─░smet Tokg├Âz
─░smet  Tokg├Âz
MudanyaÔÇÖya gidememek
  • 02 Ekim 2020 Cuma
  • +
  • -
  • ─░smet TOKG├ľZ /

Burgaz sahillerinin sahil oldu─ču, yazlar─▒ ├žad─▒rlar─▒n barakalar─▒n kuruldu─ču, peynir ekmek, patl─▒can biber k─▒zartmas─▒, zeytinya─čl─▒ biber dolmas─▒, kavun karpuz herkesin bir ┼čeyler koydu─ču birbirine eklenmi┼č masalara konu kom┼ču hep birlikte oturuldu─ču o g├╝nlerde biz de Mudanya otob├╝sleriyle denize do─čru yola koyulurduk. Abdal K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖn├╝n oralardan d├Ân├╝p bakt─▒─č─▒mda, zaman─▒n─▒ durdurmu┼č ve bir foto─čraf karesi dura─čanl─▒─č─▒na ├žekilmi┼č gibi┬á g├Âr├╝nen ├çekirge s─▒rtlar─▒, akl─▒m─▒n bir yar─▒s─▒n─▒n BursaÔÇÖda kalaca─č─▒n─▒ hissettirirdi bana. O yolculuklarda,┬á otob├╝s├╝n d├Âne k─▒vr─▒la t─▒rmand─▒─č─▒ yoku┼čun sonunda, denizin en y├╝ksekten ve en uzaktan g├Âr├╝ld├╝─č├╝ yerde, yoku┼č a┼ča─č─▒ inen d├Âneme├žli yolda yuvarlan─▒r gibi denize inmeden ├Ânce, otob├╝sten inip bir zeytin a─čac─▒n─▒n g├Âlgesinde denize bakt─▒─č─▒mda, oradan g├Âr├╝nmeyen ve hep elimin alt─▒nda ama hen├╝z a├ž─▒lmam─▒┼č bir kitap gibi her zamanki┬á yerinde beni bekleyen MudanyaÔÇÖya, onunla ilgili d├╝┼č├╝ncelere dalmadan ┬ásokulamayaca─č─▒m─▒ anlam─▒┼čt─▒m. Bursal─▒lar─▒n denizde serinlemek i├žin yollara d├╝┼čt├╝─č├╝ s─▒cak yaz g├╝nlerinde ├žo─čunlukla Burgaz sahilleri tercih edilir, Trilye taraflar─▒na gidenler de MudanyaÔÇÖda al─▒┼čveri┼č yap─▒p yollar─▒na devam ederlerdi; u─črak yeriydi Mudanya onlar i├žin. Ben, hi├žbir zaman bu s─▒cak, hareketli┬á yaz g├╝nlerini MudanyaÔÇÖya gitmek i├žin f─▒rsat bilmedim.

Yapraklar─▒ g├╝m├╝┼č renkli dallar─▒yla hi├žbir zaman koyu g├Âlgeler olu┼čturmayan bir zeytin a─čac─▒n─▒n alt─▒nda, denize bakan insans─▒z yama├žta, yar─▒ g├Âlgede ve s─▒cakta┬á oturup┬á denize bakarken, kadim zamanlara gidip d├╝┼č├╝ncelere dalard─▒m. Orada,┬á zeytin a─ča├žlar─▒n─▒n aras─▒nda b├╝t├╝n bilgilerin bir zandan ibaret olabilece─či d├╝┼č├╝ncesi yoklard─▒ beni. Bu d├╝┼č├╝nceler bende di┼čler aras─▒nda ezilen ac─▒ zeytinin tad─▒n─▒ b─▒rak─▒rd─▒. MudanyaÔÇÖya do─čru gelen ve┬á her bakt─▒─č─▒mda daha da b├╝y├╝d├╝─č├╝n├╝ g├Ârd├╝─č├╝m gemi, i├žindekilerin de uzaktan g├Ârebildikleri zeytinlikli s─▒rtlar─▒n ve denizin olu┼čturdu─ču g├Âr├╝n├╝mde fazla kalmaz, insanlar─▒n kayna┼čt─▒─č─▒ kasaban─▒n iskelesine buradan duyulmayan seslerle yana┼č─▒rd─▒. A┼ča─č─▒daki deniz a├ž─▒k deniz de─čildi, kar┼č─▒ sahiller g├Âr├╝n├╝yordu.

Zeytin a─ča├žlar─▒ HomerosÔÇÖa, ÔÇťHerkese aidiz ve kimsenin de─čiliz, sen gelmeden ├Ânce buralardayd─▒k, sen gittikten sonra da buralarda olaca─č─▒z,ÔÇŁ demi┼čtir. Onlar─▒n aras─▒ndan,┬á y├╝kseklerden denize bakarken zeytinin b├╝y├╝k Akdeniz gibi bu co─črafyaya da m├╝hr├╝n├╝ vurmu┼č oldu─čunu hissederdim. Ger├žekten de ÔÇťhi├žbir tabiat ├╝r├╝n├╝ uygarl─▒klar ├╝zerinde zeytin kadar bi├žimlendirici bir etkiye sahip olmad─▒ÔÇŁ.

Uzun emeklerin, al─▒nlardan d├Âk├╝l├╝rken kimi zaman g├Âzleri┬á yakan terin┬á al├žakg├Ân├╝ll├╝ sevgili zeytin a─čac─▒ndan dev┼čirdi─či ├╝r├╝n├╝d├╝r zeytin. Emek verip topra─ča al─▒nterini d├╝┼č├╝renler, ge├žen uzun, s─▒cak g├╝nlerden sonra gelen g├╝z aylar─▒n─▒ da g├Ârerek olgunla┼čan zeytinin ├ž─▒rpma mevsimine kadar bir de so─čuk g├Ârmesini beklerlerdi. Uzun u─čra┼člardan sonra yedi─čimiz zeytine d├Ân├╝┼č├╝r zeytin. Toplamakla da i┼či bitmez onun, sulardan ge├žirilmesi, tuzda tutulmas─▒, k─▒vama gelmesi i├žin bekletilmesi vard─▒r. Nermi Uygur g├╝zel s├Âylemi┼čtir: ÔÇťDesene ┼čunu: insan gibidir zeytin: de─či┼čik zamanlar ya┼čaya ya┼čaya olgunla┼č─▒r.ÔÇŁ

Bursal─▒lar─▒n denize ko┼čtu─ču yaz g├╝nlerinde ben, eski bir Mudanya evinin serin ve lo┼č bir k├Â┼česinde, o zeytinlerin ├╝r├╝n├╝ olan ve┬á benzersiz k─▒vam─▒yla taba─ča yay─▒lan zeytinya─č─▒na ekme─čimi banarak karn─▒m─▒ doyurduktan sonra, nerdeyse vars─▒ll─▒k duygusu uyand─▒racak doygunluk i├žinde┬á kendimi d├╝ped├╝z buran─▒n yerlisi gibi hissederek uykulara ve d├╝┼člere dalmay─▒ hayal ederdim. A─čz─▒mdaki tad─▒yla yetinmeyip ┼či┼čeler i├žindeki tortusuz, kaygan ak─▒┼čkanl─▒ktaki doygun k─▒vaml─▒ zeytinya─č─▒n─▒n o kendine ├Âzg├╝ sar─▒ya yak─▒n rengiyle de g├Âz g├Âze gelmek istemi┼čimdir. Sofra ba┼č─▒nda, ┼čimdi de, zeytin ve zeytinya─č─▒n─▒n┬á ├žok sevdi─čim tatlar─▒n─▒ al─▒rken (size de ikisini birlikte t├╝ketmenizi ├Âneririm), bir yandan da┬á zeytinin co─črafyaya, tarihe ili┼čkin ├ža─čr─▒┼č─▒mlar─▒na┬á dalar─▒m.

Sabah kahvalt─▒s─▒nda yedi─čim┬á zeytinlerin taba─č─▒mda biriken ├žekirdeklerini ├žatal─▒m─▒n k├╝├ž├╝k┬á dokunu┼člar─▒yla bir araya getirip onlara her defas─▒nda farkl─▒ ┼čekiller vermeyi al─▒┼čkanl─▒k edinmi┼čtim. Enis Batur, Haneberdu┼č isimli kitab─▒ndaki Zeytin ├çekirde─či ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒nda ger├žekten g├╝zel c├╝mleler kurmu┼čtur:

ÔÇťZeytin ├žekirde─či, ayn─▒ su damlas─▒, al├žakg├Ân├╝ll├╝ ama s─▒n─▒rs─▒z anlam─▒n─▒ i├žinde tutan bir kelime gibi d├╝┼čer taba─ča. Geldi─či a─čac─▒, en a─č─▒r yang─▒na dayan─▒kl─▒ k├Âk├╝n├╝, kar─▒┼čt─▒─č─▒ topra─č─▒, gecesini g├╝nd├╝z├╝n├╝ bilmeyiz.ÔÇŁ

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bursa'n─▒n sordu─ču soru

Mudanya, benim i├žin, sabah─▒n ├žok erken saatlerinde, iskelesinde, karanl─▒klar i├žinde g├Âr├╝nmeyen ancak, yakla┼čt─▒k├ža akl─▒─č─▒ se├žilen vapura do─čru y├╝r├╝rken k├╝├ž├╝k ├žalkant─▒lar─▒n─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ seslerle, ┼čap─▒rt─▒larla┬á kendini duyuran durgun, karanl─▒k denizde ├ž─▒k─▒lacak bir yolculuk i├žin BursaÔÇÖdan geldi─čimiz bir yerdi ayn─▒ zamanda. Kasabaya girmeden arabadan inip do─čruca iskelenin yolunu tutard─▒k. Saati gelip denize a├ž─▒lan vapurdan geride kalan MudanyaÔÇÖya, onun, zeytin a─ča├žlar─▒n─▒ g├Âremedi─čimiz s─▒rtlar─▒n karanl─▒k k├╝tleleriyle deniz aras─▒nda kalan solgun ─▒┼č─▒klar─▒na bakt─▒─č─▒mda bir i├ž s─▒z─▒s─▒ duyard─▒m.

Y─▒llar ge├žip Katherine MansfieldÔÇÖin ÔÇťYolculukÔÇŁ isimli ├Âyk├╝s├╝n├╝ okuduktan sonra, Mudanya ─░skelesiÔÇÖnden┬á sabah─▒n ├žok erken saatlerinde kalkan vapurla yap─▒lan yolculuk ne zaman akl─▒ma gelse, tahta iskelede b├╝y├╝kannesinin arkas─▒nda ├╝rkek ad─▒mlarla y├╝r├╝y├╝p karanl─▒klar i├žindeki Picton vapuruna binen k├╝├ž├╝k k─▒z─▒ da an─▒msar─▒m. Ucundan ili┼čti─či bu koca d├╝nyadaki yeri doldurulamaz varl─▒─č─▒, annesini yitirmi┼č olan Fenella, birazdan bir belirsizli─če do─čru yol almaya ba┼člayacak olan vapura do─čru y├╝r├╝rken, yolculu─čun hissettirdi─či kopu┼č duygusunun ya┼čad─▒─č─▒ b├╝y├╝k kopu┼čun ac─▒s─▒n─▒ tazeledi─čini dile getirmese de,┬á MansfieldÔÇÖin ├Âyk├╝s├╝ okuruna bu ac─▒y─▒ derinden hissettirir.

MudanyaÔÇÖya BursaÔÇÖdan trenle gitmek, ona k├Âyler ge├žerek, tarlalar, ba─člar, bah├želer┬á aras─▒nda dola┼č─▒r gibi yol alarak sokulmak bana k─▒smet olmad─▒. ├çok ┼čey dinledim eski Bursal─▒lardan bu tren yolculuklar─▒ hakk─▒nda. Anlat─▒lanlardan, Bursal─▒lar─▒n, pikni─če gider gibi ├žoluk ├žocuk, sele sepet bindikleri,┬á bir t─▒rt─▒l┬á gibi bildi─čince k─▒rlara a├ž─▒larak otlar, a─ča├žlar, b├Â─č├╝rtlen k├╝meleri aras─▒nda yol bulup ilerleyen trenden, daha nice g├╝zel yerler, reng├órenk ├ži├žekler, meyveli a─ča├žlar g├Ârd├╝kten sonra MudanyaÔÇÖda y├╝zleri g├╝lerek indiklerini anl─▒yordunuz. H├╝k├╝metin i┼čletmeci ┼čirketi uyarmas─▒na neden olan gecikmeleri ve trenlerin ar─▒zalanmas─▒n─▒ konu edinen bir├žok ┼čik├óyet d├Ânemin kay─▒tlar─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. K├╝├ž├╝k bir ser├╝ven gibi anlat─▒l─▒yordu bu yolculuklar. Ne var ki bir ├╝├ž├╝nc├╝ tekil ┼čah─▒s ├Âyk├╝s├╝ s─▒zm─▒┼čt─▒r bu an─▒lara; MudanyaÔÇÖya trenle gitmeye ├žok ├Âzenen bir gen├ž kad─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝. Kocas─▒, onun s─▒k s─▒k dile getirdi─či bu iste─čini yerine getirmemi┼čtir. Bir sabah, kocas─▒na haber vermeden Mudanya trenine binece─či istasyonun yolunu tutar. Bindi─či Mudanya treni de onu, yine ba─člar bah├želer aras─▒ndan d├Ând├╝re dola┼čt─▒ra, kendisine anlat─▒ld─▒─č─▒ gibi ge├žen bir yolculuktan sonra MudanyaÔÇÖya indirir. MudanyaÔÇÖda fazla e─členmez gen├ž kad─▒n, BursaÔÇÖya giden ilk trene biner;┬á gidi┼č d├Ân├╝┼č yolculu─ču kesintiye u─čramam─▒┼č gibidir. Yine ba─člar, bah├želer, a─ča├žlar, tarlalar aras─▒ndan ge├žer tren, Y├Âr├╝k Ali, Koru, ├çekirge, Muradiye istasyonlar─▒na┬á u─črar. Trenden bindi─či istasyonda inen gen├ž kad─▒n┬á evinin yolunu tutar. Evin kap─▒s─▒nda kar┼č─▒s─▒na, MudanyaÔÇÖya gitti─čini ├Â─črenip eve erken gelmi┼č olan kocas─▒ ├ž─▒k─▒verir ve┬á i├žeri almaz onu;┬á bavulunu eline tutu┼čturup, birden gen├ž kad─▒n─▒n ├Ân├╝nde kendini ┬ák├╝├ž├╝lm├╝┼č gibi hissetti─či kap─▒y─▒ y├╝z├╝ne kapat─▒r.

Kitaplara bak─▒l─▒rsa, Ahmet Vefik Efendi (hen├╝z pa┼ča olmam─▒┼čt─▒r), 1863 y─▒l─▒n─▒n Mart ay─▒nda atand─▒─č─▒ ve 1864 y─▒l─▒n─▒n Ekim ay─▒na kadar s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ Anadolu Sa─č Kol M├╝fetti┼čli─či g├Ârevi s─▒ras─▒nda, bir yandan H├╝davendig├ór VilayetiÔÇÖnin yollar─▒n─▒n yenilenmesi i├žin ├žaba harcarken, bir yandan da BursaÔÇÖda ├╝retilen ham ipe─čin ve ipekli kuma┼člar─▒n Gemlik ve MudanyaÔÇÖdan ─░stanbulÔÇÖa nakli s─▒ras─▒nda ba┼č g├Âsteren aksakl─▒klar─▒n ├Ânlenmesi i├žin u─čra┼č vermi┼čtir. Onun, yap─▒m─▒na 1850 y─▒l─▒nda ba┼članm─▒┼č olan Bursa-Mudanya yolunun tamamlanmas─▒ i├žin de gayret g├Âsterdi─čini biliyoruz. Kaynaklar, 1865 y─▒l─▒nda tamamlanm─▒┼č olan bu yolun, Osmanl─▒ d├Âneminde ara├ž trafi─čine uygun olarak yap─▒lan ilk yollardan biri oldu─čunu kaydetmi┼čtir.

├ťnl├╝ yazar Ernest Hemingway de gen├ž bir sava┼č muhabiri olarak yolunu MudanyaÔÇÖya d├╝┼č├╝rm├╝┼čt├╝r. Hemingway, bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmelerini izlemek i├žin, b├╝t├╝n g├Âzlerin ├ževrildi─či MudanyaÔÇÖn─▒n yolunu tutan gazetecilerden biriydi. 23 Ekim 1922 tarihinde The Toronto Daily Star gazetesinde yay─▒mlanan ÔÇťMudanya Antla┼čmasÔÇŁ─▒ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒na iddial─▒ bir giri┼čle ba┼člam─▒┼čt─▒r:

ÔÇťMarmara k─▒y─▒s─▒ndaki s─▒cak, toz toprak i├žinde, eci┼č b├╝c├╝┼č yollar─▒yla ikinci s─▒n─▒f bir k─▒y─▒ kasabas─▒ MudanyaÔÇÖda, Bat─▒ ile Do─ču kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geldiler. ─░smet Pa┼čaÔÇÖyla g├Âr├╝┼čecek M├╝ttefik generallerini ta┼č─▒yan ─░ngiliz sancak gemisi ÔÇśIron DukeÔÇÖun k├╝lrengi, ├Âld├╝r├╝c├╝ kulelerine kar┼č─▒n, Bat─▒l─▒lar buraya bar─▒┼č dilenmeye geliyordu; yoksa bar─▒┼č istemeye, ya da ko┼čullar─▒n─▒ dikte ettirmeye de─čil.ÔÇŁ

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Benim Tahtakalem

Ona g├Âre, bu g├Âr├╝┼čmeler, AvrupaÔÇÖn─▒n Asya ├╝zerindeki egemenli─činin sonunu g├Âsteriyordu.

MudanyaÔÇÖda g├Âr├╝┼čmeler s├╝rerken,┬á Mustafa Kemal Pa┼ča, B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnde, bar─▒┼č g├╝ne┼činin yak─▒nda yurdumuzda do─čaca─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir.

G├Âr├╝┼čmeleri heyecanla izleyen Ahmed Emin Yalman ise, G├Ârd├╝klerim ve Ge├žirdiklerim isimli kitab─▒nda, 10 Ekim g├╝n├╝ n├Âbet tutmak s─▒ras─▒n─▒n kendisine d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ belirttikten sonra, ÔÇťSabaha varmadan m├╝tarekenin imzalanmas─▒ bekleniyordu. Tarihin ├žok esasl─▒ bir olay─▒n─▒n ┼čahitleri olabilece─čimiz anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ diye yazar. M├╝tarekenin tam gece yar─▒s─▒ imzalanmas─▒ hakk─▒nda s├Âzle┼čilmi┼č oldu─čuna i┼čaret eden yazar─▒m─▒z─▒ ┼čafak vakti at─▒lan imzalar do─črulam─▒┼čt─▒r.

M├╝tareke g├Âr├╝┼čmeleri s─▒ras─▒nda, Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n kafas─▒n─▒ kurcalayan en ├Ânemli konu olan ve g├Âr├╝┼čmelerin sonu├ž vermemesine neden olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ Yunan birliklerinin Do─ču TrakyaÔÇÖdan derhal ├žekilmesi konusu da, beklenilen ┼čekilde karara ba─članm─▒┼čt─▒.

Ernest Hemingway de, 3 Kas─▒m 1922 tarihli yaz─▒s─▒nda, Yunan birliklerinin Do─ču TrakyaÔÇÖy─▒ bo┼čaltmaya ba┼člad─▒klar─▒n─▒ duyurur. Hemingway, bir hafta kadar ├Ânce, ÔÇťSessiz, Bitkin HalkÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒nda da, Do─ču TrakyaÔÇÖn─▒n H─▒ristiyan halk─▒n─▒n, bitmek bilmeyen, karmakar─▒┼č─▒k bir y├╝r├╝y├╝┼č d├╝zeni i├žinde MakedonyaÔÇÖya do─čru yollar─▒ ar┼č─▒nlad─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir.

Yunan askeri ser├╝veninin b├Âyle sonu├žlanmas─▒ Hemingway i├žin hazin bir ┼čeydir. ÔÇť─░kinci Truva Ku┼čatmas─▒n─▒n SonuÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒nda, a┼ča─č─▒daki sat─▒rlara yer vermekten kendini alamaz:

ÔÇťMustafa KemalÔÇÖin ordular─▒ Do─ču TrakyaÔÇÖy─▒ Mudanya M├╝tarekesiÔÇÖnin bir arma─čan─▒ olarak geri almasalard─▒, herhalde Yunanl─▒larla burada bir hayli sert kap─▒┼čmalar─▒ gerekecekti.ÔÇŁ

├çok gelenleri olmu┼čtur MudanyaÔÇÖn─▒n; ├žok da gidenleri. Unutmadan hemen Evliya ├çelebiÔÇÖye s├Âz├╝ verelim:

ÔÇťKostantin Tekfurun k─▒z─▒ Mud─▒na yap─▒s─▒d─▒r. Mud─▒naÔÇÖdan bozma olarak Mudanya derler. Tanr─▒ÔÇÖya hamd olsun esenlikle bu ┼čehre girdik. ─░lk defa gurbet ellerde Cuma namaz─▒ k─▒lmak bu ┼čehirde nasip oldu. Temiz topra─č─▒na y├╝z├╝m├╝z├╝ s├╝r├╝p y├╝z bin dua ve yakar─▒┼č ile Cenab-─▒ AllahÔÇÖa hamd ├╝ sena edip ┼čehri seyretmeye ba┼člad─▒k.

Deniz k─▒y─▒s─▒nda, BursaÔÇÖn─▒n bak─▒ml─▒ ve geli┼čmi┼č bir iskelesidir. Gelen giden gemiler i├žin g├╝venli ve sa─člam do─čal bir limand─▒r. Zira bu Mudanya, ─░stanbul k├Ârfezinin k─▒blesi taraf─▒nda bir k├Â┼če buca─ča vaki oldu─čundan yedi zorlu r├╝zg├órdan g├╝vende olmu┼č ve korunmu┼čtur, ama y─▒ld─▒z r├╝zg├ór─▒ndan tam olarak korunmu┼č de─čildir. ─░yi demir tutar yatak limand─▒r. ─░skele ba┼č─▒nda g├╝mr├╝khanesi vard─▒r. Gelen giden gemilerden ve kara taraf─▒ndan gelen t├╝ccarlardan ├Â┼č├╝r al─▒r, on y├╝k ak├že iltizam eminliktir.ÔÇŁ

Evliya ├çelebi, Mudanya halk─▒n─▒n ├žo─čunlu─čunun Rum oldu─čunu belirttikten sonra, ┼čehirde, suyu ve havas─▒n─▒n tatl─▒l─▒─č─▒ndan Urum dilberlerinin ├žok oldu─čunu s├Âyler. MudanyaÔÇÖn─▒n ba─č─▒ ve bah├želeri de fazlad─▒r ona g├Âre.

Evliya ├çelebiÔÇÖden sonra da, Mudanya halk─▒n─▒n ├žo─čunlu─ču Rum olmu┼čtur. Balkan Sava┼člar─▒ÔÇÖnda Yunanl─▒lar─▒n bir k─▒s─▒m Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒ ele ge├žirmesi, ÔÇťittihad─▒ anas─▒rÔÇŁ siyasetinden sonu├ž alman─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒ ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin Rumlara bak─▒┼č─▒nda de─či┼čikliklere neden olmu┼čtur. YunanistanÔÇÖ─▒n Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ─░tilaf DevletleriÔÇÖnin yan─▒nda yer almas─▒ ├╝zerine, sahil kesimlerindeki Rumlar─▒n i├ž kesimlere sevk edilmesi karar─▒ al─▒nm─▒┼čt─▒r. Daha sonra, Gemlik ve MudanyaÔÇÖn─▒n Rum ahalisi, ┬áÔÇťsevk ve isk├ónÔÇŁ uygulamas─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda tutularak yerlerinde b─▒rak─▒lm─▒┼čsa da, daha sonra, k─▒sa bir zaman i├žinde, MudanyaÔÇÖn─▒n demografik yap─▒s─▒nda k├Âkl├╝ bir de─či┼čim ger├žekle┼čmi┼čtir.┬á Bursa merkez ile di─čer kazalar─▒n n├╝fus yap─▒lar─▒ndan ├žok farkl─▒ bir yap─▒ya sahip olan MudanyaÔÇÖda 1914 y─▒l─▒n─▒n n├╝fus kay─▒tlar─▒na g├Âre M├╝sl├╝man n├╝fus 7.013 iken ┬áRum n├╝fus 16.359ÔÇÖdur. Rum n├╝fusun 1915 y─▒l─▒nda ise 8.245ÔÇÖe d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ├Â─čreniyoruz kay─▒tlardan. Bu de─či┼čime, ┬áRum n├╝fusun yar─▒s─▒n─▒n i├ž b├Âlgelere sevki neden olmu┼čtur. B├╝y├╝k taarruzdan sonra ├žekilen Yunan birlikleriyle Rum ahalinin de yollara d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, Ernest HemingwayÔÇÖin de ÔÇťSessiz, Bitkin HalkÔÇŁ ┬áyaz─▒s─▒n─▒ onlar i├žin yazd─▒─č─▒n─▒ biliyoruz.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bursa'n─▒n sordu─ču soru

Gen├ž ya┼čta aram─▒zdan ayr─▒lm─▒┼č olan ara┼čt─▒rmac─▒ Mehmet Ali G├Âka├žt─▒ÔÇÖn─▒n kitab─▒n─▒ okuyal─▒ beri, MudanyaÔÇÖn─▒n Giritlileri i├žin ne zaman bir ┼čeyler s├Âyleyecek olsam, ilk olarak,┬á bu kitab─▒n, GiritÔÇÖte kimi mezarlar─▒n a├ž─▒l─▒p ula┼č─▒lan kemiklerin derine, daha derine indirildi─čini anlatan sat─▒rlar─▒n─▒ aktarmay─▒ ye─člerim:

ÔÇťGiritÔÇÖte bir├žok aile, t─▒pk─▒ Makedonya ve EpirÔÇÖde oldu─ču gibi, adadan ayr─▒lmadan k─▒sa bir s├╝re ├Ânce mezarl─▒klar─▒ ziyaret etti. Ancak bu ziyaretlerde di─čer ba┼čka yerlerde rastlanmayan bir durum daha ya┼čand─▒. O da, kimi ailelerin ├Âzellikle de tekkelerdeki dervi┼člerin kendileri i├žin ├Ânemli ki┼čilerin mezarlar─▒n─▒ a├žarak, cenazeleri veya en az─▒ndan kemiklerini daha derin ├žukurlara nakletmeleriydi. B├Âyle bir ┼čeye kalk─▒┼čman─▒n temel gerek├žesiyse, GiritÔÇÖte bir├žok yerde M├╝sl├╝man mezarl─▒klar─▒n─▒n tahrip edilerek, kemiklerin sa─ča sola ├ž├Âp gibi savrulmas─▒na sebep olan ├žirkin olaylard─▒. Bu y├╝zden de GiritÔÇÖte di─čer b├Âlgelerden farkl─▒ olarak bu tarz haz─▒rl─▒klar yap─▒ld─▒. T├╝m ama├ž, art─▒k bu fani d├╝nyada olmayanlar─▒n da kendileri gibi bu topraklardan s├Âk├╝l├╝p at─▒lmalar─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žmekti.ÔÇŁ

Topraklar─▒n─▒ terk etmek zorunda kalm─▒┼č olan m├╝badiller, o topraklar─▒ g├Ân├╝ll├╝ olarak terk etmedikleri i├žin muhacir s├Âzc├╝─č├╝n├╝n kendi durumlar─▒n─▒ tam olarak ifade edemedi─čini d├╝┼č├╝nerek, yeniden bir ya┼čam kurmak gibi bir bedeli kendilerinin ├Âdedi─čini daha iyi belirten, bedel k├Âk├╝nden gelen m├╝badil s├Âzc├╝─č├╝n├╝ benimsemi┼člerdir.

Uzun yolculuklardan┬á sonra Mudanya ─░skelesiÔÇÖne yana┼čan gemilerden inen bu yorgun insanlar asl─▒na bak─▒l─▒rsa GiritÔÇÖte de ├žok zorluk ├žekmi┼čti. K├Âyleri bas─▒lm─▒┼č, i┼čyerleri kundaklanm─▒┼č, k├Âylerinden daha g├╝venli olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝kleri kentlere gelenler oralarda ekmek paras─▒ i├žin yapt─▒klar─▒ i┼čleri yapamaz hale gelmi┼čtir. Giritli yazar Nikos KazancakisÔÇÖin Girit ─░syan─▒ d├Ânemini anlatt─▒─č─▒ roman─▒nda yans─▒tt─▒─č─▒ ┼čiddet sahneleri kan dondurucudur. Balkan Sava┼člar─▒ÔÇÖndan sonra GiritÔÇÖteki M├╝sl├╝manlar i├žin dayan─▒lmas─▒ zor g├╝nler ba┼člar.

─░lk Giritli kafilesini┬á getiren K─▒rzade isimli gemi, yorgun ve bitkin yolcular─▒n─▒ 1924 y─▒l─▒n─▒n Mart ay─▒nda Mudanya ─░skelesiÔÇÖne indirir. Yolda ├Âlenler denize at─▒lm─▒┼čt─▒r. Giden Rum ve Ermenilerden sonra n├╝fusu ├Ânemli oranda azalm─▒┼č olan kasabam─▒zda┬á ├žo─čunun daha ├Ânce hi├ž g├Ârmedi─či kar kar┼č─▒lar onlar─▒. GiritÔÇÖteki gibi zeytincilik yapabilecekleri bir yer olan┬á MudanyaÔÇÖda Rum mahallesindeki bo┼č evlere yerle┼čtirilir gelenlerin bir k─▒sm─▒. ├ço─ču T├╝rk├že bilmeyen m├╝badillerin KurÔÇÖan bilmelerine, ilk g├╝nlerde onlar─▒ evlerinde konuk eden yerlilerin ┼ča┼č─▒rd─▒─č─▒ s├Âylenegelmi┼čtir.

Ke├ži peynirini ├žok seven ve onu k├╝plerde zeytinya─č─▒nda saklayan Giritliler, peynir bittikten sonra kalan zeytinya─č─▒n─▒ ekmek yo─čururken kulland─▒klar─▒n─▒, peynirin de lezzetini alm─▒┼č olan ya─č ile haz─▒rlanm─▒┼č ekme─čin kokusunun ├žok g├╝zel oldu─čunu s├Âylerler. Ne var ki MudanyaÔÇÖda ke├ži beslemek kolay i┼č de─čildir.

Giritlilerin kurdu─ču Din├žspor futbol tak─▒m─▒n─▒n forma renkleri ye┼čil ve k─▒rm─▒z─▒ olarak se├žilmi┼čtir. K─▒rm─▒z─▒, ilkbaharda Girit k─▒rlar─▒nda, hafif r├╝zg├órda ├žok da kal─▒c─▒ olmayacaklar─▒n─▒ duyumsatan dalgalan─▒┼člarla boy g├Âsteren narin mi narin gelinciklerin rengidir.

┼×airin dedi─čini anman─▒n s─▒ras─▒d─▒r:

ÔÇťHangi t├╝rk├╝y├╝ s├Âyleyebiliriz,
─░├žimizdekinden ba┼čka.ÔÇŁ

MudanyaÔÇÖy─▒ sevmemin nedenlerinden biri de m├╝badillerin ya┼čamlar─▒n─▒ yeniden kurduklar─▒ yerlerden birisi olmas─▒d─▒r. Gemiler dolusu ezgin y├╝re─čin ├Âyk├╝s├╝ kar─▒┼čm─▒┼čt─▒r onun kendi ├Âyk├╝s├╝ne.┬á Yine biliriz ki, yanan Rum mahallesinin yerinde, MudanyaÔÇÖya gelen ─░talyan mimarlar─▒n ÔÇť─▒zgara plan─▒ÔÇŁna g├Âre yeni mahalle in┼ča edilinceye kadar, evsiz kalan┬á Rumlar─▒ kom┼čular─▒ evlerinde konuk etmi┼čtir.

Ben ve Mudanya birbirimizi g├Ârd├╝k. Daha ortaokul ├Â─črencisiyken, sahilde, ├žocuklar─▒n kamp ate┼činin ┬ába┼č─▒nda oynad─▒─č─▒ yaz ak┼čamlar─▒nda, MudanyaÔÇÖn─▒n yazl─▒k sinemas─▒n─▒n kap─▒s─▒ndan girenler aras─▒nda olmay─▒ hayal etmi┼čimdir. ┬áZeytin a─ča├žlar─▒n─▒n kesildi─či g├╝nlere geldik. ┬áÔÇťGiderek ilerde olacaklar─▒ ├Ânceden g├Ârmeye ba┼člad─▒m; bundan sonra art─▒k her ┼čey bir haber, bir belirti gibi,ÔÇŁ ┬ádiye f─▒s─▒ld─▒yor Mudanya kula─č─▒ma. ├ľmr├╝m olduk├ža, alt─▒na oturup ┬áMudanyaÔÇÖy─▒ d├╝┼č├╝nebilece─čim ┬ábir zeytin a─čac─▒n─▒n olaca─č─▒n─▒ biliyorum.

Toplam Okuma: 509 , Bug├╝n: 2 

─░smet Tokg├Âz

─░smet Tokg├Âz

21 Kas─▒m 1948 Bursa do─čumludur. ─░smet Tokg├Âz ilk ve orta ├Â─črenimini Bursa'da tamamlad─▒. Ankara ├ťniversitesi Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesi'nden mezun oldu. Uzun s├╝re ├Âzel bir sigorta ┼čirketinde genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ yapt─▒ktan sonra iki sigorta ┼čirketinde genel m├╝d├╝r dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulundu. ├ľyk├╝leri Soyut, Olu┼čum,Dost, Kitapl─▒k ve Yaz─▒ dergilerinde yay─▒mland─▒. "Bir Kad─▒rga i├žin Yaz Resmi", "Arkada┼č─▒m", "Zekai-├çoklar Soka─č─▒nda bir Yaln─▒z" isimli kitaplar─▒ kaleme ald─▒. E-posta: [email protected]

Bunlar da ilginizi ├žekebilir

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar