├ľzkan KARACA
├ľzkan  KARACA
Osmanl─▒ Devletinde T├╝rk Ordusu
  • 27 Haziran 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Osmanl─▒ Ordusunun en kuvvetli temel ta┼č─▒ T├╝rk gen├žlerinden olu┼čan ÔÇťT─▒marl─▒ S├╝varilerÔÇŁ ile yaya unsuru olan ÔÇťAzaplarÔÇŁ idi. Azaplar muharebede merkez ordusunun ├Ân├╝nde bulunup ilk d├╝┼čman h├╝cumunu kar┼č─▒larlard─▒. Bunlar─▒n gerisinde toplar, toplar─▒nda gerisinde Yeni├žeriler dururdu. Sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda Azaplar sa─ča ve sola a├ž─▒larak Top├žu ate┼čine imk├ón verirlerdi. Bu kuvvetlerin haricinde hafif s├╝vari kuvveti olan ve d├╝┼čman topraklar─▒nda ke┼čif, istihbarat ve ak─▒n harek├ót─▒ yapan ÔÇťAk─▒nc─▒larÔÇŁ bulunmaktayd─▒. Geri hizmet birlikleri ise Yayalar, M├╝sellemler, Cerahur veya Serahurlar (yol a├žma, kale yapma gibi i┼čler i├žin), Canbazlar ve Tatarlar (i┼č├ži birlikleri)ÔÇÖdan meydana gelirdi.[1]

Osmanl─▒ Devlet te┼čkil├ót─▒nda ordu; Orhan Gazi devrinde a┼čiret kuvvetlerinden daim├« orduya ge├žildi. Ordu; Kap─▒kulu Ocaklar─▒, Eyalet Askerleri ve geri hizmet k─▒talar─▒n─▒ meydana getiren; T─▒marl─▒ S├╝vari, Azaplar, Yayalar, Y├Âr├╝kler, M├╝sellemler, Ak─▒nc─▒lar ve Conbarlardan te┼čkil edilirdi.

Osmanl─▒ Ordusunun sava┼č d├╝zeni klasik T├╝rk tertiplenmesinde oldu─ču gibi merkez, sa─č ve sol kol olmak ├╝zere ├╝├ž k─▒s─▒m halinde idi. Bunlar─▒n ├Ân├╝nde kademeli ├Ânc├╝ kuvvetleri ve geride ise a─č─▒rl─▒klarla Art├ž─▒lar gelmektedir. Ak─▒nc─▒lar─▒n gerisinde yol a├žmak, k├Âpr├╝ tamir etmek ve k─▒lavuzluk i├žin Kazmac─▒lar g├Ârevlendirilmi┼čtir. Bunlar─▒n arkas─▒nda hafif piyadeler ve ordunun ileri karakollar─▒ bulunurdu. Hilalin iki ucundan T─▒marl─▒ Sipahi giderdi.┬á Padi┼čah veya Vezir-i Azam hilalin tam ortas─▒nda olur, Yeni├žeriler Padi┼čah─▒n ├Ân├╝nden giderdi. Padi┼čah─▒n arkas─▒nda saltanat bayraklar─▒, sa─č─▒nda vezirler solunda ise kazaskerler yer al─▒rd─▒. Duruma g├Âre yeni├žerilerin ├Ân├╝nde toplar olurdu. Ordunun h─▒zl─▒ m├╝dahale etmesi i├žin sava┼č esnas─▒nda ├Ân taraf hilal ┼čeklinde bir miktar a├ž─▒k b─▒rak─▒l─▒rd─▒. Sava┼č esnas─▒nda askerin gerilemesine ve ka├žmas─▒na mani olmak i├žin ordu etraf─▒nda atl─▒ ├žavu┼člar bulunurdu.

Osmanl─▒ Ordular─▒ hi├žbir zaman esasl─▒ bir haz─▒rl─▒─č─▒ olmadan sefere ├ž─▒kmazd─▒. Toplanma b├Âlgeleri, konaklama ve y├╝r├╝y├╝┼č g├╝zerg├óh─▒ ile ilgili ke┼čifler yap─▒l─▒rd─▒. Menzilname veya Ruzname denilen sava┼č ceridelerine hangi g├╝n ne yap─▒ld─▒─č─▒, hava durumu vb. her ┼čey not edilirdi. Bu defterler Padi┼čaha ve ilgililere ula┼čt─▒r─▒larak memleket i├žinde olan biten her ┼čeyden haberdar olunurdu. Osmanl─▒lar genelde sava┼č i├žin yaz aylar─▒n─▒ tercih ederlerdi. Nisan – May─▒s aylar─▒nda toplan─▒r, harek├óta ba┼člar, sonbaharda d├Ânerdi.

D├╝┼čman ordusu hedef olarak se├žilir, ├╝zerine gidilerek aran─▒r ve nerede bulunursa taarruz edilirdi. Osmanl─▒ komutanlar─▒ basmakal─▒p sava┼č usulleri kullanmazlar, duruma g├Âre tertip al─▒r ve d├╝┼čman─▒ bask─▒na u─čratmaya ├žal─▒┼č─▒rlard─▒.

Osmanl─▒larda daima kesin sonucu taarruzla kazanmak esas oldu─čundan al─▒nacak sava┼č ┼čekil ve tertibi de bu maksada uydurulurdu. E─čer d├╝┼čman durumu a├ž─▒k de─čilse Kap─▒kulu birlikleri genel ihtiyat olarak merkez grubu gerisinde tutulur ve durumun geli┼čmesine ba─čl─▒ olarak kesin sonu├ž al─▒nacak yerde kullan─▒l─▒rd─▒. T├╝rkler, B├╝y├╝k FrederikÔÇÖten ├žok ├Ânceden beri stratejik ve taktik d├╝┼č├╝nceleri uygulamakta idi;

a) T├╝rkler, istisnai olarak birka├ž ├ževirme muharebesi hari├ž tarihleri boyunca daima kendinden ├╝st├╝n g├╝├žlerle, ÔÇśi├ž hatlar ÔÇÖda ├Ânce d├╝┼čman─▒n en b├╝y├╝k ve as─▒l grubu ├╝zerinde netice alma ┼čeklinde muharebe etmek mecburiyetinde kalm─▒┼člar ve dolayl─▒ tutum uygulam─▒┼člard─▒r. T├╝rkler, hemen t├╝m meydan muharebelerinde sava┼č prensiplerinden ÔÇśmanevraÔÇÖ ve ÔÇśbask─▒nÔÇÖ prensibinin uygulanmas─▒na ayr─▒ bir ├Ânem vermi┼člerdir.

b) T├╝rkler ÔÇťku┼čatmaÔÇŁ ve ÔÇť├ževirmeÔÇŁ ile netice ve ba┼čar─▒ elde etmi┼člerdir. ÔÇśTuran Takti─činin esas─▒ da buna dayan─▒yordu. Suni olarak geri ├žekilme, yani aldatma ve daha sonra bask─▒n ile d├╝┼čman─▒ ku┼čat─▒p imha Turan takti─činin ├Âzelli─čiydi. T├╝rkler muharebe alan─▒n─▒ se├žerken, engebeli ve tepelik araziyi tercih etmi┼člerdir.

c) ÔÇťStratejik ├çekilme ve Kar┼č─▒ TaarruzÔÇŁ tamamen T├╝rklerin ortaya ├ž─▒kard─▒klar─▒ ve geli┼čtirdikleri bir askeri strateji ve taktik usul├╝d├╝r. 1. Kosova Meydan Muharebesinde oldu─ču gibi T├╝rkler zaman zaman d├╝┼čman cephesini yararak ku┼čatma harek├ót─▒ da yapm─▒┼čt─▒r. Savunma ile d├╝┼čman kuvvetlerini y─▒pratt─▒ktan sonra taarruz ile netice alm─▒┼člard─▒r.[2]

Osmanl─▒ ordusunun te┼čkilatl─▒ bir ┼čekilde ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ ise, Sultan 1. Murat zaman─▒nda olmu┼čtur. Tarihte ilk s├╝varili ordu olma niteli─čini ta┼č─▒yan Osmanl─▒ Ordusu, ├Ânceleri yaln─▒zca Atl─▒ Ak─▒nc─▒lardan olu┼čmakta iken, daha sonralar─▒ yaya birliklerin de kat─▒lmas─▒yla Yeni├žeri Oca─č─▒ ad─▒ alt─▒nda s├╝rekli bir yap─▒ya d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. ─░mparatorlu─čun y├╝kseli┼č d├Ânemlerinde elde edilen zaferlerde Yeni├žeri Oca─č─▒ ├Ânemli rol oynam─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ Devleti, Rumeli taraflar─▒nda geni┼člemeye ba┼člay─▒nca daha fazla askere ihtiya├ž olmu┼čtu. Bu da, sava┼člarda esir al─▒nan Hristiyan ├žocuklar─▒n T├╝rk-─░slam terbiyesi ile yeti┼čtirilerek yeni bir asker├« s─▒n─▒f meydana getirilmesiyle kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. Bu c├╝mleden olarak 1. Murat zaman─▒nda; Acemi Oca─č─▒, Yeni├žeri Oca─č─▒, Cebeci Oca─č─▒, Top├žu Oca─č─▒, Top Arabac─▒lar─▒ Oca─č─▒, Kap─▒kulu S├╝varileri ad─▒yla alt─▒ s─▒n─▒ftan olu┼čan Kap─▒kulu Ocaklar─▒ÔÇÖn─▒n temelleri at─▒lm─▒┼čt─▒r.[3] Daha sonra bunlara Humbarac─▒ ve La─č─▒mc─▒ Ocaklar─▒ da eklenmi┼čtir.

─░lk zamanlar pen├žik kanunu,┬á 2. Murat zaman─▒nda ise dev┼čirme sistemi ile yeti┼čtirilen bu askerler, ├╝├ž ayda bir ÔÇťul├╗feÔÇŁ adl─▒ maa┼č alan merkez askerleri g├Ârevini g├Ârm├╝┼č, evlenmeleri ve ba┼čka bir i┼čle u─čra┼čmalar─▒ yasak edilmi┼čtir. Devletin sava┼člar─▒ kazanmas─▒nda ve ba┼čar─▒lar─▒nda b├╝y├╝k paya sahip olan Kap─▒kulu Askerlerinin dev┼čirilmesi sistemi, 16. y├╝zy─▒l sonlar─▒ndan itibaren zay─▒flamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[4]

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin temel asker├« g├╝├žlerinden birisini de, esas─▒n─▒ T─▒marl─▒ SipahilerÔÇÖin olu┼čturdu─ču Eyalet Kuvvetleri te┼čkil etmi┼čtir. T─▒marl─▒ Sipahiler, Osmanl─▒ toprak sisteminin asker├« y├Ân├╝yle ilgili uygulamas─▒ sonunda ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Sistem bir y├Ân├╝yle topra─č─▒n i┼členmesini ve ├╝r├╝n al─▒nmas─▒n─▒ sa─člarken, di─čer y├Ân├╝yle de devletin asker ihtiyac─▒na hizmet etmi┼čtir.[5] En m├╝kemmel ┼čeklini Kanuni Sultan S├╝leyman zaman─▒nda alan T─▒marl─▒ Sipahi Te┼čkilat─▒ da, 16. y├╝zy─▒l sonlar─▒ndan itibaren t─▒mar sisteminin zay─▒flamas─▒ ile bozulmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[6]

18.Y├╝zy─▒la gelindi─činde askeri ve idari alandaki gerilemeye ├ž├Âz├╝m bulmak ├╝zere Avrupa usul├╝nde yeti┼čtirilmek ├╝zere ÔÇťNizam-─▒ CedidÔÇŁ Ordusu kuruldu. Disiplinsizli─čin artmas─▒ ├╝zerine 1826ÔÇÖda Yeni├žeri Oca─č─▒ kapat─▒ld─▒. Ard─▒ndan Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusu kuruldu ve 1828-1829 Rus Sava┼č─▒ÔÇÖna bu ordu ile girildi. 2. Mahmut zaman─▒nda 118.400 mevcuduna ula┼čan ordunun ad─▒ ÔÇťAsakiri NizamiyeÔÇŁ olarak de─či┼čtirildi. 1880 y─▒l─▒nda 1. Ordu Merkezi ─░stanbul, 2. Ordu Merkezi Edirne, 3. Ordu Merkezi Selanik, 4. Ordu Merkezi Erzincan, 5. Ordu Merkezi ┼×am, 6. Ordu Merkezi Ba─čdat ve 7. Ordu Merkezi SanaÔÇÖda bulunuyordu. 1908 y─▒l─▒nda orduda ba┼člayan yenilik hareketlerinin hen├╝z sonu├žlar─▒ al─▒nmadan Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖna girildi. Bu sava┼ča girildi─činde Osmanl─▒ Ordusu 4 Ordu ve 13 Kolordu d├óhilinde 44 Piyade T├╝men ve 14 S├╝vari Tugay─▒ndan olu┼čmaktayd─▒.[7]

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun gerileme devri ile birlikte etkinli─čini yitiren Yeni├žeri Oca─č─▒, 15 Haziran 1826ÔÇÖda ba┼člayan Yeni├žeri ayaklanmas─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒n─▒n hemen ard─▒ndan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu g├╝c├╝n temelini ÔÇťKolÔÇŁ ad─▒ verilen taburlar olu┼čturmu┼čtur. Yine bu te┼čkilat devresinde; 1834 y─▒l─▒nda orduya komuta edecek subaylar─▒ yeti┼čtirmek amac─▒yla,ÔÇťMekteb-i Harbiye-i ┼×ahaneÔÇŁ ad─▒yla Kara Harp Okulu a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

Sultan ─░kinci Abd├╝lhamid H├ón devrinde Kara Kuvvetlerinin ihtiyac─▒ olan subaylar─▒ yeti┼čtirmek ├╝zere asker├« ortaokul ve liselerin yan─▒nda ─░stanbulÔÇÖdakine il├óveten Harp Okulu say─▒s─▒ yediye ├ž─▒kar─▒ld─▒. 1887ÔÇÖde Top├žu te┼čkil├ót─▒ geni┼čletildi. 1908ÔÇÖde ─░kinci Me┼črutiyetin ilan─▒yla Kara Kuvvetlerinde de─či┼čiklikler yap─▒lmak istenmi┼čse de Trablusgarp ve Balkan Harpleri neticesinde muvaffak olunamad─▒.

Birinci D├╝nya Harbinde yedi cephede kahramanca m├╝cadele eden Kara Kuvvetlerinin mevcudu Mondros M├╝tarekesi sonunda 1919ÔÇÖda 50.000ÔÇÖe indirildi. T├╝rk ─░stikl├ól Harbinde Kara Kuvvetleri sekiz kolordu, yirmi piyade t├╝meni h├óline getirildi. ─░stikl├ól Harbinden sonra kara kuvvetleri ├╝├ž ordu komutanl─▒─č─▒, iki┼čer piyade t├╝meninden, dokuz kolordu, ├╝├ž s├╝vari t├╝meninden meydana geliyordu.

Bu te┼čkil├ót modeli bug├╝nk├╝ T├╝rk Kara Kuvvetlerinin temelini te┼čkil eder. Yeni sil├óh ve asker├« malzeme teknolojisini takip etmek i├žin ÔÇťFen ve Sanat DairesiÔÇŁ kuruldu. Levaz─▒m ve te├žhizat malzemelerinin yurt i├žinden temini sa─čland─▒. Sil├óh ve cephane ihtiyac─▒n─▒n kar┼č─▒lanabilmesi i├žin harp sanayine giri┼čildi. Piyade sil├óhlar─▒n─▒n cephanesi, y├╝z be┼č milimetrelik ve daha k├╝├ž├╝k top mermileri imal edilmeye ba┼član─▒ld─▒. Top├žu s─▒n─▒f─▒ yeniden te┼čkil├ótland─▒r─▒ld─▒. 1927ÔÇÖde tank al─▒m─▒n─▒n ba┼člamas─▒yla 1934ÔÇÖte ilk tank birli─či L├╝leburgazÔÇÖda kuruldu.

D─░PNOTLAR

[1] Genelkurmay Harp Tarihi Ba┼čkanl─▒─č─▒, ÔÇťT├╝rk Silahl─▒ Kuvvetleri TarihiÔÇŁ, Cilt: 3, Harp Tarihi Yay─▒nlar─▒, Ankara,s.173.

[2] O─čuz Turan, T├╝rklerde Stratejik ve Taktik D├╝┼č├╝nceler, Belge Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1986. s. 53-63.

[3] ─░smail Hakk─▒ Uzun├žar┼č─▒l─▒, Osmanl─▒ Tarihi, Osmanl─▒ Tarihi, Cilt:1, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒,┬á Ankara,s. 508

[4] Nejat G├Ây├╝n├ž, ÔÇťKurulu┼č Devrinde Askeri Te┼čkilat ve Dev┼čirme D├╝zeniÔÇŁ┬á Osmanl─▒ Ansiklopedisi Cilt: 6, ┬á┬á┬á ─░stanbul, 1999. s. 558-560.

[5] Abdulkadir ├ľzcan, ÔÇťOsmanl─▒ Askeri Te┼čkilat─▒ÔÇŁ, Osmanl─▒ Ansiklopedisi, s. 553

[6] Halil Cin, Osmanl─▒ Toprak D├╝zeni ve Bu D├╝zenin Bozulmas─▒,┬á K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara,s. 63-65.

[7] Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒. ÔÇťT├╝rk Silahl─▒ KuvvetleriÔÇŁ, Harita Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Bas─▒mevi, Ankara,s.26.

3,075 Toplam, 3 okuma bug├╝n

├ľzkan KARACA

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir. ESERLER─░: Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul (2007) D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2017) E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar