├ľzkan KARACA
├ľzkan  KARACA
Sineman─▒n Do─ču┼ču
  • 21 Haziran 2020 Pazar
  • +
  • -

├ľzkan KARACA[1] /

Louis ve Anguste Lumiere karde┼člerin “Sinamatographe” ad─▒n─▒ verdikleri ayg─▒tlar─▒yla 28 Aral─▒k 1895 g├╝n├╝ Paris’te Capucines Bulvar─▒’ndaki Grand Cafe’de yapt─▒klar─▒ g├Âsteriyle do─čmu┼čtur. Lumiere Karde┼čler, cinematographe’─▒ yaln─▒zca ge├žici bir s├╝re ilgi ├žekecek bir ayg─▒t olarak d├╝┼č├╝nd├╝kleri ve bir ├že┼čit oyuncak olarak g├Ârd├╝kleri i├žin insanlar─▒n bu ayg─▒ta olan ilgi ve meraklar─▒ndan m├╝mk├╝n oldu─čunca ├žabuk yararlanmak istemi┼člerdir. Bu nedenle, ellerinde tek olan cinematographe’─▒n ├žok say─▒da ├╝retilmesi i├žin m├╝hendislere sipari┼čler vererek, ayn─▒ zamanda bu ayg─▒tlar─▒ kullanacak personelleri de yeti┼čtirmeye ba┼člam─▒┼člard─▒.

Lumiere Karde┼čler, yabanc─▒ ├╝lkelerde yap─▒lacak ├žekimlerin daha fazla ilgi ├žekece─čini d├╝┼č├╝nerek, d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒na operat├Ârler g├Ânderirler. Bu operat├Ârlere, i┼člerinin s├╝rekli olmayaca─č─▒n─▒, 6 ay, en fazla 1 y─▒l s├╝rebilece─čini s├Âylerler. Lumierelerin asistanlar─▒; Promio, Mesguich ve Doublier ellerinde birer sinematograf, ├žekim yapmak i├žin yabanc─▒ ├╝lkelerin yolunu tutar.

Bu arada Promio, 1896 y─▒l─▒ yaz─▒nda ─░stanbulÔÇÖa gelerek ├žekimler yapar. Hali├žÔÇÖin Panoramas─▒, Bo─čazi├ži K─▒y─▒lar─▒n─▒n Panoramas─▒, T├╝rk Top├žusu, T├╝rk Piyadesinin Ge├žit T├Âreni adl─▒ filmler ├žeker. B├Âylece de─či┼čik ├╝lkelerin g├Âr├╝nt├╝, an─▒t, gelenek ve ki┼čilerinden olu┼čan ├Ânemli bir belgelik ├ž─▒kar ortaya. ─░zleyenlerin, ancak okuyarak ya da giderek bilgi edinebilecekleri y├Âreleri, olaylar─▒ beyaz perdede g├Ârmelerini sa─člayan yepyeni bir ileti┼čim imk├ón─▒ do─čar. ─░ki y─▒l i├žinde, LumiereÔÇÖlerin ellerindeki film say─▒s─▒ 1000ÔÇÖi bulur.

1896 y─▒l─▒nda sinematograf ilkin Londra ve Br├╝kselÔÇÖde, ard─▒ndan Berlin ve MadridÔÇÖde, daha sonra da S─▒rbistan, Rusya, RomanyaÔÇÖda ve bu arada ─░stanbulÔÇÖda seyirciyle bulu┼čur. LumiereÔÇÖlerin operat├Ârleri 14 May─▒s 1896ÔÇÖda Rus ├çar─▒ II. NikolaÔÇÖn─▒n Sen PetersburgÔÇÖda yap─▒lan tahta ├ž─▒k─▒┼č t├Ârenini filme alarak ├Ânemli bir belgesel ger├žekle┼čtirirler. Tahta ├ž─▒k─▒┼č t├Âreninden iki g├╝n sonra yap─▒lan, yeni ├çarÔÇÖ─▒n halk─▒ selamlamas─▒ t├Âreni s─▒ras─▒nda bir trib├╝n ├ž├Âker. B├╝y├╝k bir karga┼ča olur. Birka├ž bin ki┼či ezilir, Lumiere Operat├Ârleri bu olaylar─▒ da ├žeker ama polis hemen filmlere el koyar. B├Âylece sinema, ilk kez sans├╝rle tan─▒┼čm─▒┼č olur ve bu g├Âr├╝nt├╝ler halka ula┼čamaz. Sinematograf, ayn─▒ y─▒l─▒n Nisan ay─▒nda da ilk kez Atlas OkyanusuÔÇÖnu a┼čarak ABDÔÇÖye ula┼č─▒r. LumiereÔÇÖlerin operat├Ârlerinden F. Mesguich, 1896 y─▒l─▒n─▒n may─▒s ay─▒nda New YorkÔÇÖa gider. ─░lk 6 ayda 21 ki┼čilik kameramanc─▒ grubu ├╝lkeyi dola┼čarak cinematagraph─▒ vodvil salonlar─▒nda sergileyerek en b├╝y├╝k rakibi EdisonÔÇÖun kinetograph─▒n─▒ saf d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒r.[2]

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema

1900 y─▒l─▒nda ParisÔÇÖte d├╝zenlenen sergide sinematografa da yer verildi. Katalog sergiyi, ÔÇťVerimli bulu┼člarla, bilimde sa─članan geli┼čmelerle evrenin ekonomik d├╝zeninde devrim yapan bir y├╝zy─▒l─▒n b├╝y├╝k sonu├žlar─▒n─▒n, ola─čan├╝st├╝ bilan├žosunun bir d├Âk├╝m├╝ÔÇŁ olarak tan─▒t─▒yordu. LumiereÔÇÖler sergi alan─▒nda dev bir perdede g├Âsteri yapt─▒lar. G├Âsteriyi ilkin, Eyfel KulesiÔÇÖne as─▒lacak dev bir perdede, a├ž─▒k hava sinemas─▒ olarak tasarlam─▒┼člard─▒. Ama r├╝zg├ór─▒n perdeyi y─▒rtma ihtimali kar┼č─▒s─▒nda, serginin Galeries des Machines b├Âl├╝m├╝ne, 21 metre eninde, 18 metre boyunda bir perde kurdular ve bu perde ├╝zerinde 70 mm eninde filmlerle g├Âsteri yapt─▒lar. Perde, her g├╝n kald─▒r─▒l─▒p suya yat─▒r─▒l─▒yor, bu i┼člem, perdenin iki taraf─▒ndan da izlenebilen g├Âr├╝nt├╝n├╝n daha ─▒┼č─▒kl─▒ olmas─▒n─▒ sa─čl─▒yordu. ├ťcretsiz olarak yap─▒lan g├Âsteriler alt─▒ ay boyunca s├╝rd├╝ ve salon tam 326 kez seyirciyle doldu.

Paris SergisiÔÇÖnin ├Ânemli bir yenili─či de ÔÇťsesli sinemaÔÇŁ oldu. Lumiere ilk g├Âsterilerini yapt─▒klar─▒ Grand Cafe sahibi Clement Maurice, plak ├╝retimi yapan Henri LioretÔÇÖle birlikte Phono-Cinema Theatre g├Âsterileri yapt─▒. ─░zleyiciler d├Ânemin Sarah Bernhardt, Coquelin, Felicia Mallet gibi ├╝nl├╝ oyuncular─▒n─▒ perdede g├Âr├╝yor ve seslerini duyuyordu. G├Âsterim g├Ârevlisi, g├Âstericinin kolunu ├ževirerek g├Âr├╝nt├╝leri perdeye yans─▒t─▒rken, salondaki gramofondan bir kabloyla kula─č─▒na iletilen seslerle g├Âr├╝nt├╝ aras─▒nda e┼čleme sa─člamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Gramofon-Sinema-Tiyatro g├Âsterisi iki ├╝├ž y─▒l s├╝reyle AvrupaÔÇÖn─▒n bir├žok ├╝lkesinde de ilgiyle izlendi.[3]

1903 y─▒l─▒na gelindi─činde Lumiere sinematograf─▒ yeni ┼čartlara ayak uyduramam─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ sinema art─▒k, g├╝l├╝n├ž ya da ac─▒kl─▒ bir ├Âyk├╝ anlatan konulu filmlere y├Ânelmi┼č, dekor ve oyuncu kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Oysa LumiereÔÇÖler ilkin kendi ya┼čad─▒klar─▒ ortam─▒, kendi ailelerinin ya┼čama bi├žimini filme alm─▒┼č, daha sonra da d├╝nyan─▒n de─či┼čik y├Ârelerindeki ya┼čama bi├žimini, kimi kez de olaylar─▒ belgelemekle yetinmi┼člerdi. Sineman─▒n seyirlik y├Ân├╝n├╝ g├Ârmemi┼člerdi. Bir Trenin Gara Geli┼či, LumiereÔÇÖlerin en ba┼čar─▒l─▒ filmlerinden birdir. 50 metre uzunlu─čundaki film, bacas─▒ndanm dumanlar t├╝tt├╝rerek gelen bir lokomotifin, Le Ciotat istasyonunda yava┼člayarak durmas─▒n─▒, tren durduktan sonra yolcular─▒n vagonlardan inmesini g├Âsterir. ├çer├ževeleme, se├žilen a├ž─▒, lokomotifin al─▒c─▒n─▒n solundan ge├žip, yolcular─▒n al─▒c─▒n─▒n sa─č─▒ndan inmeleri, g├╝n├╝m├╝z y├Ânetmenlerinin bile ba┼čka bir ┼čey ekleyemeyecekleri kusursuzluktad─▒r. LumiereÔÇÖlerin bir ba┼čka ├Ânemli filmi de LÔÇÖArroseur Arros (Kendini Sulayan Sulay─▒c─▒) ad─▒n─▒ ta┼č─▒r. Bir bah├ž─▒van─▒n bah├že sulad─▒─č─▒ bir hortuma, bir ├žocuk aya─č─▒yla bas─▒nca su kesilir. Bah├ž─▒van, ne oldu─čunu anlamak i├žin arkas─▒n─▒ d├Ând├╝─č├╝nde ├žocuk aya─č─▒n─▒ ├žeker. Hortumdan p├╝sk├╝ren su bah├ž─▒van─▒ ─▒slat─▒r. B├Âylece sinema tarihinin ilk g├╝l├╝n├ž durumu ger├žekle┼čmi┼č olur. 1895ÔÇÖte ├žektikleri ve itfaiyecilerin garaj dan ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒, yang─▒n yerine┬á var─▒┼č─▒n─▒, su s─▒k─▒┼č─▒n─▒ ve bir insan─▒ kurtar─▒┼č─▒n─▒ g├Âsteren d├Ârt ayr─▒ film pe┼č pe┼če oynat─▒ld─▒─č─▒nda dramatik kurgunun ilk ├Ârne─čini olu┼čturur. Bu arada Lumiere operat├Ârleri VenedikÔÇÖte gondoldan, ─░stanbulÔÇÖda kay─▒ktan yapt─▒klar─▒ ├žekimlerde, al─▒c─▒n─▒n kayd─▒rma hareketini de bulurlar.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Tarihe ─▒┼č─▒k tutan Bursa evleri

Lumiere’nin bu asistanlar─▒ndan Alexandre Promio, Felix Mesguich, Francis Doublier, Charles Moisson, Perrigot gibi isimlerin 1896 y─▒l─▒ndan ba┼člayarak ├že┼čitli zamanlarda Rusya’ya ve Orta Do─ču’ya gidip gelirlerken T├╝rkiye’ye de gelerek ─░stanbul, ─░zmir ve o tarihlerde Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču s─▒n─▒rlar─▒na dahil olan baz─▒ yerlerde hem filmler ├žektiklerini hem de sinemay─▒ T├╝rkiye’ye tan─▒tm─▒┼člard─▒r.[4]

D─░PNOTLAR

[1] ┼×air, Yazar. ÔÇťAtlantik Medya┬á┬á┬á ve Prod├╝ksiyonÔÇŁ ┬á┼čirketinde yap─▒mc─▒ ve y├Ânetmen, [email protected]

[2] Geoffrey Nowell Smith, D├╝nya Sinema Tarihi, Kabalc─▒ Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2003. s.31

[3] Rekin Teksoy, Sinema Tarihi, O─člak Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2005. s.29

[4] Nijat ├ľz├Ân, T├╝rk Sinemas─▒ Tarihi, Artist Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1972. s.18.

 

Toplam Okuma: 570 , Bug├╝n: 5 

├ľzkan KARACA

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir. ESERLER─░: Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul (2007) D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2017) E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
├ľZKAN KARACA
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar