Bo─čazlanan insan kurbanlar─▒

Bo─čazlanan insan kurbanlar─▒

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir.
ESERLER─░:
Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul(2007)
D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2016)
Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2016)
Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2017)
E-Posta: ozkankaraca@atlantikmedya.com
├ľzkan KARACA

Latest posts by ├ľzkan KARACA (see all)

─░nsanlar─▒n tanr─▒lara kurban edilmesi ├ódetine, tarihin ├že┼čitli d├Ânemlerinde rastlanmaktad─▒r. Hemen hemen b├╝t├╝n dinlerde, hem ibadetler s─▒ras─▒nda hem de ┼č├╝k├╝r amac─▒yla, canl─▒ ya da cans─▒z bir├žok varl─▒k kurban edilmektedir. Tanr─▒lara sunulan en de─čerli kurban ise insand─▒r. Baz─▒ milletlerde sava┼č esirleri, tanr─▒ya ┼č├╝k├╝r ifadesi olarak ├Âld├╝r├╝l├╝rd├╝. Bereket i├žin kral─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi, ├Âlen insanla birlikte k├Âlelerinin ya da e┼člerinin defnedilmesi, ├žocuklar─▒n kurban edilmesi gibi insan kurban etme hususunu tarihin hat─▒ralar─▒ ve vesikalar─▒n sayfalar─▒ bilgi vermektedir.

Tanr─▒lara ve ├Âl├╝lere, ├Âzellikle k├Âleleri kurban eden kabileler, bu kurbanlar─▒n ahirette onlara hizmet edeceklerine inan─▒yorlard─▒.[1] Eski Mezopotamya’da ahiret hayat─▒nda rahat etmesi i├žin kral ya da kral ailesinden ├Âlen ki┼činin yak─▒nlar─▒, askerleri, cariyeleri beraberinde g├Âm├╝l├╝rd├╝. Bazen toplumu korumak, tanr─▒lar─▒n insanlar─▒ ├Âld├╝rme arzular─▒n─▒ dindirmek i├žin de insanlar kurban ediliyordu.

Bir├žok Afrika kabilesinde, Azteklerde, Mayalarda, ─░nkalarda, Keltlerde[2], So─čdlarda, Hititlerde, Yunanl─▒larda, Romal─▒larda, Cermenlerde,[3] Fenikelilerde, M─▒s─▒rl─▒larda, Hintlilerde, ├çinlilerde, Mo─čollarda, Yahudilerde ve genel olarak di─čer Sami kavimlerde az ya da ├žok insan kurban─▒ mevcuttu.[4] Eski T├╝rklerde de insan kurban─▒ oldu─čuna dair g├Âr├╝┼čler bulunmaktad─▒r. HindistanÔÇÖda kocas─▒ ├Âlen ├žocuksuz kad─▒nlar─▒n yak─▒larak ├Âld├╝r├╝lmesi ├ódeti yasaklanmas─▒na ra─čmen, yak─▒n zamanlara kadar baz─▒ kad─▒nlar─▒n yak─▒ld─▒─č─▒na dair haberlere rastlanmaktad─▒r.[5] Satanizm gibi baz─▒ g├╝n├╝m├╝z dini ak─▒mlarda ve tarikatlarda da insan kurban─▒ ayinlerinin yap─▒ld─▒─č─▒na dair bilgiler mevcuttur.

M─▒s─▒rl─▒lar, Yunanl─▒lar, Romal─▒lar ve Avustralya yerlileri gibi topluluklarda g├Âr├╝len ├žocuk ├Âld├╝rmenin belli ba┼čl─▒ sebepleri aras─▒nda: Yeti┼čkin insanlar─▒n kurban edilmesinde oldu─ču gibi kutsal varl─▒klara ┼č├╝kretme ve ortaklara yak─▒nla┼čma, sakat ya da istenmeyen ├Âzelliklere sahip ├žocuklardan kurtulma, k─▒tl─▒k zamanlar─▒nda yiyece─čin yeterli olmamas─▒ gibi nedenlere dayanan erkek ├žocuklar─▒n k─▒zlara ├╝st├╝n kabul edilmesi gibi k├╝lt├╝rel sebepler zikredilebilir. Eskiden ├žocuk ├Âl├╝m oranlar─▒ y├╝ksek oldu─ču i├žin insan kurban─▒nda, k├Âlelerden sonra ├žocuklar─▒n yeti┼čkinlerden daha ├žok tercih edilmi┼č olmas─▒ muhtemeldir. Di─čer taraftan baz─▒ insanlar─▒n ┼č├╝k├╝r ifadesi olarak, kendileri i├žin en de─čerli kabul ettikleri varl─▒─č─▒ Tanr─▒ÔÇÖya adama istekleri de ├žocuklar─▒n─▒ kurban etmelerine neden olmu┼čtur.[6]

Bazen sa─čl─▒k gerek├žesiyle de ├žocuklar ├Âld├╝r├╝l├╝rd├╝. Sparta’da bir bebek do─čunca, baba onu muayene i├žin ailenin ya┼čl─▒lar─▒na g├Ât├╝r├╝rd├╝. Bebek, sa─čl─▒kl─▒ ise yeti┼čtirilmek ├╝zere babas─▒na b─▒rak─▒l─▒r; sa─čl─▒kl─▒ de─čilse derin bir su ├žukuruna at─▒larak ├Âld├╝r├╝l├╝rd├╝.[7] Fenikeliler ise her ┼čeyin ilkini isteyen tanr─▒lara ilk ├žocuklar─▒n─▒ kurban ederlerdi. [8]

├çocuklar─▒n─▒ ├Âld├╝renler aras─▒nda ├Âzellikle tabiat insanlar─▒ zikredilir. Onlar, sakat, hastal─▒kl─▒ veya gayr─▒ me┼čru d├╝nyaya gelen ya da annesi do─čum s─▒ras─▒nda ├Âlen bebe─či ├Âld├╝r├╝yorlard─▒.[9] Eldeki yiyecek imk├ónlar─▒na g├Âre, n├╝fusun s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ amac─▒yla bir├žok kabilede, talihsiz say─▒lan ┼čartlar alt─▒nda do─čan ├žocuklar ├Âld├╝r├╝l├╝yordu.[10]

Kimi kabileler, a├žl─▒k tehlikesi ba┼č g├Âsterdi─či veya a├žl─▒─č─▒n h├╝km├╝n├╝ y├╝r├╝tt├╝─č├╝ zamanlarda, yeni do─čan ├žocuklar─▒ ├Âld├╝r├╝r ya da pi┼čirip yerlerdi. En fazla ├Âld├╝r├╝lenler ise k─▒z ├žocuklar─▒yd─▒.[11]

Tanr─▒ya kurban verme hemen hemen b├╝t├╝n dinlerde ve k├╝lt├╝rlerde mevcuttur.[12] Bu kurbanlar kanl─▒ ve kans─▒z olmak ├╝zere iki grupta toplan─▒r. Kanl─▒ kurbanlar dinler, k├╝lt├╝rler ve milletlere g├Âre kanatl─▒ veya kanats─▒z hemen hemen b├╝t├╝n hayvanlardan kesilebilece─či gibi, baz─▒ k├╝lt├╝rlerde insanlar da kurban edilmi┼čtir.

Tarih boyunca semav├« dinlere ba─čl─▒ anlatmalar─▒n haricinde; Maya, ─░nka ve Azteklerde insan kurban etme gelene─čine ba─čl─▒ olarak genellikle esirlerin kurban edildi─či ve Hititlerde yayg─▒n olmamakla birlikte insan kurban etme rit├╝elinin varl─▒─č─▒ bilinmektedir.[13]

Keltlerde insan kurban─▒ ├že┼čitli bi├žimlerde olmakla birlikte a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak k─▒l─▒├ž darbesiyle ├Âld├╝rme ve Cermenlerde ise, insan─▒ ├Âld├╝rmekten ├žok ona benzeyen bir varl─▒─č─▒n par├žalanmas─▒ ┼čeklinde uygulamalar vard─▒r. [14] Mo─čollarda insan kurban etme, onun diri diri g├Âm├╝lmesi ┼čeklinde uygulanmaktad─▒r. Asl─▒nda diri diri g├Âmme uygulamas─▒ ├ž├Âl veya steplerde daha ├žok uygulanmaktad─▒r ki, b├Âyle kurban vermenin bir benzeri Araplarda da vard─▒r.[15]

B├Âyle bir uygulama da her h├ólde ├ž├Âl ┼čartlar─▒nda kurban vermenin en zalimce olan─▒n─▒n k─▒zg─▒n kuma g├Âmerek yap─▒labilece─či anlay─▒┼č─▒ndan kaynaklanm─▒┼č olsa gerektir.

Eski ├ža─člarda insan kurban edilmesi, bir nevi temizlenme ve sihir vas─▒tas─▒yd─▒. Ailenin ilk ├žocu─ču Tanr─▒ÔÇÖya aitti ve ona kurban edilmesi gerekiyordu. Bu pratikten ba┼čka M─▒s─▒rl─▒lar k├Âpek ba┼čl─▒ olarak tasvir ettikleri insanlara ÔÇť├ůniÔÇŁ diyorlar ve onlar─▒ ÔÇťAy Tanr─▒s─▒naÔÇŁ kurban olarak sunuyorlard─▒.[16]

Eski Sami kavimlerinde insan kurban─▒ ├žok yayg─▒n bir gelenek halini alm─▒┼čt─▒. Tevrat’ta ad─▒ ge├žen ÔÇťBaalÔÇŁ daha ├žok k├Ârpe etleri severdi. Onun tun├ž heykelinin bir f─▒r─▒n olan karn─▒nda ├žocuklar yak─▒l─▒r ve bu i─čren├ž tanr─▒ doyurulurdu.[17]

 

Cahiliye d├Ânemi Araplar─▒nda da insan kurban─▒na rastl─▒yoruz. Cahiliye devri Araplar─▒n─▒n ÔÇťSabah Y─▒ld─▒z─▒ÔÇŁna daha do─čmadan b├╝y├╝k bir acele ile insan ve beyaz deve kurban ettikleri bilinmektedir. Yine ├Ânemli putlardan Uzza’ya o─članlar, k─▒zlar ve esirlerin de kurban edildikleri ileri s├╝r├╝lmektedir.[18]

 

D─░PNOTLAR:

 [1] Tahsin Feyizli, a.g.e.  s. 64.

[2] Keltlerin insan kurban etmeleri ile ilgili olarak Mircea Eliade ┼ču bilgileri verir: ÔÇťKeltler insan─▒ da kurban

ediyorlard─▒. Bu t├╝r kurban─▒ ├že┼čitli bi├žimlerde yap─▒yorlard─▒. Kurban k─▒l─▒├ž darbesiyle ├Âld├╝r├╝l├╝yor veya oklarla

delik de┼čik ediliyor ya da kaz─▒─č─▒ oturtuluyordu.ÔÇŁ

[3] Cermenler, Almanlar─▒n atalar─▒d─▒r. Mircea Eliade, Cermenlerdeki insan kurban─▒ hakk─▒nda: ÔÇť─░nsan bi├žimli bir

varl─▒─č─▒n ├Âld├╝r├╝lmesiyle ve par├žalanmas─▒na dayanan kozmogoni, Tiamat, Pru┼ča ve Panka mitlerini

hat─▒rlatmaktad─▒r. Demek ki d├╝nyan─▒n yarat─▒lmas─▒ kanl─▒ bir kurban t├Âreninin sonucudur; bu ├žok yayg─▒n ve arkaik

d├╝┼č├╝nce gerek Cermenlerde, gerekse di─čer halklarda insan kurban edilmesinin gerek├žesini olu┼čturmaktad─▒r.

Asl─▒nda ilk tanr─▒sal davran─▒┼č─▒n bir tekrar─▒ olan bu t├╝r kurban, d├╝nyan─▒n yenilenmesini, hayat─▒n yeniden

t├╝remesini, toplumun huzurunu sa─člamaktad─▒r.ÔÇŁ ┼čeklinde bilgiler verir ki, bu bilgiler Cermenlerde insan kurban

etmenin sebepleri a├ž─▒klan─▒r.

[4] Hayrullah ├ľrs, Musa ve Yahudilik, Remzi Kitabevi, ─░stanbul, 1999. s.142-144.

[5] ├ťnver G├╝nay- Harun G├╝ng├Âr, Ba┼člang─▒├žtan G├╝n├╝m├╝ze T├╝rklerin Dini Tarihi, Ocak Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1997.

  1. 66.

[6] Adnan Demircan, Cahiliye Araplar─▒nda K─▒z ├çocuklar─▒n─▒ G├Âmerek ├ľld├╝rme ├édeti, Harran ├ťniversitesi ─░lahiyat

Fak. Dergisi, Say─▒:3, ┼×anl─▒urfa, 2004. s.13.

[7] H├╝seyin K─▒l─▒├ž, Antik├ža─čdan G├╝n├╝m├╝ze Bat─▒da Kad─▒n ve Cinsellik, Otopsi Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2000. s.32.

[8] Tahsin Feyizli a.g.e. s. 72.

[9] ├çocuk ├Âld├╝rme, bu fiili yap─▒lanlar─▒n helak olmalar─▒n─▒n nedenlerinden birisidir: “Beyinsizlikleri y├╝z├╝nden, k├Âr├╝

k├Âr├╝ne ├žocuklar─▒n─▒ ├Âld├╝renler ve Allah’─▒n kendilerine verdi─či nimetleri -Allah’a iftira ederek- haram sayanlar

mahvolmu┼člard─▒r; onlar sap─▒tm─▒┼člard─▒r, zaten do─čru yolda da de─čillerdi. ” Bkz: Kuran-─▒ Kerim En’am 6/140

[10] Will Durant, Medeniyetlerin Temelleri, Erguvan Yayınları, İstanbul, 2007.  s. 99.

[11] Will Durant, a.g.e. s. 100.

[12] ─░nsan kurban etmeyle ilgili olarak tarih i├žerisinde iki temel dairenin olu┼čtu─čunu istifade etti─čimiz kaynaklardan

hareketle s├Âyleyebiliriz. Bu dairelerden ilkini kurban─▒n canl─▒ bir ┼čekilde g├Âm├╝lmesi, ikincisini ise kurban─▒n

bizzat kan─▒n─▒n ak─▒t─▒lmas─▒ gelenekleri olu┼čturur. ─░lk daireye a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak Orta Do─čulu ve Bat─▒l─▒ kavimlerde

insan kurban etme, ikincisine ise T├╝rk topluluklar─▒, eski Amerikan medeniyetleri (Maya, ─░nka ve Aztek) ve

Kuzey Afrika (Nijerya ve Kabil isimli Berberi toplulu─ču) medeniyetlerindeki insan kurban etme girer. Bu

dairelerin varl─▒─č─▒ ilgili co─črafyalardan derlenmi┼č mitolojik veya g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒na ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č arkeolojik metinlerle

do─črulanmaktad─▒r.

[13] G├╝rb├╝z Erginer, a.g.e. s.79.

[14] Mircea Eliade, Dinsel ─░nan├žlar ve D├╝┼č├╝nceler Tarihi,┬á Kabalc─▒ Yay─▒nevi, ─░stanbul, 2003. s.177.

[15] Jean Paul Roux, T├╝rklerin ve Mo─čollar─▒n Eski Dini, ├çev. Aykut Kazanc─▒gil, Kabalc─▒ Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1999.

  1. 281-282.

[16] Bahaeddin ├ľgel,┬á T├╝rk K├╝lt├╝r├╝n Geli┼čme ├ça─člar─▒, Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1971. s.193.

[17] Vecdi Aky├╝z, Hac – Umre ve Kurban, ─░z Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2008.┬á s.22.

[18] Vecdi Aky├╝z, a.g.e. 23.

2,231 total views, 1 views today

├ľzkan KARACA

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir. ESERLER─░: Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul (2007) D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2017) E-Posta: ozkankaraca@atlantikmedya.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒