Sefer G├ľLTEK─░N
Sefer  G├ľLTEK─░N
Mevlid gelene─čine BursaÔÇÖn─▒n katk─▒lar─▒
  • 27 Mart 2018 Sal─▒
  • +
  • -

Ya┼čad─▒─č─▒m─▒z co─črafyan─▒n t├╝m g├╝zellikleri, tarihi miras─▒n ilham veren dokusu ve daha bir├žok farkl─▒ ├Âzellik, b├╝t├╝n ├Âzg├╝nl├╝─č├╝ ile BursaÔÇÖda hissedilmektedir. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun mimari anlamda ilk kaynaklar─▒n─▒ da b├╝nyesinde bar─▒nd─▒ran Bursa, sadece mimari anlamda de─čil k├╝lt├╝rel ve sanatsal anlamda da ilklerin uyguland─▒─č─▒ bir ┼čehirdir. Bursa ayn─▒ zamanda ─░slam medeniyetinin de─čerlerinin Osmanl─▒ elinde yeniden yorumlanarak evrensel de─čere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝─č├╝ bir ┼čehirdir. Bu ├žal─▒┼čmam─▒zda, as─▒rlardan beri M├╝sl├╝man toplumlarda yer alan Mevlid gelene─čini Bursa ├Âl├že─činde de─čerlendirmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

S├Âzl├╝klerde do─čma, do─čum anlam─▒na gelen mevlid;[1] edebiyatta Son Peygamber Hz. MuhammedÔÇÖin hayat─▒ndan pasajlar─▒n aktar─▒ld─▒─č─▒, ├Âzellikle OÔÇÖnun do─čumunu anlatan mesnevi tarz─▒ndaki eserlerdir.[2]

Mevlid merasimlerinin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n ve artan bir ilgiyle devam etmesinin ger├žek sebebi, sahabeden bug├╝ne kadar M├╝sl├╝manlar─▒n g├Ânl├╝nde yer tutan ├žok kuvvetli Rasulullah sevgisi ve ba─čl─▒l─▒─č─▒d─▒r. Hz. Peygamberin do─čum g├╝n├╝ olan Rebi├╝level ay─▒n─▒n on ikinci g├╝n├╝ M├╝sl├╝manlar─▒n; MekkeÔÇÖde RasulullahÔÇÖ─▒n do─čdu─ču evi, MedineÔÇÖde m├╝barek kabrini ziyaret ettikleri bilinmektedir. ─░bn C├╝beyr, MekkeÔÇÖdeki bu ziyaret ve merasimlere bizzat ┼čahit olmu┼č ve bu m├╝nasebetle Hz. PeygamberÔÇÖin do─čdu─ču evin b├╝t├╝n g├╝n ziyaret├žilere a├ž─▒k tutuldu─čunu anlatm─▒┼čt─▒r.[3]

─░nsan, peygambersiz bir hayattan sak─▒nd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ hayat, peygamber yoksa eksik ve anlams─▒zd─▒r. Allah, kulunu sevmeye ve g├╝nahlar─▒n─▒ affetmeye sebep saym─▒┼čt─▒r peygambere itaati. PeygamberÔÇÖi sevmek m├╝minler i├žin bir gerekliliktir.[4] ÔÇťDe ki: ÔÇťE─čer babalar─▒n─▒z, o─čullar─▒n─▒z, karde┼čleriniz, e┼čleriniz, mensup oldu─čunuz oymak ya da boy, kazan─▒p (biriktirdi─činiz) mallar, k├Ât├╝ye gitmesinden kayg─▒land─▒─č─▒n─▒z ticaret, ho┼čland─▒─č─▒n─▒z konutlar size Allah’tan ve O’nun El├žisi’nden ve O’nun yolunda kavga vermekten daha g├Ân├╝l ba─člay─▒c─▒ geliyorsa, bekleyin o zaman Allah iradesini a├ž─▒─ča vuruncaya kadar; Ve [bilin ki,] Allah, g├╝naha g├Âm├╝l├╝p gitmi┼č bir toplulu─ča asla hidayet etmezÔÇŁ[5] gibi ayetler ve ÔÇťSizden birinize Ben, annesinden, babas─▒ndan, ├žocuklar─▒ndan ve b├╝t├╝n insanlardan daha sevimli olmad─▒─č─▒m m├╝ddet├že tam iman etmi┼č olamazÔÇŁ [6] gibi hadislerde bu sevginin ├Ânemine dikkat ├žekilmi┼čtir.

─░slam tarihi peygambere duyulan sevgi ve ba─čl─▒l─▒─č─▒n m├╝stesna ├Ârnekleriyle doludur. Hicretin d├Ârd├╝nc├╝ y─▒l─▒nda ger├žekle┼čen bir olayda Zeyd b. DesinneÔÇÖnin Ebu S├╝fyanÔÇÖa verdi─či cevap, peygamber ├ó┼č─▒klar─▒na, sevgi ve ba─čl─▒l─▒─č─▒n tezah├╝r├╝nde ilham olmu┼čtur. ZeydÔÇÖle birlikte on ki┼či, Hz. Peygamber taraf─▒ndan ─░slamÔÇÖ─▒ ├Â─čretmek ├╝zere g├Ârevlendirilir. Ancak yolda iki y├╝z ki┼čilik silahl─▒ bir grubun sald─▒r─▒s─▒na u─črarlar ve sekizi ┼čehit olur. Sadece Zeyd ve Hubeyb kal─▒r. Onlar─▒ da MekkeÔÇÖye g├Ât├╝r├╝p idam ederler. ─░dam ├Âncesinde Ebu S├╝fyan, ZeydÔÇÖe sorar: ÔÇťSenin ├žoluk ├žocu─čunun yan─▒nda olmana kar┼č─▒l─▒k MuhammedÔÇÖin elimize d├╝┼čmesini ister misin?ÔÇŁ Zeyd ÔÇťAsla!ÔÇŁ der, ÔÇťCan─▒m─▒ kurtaraca─č─▒m─▒ bilsem de RasulullahÔÇÖ─▒n de─čil burada ├Âld├╝r├╝lmesine, MedineÔÇÖde aya─č─▒na bir dikenin batmas─▒na bile dayanamam.ÔÇŁ Ebu S├╝fyan bu derin sevgi ve ba─čl─▒l─▒─ča hayret ederek, ÔÇťMuhammedÔÇÖin arkada┼člar─▒ taraf─▒ndan sevildi─či kadar bir ba┼čkas─▒n─▒n sevildi─čini g├ÂrmedimÔÇŁ[7] demekten kendini alamaz.

D├╝nyada Hz. Muhammed kadar ├Âv├╝lm├╝┼č, hayat─▒n─▒n her safhas─▒ bir edebi t├╝re kaynakl─▒k etmi┼č ba┼čka bir kimse yoktur. OÔÇÖnun do─čumu, b├╝y├╝mesi, evlenmesi, mirac─▒, sava┼člar─▒, mucizeleri ve vefat─▒ g├╝n├╝m├╝ze kadar i┼člene gelmi┼čtir.[8] Ebu NuaymÔÇÖ─▒n Delail├╝ÔÇÖn N├╝b├╝vve adl─▒ eserinde yer alan ve Hz. AmineÔÇÖnin vefat etmeden ├Ânce o─člunun y├╝z├╝ne bakarak s├Âyledi─či; ÔÇťEy m├╝barek ├žocuk! Ey d├╝nyaya bula┼čmadan bir konup, sonra u├žup giden g├╝vercin (Abdullah)’─▒n o─člu! …ÔÇŁ[9] s├Âzleriyle ba┼člayan bu gelenek; kasideler, naatler, esma-─▒ NebiÔÇÖler, mucizatlar, gazavat-─▒ NebiÔÇÖler, hilyeler, ahlakuÔÇÖn NebiÔÇÖler, hicretuÔÇÖn NebiÔÇÖler, ┼čefaat-nameler, k─▒rk hadisler, y├╝z hadisler, bin hadisler,[10] mevlidler, miraciyeler ve regaibiyelerle zenginle┼čerek bug├╝nlere kadar gelmi┼čtir.

Mevlid Merasimleri

Mevlidin, merasim olarak resmi mahiyet kazanmas─▒ Fat─▒m├«ler d├Âneminde ger├žekle┼čmi┼čtir. Fat─▒m├«ler her sene, hicri y─▒lba┼č─▒ olan 1 Muharrem, A┼čure G├╝n├╝, Kurban ve Ramazan bayramlar─▒, kandil geceleri, nevruz, Mihrican, Feth-i Hali├ž gibi g├╝n ve gecelerde resmi merasimler d├╝zenlerlerdi. ÔÇťMevalid-i SitteÔÇŁ dedikleri; Mevlid-i Nebi, Mavlid-i Ali, Mevlid-i Hasan, MevlidÔÇÖi H├╝seyin, Mevlid-i Fat─▒ma ve Mevlid-i Halife-i Haz─▒r i├žin alt─▒ ayr─▒ mevlid merasimi yaparlard─▒. ┼×├╝phesiz bunlar─▒n i├žinde en ├Ânemli olan─▒ Rebi├╝levvel ay─▒n─▒n on ikinci g├╝n├╝ ve gecesinde yap─▒lan mevlid merasimi idi. Halifenin ihti┼čam─▒n─▒ g├Âstermek istedi─či bu t├Ârenlerde ├žok para harcan─▒rd─▒. Sadakalar verilir; para, elbise ve m├╝cevherattan olu┼čan hediyeler al─▒p verirlerdi. Sarayda yap─▒lan, vaazlar─▒n verildi─či, fener alaylar─▒n─▒n d├╝zenlendi─či, sadece devletin ileri gelenlerinin ve uleman─▒n kat─▒ld─▒─č─▒ bu t├Ârenler hen├╝z halk aras─▒nda yay─▒lmam─▒┼čt─▒. Me┼čhur rivate g├Âre Mevlid├╝ÔÇÖn-Nebi merasimleri bug├╝nk├╝ ┼čekliyle ilk defa Erbil Atabeyi Muzafferuddin G├Âkb├Âri taraf─▒ndan tertip edilmi┼čtir. Muzafferuddin G├Âkb├Âri mevlid merasimlerine bir├žok yenilik kazand─▒rm─▒┼čt─▒r. Bu yeniliklerden biri de ilk mevlid kitab─▒n─▒n onun zaman─▒nda ve ona ithaf edilerek yaz─▒lmas─▒d─▒r.[11]

ÔÇťHz. MuhammedÔÇÖin do─čumunu anma bayram─▒ÔÇŁ, ÔÇťHz. MuhammedÔÇÖin do─čumu menk─▒besiÔÇŁ ve Hz. MuhammedÔÇÖin do─čumuna ba─čl─▒ olarak hayat─▒n─▒, mucizelerini, gazalar─▒n─▒, g├╝zel ahlak─▒n─▒ ve vefat─▒n─▒ ├Âvg├╝ ile anlatan eser anlam─▒na gelen MevlidÔÇÖe en geni┼č anlam─▒n─▒ son d├Ânem Osmanl─▒ mutasavv─▒f ve ilim adamlar─▒ndan Abdurrahman b. Yakup ├çelebi yapm─▒┼čt─▒r. Ona g├Âre mevlid, konusu ve hik├óyeleri bak─▒m─▒ndan Hz. Peygamberin hayat─▒n─▒ konu alan siyer ikliminin bir par├žas─▒, Rebi├╝levvel ay─▒nda M├╝sl├╝manlar─▒n d├╝nyevi ve uhrevi iyilikler elde etme maksad─▒yla toplan─▒p KurÔÇÖan okuma, salat ve selam getirme, Hz. PeygamberÔÇÖin ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ile ilgili ┼čiir ve haber nakletme, iyiliklerde bulunma, sevin├ž g├Âsterileri yapma, yemek ve tatl─▒ yedirmeleridir.[12]

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin mevlidine G├╝lzar-─▒ A┼čk ad─▒yla ┼čerh yazan H├╝seyin VassafÔÇÖ─▒n ifadelerinden, Osmanl─▒larda mevlid gelene─činin Osmangazi d├Âneminden itibaren mevcut oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Bununla birlikte toplumda kabul g├Âr├╝p yayg─▒nla┼čmas─▒, 1409ÔÇÖda S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin ÔÇťVesilet├╝ÔÇÖn NecatÔÇŁ─▒ yazmas─▒ndan sonra ger├žekle┼čmi┼čtir.[13]

 

 

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin Mevlidi

Bursa UlucamiÔÇÖnin ilk imam─▒ olan S├╝leyman ├çelebi taraf─▒ndan 1409 y─▒l─▒nda kaleme al─▒nan ve alt─▒ y├╝z y─▒ld─▒r okuna gelen ÔÇťVesilet├╝ÔÇÖn NecatÔÇŁ yahut halk─▒n ifadesiyle ÔÇťMevlidÔÇŁ, kurucu bir metin olarak yeni bir t├╝r├╝n olu┼čmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Vesilet├╝ÔÇÖn Necat; Ankara Sava┼č─▒n─▒n beraberinde getirdi─či bo┼člukta, tarih├žilerin nitelendirmesiyle her bak─▒mdan fetret d├Ânemi olan bir zamanda, iktidar m├╝cadelelerinin sebep oldu─ču gergin bir ortamda, insanlar─▒n inanc─▒n─▒, g├╝venini ve iktisadi zenginli─čini t├╝ketti─či bir s─▒rada yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Mehdi ve Mesihlik iddialar─▒n─▒n say─▒s─▒n─▒n artt─▒─č─▒, ─░sa Severlik d├╝┼č├╝ncesinin BursaÔÇÖn─▒n dini-sosyal hayat─▒n─▒ etkiledi─či bir d├Ânemde; ─░ranl─▒ bir vaizÔÇÖin vaaz─▒ s─▒ras─▒nda peygamberler aras─▒nda fark bulunmad─▒─č─▒, Hz. Peygamberin de Hz. ─░saÔÇÖdan ├╝st├╝n tutulmad─▒─č─▒ yolundaki a├ž─▒klamalar─▒ Mevlidin yaz─▒lmas─▒n─▒ tetiklemi┼čtir. Her bak─▒mdan bir ┼čaheser olan Mevlidin sese ve ahenge b├╝r├╝nmesinin tabii neticesi olarak ortaya b├╝y├╝k bir gelenek ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Musikiye canl─▒l─▒k kazand─▒rd─▒─č─▒ gibi ┼čiire de ├Ânemli katk─▒lar sa─člam─▒┼čt─▒r. Hay─▒r sahipleri, Mevlidiyle birlik ve dirlik vesilesi olan S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin g├Ân├╝lleri ┼čenlendiren eserine katk─▒ olsun diye vak─▒flar kurmu┼člar, fakir fukaray─▒ Mevlid metni etraf─▒nda toplay─▒p yedirip i├žirmi┼člerdir.[14]

Osmanl─▒ Devletinde ÔÇťMevlid Alay─▒ÔÇŁ denen mevlid merasimleri Kanuni Sultan S├╝leyman zaman─▒nda devlet te┼črifat─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. III. Murat zaman─▒nda tamamen resmile┼čmi┼čtir. Bayram havas─▒ i├žinde icra edilen mevlid kutlamalar─▒ 1910ÔÇÖdan itibaren resmi bayram ilan edilse de 1923ÔÇÖte Cumhuriyetin ilan─▒ndan sonra kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu tarihten sonra halk aras─▒nda yayg─▒nla┼čan mevlid, ├Âzel ve devlet televizyon kanallar─▒ ve radyolarda ger├žekle┼čtirilen kandil ├Âzel programlar─▒yla farkl─▒ bir boyuta ta┼č─▒nm─▒┼č, g├╝n├╝m├╝zde ise ÔÇťKutlu Do─čum Haftas─▒ÔÇŁ ad─▒yla ├žok y├Ânl├╝ etkinliklere d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.[15]

T├╝rk toplumunun mevlit okuma/okutma vesilelerine bakt─▒─č─▒m─▒zda ├žok geni┼č bir alan─▒ kapsad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Halk─▒m─▒z ├Ânemli oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ her eylemini mevlidle s├╝slemektedir. Kutsal geceleri, ┼čehitlerin ruhlar─▒n─▒ tazizi, ├Âl├╝mleri, adaklar─▒, mahalli ┼č├Âhret sahiplerinin ruhlar─▒n─▒ taziz etmeyi, dini ve i├žtimai a├ž─▒l─▒┼č g├╝nlerini, hac d├Ân├╝┼člerini, s├╝nnet merasimlerini, okula-okumaya ba┼člamay─▒, askerli─či, evlenmeyi, ┼č├╝kr├╝, ya─čmur dualar─▒n─▒, k├Ây veya mezar hay─▒rlar─▒n─▒ ve h─▒drellezi mevlid okumaya bahane etmektedir.[16]

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin yal─▒n halk diliyle yazd─▒─č─▒ Mevlid, as─▒rlard─▒r canl─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybetmemi┼č bir eserdir. Aradan ge├žen bunca zamana ra─čmen g├╝n├╝m├╝z insan─▒na da hitap etmektedir. Sadece halk taraf─▒ndan de─čil ayd─▒n z├╝mrede de alaka g├Ârm├╝┼č, deyim yerindeyse T├╝rk toplumunun takdirini, sayg─▒ ve itibar─▒n─▒ kazanm─▒┼č nadir eserlerden biri olmu┼čtur.[17]

BursaÔÇÖda Musiki ve Besteli Mevlid

Osmanl─▒ mimarisinin en g├╝zel ├Ârnekleriyle s├╝sl├╝ BursaÔÇÖda camilerin, musiki nazar─▒yla bak─▒ld─▒─č─▒nda bir├žok sanat─▒ b├╝nyesinde bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ gibi, ses sanatlar─▒na da imk├ón verdi─či akla gelir. Kimli─čini Osmanl─▒ elinde bulan ve ona ba┼čkentlik yapm─▒┼č bir ┼čehrin sel├ótin camilerinden y├╝kselen k─▒raat ve ezan seslerinin en se├žkin ustalar taraf─▒ndan seslendirilmi┼č olaca─č─▒n─▒ tahmin etmek zor de─čildir. Hatta Bursa merkezden k├Âylere kadar uzanan ├žer├ževe i├žinde T├╝rk kulak zevkini k─▒raate ve ezana i┼čleyen kuvvetli ve dikkate de─čer k─▒raat tarz─▒n─▒n geli┼čtirildi─činden bahsetmek yanl─▒┼č olmayacakt─▒r. Zira Osmanl─▒ d├Âneminde yeti┼čmi┼č k─▒raatte usta haf─▒zlar─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒n bestek├ór olduklar─▒ da bilinmektedir.[18]

Mevlid’in bizzat S├╝leyman ├çelebi veya Sin├óneddin Yusuf taraf─▒ndan bestelenmi┼č olabilece─či tahmin edilmekle birlikte bu eserin bilinen yeg├óne bestek├ór─▒ Bursal─▒ Sekb├ón’d─▒r. Mevlid’in bu bestesi XIX. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na kadar okunmu┼č, daha sonra unutuldu─čundan zaman─▒m─▒za ula┼čamam─▒┼čt─▒r.[19] ÔÇťBursaÔÇÖda MusikiÔÇŁ adl─▒ eserinde Bursa musiki┼činaslar─▒ndan bahseden ve onlar─▒n hayatlar─▒ hakk─▒nda bilgiler vermeye ├žal─▒┼čan Gazimihal, bu musiki┼činaslar i├žerisinde ├Âzellikle ├ťbeyd Efendi isimli bir mevlidhandan bahseder. Verdi─či bilgilere g├Âre ├ťbeyd Efendi, Mevlidi, bestek├ór─▒ olan SekbanÔÇÖdan me┼čk etmi┼č ve mevlidi okumak hususunda ondan icazet alm─▒┼čt─▒r. Mevlidhan Osman Efendi isimli bir zat─▒n da ├ťbeyd EfendiÔÇÖden me┼čk ederek ayn─▒ usulde mevlid okumaya devam etti─či s├Âylenmektedir. G├╝n├╝m├╝zde maalesef besteli mevlid unutulmu┼č durumdad─▒r. Yazar─▒n verdi─či bilgiler g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruldu─čunda yak─▒n zamanlara kadar BursaÔÇÖda besteli mevlid gelene─činin me┼čkle devam ettirildi─či, BursaÔÇÖn─▒n bu konuda bir okul vazifesi g├Ârd├╝─č├╝ anla┼č─▒lmaktad─▒r. Yine sesinin kuvveti ve geni┼čli─či ile me┼čhur olmu┼č Bursal─▒ Sar─▒ca-zade Es-Seyyid ─░brahim Efendi ad─▒nda bir zat─▒n k├╝├ž├╝k ya┼člarda tahsile ba┼člay─▒p, vek├óleten UlucamiÔÇÖde hatiplikte bulundu─ču, ├Âzellikle ÔÇťho┼č elhanlaÔÇŁ Muhammediye ve Mevlid okudu─ču ifade edilmi┼čtir. ├çelebi Sultan CamiiÔÇÖnde imam ve hatiplik yapan Sultan ─░mam─▒ Elhac Mustafa EfendiÔÇÖnin ise MevlidÔÇÖi, Osman EfendiÔÇÖden ve baz─▒ Mevlid ustalar─▒ndan ge├žmekle birlikte yeg├óne ve kendine has na─čmelerle s├╝sl├╝ bir okuyu┼č ve eda ile yine kendine has bir ├╝slup geli┼čtirdi─či nakledilmektedir. B├╝t├╝n bu bilgilerden hareketle, kendi modellemesini, sanat─▒n─▒ ve klasiklerini olu┼čturmay─▒ ba┼čaran Osmanl─▒ Cami Musikisinin kendine ├Âzg├╝ yakla┼č─▒m ve yorumlarla Osmanl─▒-T├╝rk ├╝slubu dedi─čimiz ┼čahsiyeti kazanmas─▒nda BursaÔÇÖn─▒n katk─▒s─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmek gerekir.[20]

Maalesef g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmayan bu besteler yerine mevlithanlar, as─▒rlard─▒r kulaktan kula─ča yay─▒lan ┼čekliyle mevlidi okumaya ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. Bir mevlit merasiminde ÔÇť├é┼čirhanlar, mevlithanlar, tev┼čihhanlar ve duahanlarÔÇŁ olmak ├╝zere d├Ârt grup yer almaktad─▒r. Mevlit bahirleri ve genelde uygulanan makamlar ┼čunlard─▒r: M├╝nacaat veya Tevhid Bahri (saba, ├žarg├óh, d├╝g├óh veya ┼čevkutarab), Nur Bahri (hicaz), Vel├ódet Bahri (saba, u┼č┼čak, hicaz, ─▒sfahan, suznak, m├óhur, ni┼č├óburek, seg├óh, nih├óvend), Merhaba Bahri (u┼č┼čak, pen├žgah, seg├óh), M├«r├óc Bahri (h├╝zzam, suzidil, k├╝rdilihicazk├ór, evi├ž, saba, seg├óh, hicaz), M├╝nacat Bahri (u┼č┼čak). Geleneksel mevlit merasimlerinde kasidehanlar─▒n bahirler aras─▒nda kaside okudu─ču bilinmekle birlikte, son zamanlarda bahirlerin ortas─▒nda da kaside okundu─ču g├Âzlemlenmektedir. Bu anlamda dikkat edilmesi gereken husus; kasidelerin g├╝ftelerinin, i├žinde okundu─ču bahrin konusuyla alakal─▒ olmas─▒ gerekti─čidir.[21]

Bug├╝n ├çarg├óh-Sab├ó, Hicaz-┼×ehn├óz, Rast, U┼č┼čak-Bay├ót├«, H├╝zzam-Seg├óh, Muhayyer-T├óhir gibi klasikle┼čmi┼č bir ana makam s─▒ralamas─▒ ile okunmakta olan Mevl├«dÔÇÖde, eski besteli mevl├«din tesiri ve izleri oldu─ču tart─▒┼č─▒lmaz. ÔÇťSal├ótÔÇŁl─▒ ve ÔÇťHay HayÔÇŁ terenn├╝ml├╝ iki ayr─▒ mevl├«d bestesi son zamanlara kadar bilinmekte idi. Koca-Mustafapa┼čaÔÇÖdaki S├╝nb├╝l├« ├ésit├ónesinde bu ÔÇśHay HayÔÇÖl─▒ mevl├«d okunurdu. H├╝d├óy├« ├ésit├ónesiÔÇÖnde besteli mevl├«d okumak adeti vard─▒. Besteli mevl├«d, M├«r├óciye gibi ancak ├žok merakl─▒ m├╗s─▒k├«┼činaslarca ├Â─črenilmi┼č, halka ├žok yay─▒lmam─▒┼čt─▒r. ─░stanbulÔÇÖda Besteli mevl├«di bilen ki┼čiler, daha ├žok tekke m├╗s─▒k├«┼činaslar─▒ aras─▒ndan ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bedev├« ┼×eyhi Ali Baba, Balat S├╝nb├╝l├« derg├óh─▒ ┼čeyhi Kem├ól Efendi, H├╝d├óy├« ┼×eyhi R├╗┼čen Efendi, H├╝d├óy├« Z├ókirba┼č─▒s─▒ ┼×eyh Mehmed Efendi (Pa┼ča Mehmed), Mustafz├óde Ahmed Efendi, bunlardan birka├ž─▒d─▒r. Son devirde Hattat H├óf─▒z Kem├ól Batanay da Mevl├«d bestelemi┼čtir. H├óf─▒z Sadeddin KaynakÔÇÖ─▒n da Mevl├«d besteledi─činden bahsedilirse de, ortaya ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r.[22]

Edebiyat─▒m─▒zda Mevlid Gelene─či

T├╝rk edebiyat─▒nda mevlid gelene─či, genel kabule g├Âre, S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat adl─▒ mevlidi ile ba┼člar. Bu metnin, kendisinden sonra yaz─▒lan b├╝t├╝n mevlitler i├žin bir model olu┼čturdu─ču s├Âylenebilir. Dolay─▒s─▒yla kendinden sonraki mevlid metinlerini hem ┼čekil hem de muhteva a├ž─▒s─▒ndan etkiledi─či ifade edilebilir.[23]

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖden ├Ânce 14. y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č Erzurumlu Mustafa Darir’ in ─░bn-i ─░shak’─▒n ÔÇťSiret├╝’n-NebiÔÇŁ sinden ├ževirdi─či ÔÇťTerc├╝met├╝’d-DarirÔÇŁi ve Fatih Sultan Mehmed zaman─▒nda ya┼čam─▒┼č Ahmed’in yazd─▒─č─▒ mevlidler d─▒┼č─▒ndakilerin hemen hemen hepsi S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin mevlidine yaz─▒lan naz├«relerdir diyebiliriz. Bunlara ├Ârnek olarak da Hamdullah Hamdi ve ┼×emseddin Siv├ós├«ÔÇÖnin mevlidleri ├Ârnek olarak g├Âsterilebilir.[24] ├ça─č─▒n─▒n ├Ân├╝nde bir eser olan TezkireÔÇÖsinde L├ót├«f├«ÔÇÖnin belirtti─čine g├Âre daha o ├ža─čda (XVI. y├╝zy─▒l) 100 kadar mevlid yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar, sadece Lat├«f├«ÔÇÖnin g├Ârd├╝kleridir.[25] ┼×imdiye kadar yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar sonunda 70ÔÇÖden fazla ┼čaire ait mevlid n├╝shas─▒ tespit edilmi┼čtir. Edebiyat─▒m─▒zda mevlid ve onunla ilgili eserlerin say─▒s─▒ ise 200 civar─▒ndad─▒r. Mevlid n├╝shalar─▒ ├╝zerinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar g├Âstermi┼čtir ki, bunlardan bir k─▒sm─▒ S├╝leyman ├çelebiÔÇčnin eserine aynen benzemekte, bir k─▒sm─▒ baz─▒ motifler y├Ân├╝nden ayr─▒l─▒k g├Âstermekte, geride kalanlar─▒n tamam─▒ ise farkl─▒ bir mahiyet arz etmektedir.[26]

Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat ile di─čer mevlidler kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, benzerlikler ve farkl─▒l─▒klar ortaya ├ž─▒kmakta, di─čer mevlidlerin S├╝leyman ├çelebi taraf─▒ndan yaz─▒lan MevlidÔÇÖin gerisinde kalma sebepleri daha iyi anla┼č─▒lmaktad─▒r. 17. y├╝zy─▒l ┼čairlerinden Cism├«ÔÇÖnin, S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin mevlidine nazire olarak yazd─▒─č─▒ Mevlidi bu konuya g├╝zel bir ├Ârnektir. Nazire yazman─▒n amac─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde Cism├«ÔÇÖnin ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nmek zordur. Cism├«ÔÇÖnin Mevlidini Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat ile kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒─č─▒m─▒zda bir├žok benzerlik oldu─ču g├Âr├╝lmektedir.

Vas─▒ta beyitlerindeki benzerlikler:

Mevlid-i Cismî

Ger bu alem halk─▒ dirse ┼čubh u ┼čam┬á

Medh olunsa ha┼čre dek olmaz tamam

 

Ger diler isen bula canun safâ

Vir salavât ber-resûl-i Mustafa

 

Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat

Ha┼čre dek ger din├╝l├╝rse bu kel├óm

Nice ha┼čr ola bu olmaya tam├óm

 

Ger dilersiz bulası oddan necât

A┼čk ile derd ile eyd├╝n es-sel├ót

 

Di─čer benzerliklerden baz─▒ ├Ârnekler:

Mevlid-i Cismî

Dest-g├«ri Hak ola bir ki┼čin├╝n

(Ebter olmaya ┼čon─▒ her i┼čin├╝n

 

C├╝mle ├ólem yo─č iken ol var idi

Evvel âhir (u) Ganî Cebbar idi

 

Ol Reb├«├╝ÔÇÖl-evvel├╝n ay nicesi

To─čmu┼č idi on ikinci gecesi

 

Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat

Allah ad─▒ olsa her i┼čin ├Âni

Hergiz ebter olmaya an─▒n son─▒

 

C├╝mle alem yo─č iken ol var idi

Yarad─▒lm─▒┼čdan gani cebbar idi

 

Ol rebi├╝levvelin ay─▒ nicesi

On ikinci gice isneyn gicesi[27]

K├╝├ž├╝k baz─▒ farkl─▒l─▒klar─▒n yan─▒nda Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat ile bir ├žok y├Ânden benzerlikler arzeden mevlidlerden biri de EsÔÇÖad ErbiliÔÇÖnin Hz. Fat─▒ma MevlidiÔÇÖdir. Hz. Fat─▒ma mevlidi, Hz. Peygamber ile Hz. Fat─▒maÔÇÖn─▒n do─čumlar─▒n─▒n anlat─▒ld─▒─č─▒ k─▒s─▒mlar hari├ž di─čer b├Âl├╝mlerde Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat ile paralellikler arz etmektedir. ├ľrne─čin S├╝leyman ├çelebi Tevhid ve M├╝nacat k─▒sm─▒na; ÔÇťAllah ad─▒n zikr edelim evvel├ó / V├ócib oldur c├╝mle i┼čde her kula / Allah ad─▒n her kim ol evvel ana / Her i┼či asan ide Allah anaÔÇŁ diye ba┼člarken, Esad Erbili hemen ayn─▒ ifadelerle; ÔÇťEvvel Allah ad─▒n─▒ zikr edelim / Fikr edip eltaf─▒na ┼č├╝kr edelim / Her kim Allah dese elbet ┼č├ód olur / ┼×├╝phesiz vir├ónesi ├ób├ód olurÔÇŁ diye ba┼člar.[28]

K─▒sacas─▒, yaz─▒lan mevlidlerin hi├žbiri ├çelebiÔÇÖninki kadar ra─čbet g├Ârmemi┼čtir. Latifi, kendi d├Ânemine kadar yaz─▒lan b├╝t├╝n mevlidleri okudu─čunu ancak hi├žbirinde ├çelebiÔÇÖnin mevlidindeki s├╗z u haleti, ┼čevk u harareti g├Ârmedi─čini s├Âyler ve di─čer mevlidlerin makbul ve me┼čhur olmad─▒─č─▒n─▒, itibar ve i┼čtihar bulmad─▒─č─▒n─▒ kaydeder.[29] Bu tespitler mevlid yaz─▒lmamas─▒ gerekti─či anlam─▒na gelmez. Mevlid yazmak ┼čairler aras─▒nda bir gelenek olmu┼čtur ve bir├žok ┼čair peygamber sevgisi ile s├Âzlerini s├╝slemek i├žin mevlid yazm─▒┼člard─▒r. Latif├«ÔÇÖnin dedi─či gibi ├žo─ču itibar g├Ârmese de, baz─▒lar─▒ tekkelerde uzun s├╝re me┼čk edilmi┼č ancak halk aras─▒nda yayg─▒nl─▒k kazanmam─▒┼čt─▒r.

Bursa ─░le Ba─člant─▒s─▒ Olan ┼×airler ve Mevlidleri

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin d─▒┼č─▒nda, Bursa ile bir ┼čekilde ba─člant─▒s─▒ olan (BursaÔÇÖda ya┼čayan, Bursal─▒ olup da ba┼čka ┼čehirlerde ikamet eden veya hayat─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝nde BursaÔÇÖda bulunmu┼č) bir├žok ┼čair, Vesilet├╝ÔÇÖn-Necat kadar me┼čhur olmasa da mevlid gelene─čini zenginle┼čtiren eserler yazm─▒┼člard─▒r. Bunlar─▒n en ba┼č─▒nda ─░bn├╝ÔÇÖl Cezer├« gelir.

 

─░bn├╝ÔÇÖl Cezer├«

S├╝leyman ├çelebi ile ayn─▒ as─▒rda ya┼čayan ve onunla g├Âr├╝┼čm├╝┼č olmas─▒ kuvvetle muhtemel olan[30] ─░bn├╝ÔÇÖl Cezer├«, Y─▒ld─▒r─▒m BayezidÔÇÖin; ÔÇť─░stanbul ┼čehri ve surlar─▒n─▒n fethi i├žin bir ordu haz─▒rlad─▒m. Ben de bu ordunun ba┼č─▒nda bulunaca─č─▒m. Benimle birlikte, orduda bulunma─ča sab─▒r ve tahamm├╝l g├Âsterebilirsen durma gel!ÔÇŁ ├ža─čr─▒s─▒na ÔÇťE─čer bana, orduyu cihada haz─▒rlamak ve ├╝lkende K─▒ra’et ─░lmi’ni ne┼čretmek iznini verirsen; gelir, seni bile ge├žerim. Yoksa geldi─čim gibi geri d├Ânerim.ÔÇŁ ┼čeklinde verdi─či cevab─▒n─▒ m├╝teakib; BursaÔÇÖya geldi. ┼×erefine Bursa Ulu Cam├«’i’nde, Y─▒ld─▒r─▒m Bayez├«d Darul-Kurras─▒ a├ž─▒ld─▒. Bursa’da Abdulmu’min ad─▒ndaki hatibin evinde: “Nihayetu’l-Berara” isimli eserini bitirdi. Y─▒ld─▒r─▒m Sultan’la birlikte, Osmanl─▒lar─▒n ─░stanbul’u almak i├žin yapt─▒─č─▒ ilk ─░stanbul Muhasaras─▒’na, oradan da B├╝y├╝k Ni─čbolu Sava┼č─▒’na i┼čtirak ederek, Y─▒ld─▒r─▒m Sultan’─▒n dan─▒┼čmanl─▒klar─▒nda bulundu. Bursa’da: iki eser kaleme alan ─░bn├╝ÔÇÖl Cezeri, Ankara Sava┼č─▒ndan sonra TimurÔÇÖa esir d├╝┼čt├╝. Timur taraf─▒ndan Ke┼č ┼čehrine g├Ât├╝r├╝lerek m├╝derrisli─če tayin edilen ─░bn├╝ÔÇÖl Cezeri, Mevlid├╝ÔÇÖn-Nebi veya Viladet├╝ÔÇÖn-Nebi adl─▒ 150 beyitlik eserini yazd─▒.[31]

Bursal─▒ E┼čref-zade Abd├╝lkadir Necib Efendi

1115/1703 tarihinde E┼črefz├óde TekkesiÔÇÖnde d├╝nyaya gelen Abd├╝lkadir Necib Efendi, zahir├« ilimleri tahsilinin ard─▒ndan babas─▒ ─░zzeddin EfendiÔÇÖye intis├ób ederek tasavvuf├« terbiyesini tamamlad─▒. Babas─▒n─▒n vefat─▒ndan sonra hem tekkeye ┼čeyh olmu┼č, hem de babas─▒n─▒n UlucamiÔÇÖde y├╝r├╝tt├╝─č├╝ tefsir derslerini devam ettirmi┼čtir. Babas─▒n─▒n En├«s├╝ÔÇÖl-Cen├ón adl─▒ tefsirini,┬á Z├╝bdet├╝ÔÇÖl-Bey├ón ad─▒yla ├╝├ž cilt olarak telh├«s etmi┼č; ayr─▒ca S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin mevlidine nazire olarak bir Mevlid-i ┼×er├«f kaleme alarak yazd─▒─č─▒ mevlidin, ├Âzellikle Mevlid kandillerinde tekkede okunmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.[32]

Lamii Çelebi

1472 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda do─čmu┼čtur. II. Bayez─▒dÔÇÖ─▒n hazine defterdar─▒ Osman ├çelebiÔÇÖnin o─čludur. ├ťnl├╝ Nakka┼č AliÔÇÖnin torunu olan Lamii ├çelebiÔÇÖnin ailesi BursaÔÇÖn─▒n ileri gelenlerindendir.[33] Muradiye Medresesi’nde; Arap├ža, Fars├ža; hadis, kelam, tefsir okudu. Talebeli─činde sekiz-on caminin ├Ân├╝nden ge├žerek namaza hep Ulu Cami’ye gelirdi. Daha sonra Muradiye, Emir Sultan ve Ye┼čil Cami’yi de ke┼čfetti. BursaÔÇÖya; ÔÇťNe onun gibi var k├╗h-i felek-├žehr, / Ne Bursa gibi g├Âk alt─▒nda bir ┼čehrÔÇŁ diye ba┼člayan bir ┼čehrengiz yazd─▒. Bunun d─▒┼č─▒nda k─▒rk kadar esere Lamii ├çelebi imzas─▒n─▒ att─▒. ┼×eref-├╝l-─░nsan isimli eserinin mukaddimesine kaydetti─či kitaplar─▒ndan biri de MevlidÔÇÖ├╝r-Res├╗lÔÇÖd├╝r.[34]

Mehmed ┼×emseddin (Ulusoy) Efendi

Mehmed ┼×emseddin Efendi, 1866ÔÇÖda BursaÔÇÖda do─čmu┼č bir mutasavv─▒f tarih├židir. ├ľzellikle Bursa ┼čehrinin k├╝lt├╝rel hayat─▒yla ilgilenmi┼č ve ├žo─čunlu─ču BursaÔÇÖyla ilgili olmak ├╝zere muhtelif konularda yirmiden fazla eser yazm─▒┼čt─▒r. ├çocuklu─čunda babas─▒n─▒n memuriyeti, daha sonraki d├Ânemlerinde de ├Âzel sebeplerle ─░stanbul, Selanik, Limni ve Midilli Adalar─▒ ba┼čta olmak ├╝zere pek ├žok yolculuk yapm─▒┼čt─▒r. Bu yolculuklarda tuttu─ču notlar─▒n─▒ ÔÇťDild├ór-─▒ ┼×ems├«ÔÇŁ ad─▒yla seyahatn├óme tarz─▒nda yazm─▒┼čt─▒r. Eserlerine kendi ad─▒yla tamamlanan ÔÇśY├ódig├ór-─▒ ┼×ems├«ÔÇÖ, ÔÇśKar├ór-─▒ ┼×ems├«ÔÇÖ, ÔÇś─░ftih├ór-─▒ ┼×ems├«ÔÇÖ gibi isimler veren Mehmed ┼×emseddin Efendi, 20ÔÇÖden fazla eser yazm─▒┼čt─▒r. Ebr├ór-─▒ ┼×ems├«; Mevlid-i Nebev├«, Mira├ž, Mevlid-i Ali, Mevlid-i Fat─▒ma, Mevlid-i H├╝seyinÔÇÖden ibarettir. S├╝leyman ├çelebiÔÇÖden beri devam edegelen mevlidcilik gelene─činin bir ├Ârne─či olan eser 1924 y─▒l─▒nda M─▒s─▒rÔÇÖda bas─▒lm─▒┼čt─▒r.[35]

Bursal─▒ Kitap├ž─▒ Mustafa Efendi

Bursal─▒ Mehmet Tahir, Osmanl─▒ M├╝ellifleri adl─▒ eserinde, Latif├«ÔÇÖnin tespitine benzer bir ifadeyle;ÔÇťOsmanl─▒ ┼čairlerinden bir├žok zat nazire yazma yolu ile Mevlid-i ┼×erif manzumeleri kaleme alm─▒┼člarsa da herhalde ├ómmenin kabulune mazhar olan, Cenab-─▒ Hakk─▒n arif kulu ve RasulullahÔÇÖ─▒n a┼č─▒k─▒ S├╝leyman Dede merhumunkidirÔÇŁ dedikten sonra di─čer mevlid ┼čairlerini sayar. Bursal─▒ Kitap├ž─▒ Mustafa Efendi de bu ┼čairlerden biridir.[36] Ancak Mehmet TahirÔÇÖin eserinde bu ki┼či hakk─▒nda ba┼čka bir bilgi bulunmamaktad─▒r.

Bursal─▒ Akif Efendi

Bursal─▒ Mehmet TahirÔÇÖin Mevlid-i ┼×erif yazar─▒ olarak and─▒─č─▒ isimlerden biri de Bursal─▒ Akif Efendidir.[37] Akif Efendi Emir Sultan CamiiÔÇÖnde imam-hatiplik yapm─▒┼čt─▒r. Akif EfendiÔÇÖnin yazd─▒─č─▒ mevlidin bug├╝n BursaÔÇÖda bilinmemesine ra─čmen KastamonuÔÇÖda kad─▒nlar mevlidi olarak okunmaya devam etti─čini s├Âyleyen Mustafa Kara, Buhara-Bursa-Bosna adl─▒ kitab─▒nda Bursal─▒ Akif EfendiÔÇÖnin Mevlid-i ┼×erifÔÇÖinin tam metnini yay─▒nlam─▒┼čt─▒r.[38]

Kerimî

S├╝leyman ├çelebiÔÇÖden sonra yaz─▒lan mevlidler aras─▒nda, Vesilet├╝ÔÇÖn-NecatÔÇÖtan etkilenmeyen mevlidlerden biri de Ker├«m├«ÔÇÖnin ─░r┼č├ódÔÇÖ─▒d─▒r. Latif├«, Kerim├« i├žin ÔÇťBilginler b├Âl├╝─č├╝nden olup, Bursal─▒d─▒rÔÇŁ der. Kerim├«ÔÇÖnin ─░r┼čadÔÇÖ─▒, ┼ču anda elimizde bulunan en eski mevlid metnidir. Gerek vezni gerekse konusu bak─▒m─▒ndan S├╝leyman ├çelebi’nin etkisinden uzak kalm─▒┼čt─▒r. Kerim├« eserinde, S├╝leyman ├çelebi’de yetersiz g├Ârd├╝─č├╝ manev├« mevlidi anlatarak yeni bir eser ortaya koymak istemi┼čtir.[39]

Ak┼čemseddino─člu Hamdullah Hamd├«

Ak┼čemseddinÔÇÖin o─člu Hamdullah Hamd├«, 15. y├╝zy─▒lÔÇÖ─▒n en me┼čhur ┼čairlerinden biridir. ├ľzellikle onun Yusuf u Z├╝leyha mesnevisi y├╝zy─▒llar boyunca bu konuda yaz─▒lan en ba┼čar─▒l─▒ T├╝rk├že eser olarak takdir g├Ârm├╝┼čt├╝r. Gerek kendi d├Âneminde gerekse daha sonraki d├Ânemlerde hep bir mesnevi ┼čairi olarak g├Âr├╝lm├╝┼č, m├╝rettep divan─▒ ve bu divanda yer alan ┼čiirleri pek dikkate al─▒nmam─▒┼čt─▒r. As─▒l ad─▒ Muhammed Hamdullah olan Hamd├« ├çelebi 1449-50 y─▒l─▒nda bug├╝n Bolu s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan G├Âyn├╝kÔÇÖte do─čmu┼čtur. Babas─▒; Fatih Sultan MehmedÔÇÖin hocalar─▒ndan ve Hac─▒ Bayram VeliÔÇÖnin halifelerinden ├╝nl├╝ mutasavv─▒f Ak┼čemseddinÔÇÖdir. Bir m├╝ddet BursaÔÇÖdaki ├çelebi Sultan Mehmed Medresesinde dani┼čmendlik yapm─▒┼čt─▒r. Daha sonra, bir rivayete g├Âre, g├Ârd├╝─č├╝ bir r├╝ya ├╝zerine medresedeki g├Ârevinden ayr─▒larak KayseriÔÇÖye gitmi┼čtir. TennuriÔÇÖden hilafet alan Hamd├« daha sonra memleketine d├Ân├╝p ├Âl├╝m├╝ne kadar burada adeta bir inziva hayat─▒ ya┼čam─▒┼č, bu esnada ├že┼čitli eserler yazm─▒┼čt─▒r. Yazd─▒─č─▒ eserler aras─▒nda Hz. MuhammedÔÇÖin do─čumundan, mucizelerinden, peygamberli─činden, hicretinden, mirac─▒ndan ve vefat─▒ndan bahseden ÔÇťAhmediyyeÔÇŁadl─▒ mevlidi de bulunmaktad─▒r. Eser baz─▒ kaynaklarda ÔÇťMuhammediyeÔÇŁ baz─▒ kaynaklarda da ÔÇťMevlid-i Hamd├«ÔÇŁ ad─▒yla ge├žmektedir. S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin ├╝nl├╝ mevlidi kadar kabul g├Ârememi┼čtir. Tarihi kaynaklar eserin, a─č─▒r, s├╝sl├╝ bir dille ve lirik de─čil de didaktik bir ├╝slupla yaz─▒lm─▒┼č oldu─čunu ifade ederler.[40]

 

Yahya b. Bah┼č├«

Ezine Yaylac─▒k K├Ây├╝ÔÇÖnde t├╝rbesi bulunan Bah┼č├« Yahya Efendi, Seyyid Emir Buhar├« (Emir Sultan) Hazretlerinin ├Â─črencilerindendir.[41] T├╝rk edebiyat─▒n─▒n XV. y├╝zy─▒lda yeti┼čtirdi─či ┼čairlerden biridir. Kaynaklarda G├Ânen yahut TuzlaÔÇÖda do─čdu─ču belirtilmekte, do─čum tarihi bilinmemektedir. Din├« ve ilm├« sahada kendini iyi yeti┼čtirmi┼č olan Bah┼č├«, ├Â─čreniminin ard─▒ndan Sultan I. Murad taraf─▒ndan kurulmu┼č olan K─▒z─▒lca Tuzla MedresesiÔÇÖnde m├╝derrislik g├Ârevinde bulunmu┼čtur. Olduk├ža kuvvetli haf─▒zaya sahip olup Kad─▒ Beyz├óv├«ÔÇÖnin tefsirini m├╝talaaya gerek duymadan ezbere okutmu┼čtur. Bah┼č├«, m├╝derrislik g├Ârevini takiben tasavvuf yolunda s├╝lukunu tamamlay─▒p ┼×eyh L├╝tfullah Karam├ón├«ÔÇÖden icazetini alm─▒┼č ve TuzlaÔÇÖda vaazlar─▒yla halk─▒ ir┼čada ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ─░lminin derinli─či ve vaazlar─▒n─▒n tesiri ile k─▒sa zamanda tan─▒nan Bah┼č├«, L├╝tfullah EfendiÔÇÖnin Sultan II. BayezidÔÇÖin davetine icabetinde Yeni┼čehirli Hac─▒ Halife ile birlikte yan─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. L├╝tfullah Karam├ón├«ÔÇÖnin vefat─▒ ├╝zerine bir ara Bursa Emir Sultan derg├óh─▒ postni┼činli─čine talip olmu┼čsa da ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼čt─▒r. ├ľmr├╝n├╝n sonlar─▒na do─čru tarikat ├ževresindekilerin d├╝nya i┼člerine meyletmelerinden duydu─ču rahats─▒zl─▒ktan ├Ât├╝r├╝ G├ÂnenÔÇÖe g├Â├žm├╝┼č, Yaylac─▒kÔÇÖta bizzat kendisinin in┼ča ettirdi─či tekkede ir┼čad faaliyetlerine devam etmi┼čtir. Bah┼č├«ÔÇÖnin vefat─▒na ili┼čkin kesin bir tarih s├Âyleyebilmek g├╝├žt├╝r. XVI.┬á y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda vefat etmi┼č olmas─▒ muhtemeldir. Mevlid-i NebiÔÇÖnin yan─▒nda, Diban-─▒ ─░lahiyat, Menak─▒b-─▒ Emir Sultan, Risale-i Envariye, ─░zharuÔÇÖl-Esrar gibi on eser bulunmaktad─▒r.[42]

Ahmedî

Eserlerinde Ahmed├« mahlas─▒n─▒ kullanan m├╝ellifin kaynaklarda as─▒l ad─▒, “─░brahim”, lakab─▒ “T├óceddin”, babas─▒n─▒n ad─▒ “H─▒z─▒r” olarak g├Âsterilmektedir. 735/1334-35 y─▒l─▒nda do─čdu─ču san─▒lan Ahmed├«’nin do─čum yerini tezkire yazarlar─▒ ve ara┼čt─▒rmac─▒lar birbirlerinden ald─▒klar─▒ bilgiler silsilesince Sivas, Germiyan, Amasya, U┼čak’─▒n Sivasl─▒ k├Ây├╝, Germiyan’─▒n ba┼čkenti K├╝tahya, Anadolu ve Rum’u g├Âsterirken Tunca Kortantamer, Ahmed├«ÔÇÖnin ├╝├ž ┼čiirine at─▒fta bulunarak ve Brockelmann’─▒n, A┼č─▒k Pa┼ča ile ayn─▒ b├Âlgeden oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝ne dayanarak Ahmed├«’nin Amasyal─▒ olmas─▒ gerekti─čini belirtmektedir. Zaman─▒n─▒n se├žkin ├ólimlerinden biri olan Ahmed├«’nin do─čum yeri gibi, ilk tahsilini de nerede ve nas─▒l yapt─▒─č─▒ tam olarak bilinmemektedir. Fakat tezkire yazarlar─▒ ve ara┼čt─▒rmac─▒lar, Ahmed├«’nin bilgisini art─▒rmak ve ├Â─črenimini tamamlamak i├žin M─▒s─▒r’a gitti─či, orada m├╝derris Ekmel├╝ddin el-B├ób├órt├« (├Â. 1384)’den ders ald─▒─č─▒, ─░sl├óm├« ilimlerden ba┼čka t─▒p ve geometri sahalar─▒nda da esasl─▒ bilgiler edindi─či ve daha sonra ÔÇťDevrinin ┼č├óir-i p├╝r-maÔÇÖ├órifiÔÇŁ unvan─▒n─▒ alarak Anadolu’ya d├Ând├╝─č├╝ konusunda ittifak halindedirler. Bir S├╝re Germiyano─čullar─▒ÔÇÖndan S├╝leyman ┼×ahÔÇÖa muallimlik yapm─▒┼č bir s├╝re de Ayd─▒no─čullar─▒ÔÇÖndan ─░sa BeyÔÇÖin hizmetinde bulunmu┼čtur. 1390 y─▒l─▒ndan sonra Osmanl─▒ ┼čehzadeleri aras─▒nda ┼čiire ve ┼čaire kar┼č─▒ ├žok ilgisi olan Emir S├╝leyman ├çelebi’nin maiyetine girer Timur’un 1402’de Ankara sava┼č─▒n─▒ kazanmas─▒ndan sonra Ahmed├«’nin Timur’la tan─▒┼čt─▒─č─▒ ve ona bir kaside sundu─ču san─▒lmaktad─▒r. Emir S├╝leyman ├çelebi’nin ├Âl├╝m├╝nden sonra Ahmed├«, ├že┼čitli ┼čiirlerle ├çelebi Sultan Mehmed’in ├ževresine girmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Genel olarak kaynaklar, Ahmed├«’nin 815/1412-13 y─▒l─▒nda 80 ya┼člar─▒nda divan k├ótibi g├Ârevinde bulundu─ču Amasya’da vefat etti─čine ittifak etmektedirler. Ahmed├«, T├╝rk edebiyat─▒nda en ├žok ─░skender’in efsanevi hayat─▒yla ilgili ve yer yer de ba┼čka bilgiler i├žeren ─░skendername adl─▒ mesnevisi ile tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Di─čer eserleri aras─▒nda 1405 veya 1412ÔÇÖde BursaÔÇÖda kaleme al─▒nm─▒┼č olan MevlidÔÇÖi bulunmaktad─▒r. ─░skendernameÔÇÖnin baz─▒ n├╝shalar─▒nda risale halinde, baz─▒ n├╝shalar─▒nda risale halinde yer alan Mevlid, S├╝leymaniye K├╝t├╝phanesinde, Miracn├óme ile birlikte risale ┼čeklindedir.[43]

İznikli Selamî Mustafa Efendi

─░znikli Selami Mustafa Efendi, Osmanl─▒ M├╝ellifleri aras─▒ndaki iki Mustafa Sel├óm├«ÔÇÖden biridir. Di─čeri, H. 1228’de ├Âlen ─░zmirli Sel├óm├« Mustafa Efendidir. Her ikisinin de mevlid yazd─▒─č─▒ bildirilir.[44]

Kaynaklarda ─░znikli olarak zikredilen Sel├óm├« MustafaÔÇÖn─▒n do─čum yerinin de ayn─▒ yer olmas─▒ kuvvetle muhtemeldir. ┼×eyh Selam├«ÔÇÖni do─čum tarihi hakk─▒nda herhangi bir bilgiye ula┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r. Ancak 993/1585 senesinde vefat etti─či bilgisinden hareketle, yakla┼č─▒k olarak 913-1507/918-1512 y─▒llar─▒ aras─▒nda do─čmu┼č olabilece─čini s├Âylenebilir. ┼×eyh Mustafa Sel├óm├«ÔÇÖnin tahsilini nerede, nas─▒l ve hangi medreselerde tamamlad─▒─č─▒na dair kaynaklarda a├ž─▒k├ža bir bilgi verilmemektedir. Ancak Bursal─▒ Mehmet TahirÔÇÖin Osmanl─▒ M├╝ellifleri ve H├╝seyin VassafÔÇÖ─▒n Sefine-i Evliya eserlerindeki ifadelere g├Âre ÔÇťtahsil ├╝ s├╝l├╗ktan sonra der-saadete r─▒hletleÔÇŽÔÇŁ ifadelerinden hareketle tahsilini ─░znikÔÇÖte tamamlam─▒┼č olmas─▒ muhtemeldir. Tahsilini tamamlad─▒ktan sonra Fatih ve S├╝leymaniye Camilerinde k├╝rs├╝ ┼čeyhli─činde bulunmu┼č, daha sonra ┼×eyh Yavs─▒ Derg├óh─▒nda posta oturmu┼čtur. ┼×eyh Mustafa Sel├óm├«ÔÇÖnin 993/1585 tarihinde vefat etti─činde kaynaklar adeta ittifak etmi┼člerdir. Sel├óm├« EfendiÔÇÖnin kaynaklarda d├Ârt tane eseri ismen zikredilmektedir ki bunlar: Ris├ólet├╝ÔÇÖr Re┼č├ód f├« Tahk├«k─▒ Seb├«liÔÇÖs-Sed├ód, ┼×erh-i Had├«s-i ErbaÔÇÖ├«n, Del├óil├╝ÔÇÖl-H├╝d├ó ve Mevlid-i ┼×erifÔÇÖtir.[45]

Mürid-i Aydınî

M├╝rid-i Ayd─▒n├« de, Bursal─▒ Mehmet TahirÔÇÖin Osmanl─▒ M├╝ellifleri adl─▒ eserinde Mevlid-i ┼×erif yazar─▒ olarak and─▒─č─▒ isimlerden biridir.[46] Emir SultanÔÇÖ─▒n m├╝r├«di olan M├╝rid-i Ayd─▒n├«ÔÇÖnin 14-15. y├╝zy─▒llarda ya┼čam─▒┼č olma ihtimalinin kuvvetle muhtemeldir. M├╝r├«d-i Ayd─▒n├« ibaresindeki Ayd─▒n├« nisbetinden Ayd─▒nl─▒ olabilece─čini s├Âyleyenler oldu─ču gibi, Manisal─▒ olabilece─čini s├Âyleyenler de bulunmaktad─▒r.[47]

Aziz Mahmud H├╝dayi

Osmanl─▒ d├Âneminde yeti┼čen tarikat pirlerinden olan Aziz Mahmud H├╝d├óy├«, XVI. y├╝zy─▒l─▒n son yar─▒s─▒ ile XVII. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r. Ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânem i├žerisinde sekiz padi┼čah devrini idrak etmi┼čtir. Celvetiyye tar├«kat─▒n─▒n kurucusudur. Tar├«kat─▒, sa─čl─▒─č─▒nda ve vefat─▒ndan sonra ─░stanbul, Bursa ve Balkanlarda yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ kaynaklarda SivrihisarÔÇÖda, baz─▒ kaynaklarda ise Ko├žhisarÔÇÖda do─čdu─ču bildirilmektedir. SivrihisarÔÇÖda ba┼člad─▒─č─▒ tahsilini ─░stanbulÔÇÖda tamamlam─▒┼č, hocas─▒yla birlikte Edirne, ┼×am ve M─▒s─▒rÔÇÖa gitmi┼č, hocas─▒na naiblik yapm─▒┼čt─▒r. M─▒s─▒r d├Ân├╝┼č├╝ hocas─▒ Bursa Kad─▒l─▒─č─▒na atanm─▒┼č H├╝day├« ise Bursa Ferhadiye Medresesine naib tayin edilmi┼čtir. BursaÔÇÖya geli┼činin ├╝├ž├╝nc├╝ y─▒l─▒nda hocas─▒n─▒n vefat etmesiyle Celvet├« ┼čeyhi Muhyiddin ├ťftade Hazretlerine intisap etmi┼čtir. ├ť├ž y─▒lda seyr-i s├╝l├╗kunu tamamlayarak SivrihisarÔÇÖa halife tayin edilmi┼č, alt─▒ ayl─▒k ir┼čad g├Ârevinden sonra BursaÔÇÖya d├Ânm├╝┼čt├╝r. ┼×eyhinin vefat─▒ ├╝zerine RumeliÔÇÖye gitmi┼č, III. Murad zaman─▒nda da ─░stanbulÔÇÖa ge├žmi┼čtir. H├╝d├óy├« 1038 (M.1628)ÔÇÖde ├ťsk├╝darÔÇÖda vefat etmi┼č ve burada bulunan zaviyesindeki t├╝rbeye defnedilmi┼čtir. Bursal─▒ Mehmet TahirÔÇÖin Osmanl─▒ M├╝elliflerinde 23, Mehmet G├╝l┼čenÔÇÖin K├╝lliy├ót-─▒ Hazret-i H├╝d├óy├« MukaddemesiÔÇÖnde ise 30 eserinin ad─▒ kaydedilmektedir.[48] Eserleri aras─▒nda iki b├Âl├╝mden meydana gelen ÔÇť┼×em├óiluÔÇÖn-n├╝b├╝vvetiÔÇÖl-AhmediyyetiÔÇÖl-MuhammediyyeÔÇŁÔÇÖdeki T├╝rk├že k─▒s─▒m mensur mevlidi and─▒rmaktad─▒r. Ayr─▒ca, Mirac h├ódisesini ├óyet ve had├«slerin ─▒┼č─▒─č─▒nda anlatan Mevlid-i ┼×erif ve Miraciye ad─▒nda mens├╗r k├╝├ž├╝k bir ris├ólesi bulunmaktad─▒r. Bursal─▒ Mehmet Tahir ve Mehmet G├╝l┼čen eserlerinde Aziz Mahmut H├╝dayiÔÇÖnin ÔÇť┼×email├╝ÔÇÖn-N├╝b├╝vveÔÇŁ adl─▒ mensur mevlidi oldu─čundan bahsetmektedirler. Ancak H├╝dayiÔÇÖnin b├Âyle m├╝stakil bir eserine rastlan─▒lmam─▒┼čt─▒r.[49]

Regaibiyeler, Miraciyeler ve Bursal─▒ Safiye Han─▒m

Regaibiyeler; Mevlid gibi, Hz. Peygamberle ilgili edebi t├╝rlerden biridir. Edebiyat tarihi kaynaklar─▒m─▒zdan bir k─▒sm─▒nda bu konuya temas edilmi┼č olmakla beraber RegaibiyyeÔÇÖnin mahiyeti, edebiyat─▒m─▒zdaki yeri ve ├Ânemi, hakk─▒nda yeterli bilgi bulunmamaktad─▒r.[50] Sal├óh├«, Arif S├╝leyman, ├ťsk├╝darl─▒ S├óf├«, Mehmed Fevzi Efendi gibi isimler bu alanda eserler vermi┼člerdir.[51] Miraciyeler de Mevlid ve Regaibiyyeler gibi edebi bir t├╝rd├╝r. Asl─▒nda manzum veya mensur olsun Hz. PeygmberÔÇÖden bahseden b├╝t├╝n eserler mir├ócdan da s├Âz ederler. Naatlerde, SiyerÔÇÖlerde, MevlidÔÇÖlerde, HilyeÔÇÖlerde mir├óc hadisesi m├╝him bir yer i┼čgal eder.[52]

Regaibiyye ve Miraciyelerin yaz─▒l─▒┼č sebebi bir eserde ┼č├Âyle ifade edilmektedir: ÔÇťHazret-i Sal├óhi ve Galata Mevlevihanesi ┼čeyhi me┼čhur Osman Dede ve ├ťsk├╝dar’da Mustafa Ha┼čim Baba hazerat─▒ bir g├╝n Hz. Nasuhi Asitanesi’nde ┼čeyh Al├óeddin Efendi nezdinde hem-sohbet iken: Bir miraciyye yaz─▒lsa da, o da manzume-i mevlid-i saadet gibi okunsa, diye izhar-─▒ temenniyat olunmu┼č ve bu ise bi’l-ittifak Osman Dede hazretlerinden rica edilmi┼č, o da bi’l-kabul bir hafta sonra elyevm okunagelen me┼čhur Mi’raciyye’yi bestesiyle ma’an ikmal ederek hey’et huzurunda okunmu┼č ve fevk alade istihsan olunmu┼čtur. Ba’dehu bir de regaibiyye yaz─▒lsa temennisine kar┼č─▒ bu hizmet de bi’l-ittifak Hazret-i Sal├óh├«’ye tevcih edilmi┼č ve Hazret-i Sal├óh├« de Regaibiyye’yi yazm─▒┼č ve okutmu┼čturÔÇŁ[53]

Ahmed├«, ─░smail Hakk─▒ Bursevi, H├╝seyin Bursav├« ve Aziz Mahmut H├╝dayi gibi Bursa ile ba─člant─▒s─▒ olan isimlerin de miraciye yazd─▒klar─▒ bilinmektedir.

Miraciye konusu ile ilgili dikkat ├žekici bir davran─▒┼č─▒ da Bursal─▒ Safiye Han─▒m ortaya koymu┼čtur. 1888 tarihli vakfiyeye g├Âre, mevlid, Regaib ve Berat kandillerinde mevlid, kadir gecesi hatm-i ┼čerif, Mirac Kandillerinde de miraciye okunacakt─▒r. Vakfiyenin miraciye ile ilgili b├Âl├╝m├╝ bug├╝n hala ya┼čat─▒lmaktad─▒r. Her sene Mirac kandilinin oldu─ču g├╝n├╝n ikindi namaz─▒ndan sonra N├óyi Osman DedeÔÇÖnin Miraciyesi (musiki┼činaslara g├Âre klasik musikimizin en uzun bestesidir) okunmaktad─▒r. Miraciyehanlar ─░stanbulÔÇÖdan gelmekte ve g├Ârevlerini Mahkeme camiinde (K─▒z Lisesi kar┼č─▒s─▒nda) ifa etmektedirler.[54]

 

Regaibiyyeler Regaib kandillerinde, Miraciyeler Mirac kandilinde okunmak ├╝zere yaz─▒lm─▒┼č eserlerdir. Ancak bunlar─▒n i├žerdi─či bilgileri bir ┼čekilde i┼čleyen mevlidler, sadece Hz. Peygamberin do─čum y─▒ld├Ân├╝mleri ile m├╝barek g├╝n ve gecelerde de─čil, insanlar─▒n ├Âzel anlam y├╝kledi─či g├╝nlerde de okunan-okutulan metinler olmu┼čtur. ├ľyle ki, mevlidin her ┼čart ve ortamda okunmas─▒ kimilerince caiz g├Âr├╝lmemi┼č, dinden olmad─▒─č─▒ halde dindenmi┼č gibi alg─▒lanabilece─či i├žin ÔÇťbidattirÔÇŁ diyenler bile olmu┼čtur. Fakat mevlid gelene─či bu ve bunun gibi engellemelerden etkilenmemi┼č, camiler ba┼čta olmak ├╝zere, k├╝├ž├╝kl├╝ b├╝y├╝kl├╝ topluluklar─▒n bulundu─ču her yerde okunmaya devam etmi┼čtir. Hatta Mehmed Fevzi Efendi gibi ┼čairler, Mevlid okuman─▒n ve dinlemenin caiz oldu─čuna dair risaleler kaleme alm─▒┼člard─▒r.[55]

MevlidÔÇÖin, Osmanl─▒-T├╝rk co─črafyas─▒nda ├╝sl├╗p ve ┼čahsiyet kazanmas─▒nda ├Ânemli katk─▒lar─▒ olan BursaÔÇÖda bu gelene─čin ya┼čat─▒lmas─▒ noktas─▒nda yedi adet vak─▒f kurulmu┼čtur. Afife Hatun, Hac─▒ Mehmed A─ča (├çavu┼č), Mehmet kar─▒s─▒ (Yunus Hoca MahallesiÔÇÖnde), ├ťryan├«zade, Zeyniler, Za─čferanl─▒k, Hac─▒ Salih (Reyhan Pa┼ča’da) taraf─▒ndan kurulan bu vak─▒flar, kurucular─▒ i├žin belirli aral─▒klarla KurÔÇÖan ve Mevlid okunmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r.[56]

Bursa, sadece mevlidler, miraciyeler ve bunlar─▒n okunmas─▒n─▒ sa─člamak i├žin kurulan vak─▒flarla de─čil, mevlid ├Âncesi ve sonras─▒nda yap─▒lan yard─▒mla┼čmalar, da─č─▒t─▒lan ┼čerbetler gibi etkinlikleriyle de mevlid gelene─čini zenginle┼čtiren bir ┼čehir olmu┼čtur.

 

 

 

 

[1] ┬á Tdk, Genel T├╝rk├že S├Âzl├╝k

[2]  Wikipedia.org

[3] ┬á Osman ├çetin, Tarihte ilk Resmi Mevlid Merasimleri, U.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, 1987, Cilt: 2, Say─▒: 2 Sayfa: 74

[4]   Al-i İmran, 31

[5]   Tevbe, 24

[6]   Buhârî, İman: 8; Müslim, İman: 69,70

[7]   Sahabeler Ansiklopedisi, Nesil Yayınları

[8] ┬á Do├ž. Dr. Mahmut Kaplan, Divan ┼×iirinde Hz. Muhammed, K├Âpr├╝ Dergisi, Bahar 2001, say─▒ 74

[9]   sonpeygamber.info, http://www.sonpeygamber.info/annesi-hz-amine-nin-hz-peygamber-e-son-sozleri

[10] Do├ž. Dr. Mahmut Kaplan, A.g.e.

[11] Osman Çetin, A.g.e. Sayfa: 76

[12] Dr. Adem Efe, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝nde Mevlid Gelene─či, ─░slam Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, May─▒s 2010, Say─▒: 1, Sayfa: 21

[13] Dr. Adem Efe, A.g.e. Sayfa: 21

[14] Bilal Kemikli, Bursa Ulucami, UlucamiÔÇÖde Do─čan ┼×aheser Mevlid ve S├╝leyman ├çelebi, BBB Yay─▒nlar─▒, Bursa 2012, Sayfa: 177-17

[15] Dr. Adem Efe, A.g.e., Sayfa: 23

[16] Dr. Adem Efe, A.g.e., Sayfa: 23-26

[17] Dr. Adem Efe, A.g.e., Sayfa: 27

[18] ├çetin Erdem Usanmaz, BursaÔÇÖda M├╝zik Gelene─či ve TRT Repertuar─▒ndaki Bursa T├╝rk├╝lerinin M├╝zikal Analizi, Sakarya ├ťniversitesi┬á SBE Y├╝ksek Lisans Tezi, May─▒s 2006, Sayfa: 12

[19] Yrd. Do├ž. Dr. Nuri ├ľzcan, T├╝rk Dini M├╗sikisinde Hz. Muhammed’i Konu Alan Eserler, sonpeygamber.info

[20] Çetin Erdem Usanmaz, A.g.e., Sayfa: 14-15

[21] Do├ž. Dr. Ahmet Hakk─▒ Turabi, Hz. Peygamber D├Âneminde Musiki ve T├╝rk Din MusikisiÔÇÖnde Hz. Peygamber, Diyanet Ayl─▒k Dergi May─▒s Eki 2009

[22] ├ľmer Tu─črul ─░NAN├çER, Osmanl─▒ Tarihinde Din├« M├╗s─▒k├«, M├╗sik├« Mecmuas─▒, Haziran 1999

[23] Necdet ┼×eng├╝n, Hz. Fat─▒ma Mevlidi ve Vesilet├╝^n-Necat ile Mukayesesi, C.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, XII/2, 2008, Sayfa: 435

[24] Salih Zeki ├çavdaro─člu, Hicran Dergisi, Nisan 2010, Say─▒: 23

[25] M. Fatih Koksal, R├Âportaj, sonpeygamber.info

[26] Prof. Dr. Hasan Aksoy, T├╝rk Edebiyat─▒nda Mevlidler, T├╝rkler (Edit├Ârler: Hasan Celal G├╝zel, Prof. Dr. Kemal ├çi├žek, Prof. Dr. Salim Koca), Yeni T├╝rkiye Yay─▒nlar─▒, Ankara 2002, Cilt : 11, Sayfa: 1458-1460

[27] Sad─▒k Yazar, Cism├« ve Mevlidi, Uluslararas─▒ Sosyal Ara┼čt─▒rmalar Dergisi, Cilt:1, Say─▒: 2, 2008, Sayfa: 448-454

[28] Necdet ┼×eng├╝n, A.g.e., Sayfa: 433

[29] Adem Ceyhan, S├╝leyman Nahif├«ÔÇÖnin Mevlid├╝ÔÇÖn-Nebi Mesnevisi, A.├ť. T├╝rkiyat Ara┼čt─▒rmalar─▒ Enstit├╝s├╝ Dergisi, Erzurum 2000, Say─▒: 14, Sayfa: 90

[30] Prof. Dr. Hasan Aksoy, A.g.e., Sayfa: 1458

[31] Prof. Dr. Ali Osman Y├╝ksel, Alt─▒noluk Dergisi, Haziran 1987, Say─▒: 16, Sayfa: 43

[32] Do├ž Dr. Abdurrezzak Tek, BursaÔÇÖda Kadir├« Tekkeleri, U.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, Cilt: 19, Say─▒: 1, 2010, Sayfa 148

[33] ─░smail Cengiz (Haz─▒rlayan), PrusaÔÇÖdan BursaÔÇÖya, BBB K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, 4. Bask─▒, Kas─▒m 2008, Sayfa: 178

[34] Bursal─▒ ┼×air Lamii ├çelebi, http://www.btch.org.tr/page/?p=icerik&q=lamii-celebi&id=112

[35] Yusuf Kabak├ž─▒, Bursal─▒ Mutasavv─▒f Tarih├ži Mehmed ┼×emseddin Efendi ve Seyahatnamesi ÔÇťDild├ór-─▒ ┼×ems├«ÔÇŁ, U.├ť.─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, Cilt: 17, Say─▒: 1, 2008, Sayfa: 263-270

[36] Bursal─▒ Mehmet Tahir, Osmanl─▒ M├╝ellifleri, Meral Yay─▒nevi 1975, Cilt: 2 Sayfa 343

[37] Bursal─▒ Mehmet Tahir, A.g.e. Cilt: 2 Sayfa 343

[38] Dr. Mustafa Kara, Buhara-Bursa-Bosna, ┼×ehirler-Sufiler-Tekkeler, Derg├óh Yay─▒nlar─▒ 2012

[39] Hasibe Maz─▒o─člu, T├╝rk Edebiyat─▒nda Mevlid Yazan ┼×airler, A.├ť. T├╝rkoloji Dergisi, 1974, Cilt: 6, Say─▒: 1, Sayfa: 32-33

[40] Ali Emre ├ľzy─▒ld─▒r─▒m (Haz─▒rlayan), Hamdullah Hamd├« Divan─▒, E-Kitap, T. C. K├╝lt├╝r Ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ K├╝t├╝phaneler Ve Yay─▒mlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝, Sayfa: 3-8

[41] Yard. Do├ž. Dr. Aziz K─▒l─▒n├ž, G.├ť. Hac─▒ Bekta┼či Veli Dergisi, Say─▒: 29, Sayfa: 96

[42] S├╝leyman Ero─člu, ├çe┼čitli Y├Ânleriyle Kerbela, C. ├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Yay─▒nlar─▒, Sivas 2010, Cilt: 2, Sayfa: 44-46

[43] Ali Temizel, Ahmed├«ÔÇÖnin Bed├óyiu’s-Sihr f├« SanayiiÔÇÖs ┼×iÔÇÖr ─░simli Eserindeki T├╝rk├že ve Fars├ža ┼×iiri, S.├ť. T├╝rkiyat Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, Say─▒: 14, Sayfa: 90-97

[44] Hasibe Maz─▒o─člu, A.g.e., Sayfa: 55

[45] Yasin G├╝ng├Âr, ─░znikli Mustafa Selami EfendiÔÇÖnin Hayat─▒ ve Eserleri, A.├ť. S.B.E. T├╝rk-─░slam Edebiyat─▒ Anabilim Dal─▒, Y├╝ksek Lisans Tezi, Ankara 2008, Sayfa: 2-27

[46] Bursal─▒ Mehmet Tahir, A.g.e. Cilt: 2 Sayfa 343

[47] Abd├╝lkadir Da─člar, KILI├ç Atabey (2005). M├╝r├«d├« ve Pend-i Ric├ól Mesnev├«si (─░nceleme-Tenkitli Metin-Dizin), Akademi Kitabevi, ─░zmir, Turkish Studies (e-journal), Volume 3 Issue 1, Sayfa: 409-410

[48] ─░klima Gen├ždo─čan, A.├ť. S.B.E, ─░slam Tarihi ve Sanatlar─▒ Ana Bilim Dal─▒, Y├╝ksek Lisans Tezi, Ankara 2010, Sayfa: 14-31

 

[49] Prof. Dr. H. Kâmil Yılmaz, Aziz Mahmûd Hüdayi, Hayatı Eserleri Tarikati, Erkam Yayınları.
Ayr─▒ca, Aziz Mahmud H├╝dayiÔÇÖnin Mevlid-i ┼×erif ve Miraciye Risalesi hakk─▒nda bkz: ─░brahim Aksu, Aziz Mahmud H├╝d├óy├« Ad─▒na Kay─▒tl─▒ Mevlid-i ┼×er├«f ve MiÔÇÖr├óciye Ris├ólesi, Tasavvuf Dergisi 2009/2, Say─▒: 24, Sayfa 81-96

[50] Mehmet Akku┼č, SayfaEdebiyat─▒m─▒zda Regaibiyye ve┬á Sal├óh├«ÔÇÖnin MatlauÔÇÖl-FecrÔÇÖi, A.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, Cilt: 32, 129-132

[51] Hakan Yekba┼č, Klasik T├╝rk ┼×iirinde Regaibiyye ve Mehmed Fevzi EfendiÔÇÖnin RegaibiyyeÔÇÖsi, A.├ť. T├╝rkiyat Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, Erzurum 2010, Say─▒: 42 Sayfa: 71-77

[52] Mustafa Kara, Mirac Miraciye ve Bursal─▒ Safiye HatunÔÇÖun Vakfiyesi, U.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, Say─▒: 7, Cilt: 7, 1998, Sayfa: 27

[53] Mehmet Akku┼č,A.g.e., Cilt: 32, 132

[54] Mustafa Kara, A.g.e, Sayfa: 30

[55] Hakan Yekba┼č, A.g.e. Sayfa: 371-398

[56] Mefail H─▒zl─▒, XVIII. Y├╝zy─▒l Ba┼člar─▒nda Bursa Vak─▒flar─▒, U.├ť. ─░lahiyat Fak├╝ltesi Dergisi, 2000 Cilt: 9, Say─▒: 9

1,534 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Sefer G├ľLTEK─░N

Sefer G├ľLTEK─░N

1976 Orhaneli do─čumlu. ─░lkokulu k├Ây├╝nde, ortaokul ve liseyi K├╝tahya/Tav┼čanl─▒ÔÇÖda tamamlad─▒.1994 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ radyo programc─▒l─▒─č─▒ ve yay─▒n y├Ânetmenli─či g├Ârevini 8 y─▒l s├╝rd├╝rd├╝. 2004-2007 y─▒llar─▒ aras─▒nda, medya planlama, edit├Ârl├╝k, reklam ve metin yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. ┼×iir, deneme ve ├Âyk├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒; Ger├žek Hayat, Derkenar, Yolcu, Otuzuncu Harf, Umran gibi edebiyat ve fikir dergilerinde yay─▒nland─▒. 2007 y─▒l─▒ndan bu yana BursaÔÇÖda ya┼čayan yazar evli ve ├╝├ž ├žocuk babas─▒d─▒r. Kitaplar─▒: Vahiyle Gelen Hayat (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2004) Karde┼čime Mektuplar (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2008) Emanet Ve ─░hanet (P─▒nar Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2010) Bursa'da Ya┼čamak (Bursa K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒, Bursa 2011) E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar