derler. BursaÔÇÖda bu isimde bir mahalle vard─▒r. 1639 tarihine kadar di─čer kap─▒lar─▒n bek├žisi oldu─ču halde bu kap─▒n─▒n bek├žisi olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nden ├╝├ž ak├že vazife ile kap─▒c─▒ tayin edilmi┼čtirÔÇŁ der.[15]

Fetih Kap─▒ (Su Kap─▒s─▒)

Tarihi kay─▒tlarda Orhan BeyÔÇÖin 1326ÔÇÖda BursaÔÇÖy─▒ fethetti─či kap─▒ olarak ge├žer. Bu nedenle Fetih Kap─▒s─▒ denmi┼č. Uluda─čÔÇÖdan gelen su kaynaklar─▒n─▒n toplan─▒p da─č─▒ld─▒─č─▒ yer olmas─▒ dolay─▒s─▒yla Su Kap─▒s─▒ olarak da an─▒lm─▒┼č. Kap─▒n─▒n bulundu─ču alan Eski Bursal─▒lar─▒n bayram yeri olarak kulland─▒─č─▒ bir aland─▒r. G├╝n├╝m├╝zde de P─▒narba┼č─▒ Park─▒ ile b├╝t├╝nle┼čen alanda Fetih ┼×enlikleri yap─▒l─▒yor.[16]

Zindankapı (Bab-ı Siccîn)

Kapl─▒ca kap─▒s─▒n yakla┼č─▒k 400 metre mesafede bulunan Zindankap─▒, Cilimboz Deresi boyunca kayal─▒klar─▒n oyulmas─▒ ile a├ž─▒lan bir yol ile ula┼č─▒l─▒p Uluda─č eteklerine a├ž─▒lan ara kap─▒ konumundad─▒r. Pazara gelip giden k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan kullan─▒ld─▒─č─▒ biliniyor.[17]

Zindankap─▒ÔÇÖda yak─▒n ge├žmi┼čte ba┼člat─▒lan yenileme ├žal─▒┼čmalar─▒ esnas─▒nda kap─▒n─▒n hem g├╝neye hem de bat─▒ya bakan sur duvarlar─▒, kuleleri, bur├žlar─▒ ve zindanlar─▒ belirlendi. Yap─▒lan kaz─▒larda yakla┼č─▒k 3 metreye yak─▒n ├žaplarda t├╝nel ve ├Âzel kap─▒lar ortaya ├ž─▒kar─▒ld─▒.[18]

Kapl─▒ca Kap─▒s─▒

G├╝n├╝m├╝ze sadece a├ž─▒kl─▒─č─▒ ula┼čabilen kap─▒, Saltanat Kap─▒s─▒ÔÇÖna 1210 metre uzakl─▒ktad─▒r. Hisar─▒n bat─▒ya a├ž─▒lan kap─▒s─▒d─▒r. Hisardan K├╝k├╝rtl├╝ ve ├çekirgeÔÇÖdeki kapl─▒calara giden yolda oldu─čundan bu Kapl─▒ca kap─▒s─▒ ad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r.[19]

A┼ča─č─▒ Kale ve kap─▒lar─▒

Orhan Gazi, ┼čimdiki tarihi belediye binas─▒n─▒n oldu─ču yerden UlucamiÔÇÖye kadar olan k─▒s─▒mda yapt─▒rd─▒─č─▒ cami, imaret, hamam ve han─▒ ku┼čatan ikinci bir kale in┼ča etmi┼čtir. Ancak ┼čehrin g├╝nden g├╝ne gen┼člemesi sebebiyle bu kalenin ta┼člar─▒ UlucamiÔÇÖnin in┼čaat─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Demirkap─▒ ve Ta┼čkap─▒ÔÇÖdan ba┼čka hi├žbir eseri kalmam─▒┼čt─▒r.[20]

Evliya ├çelebi, Sultan III. Mehmed d├Âneminde Karayaz─▒c─▒, Kalendero─člu, Deli Hasan ve Cenneto─člu adl─▒ Celal├« isyanc─▒lar─▒n─▒n bursa ├╝zerine h├╝cum edeceklerinin duyulmas─▒ ├╝zerine Padi┼čah─▒n emriyle ┼čehrin ├╝├ž taraf─▒na bur├žlu, k├Â┼čebentli, dirsekli ve her taraf─▒ mazgall─▒ yal─▒n kat bir kale in┼ča edildi─činden bahseder. A┼ča─č─▒ kale olarak in┼ča edilen bu yap─▒ yeterince sa─člam de─čildir. Uzunlu─ču bir, eni ise yar─▒m fersah olan, do─čudan bat─▒ya uzanan bu yap─▒n─▒n kap─▒lar─▒ da yeteri kadar y├╝ksek de─čildir. Tatarlar kap─▒s─▒ taraf─▒nda hendek vard─▒r. Kap─▒c─▒lar─▒ndan ba┼čka muhaf─▒z─▒ olmayan bu kale i├žindeki yerle┼čimi 6000ÔÇÖden fazla bek├ži ve muhaf─▒z korumaktad─▒r. Kap─▒lar─▒n baz─▒s─▒ demir, baz─▒s─▒ kanatl─▒, baz─▒s─▒ ise tahtadand─▒r. Kalenin do─ču taraf─▒nda Tatarlar kap─▒s─▒, kuzey taraf─▒nda Filadar Kap─▒s─▒ ve ba┼čka taraflara a├ž─▒lan Hasan Pa┼ča Kap─▒s─▒ vard─▒r.[21]

A┼ča─č─▒ KaleÔÇÖnin, Irgand─▒ K├Âpr├╝s├╝ ├╝zerinde de bir kap─▒s─▒ oldu─ču gibi her mahalleyi birbirinden ay─▒ran bir ├žok mahalle kap─▒s─▒ bulunuyordu. Kap─▒c─▒lar, 1603ÔÇÖde BursaÔÇÖdaki ┼čehir ve hisar kap─▒lar─▒n─▒ kapatm─▒yordu. Gelen bir fermanla kap─▒c─▒lar─▒n kap─▒lar─▒ zaman─▒nda kapatmalar─▒ ve ┼čehrin muhafazas─▒na itina g├Âstermeleri emredildi.[22] Kap─▒lar─▒n tamir ve bak─▒m─▒

1650 y─▒l─▒na gelindi─činde, kalenin darphane taraf─▒ndaki a─ča├ž kap─▒ y─▒k─▒lm─▒┼č, zindan b├Âl├╝m├╝ndeki demir kap─▒ zarar g├Ârm├╝┼čt├╝r. Hassa mimarlar─▒ Ali Be┼če ve ─░brahim Bey taraf─▒ndan ke┼čifler yap─▒larak a─ča├ž kap─▒n─▒n yenilenmesi ve demir kap─▒n─▒n tamiri i├žin kad─▒ taraf─▒ndan H├╝seyin ├çavu┼č o─člu Mustafa A─čaÔÇÖya izin verilmi┼č. 1681ÔÇÖde gelen bir emirde ÔÇťBursa KalesiÔÇÖnin d├Ârt kap─▒s─▒ harap olup geceleri kapanmad─▒─č─▒ndan h─▒rs─▒z ve haramz├ódeler, kale ahalisinden bir├žok M├╝sl├╝man─▒n d├╝kkan ve evlerini a├ž─▒p e┼čyalar─▒n─▒ ├žald─▒klar─▒ cihetle duvarlar─▒n ve kap─▒n─▒n ├╝st├╝ndeki g├Âlgeli─čin ve kad─▒nlar─▒n hapsedildikleri yerin 16,900 ak├že ile tamiriÔÇŁ bildirilmi┼čtir.[23]

Kepecio─člu, her mahallenin bir kap─▒s─▒ oldu─čunu, 1557ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖdan gelen bir emirde ÔÇťBursaÔÇÖda eskiden mahalle kap─▒lar─▒ olup zaman ge├žtik├že harap olup nice m├╝ddet bo┼č kal─▒p ehl-i fesad ve erbab-─▒ ┼čenaat zuhur edip enva-─▒ fesadat vaki oldu─čundan eskisi gibi mahalle kap─▒lar─▒ bina olunarak ┼čehrin h─▒fz u h─▒raseti i├žin ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ÔÇŁndan bahsederek, evkaf-─▒ selatin civar─▒ndaki kap─▒lar─▒n bu vak─▒flar taraf─▒ndan in┼čas─▒ emredilmi┼č ve Kurdo─člu k├Âpr├╝s├╝ civar─▒ndaki kap─▒, ├çelebi Mehmed vakf─▒ taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r der. Me┼čhur kap─▒lardan Muradiye Kar─▒┼čt─▒ran kap─▒s─▒ndan da bahseder.[24]

Celali isyanlar─▒ndan sonra Bursa muhaf─▒z─▒ olan Hasan Pa┼ča bu kap─▒ meselesine ├žok ehemmiyet verir. Her mahalleyi ihata etmek ├╝zere sokaklara bire kap─▒ ilave eder. En b├╝y├╝k kap─▒ Tatarlar K├Âpr├╝s├╝ ├╝zerindedir. Buraya top da konulmu┼čtur. Daimi bek├žiler, muhaf─▒zlar konmu┼č, ve bunlar─▒n yevmiyeleri i├žin de orada f─▒r─▒n ve ba┼čka yerlerde binalar yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu kap─▒ya Hasan Pa┼ča Kap─▒s─▒ derlerdi.[25]

Kale kap─▒lar─▒ d─▒┼č─▒nda mahalle ve sokaklarda in┼ča edilen kap─▒lar─▒n bir otokontrol mekanizmas─▒ oldu─ču muhakkak. Osmanl─▒ mahallelerinin bu sayede olas─▒ sald─▒r─▒lardan en az ┼čekilde etkilenmesi sa─član─▒rken ayn─▒ zamanda mahalle ve sokaklarda istenmeyen (h─▒rs─▒zl─▒k, kavga vb.) durumlar─▒n ├Ânlenmesinde denetim ve kontrol vazifesi g├Ârm├╝┼čt├╝r.[26] BursaÔÇÖda G├╝n├╝m├╝zde kale kap─▒lar─▒ d─▒┼č─▒nda mahalle veya sokak kap─▒lar─▒ndan bir iz bulunmamaktad─▒r.

  • Sefer G├Âltekin

 

Dipnot-Kaynak├ža

 

 

[1] B├╝y├╝k T├╝rk├že S├Âzl├╝k, TDK

[2] Yrd. Do├ž. Dr. H├╝seyin ├ľZCAN, Bekt├ó┼č├«likte D├Ârt Kap─▒ K─▒rk Makam, Bu ├žal─▒┼čma Journal of Turkish Studies, Say─▒. 28, No. 28/1, Harvard University, USA, A─čustos 2004

[3] ┼×irin Bayram, Kap─▒ / giri┼č mekan─▒, anlam ve tasar─▒m─▒ i├žin Tipolojik ara┼čt─▒rma, 19. Y├╝zy─▒l Beyo─člu (Pera) ├Ârne─či, ─░stanbul Teknik ├ťniversitesi – Fen Bilimleri Enstit├╝s├╝, Y├╝ksek Lisans Tezi

[4] T├╝rkiyeÔÇÖnin En G├╝zel Tarihi Kap─▒lar─▒, gezievreni.com

[5] Prof. Dr. Abdullah Ekinci, ┼×ehrin Aynas─▒ Kap─▒lar: Urfa ┼×ehir Kap─▒lar─▒, Osmanl─▒ UrfaÔÇÖs─▒, Urfa Okulu Yay─▒nlar─▒ 2018, Cilt:1, Sy. 67

[6] Bursa ve civar─▒ndaki kaleler, tarihturklerdebaslar.wordpress.com

[7] Mefail H─▒zl─▒, Bursa’ya Gelen ─░lk Seyyah: ─░bn Battuta, 24.2.2011 tarihli Bursa Hayat gazetesi

[8] Bursa Kalesi ve Kale ─░├ži Yap─▒lar─▒, Aziz Elbas, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Aral─▒k 2012, Sayfa: 9

[9] Dr. Do─čan Yava┼č, Bursa Kalesi, 19. Kaleli Kentler Sempozyum Bildirileri, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Eyl├╝l 2010, Sayfa 110

[10] Raif Kaplano─člu, Bursa Kaleleri, bursa.com

[11] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 280

[12] Dr. Do─čan Yava┼č, Bursa Kalesi, 19. Kaleli Kentler Sempozyum Bildirileri, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Eyl├╝l 2010, Sayfa 112

[13] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 283

[14] Bursa Kalesi ve Kale ─░├ži Yap─▒lar─▒, Aziz Elbas, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Aral─▒k 2012, Sayfa: 13

[15] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 4, Sayfa 249

[16] Aziz Elbas, Bursa Kalesi ve Kale ─░├ži Yap─▒lar─▒, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Aral─▒k 2012, Sayfa: 14

[17] Dr. Do─čan Yava┼č, Bursa Kalesi, 19. Kaleli Kentler Sempozyum Bildirileri, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Eyl├╝l 2010, Sayfa 112

[18] https://www.bursa.bel.tr/zindan-kapi-tarihe-isik-tutacak/haber/26352

[19] Dr. Do─čan Yava┼č, Bursa Kalesi, 19. Kaleli Kentler Sempozyum Bildirileri, Bursa Ara┼čt─▒rmalar─▒ Merkezi Yay─▒nlar─▒, Eyl├╝l 2010, Sayfa 112

[20] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 281

[21] Evliya ├želebi, SeyahatnameÔÇÖye G├Âre Ruhaniyetli ┼×ehir Bursa, Haz─▒rlayan: Hasan Basri ├ľcalan, Bursa ─░l ├ľzel ─░daresi yay─▒nlar─▒, Temmuz 2008, Sayfa 37, 38

[22] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 281

[23] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 281, 282

[24] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 3, Sayfa 10

[25] Kamil Kepecio─člu, Bursa K├╝t├╝─č├╝, Kale maddesi, Bursa B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi Yay─▒nlar─▒, 2. Bas─▒m Aral─▒k 2010, Cilt 2, Sayfa 163

[26] Do├ž. Dr. B├╝lent ┼×en, Kentsel Mek├ón ve G├Â├ž ─░li┼čkisine ÔÇśBar─▒nakÔÇÖtan Bakmak: Tarihsel S├╝re├žte Erkek G├Â├žmenlerin Bar─▒nma Mek├ónlar─▒, Sayfa 207, dergipark.org.tr

Foto Galeri –>

104 total views, 1 views today

Sefer G├ľLTEK─░N

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝. 2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. Kitaplar─▒: Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004) Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008) Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010) Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011) E-Posta: goltekin@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
sefer g├Âltekin

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒