├çanakkaleÔÇÖde iki antik kent: Assos ve Parion

├çanakkaleÔÇÖde iki antik kent: Assos ve Parion

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor.
1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor.
2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor.
BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin(www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒.
ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒.
e-posta: alperca@hotmail.com
Alper CAN

ASSOS

AnadoluÔÇÖnun kuzeybat─▒s─▒nda, ├çanakkale ili, Ayvac─▒k il├žesi Behramkale k├Ây├╝ s─▒n─▒rlar─▒ i├žindedir. Ba┼čka bir deyi┼čle AnadoluÔÇÖnun kuzeybat─▒s─▒ndaki Biga Yar─▒madas─▒n─▒n g├╝neybat─▒ ucu olan Baba BurnuÔÇÖnun 3km bat─▒s─▒nda, Lesbos (Midilli) adas─▒n─▒n 11 km kuzeyinde yer al─▒r.

Co─črafi ├ľzellikleri

Denizden 234m y├╝kseklikte volkanik bir tepede kurulmu┼čtur. Kaya yap─▒s─▒ andezittir. Tepenin g├╝neye bakan y├╝z├╝ dik bir ┼čekilde deniz iner. Strabon kitarac─▒ StratonikosÔÇÖun bu dik ini┼č i├žin ┼ču s├Âz├╝n├╝ aktar─▒r: ÔÇť├ľl├╝m h├╝km├╝n├╝ daha ├žabuk vermek istiyorsan AssosÔÇÖa git. ÔÇŁ (Strabon XIII. 1-57) Kuzeye bakan y├╝z├╝ ise daha az e─čimle 0. 8km uzakl─▒ktaki Satnioeis (Tuzla)├žay─▒n─▒n ge├žti─či ovaya iner.

Kaz─▒lar─▒n tarih├žesi

Assos’a 1700ÔÇÖlerin ba┼č─▒ndan sonra pek ├žok gezgin gelmi┼čtir. ─░lk bilimsel kaz─▒ Amerika Arkeoloji Enstit├╝s├╝ ad─▒na 1881-1883 y─▒llar─▒ aras─▒nda J. T. Clarke ve F. Bacon taraf─▒ndan yap─▒l─▒r. Clarke kaz─▒ raporlar─▒nda Raoul-Rochette isminde birisinin Charles TexierÔÇÖin kitab─▒n─▒ okuduktan sonra AssosÔÇÖa gelip tap─▒na─ča ait oyma levhalar─▒ ParisÔÇÖe g├Ât├╝rd├╝─č├╝nden bahseder. (Cook,1973) Surlar ve tiyatro 1864ÔÇÖe kadar iyi durumdaym─▒┼č. Bu tarihte h├╝k├╝met limana inen bir yol yapmak i├žin bu kal─▒nt─▒lar─▒ tahrip etmi┼č. 1981 y─▒l─▒nda ba┼člayan ikinci d├Ânem ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ 24 y─▒l boyunca Prof. Dr. ├ťmit Serdaro─člu y├╝r├╝tt├╝. Onun 2005ÔÇÖdeki vefat─▒ndan sonra kaz─▒y─▒ g├╝n├╝m├╝ze de─čin Prof. Dr. Nurettin Arslan y├╝r├╝tt├╝. ├çevre k├Âyl├╝lerin ve define aray─▒c─▒lar─▒n─▒n yo─čun ilgisini ├žeken Assos’daki Atena tap─▒na─č─▒n─▒n frizlerinin ├žo─ču Frans─▒zlar taraf─▒ndan Paris’e g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu par├žalar bug├╝n Louvre m├╝zesinde sergilenmektedir. Frizlerin kalan k─▒s─▒mlar─▒ ise burada kaz─▒ y├╝r├╝ten Amerikal─▒lar taraf─▒ndan Boston M├╝zesine ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Geriye kalan birka├ž kabartma ise ─░stanbul Arkeoloji M├╝zesinde sergilenmektedir.

Ad─▒ ve Kurulu┼ču

Bilge Umar kentin ad─▒n─▒n Luvi/Pelasgos dilinde -kenti, -kasabas─▒ anlam─▒na gelen ÔÇťassaÔÇŁ kelimesinden geldi─čini d├╝┼č├╝n├╝r. ─░liadaÔÇÖda Assos ad─▒ ge├žmez. Fakat AgamemnonÔÇÖun ├Âld├╝rd├╝─č├╝ ElastosÔÇÖun Satnioeis ├žay─▒ kenar─▒ndaki dik PedasosÔÇÖta ya┼čad─▒─č─▒ndan bahsedilir. Bu tan─▒m AssosÔÇÖa ├žok uymas─▒na ra─čmen Strabon bize bir zorluk ├ž─▒kar─▒r ve, kendi zaman─▒nda Assos hala bay─▒nd─▒r bir kent olmas─▒na ra─čmen PedasosÔÇÖun terk edilmi┼č bir kent oldu─čunu s├Âyler.

Antik kaynaklardan kentin ilk sakinlerinin AnadoluÔÇÖnun yerli halklar─▒ olan Lelegler ve Pelasglar oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. Zaten Assos kelimesi Hellencede bir anlam ta┼č─▒maz. Kentte ilk kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ yapan ClarkeÔÇÖa g├Âre ilk yerle┼čim izi ─░lk Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖna dayan─▒r. (Cook, 1973) ├ťmit Serdaro─člu ise bulunan en eski kal─▒nt─▒lar─▒n Son Tun├ž ├ça─č─▒ÔÇÖna (M├ľ 1200) ait keramik par├žalar─▒ oldu─čunu belirtir. Kentin as─▒l geli┼čimi ise M├ľ 8. y├╝zy─▒lda olur. Bu ├ža─čda kom┼ču Lesbos adas─▒ndaki MethymnaÔÇÖdan gelen Aiollerin yerle┼čimine sahne olur Assos.

Kentin Tarihi

Assos yakla┼č─▒k M├ľ 560ÔÇÖlarda Lidya egemenli─čine girer. Lidya krallar─▒n─▒n zenginli─činin Edremit K├Ârfezi b├Âlgesindeki zengin maden yataklar─▒ndan kaynakland─▒─č─▒ y├Ân├╝nde bir s├Âylenti vard─▒r. Assos da, zengin g├╝m├╝┼č ve demir yataklar─▒na sahip oldu─čunu bildi─čimiz bu b├Âlgenin bir kentidir. M├ľ 546ÔÇÖda AnadoluÔÇÖda Pers egemenli─či ba┼člay─▒nca Assos da Pers satrapl─▒─č─▒na ba─članm─▒┼čt─▒r. M├ľ 5. y├╝zy─▒lda Pers h├ókimiyeti zay─▒flay─▒p Attik-Delos Birli─či gittik├že g├╝├žlenince Assos da bu birli─če kurucu ├╝ye olarak kat─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľdedi─či aidat ise 1 talent idi. Pers-Sparta i┼čbirli─či sonucunda Bat─▒ Anadolu kentleriyle birlikte Assos da M├ľ 405ÔÇÖte tekrar Pers egemenlik b├Âlgesine girdi. M├ľ 387ÔÇÖdeki Kral Bar─▒┼č─▒ÔÇÖndan (Antalkidas Bar─▒┼č─▒) sonra Eubolos ad─▒ndaki bir banker kendini AssosÔÇÖun kral─▒ ilan etmi┼čtir. Ondan sonra ise Hermeias Assos tiran─▒ olmu┼čtur. Hermeias Platon ve AristotelesÔÇÖin ├Â─črencisiydi. Onun daveti ile Aristoteles M├ľ 347-345 aras─▒nda AssosÔÇÖa gelip ders vermi┼čtir. B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖin AnadoluÔÇÖya girmesiyle Pers hakimiyeti sona erdi. Onun ├Âl├╝m├╝nden sonraki d├Ânemde Troas b├Âlgesine 60 y─▒l boyunca galatlar egemen oldu. Assos M├ľ 216ÔÇÖdan sonra Pergamon Krall─▒─č─▒ h├ókimiyetine, M├ľ 133ÔÇÖden sonra Roma h├ókimiyetine girdi. ─░mparatorluk d├Âneminde Assos, di─čer Anadolu kentleri gibi parlak zamanlar ya┼čad─▒. MS 37ÔÇÖde Caligula imparator oldu─čunda bir heyet g├Ândererek onu ilk kutlayan kentlerden biri de Assos oldu. H─▒ristiyanl─▒─č─▒ ilk kabul eden kentlerden biri olmas─▒nda Aziz PaulusÔÇÖun AssosÔÇÖa ya─čt─▒─č─▒ ziyaretin etkisi olmu┼čtur. 5. y├╝zy─▒lda Assos bir psikoposluk merkezine sahip olacak denli ├Ânemli bir merkezdi hala. Orta├ža─čda Makhram ad─▒nda bir Bizans zabitinin ad─▒ndan t├╝retilen Behramkale ismini alm─▒┼čt─▒r. I. Murat d├Âneminde Osmanl─▒ egemenli─čine girmi┼čtir.

Mimari Kal─▒nt─▒lar

Surlar

Kent, uzunlu─ču 3km yi ge├žen surlarla ├ževrilmi┼čtir. Polygonal ta┼člarla har├ž kullanmadan yap─▒lan bu duvar biri M├ľ 6. y├╝zy─▒lda ve di─čeri de Hellenistik d├Ânemde olmak ├╝zere iki in┼ča faaliyeti ile in┼ča edilmi┼čtir. Duvar kal─▒nl─▒─č─▒ 3-5m aras─▒ndad─▒r ve i├ž ile d─▒┼č y├╝zeyler aras─▒nda moloz ta┼č dolgusu vard─▒r. Do─ču ve Bat─▒ olarak iki ana kap─▒s─▒ mevcuttur. Hellenistik d├Ânemde yap─▒lan kare planl─▒ kulelerden yaln─▒zca biri g├╝n├╝m├╝ze iyi korunmu┼č olarak kalm─▒┼čt─▒r.

Athena Tap─▒na─č─▒

Akropol├╝n en y├╝ksek yerindeki tap─▒nak AnadoluÔÇÖda Dor stilindeki tek tap─▒nakt─▒r, buna kar┼č─▒n baz─▒ ─░onik ├Âzellikler i├žerir. 6X13, toplam 34 s├╝tunlu tap─▒nak M├ľ 6. y├╝zy─▒la tarihlenir. Peripteros planl─▒d─▒r, Cella ve pronaos vard─▒r, opisthodomos yoktur. Ar┼čitravda mitolojik sahneler vard─▒r. (HeraklesÔÇÖin KentaurÔÇÖla m├╝cadelesi, Herakles ile Triton) Kuzeybat─▒-g├╝neydo─ču ekseni ├╝zerindedir, giri┼či do─čuya bakar. ─░ki basamakl─▒ bir temel ├╝zerine in┼ča edilmi┼čtir. Tap─▒na─č─▒n suna─č─▒ g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmemi┼čtir.

Agora

Helenistik d├Ânemde in┼ča edilen Assos agoras─▒n─▒ benzerlerinden ay─▒ran ├Âzellikleri vard─▒r. Bu alan─▒ bir yap─▒ kompleksi olarak adland─▒rmak daha uygun olur. Alan─▒n g├╝ney ve kuzeyinde ince uzun iki stoa vard─▒r. G├╝ney StoaÔÇÖs─▒n─▒n bat─▒ duvar─▒na biti┼čik bir heroon bulunur. Dor stilindeki in┼ča edilmi┼č, ├Ân cephesinde 4 s├╝tun yer alan bu yap─▒ kente yararlar─▒ dokunmu┼č iki ki┼čiye adanm─▒┼čt─▒r. Alan─▒n bat─▒ ucunda k├╝├ž├╝k bir tap─▒nak vard─▒. Do─ču ucunda ise bouleuterion binas─▒ bulunur. Alan─▒n orta k─▒s─▒m─▒nda zemin ta┼č d├Â┼čelidir. Agoran─▒n Helen kentlerindeki i┼člevi dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda t├╝ccarlar i├žin d├╝kkan benzeri yap─▒lar─▒n da yer alm─▒┼č olmas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ayr─▒ca agoranomos denen ve agoran─▒n d├╝zeni ve ticaretin g├╝venli─činden sorumlu bir ki┼činin ya┼čad─▒─č─▒ bir bina da olmal─▒d─▒r.

Stoalar

Kuzey Stoa

2 katl─▒d─▒r. ├ťst kat─▒ ile arkas─▒nda zemin aras─▒nda bir giri┼č bulunur. Arka duvar ile ana kaya k├╝tle aras─▒nda 0. 7 m lik bir bo┼čluk b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. StoaÔÇÖn─▒n hemen ├Ân├╝ndeki alanda bir su sarn─▒c─▒ yer al─▒r.

G├╝ney Stoa

3 katl─▒d─▒r. En ├╝st kat─▒ agora alan─▒ ile ayn─▒ seviyededir. Bunun alt─▒nda bir ara kat ve en altta da banyo odalar─▒n─▒n bulundu─ču kat yer al─▒r. Bu k─▒s─▒mda su depolamak i├žin sarn─▒├žlar da vard─▒r. En alt kat─▒n do─ču ve bat─▒dan iki giri┼či vard─▒r.

Bouleuterion

150 ki┼čilik kent konseyinin toplant─▒ binas─▒d─▒r. Tek katl─▒d─▒r, 20 X 21m ├Âl├ž├╝lerindedir. 5 giri┼či, ├žat─▒y─▒ ta┼č─▒yan 4 s├╝tunu vard─▒r.

Agora Tap─▒na─č─▒

Agoran─▒n bat─▒ ucundaki k├╝├ž├╝k tap─▒nak prostylos planl─▒d─▒r. Bir podyum ├╝zerine in┼ča edilmi┼čtir. 16X10m boyutlar─▒ndaki bu bina 5. y├╝zy─▒lda kiliseye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Gymnasion

Agora ile Bat─▒ Kap─▒s─▒ aras─▒ndad─▒r. M├ľ 2. y├╝zy─▒lda, muhtemelen ayn─▒ yerdeki daha eski bir yap─▒n─▒n ├╝zerine yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Giri┼či g├╝neydedir. 40 X 31m lik bir a├ž─▒k alan─▒, derslikleri, soyunma odalar─▒, portikosu vard─▒r. Avlunun g├╝neybat─▒ k├Â┼česinde taban─▒n alt─▒na kayaya oyulmu┼č su sarn─▒c─▒ gen├žlerin temizlenmeleri i├žin gereken suyu kar┼č─▒lar. Avlunun kuzeybat─▒ k├Â┼česine MS 6. y├╝zy─▒lda bir bazilika in┼ča edilmi┼čtir.

Tiyatro

Kent merkezinin g├╝neyinde, denize bakan e─čimli kaya zeminde in┼ča edilmi┼čtir. ─░n┼ča tekni─čine g├Âre ge├ž Helenistik d├Âneme tarihlenir. Sahne binas─▒ iki katl─▒d─▒r. 5000 ki┼či oturma kapasiteli Assos tiyatrosu sonraki d├Ânemlerde de─či┼čik ama├žla i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒ndan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelebilmi┼čtir.

Nekropolis

Kentin bat─▒ ve do─ču olarak iki nekropol├╝ vard─▒. Birincisi ve as─▒l nekropol├╝ Bat─▒ nekropol├╝ idi. Sonraki y├╝zy─▒llarda Bat─▒ nekropol├╝ gittik├že geni┼člemi┼čtir.

Kremasyon AssosÔÇÖda yayg─▒n olarak kullan─▒lan bir y├Ântemdir. B├╝y├╝k urneler i├žinde bu ┼čekilde g├Âm├╝lm├╝┼č cesetler bulunmu┼čtur. Bat─▒ kap─▒s─▒na gelen yolun her iki taraf─▒ Roma d├Ânemi nekropol alan─▒d─▒r. Kald─▒r─▒m ta┼člar─▒ ile d├Â┼čeli bu yol Satnioeis nehrine kadar devam eder. Burada k├╝├ž├╝k bir duvarla ├ževrili aile mezarl─▒klar─▒ da bulunmu┼čtur.

Kentle┼čme

Do─ču ana kap─▒s─▒ndan ┼čehre giren yol arazi yap─▒s─▒na g├Âre e─čim ├žizer. Binalar da bu yola paralel olarak teraslar ├╝zerinde kurulmu┼čtur. Yani ─▒zgara plan yerine topo─črafyaya uyan bir ┼čehircilik anlay─▒┼č─▒ mevcuttur. Konutlar tepenin g├╝ney ve do─ču y├╝zlerindeki teraslar ├╝zerinde in┼ča edilmi┼čtir. D├╝zensiz planl─▒, birbirine biti┼čik bu yap─▒lar 2 veya 3 odal─▒ idi. N├╝fus d├Ânemlere g├Âre de─či┼čse de ortalama olarak 4500-6000 hesaplan─▒r. Kentin ihtiyac─▒ olan su ─░da da─č─▒ndan kanaletlerle getiriliyordu. Yak─▒n ├ževrede AssosÔÇÖa ba─čl─▒ ba┼čka yerle┼čimler bilinmiyor.

Liman

Bat─▒ kap─▒s─▒ndan ├ž─▒kan ta┼č d├Â┼čeli yol nekropolisin aras─▒ndan ge├žtikten sonra sahile iner. Sahil ┼čeridi ├žok dar oldu─ču i├žin herhangi bir yap─▒la┼čma g├Âr├╝lmez. Buradaki liman Baba Burnu ile Edremit aras─▒nda Sivrice K├Ârfezi d─▒┼č─▒nda gemilere korunak sa─člayan tek liman─▒ idi. Su alt─▒nda di─čer liman─▒n kal─▒nt─▒lar─▒ g├Âzle g├Âr├╝lebilir. B├Âylece iki limana sahip AssosÔÇÖun Do─ču Ege ticaret a─č─▒nda ├Ânemli bir ara durak olmu┼č olmal─▒. Piri Reis 1520ÔÇÖde AssosÔÇÖda liman kal─▒nt─▒lar─▒ oldu─čundan bahseder.

├ťretim

AssosÔÇÖun y├╝n ihra├ž etti─či, kilim ve hal─▒lar─▒n─▒n ├╝n kazand─▒─č─▒n─▒ belgelerden biliyoruz. Bunun d─▒┼č─▒nda kentin g├╝m├╝┼č ve demir yataklar─▒ vard─▒. G├╝ney TroasÔÇÖ─▒n pek ├žok kenti gibi kentin kendini besleyecek yeterli tar─▒m arazisi yoktu. Tah─▒llar d─▒┼č─▒nda meyve, ┼čarap ve zeytin kentin ├Ânemli ├╝r├╝nleriydi.

Dini Hayat

Kentin koruyucu tanr─▒s─▒ Athena idi. Bunun yan─▒nda Hermes de gymnasionÔÇÖun koruyucusu ve t├╝ccarlar─▒n tanr─▒s─▒ olarak tap─▒m g├Âr├╝rd├╝. Roma d├Âneminde ise Tykhe, Telesphoros ve Asklepios da kentte tap─▒n─▒lan tanr─▒ ve tanr─▒├žalar olmu┼čtur. ZeusÔÇÖun simgelerinden ┼čim┼ček en eskisi 6. y├╝zy─▒la tarihlenen kent sikkelerine bas─▒lm─▒┼čt─▒r.

Assos Hellenistik ve Roma d├Ânemlerinde stoac─▒ filozof KleanthesÔÇÖin do─čum yeri olmas─▒ ve cesedi ├žabuk ├ž├╝r├╝ten tabutlar─▒yla (sarkophage) ├╝nl├╝yd├╝.

KAYNAKÇA

1-Serdaro─člu, ├ťmit, Assos, Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 1995

2-Sevin, Veli, AnadoluÔÇÖnun Tarihi Co─črafyas─▒, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒, 2001

3-Cook, J. M, The Troad, Clarendon Pres, Oxford, 1973

4-Umar, Bilge, Troia, Ink─▒lap Kitabevi, ─░stanbul,2002

5-Ramsay, W. M, AnadoluÔÇÖnun tarihi Co─črafyas─▒, Milli E─čitim Bas─▒mevi, ─░stanbul, 1960

6- The Oxford Classical Dictionary ÔÇô Eds: Simon Hornblower, Antony Spawforth ÔÇô Oxford University Press , New York, 2003

7-Princeton Encyclopedia of Classical Sites, 1976

8-Strabon, Geographika

9-Homeros, ─░liada

Parion Antik Kenti

PAR─░ON

AnadoluÔÇÖnun kuzeybat─▒s─▒nda, HellespontosÔÇÖun Propontis ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n do─čusunda, sahilde, LampsakosÔÇÖun do─čusunda, PriaposÔÇÖun bat─▒s─▒nda yer al─▒r. Biga il├žesi Bal─▒kl─▒├že┼čme buca─č─▒na ba─čl─▒ Kemer k├Ây├╝n├╝n 1km kadar do─čusunda, Kemer kalesi denen mevkidedir. Strabon kentin Pitya, Linus, Adresteia, Paisos, Priapos ve Lampsakos ile kom┼ču oldu─čunu yazar.

Ara┼čt─▒rma Tarihi

Kentin yerini ilk kez P. Hunt 1817ÔÇÖdeki ara┼čt─▒rmalar─▒na g├Âre tespit etmi┼čtir. Bu lokalizasyonu 1922ÔÇÖde W. Leaf de do─črulam─▒┼čt─▒r. 1949ÔÇÖde ─░. K─▒l─▒├ž K├Âkten Parion ve ├ževresinde prehistorik ara┼čt─▒rmalar yapar. 1970ÔÇÖde ─░. Ak┼čit ilk y├╝zey ara┼čt─▒rmas─▒n─▒ yapar. 1991 ve 1996ÔÇÖda ise E. K├╝├ž├╝kefe ve O. Bilgin taraf─▒ndan k─▒sa s├╝reli ara┼čt─▒rmalar yap─▒l─▒r. Son ├žal─▒┼čma 1997 ve 1999ÔÇÖda Cevat Ba┼čaran taraf─▒ndan yap─▒lan y├╝zey ara┼čt─▒rmas─▒d─▒r.

Kentin Tarihi

ParionÔÇÖun ad─▒ tarihte ilk kez HeredotosÔÇÖun eserinde ge├žer. Anlat─▒lana g├Âre Pers kral─▒ DareiosÔÇÖun ─░skit seferine (M├ľ 513-512) kat─▒lan Pers ba─č─▒ml─▒s─▒ halklar aras─▒nda Parion tiran─▒ Herophantos komutas─▒ndaki ParionÔÇÖlular da varm─▒┼č. Kentin M├ľ 7. y├╝zy─▒ll─▒n sonlar─▒na do─čru IoniaÔÇÖdan gelen Miletoslular, Erythraililer ve Paros adas─▒ndan gelen g├Â├žmenlerce kuruldu─čunu biliyoruz. Burdan hareketle kentin ad─▒n─▒n Paros adas─▒ndan geldi─či varsay─▒l─▒r. Ba┼čaranÔÇÖa g├Âre kent ad─▒n─▒ Troia kral─▒ PriamosÔÇÖun ikinci kar─▒s─▒ HekabeÔÇÖden do─čma en k├╝├ž├╝k o─člu ParisÔÇÖten al─▒r. (Ba┼čaran, 2005) M├ľ 5. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ─░ran yanl─▒s─▒ tiran Herophantos kentte h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼čt├╝r. Attik-Delos Deniz Birli─čiÔÇÖnin ilk ├╝yelerinden biri olmu┼čtur. Atina-Sparta sava┼čl┼čar─▒ s─▒ras─▒nda AtinaÔÇÖn─▒n yan─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r, hatta M├ľ 410ÔÇÖda Alkibiades komutas─▒ndaki 86 gemilik Atina donanmas─▒n─▒ Parion liman─▒nda toplam─▒┼čt─▒. ─░skender sonras─▒ d├Ânemde onun generallerinden LysimakhosÔÇÖun egemenli─čine girdi. M├ľ 241ÔÇÖde ise Pergamon hakimiyetine girdi. Bu d├Ânemde Pergamon ile iyi ili┼čkilerini ve geli┼čimini s├╝rd├╝rd├╝, Pergamon krallar─▒ kentin ├ž─▒karlar─▒n─▒ korudu. Augustus d├Âneminde Colonia Gamella Iulia Pariana ├╝nvan─▒ verilerek Roma kolonisi stat├╝s├╝ne ├ž─▒kar─▒ld─▒. Bu d├Ânemde kent geli┼čme g├Âsterdi ve topraklar─▒n─▒ do─ču kom┼čusu PriaposÔÇÖu da i├žine alacak bi├žimde bir hayli geni┼čletti. HellespontosÔÇÖun g├╝ney k─▒y─▒s─▒ndan ge├žerek kentleri birbirine ba─člayan bak─▒ml─▒ bir yol ParionÔÇÖdan da ge├žiyordu. MS 4. y├╝zy─▒lda bir psikoposluk merkezi olacak denli ├Ânemli bir merkezdi.

Mimari Kal─▒nt─▒lar

Kentin etraf─▒nda uzunlu─ču 7km yi ge├žen sur yap─▒s─▒ mevcuttur. Surlardaki ├╝├ž ta┼č kule k─▒smen korunarak g├╝n├╝m├╝ze gelmi┼čtir. Bodrum BurnuÔÇÖnda olas─▒l─▒kla akropol kuruluydu. StrabonÔÇÖun bahsetti─či g├Ârkemli sunak burada olsa gerek. Akropol├╝n g├╝neydo─ču yamac─▒nda tiyatro kal─▒nt─▒lar─▒ ├žal─▒l─▒klar aras─▒ndad─▒r.

ParinÔÇÖun ├Ânemi korunakl─▒ ve iyi durumdaki iki liman─▒ndan kaynaklan─▒r. Bu limanlar 80den fazla gemi alabilmekteydi. StrabonÔÇÖa g├Âre yak─▒nlardaki Adresteia kentindeki tap─▒nak y─▒k─▒ld─▒─č─▒ zaman ayn─▒ malzeme ile ParionÔÇÖda yeni bir sunak yap─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľl├ž├╝leriyle dikkat ├žeken fakat g├╝n├╝m├╝ze kal─▒nt─▒s─▒ kalmayan bu g├Ârkemli yap─▒t─▒n mimari HermokreonÔÇÖdur. Roma d├Âneminden kalma su kemerleri ve birka├ž t├╝m├╝l├╝s ┼ču anda g├Âr├╝lebilen di─čer kal─▒nt─▒lard─▒r.

Nekropolis

200ÔÇÖ├╝n ├╝zerinde g├Âm├╝n├╝n ele ge├žti─či nekropol alan─▒ orta├ža─ča kadar kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu y├╝zden g├Âm├╝ler ├╝st ├╝ste ┼čekilde konumlanm─▒┼čt─▒r. Ta┼č sand─▒k lahitlerden birinde alt─▒n buluntular ele ge├žmi┼čtir. Y├Ânetici s─▒n─▒ftan bir kad─▒na ait oldu─ču san─▒lan bu lahitte ├ž─▒kan kolye, k├╝pe, diadem, sa├ž i─čneleri alt─▒ndan, y├╝z├╝kler bronzdand─▒r. Mezarlar M├ľ 6-4. y├╝zy─▒l aral─▒─č─▒na tarihlenen 6 mezar d─▒┼č─▒nda di─čer hepsi ge├ž Helenistik ve Roma d├Ânemine aittir. Troas b├Âlgesinin ├Âl├╝ g├Âmme adetlerinin ParionÔÇÖda da ayn─▒ oldu─ču g├Âzlenmi┼čtir.

Dini Hayat

AntimakhosÔÇÖa g├Âre bu y├Ârede ├Â├ž tanr─▒├žas─▒ Nemesis Adrasteia ad─▒ alt─▒nda tap─▒m g├Âr├╝rm├╝┼č, ad─▒na bir tap─▒nak varm─▒┼č. Pausanias da ParionÔÇÖda en ├žok ErosÔÇÖa tap─▒n─▒ld─▒─č─▒ndan s├Âz eder. Ayr─▒ca kentte Apollon tap─▒na─č─▒ da varm─▒┼č ve kentin baz─▒ sikkelerine Apollon resmedilmi┼č.

 

KAYNAKÇA

1-Sevin, Veli, AnadoluÔÇÖnun Tarih Co─črafyas─▒, T├╝rk Tarih Kurumu Yay─▒nlar─▒, Ankara, 2001

2-Umar, Bilge, Troia, Ink─▒lap Kitabevi, ─░stanbul,2002

3-Ramsay,W. M, AnadoluÔÇÖnun tarihi Co─črafyas─▒, Milli E─čitim Bas─▒mevi, ─░stanbul, 1960

5- Cook, J. M, The Troad, Clarendon Pres, Oxford, 1973

6-Ba┼čaran,Cevat, Antik Troas Kenti Parion, Toplumsal Tarih, 2005

7-Kozanl─▒, Candan, Kuzey TroasÔÇÖ─▒n Zengin Kenti Parion, ─░dol Dergisi, 2006

8-Princeton Encyclopedia of Classical Sites, 1976

9-The Oxford Classical Dictionary, Eds: Simon Hornblower, Antony Spawforth Oxford University Press , New York, 2003

10-Strabon, Geographika

11-Heredotos, Historia

2,492 total views, 1 views today

Alper CAN

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor. 1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor. 2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor. BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin (www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒. ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒. e-posta: alperca@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
alper can Assos Parion

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒