Quantcast
Zeytin (2) – Belgesel Tarih

├ľzdenbekir KARAKA┼×
├ľzdenbekir  KARAKA┼×
Zeytin (2)
  • 26 Haziran 2024 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • ├ľzdenbekir KARAKA┼× /

Loading

ÔÇťAkdeniz, art─▒k zeytin a─čac─▒n─▒n yeti┼čmedi─či yerde sona erer.ÔÇŁ
Georges Duhamel.

HomerosÔÇÖun kula─č─▒na zeytin a─čac─▒ ┼č├Âyle f─▒s─▒ldam─▒┼č;
ÔÇŁHerkese aitim ama kimseye ait de─čilim.
Sen gelmeden ├Ânce buradayd─▒m,
Sen gittikten sonra da burada olaca─č─▒m.ÔÇŁ

Zeytin, sava┼č─▒n ve bilgeli─čin tanr─▒├žas─▒ AthenaÔÇÖn─▒n simgesidir. B├Âylece zeytin bilgeli─čin de simgesi olmu┼čtur. Ne kadar tuhaf olsa da sava┼č─▒n tanr─▒├žas─▒n─▒n simgesi ayn─▒ zaman da bar─▒┼č─▒n da simgesi olan zeytindir (zeytin dal─▒). AthenaÔÇÖy─▒ kafas─▒nda yaratm─▒┼čt─▒r Zeus. Kendine ilk e┼č olarak tanr─▒├žalar─▒n en g├╝zeli ve ak─▒ll─▒s─▒ ÔÇťMetisÔÇŁi (ak─▒l, us) se├žmi┼čti. O kadar sevmi┼čtir ki Metisi onu kendi benli─čine yerle┼čtirmi┼čti. Art─▒k Metis onun akl─▒ olmu┼čtu. Ve bu a┼čktan olmu┼čtur Athena. Yani ZeusÔÇÖun akl─▒ndan do─čmu┼čtu. ZeusÔÇÖun kafas─▒ndan ├ž─▒km─▒┼čt─▒. O y├╝zdendir ki ├žok sever Zeus, AthenaÔÇÖy─▒. Her ┼čeyi hatta ZeusÔÇÖun g├╝c├╝n timsali y─▒ld─▒r─▒mlar─▒ kullanma izni vard─▒ AthenaÔÇÖn─▒n. O m├╝thi┼č kalkan─▒ yok mu? Tanr─▒lar─▒ bile dize getirirdi, babas─▒n─▒n sevgili k─▒z─▒na hediyesiydi. O, b├╝y├╝k tanr─▒ ZeusÔÇÖun akl─▒n─▒n, sevdas─▒n─▒n eseriydi, k─▒z─▒yd─▒.

ÔÇťVe Zeus ├ž─▒kard─▒ bir g├╝n kendi kafas─▒ndan
├çak─▒r g├Âzl├╝ yaman AthenaÔÇÖy─▒,
O d├╝nyay─▒ birbirine katan tanr─▒├žay─▒,
O hi├ž yorulmadan ordular─▒ y├Âneten,
O cenk ve sava┼č ba─čr─▒┼čmalar─▒ndan ho┼članan,
Y├╝celer y├╝cesi say─▒lan tanr─▒├žay─▒.ÔÇŁ
(HES─░ODOS, Thegonia)

Athena, Atina kentinin koruyucu tanr─▒s─▒ kabul edilmi┼čti. Atina halk─▒ onu kendilerine tanr─▒├ža olarak tercih etmi┼čti. Tanr─▒lar aras─▒nda her y─▒l kentlerin koruyucusu kim olaca─č─▒ konusunda yar─▒┼čma d├╝zenlenirdi. S─▒ra Atina kentine gelmi┼čti. Yani yar─▒┼čma Atina kentinin koruyucu kim olacakt─▒. T├╝m Atinal─▒lar g├Âzlerini Olimpos da─č─▒na dikmi┼č yar─▒┼čmay─▒ seyrediyordu. Bu yar─▒┼čma da Athena, babas─▒ ZeusÔÇÖun karde┼či PoseidonÔÇÖla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒. Denizlerin mutlak h├ókimi ve AthenaÔÇÖn─▒n amcas─▒ Poseidon, Atina halk─▒na kendini se├žtirmek i├žin b├╝t├╝n ihti┼čam─▒yla denizden g├Âklere do─čru y├╝kseldi, yan─▒ndan hi├ž ay─▒rmad─▒─č─▒ alamet-i farikas─▒ ├╝├ž ba┼čl─▒ m─▒zra─č─▒n─▒ Olympus Da─č─▒ yama├žlar─▒na f─▒rlatt─▒. M─▒zrak da─ča sapland─▒─č─▒nda da─č salland─▒. M─▒zrak u├žlar─▒n─▒n girdi─či yerlerden sular f─▒┼čk─▒rmaya ba┼člad─▒. ├ť├ž tane ─▒rmak vadiye do─čru ak─▒yordu. Atina halk─▒ bu su kaynaklar─▒na ├žok sevindi. Su ne de olsa bolluk ve bereketti. Suya ko┼čtular sevin├ž i├žinde. Suyun tad─▒na bak─▒nca bu sevin├ž gitti yerini hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ ald─▒. Poseidon ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒, ne olmu┼čtu da insanlar memnun kalmam─▒┼čt─▒? Halk─▒n memnun kalmama sebebi PoseidonÔÇÖun yapt─▒─č─▒ ┼čey de─čil, onun sonucu idi. Poseidon denizler tanr─▒s─▒yd─▒ ve bu ├╝├ž ─▒rmakta tuzlu, deniz suyuydu. Ne insanlar─▒n ne de topra─č─▒n bir i┼čine yaramaz hatta zarar verirdi. O y├╝zdendi halk─▒n memnuniyetsizli─či, Poseidon AtinaÔÇÖn─▒n koruyucusu olamazd─▒. Ama derler ki, o g├╝n bug├╝nd├╝r Atina yak─▒nlar─▒ndaki ├╝├ž dereden AkdenizÔÇÖe tuzlu su akarm─▒┼č.

Athena ├ž─▒kt─▒ sahneye, Atina halk─▒n─▒n g├Âz├╝ ├╝st├╝ndeydi. Acaba ZeusÔÇÖun k─▒z─▒ amcas─▒yla sava┼čacak m─▒? Hangi marifetini g├Âsterecekti? ─░nsanlar g├Âzlerini g├Âklerden ve Olympus da─č─▒ndan ay─▒rmadan merakla bekliyordu. Halk belki de AthenaÔÇÖn─▒n yaln─▒zca sava┼č tanr─▒├žas─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ unutmu┼čtu. O ayn─▒ zamanda akl─▒n ve bilgeli─čin de tanr─▒├žas─▒yd─▒. Olympus da─č─▒ndan bir zeytin a─čac─▒ ├ž─▒kard─▒ ve Atina halk─▒na hediye etti. Onlara bu hediyesinin mucizelerini g├Âsterdi, Atina halk─▒n─▒n kula─č─▒na f─▒s─▒ldad─▒: ÔÇťBu zeytin a─čac─▒ Olympus da─č─▒nda sizin g├Âremedi─činiz y├╝ksekliklerindeki tanr─▒ ve tanr─▒├žalar─▒n─▒n yurdunun ve d├╝nyan─▒n ilk a─čac─▒d─▒r. Bunun meyvesinin suyu, tanr─▒lar─▒n en sevdi─či ya─čd─▒r. Bu a─ča├ž ├Âl├╝ms├╝zd├╝r, ├Âlmezdir. ├ľlmez a─čac─▒d─▒r, zeytin. Bunun ya─č─▒ sizin zenginli─činizdir, g├╝c├╝n├╝zd├╝r. Dallar─▒ ve yapra─č─▒ babam ZeusÔÇÖun Olimpiyat galiplerine verdi─či hediyelerin en b├╝y├╝─č├╝ olan ta├žt─▒r. Ve art─▒k AtinaÔÇÖn─▒n ayn─▒ zamanda bar─▒┼č─▒nda simgesidir.ÔÇŁ Athena, Atina halk─▒na zeytinden ya─č ├ž─▒karmay─▒ da ├Â─čretmi┼čti. Ve Atina halk─▒ hep bir a─č─▒zdan ba─č─▒rd─▒ bu y├╝ce tanr─▒├žaya; ÔÇťAtinaÔÇÖn─▒n koruyucusu sensin, y├╝celer y├╝cesi y├╝ce tanr─▒├ža Athena.ÔÇŁ

Ve o zeytin a─ča├žlar─▒ AkropolisÔÇÖe dikilir. A─ča├žlar─▒ korumak i├žin ba┼člar─▒na n├Âbet├žiler konur. Y─▒llar ge├žer, Persler gelene kadar korunur. Persler Atina ile beraber kutsal Akropolisi de yakarlar y─▒karlar. T├╝m zeytin a─ča├žlar─▒n─▒ yakarlar. Ama fidanlardan yanlar─▒na al─▒rlar. Ve kendi yurtlar─▒nda bu kutsal a─čac─▒ dikerler. Y─▒llar ge├žer, AtinaÔÇÖn─▒n yeni halk─▒ gelir. AkropolisÔÇÖin y─▒k─▒nt─▒s─▒ ve yak─▒nt─▒s─▒ aras─▒nda Zeytin a─ča├žlar─▒ o kur┼čuni z├╝mr├╝t ye┼čilleriyle b├╝y├╝m├╝┼č, o y─▒k─▒nt─▒lar─▒ kapatm─▒┼čt─▒r. Ve Athena onlar─▒ kutsal elleriyle tekrar kutsar (a┼č─▒lar) ├Âlmez a─ča├ž yine Atinal─▒lara zenginliklerini veremeye devam eder.

PandoraÔÇÖn─▒n kutusunda yine kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar Athena ve zeytin a─čac─▒. Zeus, PrometheusÔÇÖun oyununa gelip tanr─▒lar─▒n ate┼čini kaybedince ve o ate┼č ├Âl├╝ml├╝lerin eline ge├žince, hem insanlardan hem de PrometheusÔÇÖdan intikam almak i├žin PandoraÔÇÖy─▒ yarat─▒r. PandoraÔÇśy─▒ s├╝sleme g├Ârevini de sevgili k─▒z─▒ AthenaÔÇÖya verir. Athena onu ├ži├žek desenleriyle bezer, zeytin, zeytin yapra─č─▒ ve zeytin a─čac─▒ da vard─▒r bezemelerinin desenlerinde birlerce ├ži├žek ve do─ča motifi gibi. Ayr─▒ca ba┼č─▒na defne ve zeytin dallar─▒, yapraklar─▒ ile binlerce ├ži├žekle bezenmi┼č ta├ž da yapar. G├Ârenin a─čz─▒ a├ž─▒k kal─▒r. Zeus tanr─▒lar─▒n─▒n s─▒cakl─▒─č─▒n─▒n intikam─▒n─▒ alm─▒┼č m─▒yd─▒? Evet, o Pandora hik├óyesinin sonu hayret, ┼ča┼čk─▒nl─▒k ve Kaostu.

ZeusÔÇÖun ├ľc├╝: Pandora

Ve hemen, kazand─▒klar─▒ ate┼če kar┼č─▒l─▒k,
Bir bela yaratt─▒ insano─čluna
├ťnl├╝ topal Hephaistos ZeusÔÇÖun buyru─čuyla
K─▒zo─člank─▒z bir varl─▒k yaratt─▒.
G├Âk g├Âzl├╝ Tanr─▒├ža Athena da urbalar giydirip
Ba─člad─▒ belini ve aln─▒ndan a┼ča─č─▒
├ľylesine bir duvak d├╝┼č├╝rd├╝ ki,
─░┼člemeleri g├Âzlere ┼čenlikti,
Nice ku┼člar, bal─▒klar vard─▒, ├ži├žekler vard─▒,
├ťz├╝mler, zeytinler, en y├╝ce a─ča├žlar, bilgelik a─čac─▒ da,
Yapraklar dolu i┼člemelerde zeytinin ki ba┼čk├Â┼čede.
Pallas Athena bir ├želenk koydu ba┼č─▒na,
Defne dallar─▒, zeytin dallar─▒ ve yapraklar─▒yla,
├çay─▒rlar─▒n, taze ├ži├žekleriyle bezenmi┼č.
Bir de alt─▒n ta├ž koydu ki ba┼č─▒na,
├ťnl├╝ topal kendi usta elleriyle yapm─▒┼čt─▒ onu,
Babas─▒ ZeusÔÇÖa be─čendirmek i├žin kendini.
Bu ta├žta g├Âr├╝lesi neler neler vard─▒,
Topra─č─▒n, denizlerin besledi─či t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ yarat─▒k.
Binlercesini koymu┼čtu i├žine Hephaistos,
B├╝y├╝l├╝, p─▒r─▒l p─▒r─▒l bir gerdanl─▒kt─▒ bu
Canlanacak, konu┼čacak gibiydi nak─▒┼člar.
Ve Zeus bir nimete kar┼č─▒l─▒k
B├Âylesine g├╝zel bir belay─▒ yarat─▒nca,
G├Ât├╝rd├╝ onu tanr─▒lar─▒n ve insanlar─▒n ├Ân├╝ne
Tanr─▒ k─▒z─▒ g├Âk g├Âzl├╝ AthenaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝n s├╝sleriyle.
├ľl├╝ms├╝z tanr─▒lar ve ├Âl├╝ml├╝ insanlar
┼×a┼čakald─▒lar g├Âr├╝nce bu aldat─▒c─▒ g├╝zelli─či,
─░nsanlar─▒ ba┼čtan ├ž─▒karacak olan
Bu derin, bu sonsuz b├╝y├╝ kayna─č─▒n─▒.
(HES─░ODOS, Theogonia)

Derler ki Pandora isimli kad─▒n─▒ yaratma g├Ârevini alan Hephaistos, o demircilerin en maharetlisi. O ├ž├Âmlek├žilerin en yeteneklisi HeraÔÇÖn─▒n topal o─člu, ZeusÔÇÖun yarat─▒c─▒ yetene─či Hephaistos. PandoraÔÇśy─▒ toprak ve suyla haz─▒rlad─▒─č─▒ hamurla ┼čekillendirip ate┼čin en harl─▒s─▒ f─▒r─▒nda pi┼čirdikten sonra zeytinya─č─▒ s├╝rermi┼č. O y├╝zden derler, kad─▒n teni zeytinya─č─▒ gibi parlak ve ipeksidir.

Zeytin dal─▒ndan ta├ž Olimpiyatlarda ZeusÔÇÖun yar─▒ tanr─▒ o─člu Herakles (bizim yak─▒ndan tan─▒d─▒─č─▒m─▒z ad─▒yla Herk├╝l) sayesinde yayg─▒nla┼čm─▒┼čt─▒r.

Yunan mitolojisinde zeytin bir├žok hik├óyede ge├žmektedir. Bunlardan biri de daha sonra H─▒ristiyanl─▒─ča esin kayna─č─▒ olacak olan do─čum hik├óyesidir. Efsaneye g├Âre Yunan tanr─▒lar─▒n─▒n en ulusu ve en ├žapk─▒n─▒ Zeus, Titanlar─▒n liderinin k─▒z─▒ LetoÔÇÖyu ba┼čtan ├ž─▒karmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. K─▒skan├ž Tanr─▒├ža, ZeusÔÇÖun kar─▒s─▒ Hera, ZeusÔÇÖun kad─▒nlara olan zaaf─▒n─▒ bilmekte ve kocas─▒n─▒n bu ka├žamaklar─▒ndan sonra, ZeusÔÇÖa g├╝c├╝ yetmedi─činden o kad─▒nlara hayat─▒ dar etmektedir.

Bu ili┼čkiden Leto hamile kalm─▒┼čt─▒r. Durumu ZeusÔÇÖa bildirmi┼č o u├žkuruna sahip olamayan ba┼čtanr─▒ da HeraÔÇÖn─▒n g├Âzlerinden uzakta do─čurmas─▒ i├žin LetoÔÇÖyu EfesÔÇÖte zeytin a─ča├žlar─▒yla kapl─▒ bir ormanda b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Ve Leto bir zeytin a─čac─▒n─▒n alt─▒nda, zeytinin meyveleri ve yapraklar─▒n─▒ yiyerek do─čum yapaca─č─▒ g├╝n├╝ beklemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. O alt─▒nda g├╝nlerini ge├žirdi─či zeytin a─čac─▒na dayanarak ZeusÔÇÖun yar─▒ tanr─▒ iki ├žocu─čunu do─čurmu┼č (sonra ki k├╝ltlerde ikisi de tam tanr─▒ya d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r adlar─▒na sunaklar ve tap─▒naklar yap─▒lm─▒┼čt─▒r), K├╝├ž├╝k Menderes nehrinde y─▒kam─▒┼čt─▒r.

Antik ├ža─č─▒n ├╝nl├╝ yazar─▒ DiodorusÔÇÖun yazd─▒─č─▒, AristotelesÔÇÖin de do─čru kabul etti─či bilgiye g├Âre ApollonÔÇÖun o─člu Aristaeus deliceleri (yabani zeytin a─ča├žlar─▒) a┼č─▒lay─▒p ─▒slah eden, ilk zeytinlikleri kuran ve ilk ya─č presini geli┼čtiren ki┼čidir.

Antik Yunan Olimpiyatlar─▒ndan g├╝n├╝m├╝ze kadar gelen bir gelenek daha var. G├╝n├╝m├╝z de ÔÇťya─čl─▒ g├╝re┼čÔÇŁ olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z sporcular─▒n ya─članarak yar─▒┼čmalar─▒ ve d├Âv├╝┼čmeleri gelene─či ki, bu o d├Ânem de yaln─▒z sporcular─▒n de─čil kad─▒nlar─▒n da kozmetik olarak kulland─▒klar─▒ bir al─▒┼čkanl─▒kt─▒r. Kad─▒nlar tenlerini yumu┼čatmak ve ho┼č bir koku sa─člamak i├žin zeytinya─č─▒ ile ya─člamaktayd─▒. Sporcularda hem derilerini beslemek hem de di─čer yar─▒┼čmac─▒lara kar┼č─▒ avantajl─▒ duruma ge├žmek ya─članmaktayd─▒. O d├Ânem ki yar─▒┼čmalarda sporcular kadar zeytinya─člar─▒ da yar─▒┼č─▒yordu. Bir y├Ârenin sporcusu ba┼čar─▒ kazand─▒─č─▒nda o y├Ârenin zeytinya─č─▒ da kazanm─▒┼č oluyordu do─čal olarak. D├╝┼č├╝n├╝n ki ZeusÔÇÖun g├Âz├╝ d─▒┼čar─▒ya d├╝┼čmesin diye Tanr─▒├ža Hera bile v├╝cudunu zeytinya─č─▒ ile ya─člar ondan tenine ge├žen ho┼č koku ve parlakl─▒kla ZeusÔÇÖu etkilemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

Ege de zeytinin ├Âzellikle k├╝lt├╝r zeytincili─činin en ├Ânemli merkezleri; Kutsal ─░da (Kaz) da─č─▒, Milet (Didim), Efes, Fo├ža, Klazomenai (Urla),Erythrai (Ild─▒r─▒/├çe┼čme), Assos (Behramkale) ve Troya (Hisarl─▒k/Truva)ÔÇÖd─▒r.

Solon Bat─▒ felsefenin yedi bilgesinden biridir. Me┼čhur yasalar─▒ ile me┼čhurdur. Antik YunanÔÇÖ─▒n ilk yasalar─▒n─▒ yapt─▒─č─▒na inan─▒lmaktad─▒r. O yasalarda zeytin a─čac─▒ da unutulmam─▒┼čt─▒r. Zeytin a─čac─▒na verilen zararlarla ilgili olarak yazd─▒─č─▒ yasalarda a─č─▒r cezalar koymu┼čtur. Aristoteles, Atinal─▒lar─▒n Devleti kitab─▒nda bu kanunu ┼č├Âyle yazm─▒┼čt─▒r;

ÔÇťDevletin mal─▒ veya ├Âzel m├╝lkiyet fark─▒ olmaks─▒z─▒n, zeytin a─čac─▒n─▒ kesen veya deviren herkes mahkemede yarg─▒lanacakt─▒r. E─čer su├žlu bulunursa, idam edilerek cezaland─▒r─▒lacakt─▒r.ÔÇŁ (Aristoteles, Atinal─▒lar─▒n Devleti)

Roma kentinin kurucusu olarak bilinen Romus ve Romulus (Remus ve Romulus) da t─▒pk─▒ Apollon ve Artemis gibi bir zeytin a─čac─▒n─▒n dibinde do─čmu┼čtu. Babalar─▒ tanr─▒ MarsÔÇÖt─▒r (sonralar─▒ AresÔÇÖe d├Ânm├╝┼čt├╝r). Anneleri bakire rahibe Rea SilviaÔÇÖd─▒r (Tanr─▒n─▒n nefesiyle hamile kalm─▒┼čt─▒. Bakireli─či bozulmadan anne olmu┼čtu. Bakire Anne). Rahibe Rea Silvia tanr─▒ MarsÔÇÖ─▒n e┼či tanr─▒├ža Ven├╝sÔÇÖ├╝n korkusundan (ki kendisi Ven├╝s tap─▒na─č─▒ rahibesiydi) ├žocuklar─▒ o zeytin a─čac─▒n─▒n alt─▒nda b─▒rak─▒p ka├žm─▒┼čt─▒. Ve bu iki mucize ├žocu─ču bir di┼či kurt emzirmi┼č ve b├╝y├╝tm├╝┼čt├╝.

Romal─▒ devlet adam─▒ ve ziraat├ž─▒ Marcus Pocius Cato (M.├ľ. 234-M.├ľ. 149) ya da tarihte daha bilinen ad─▒yla ÔÇťYa┼čl─▒ CatoÔÇŁ, tar─▒m hakk─▒nda yazd─▒─č─▒ ÔÇťDe AgriculturaÔÇŁ (Tar─▒m ├ťzerine) adl─▒ eserinde kendi geli┼čtirdi─či ve End├╝l├╝sÔÇÖte uygulad─▒─č─▒ kald─▒ra├žl─▒ ve makaral─▒ sistemle s─▒k─▒m mekanizmadan bahsetmektedir. Kitapta ayr─▒ca zeytin tar─▒m─▒, zeytin tar─▒m─▒nda kullan─▒lacak alet ve edevatlar ile zeytin tar─▒m─▒ ├žal─▒┼čanlar─▒yla s├Âzle┼čme ├Ârneklerini de i├žeren detayl─▒ bilgiler bulunmaktad─▒r. Ya┼čl─▒ Cato tar─▒m ├žal─▒┼čanlar─▒yla ÔÇť├žal─▒┼čma s├Âzle┼čmesiÔÇŁ ├Ârnekleriyle ├žal─▒┼čan haklar─▒ konusunu s├Âzle┼čme olarak tasarlayan ilk ki┼čidir. Ya┼čl─▒ Cato Tar─▒m d├╝nyas─▒nda 21. Y├╝zy─▒lda yeniden ortaya ├ž─▒kan ÔÇťS├Âzle┼čmeli tar─▒mÔÇŁ uygulamas─▒n─▒ hem t├╝ccarla ziraat├ž─▒ aras─▒nda, hem de devletle ziraat├ž─▒ aras─▒nda s├Âzle┼čme ile uygulatan ki┼čidir. Kendisi Roma devleti ile ├╝z├╝m ba─člar─▒ sahipleri, zeytinlik sahipleri, zeytinya─č─▒ ├╝reticileri ile tah─▒l ├╝reten ├žift├žileri aras─▒nda s├Âzle┼čme yapt─▒rm─▒┼č. Bu s├Âzle┼čmenin benzeri ile de t├╝ccarlar ├žift├žilerle s├Âzle┼čmeli anla┼čmalar yapm─▒┼čt─▒r.

Roma mutfa─č─▒ hakk─▒nda ilk elden bilgi alabildi─čimiz Roma k├╝lt├╝r├╝n├╝n ilk yemek kitab─▒ ÔÇťRe CoquinariaÔÇŁ (Pi┼čirme hakk─▒nda) yazan Apicius (M.├ľ. 25-M.S. 37) Roma mutfa─č─▒ndaki k─▒zartma k├╝lt├╝r├╝nden bahsederken k─▒zartma ya─č─▒ olarak yaln─▒zca zeytinya─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir. Ayr─▒ca zeytinya─č─▒nda k─▒zartma yapma teknikleri hakk─▒nda detayl─▒ bilgiler vermektedir.

Roma k├╝lt├╝r├╝ d├╝nyan─▒n ilk ve en b├╝y├╝k gurmesini de yaratm─▒┼čt─▒r. Bu gurme ayn─▒ zamanda tarihe ge├žmi┼č ilk gastronomi uzman─▒d─▒r da; ÔÇťLucius Licinius LucullusÔÇŁ (M.├ľ. 118-M.├ľ. 57/56)ya da herkesin bilgisi ad─▒yla Lucullus. Roma ─░mparatorlu─čunda AnadoluÔÇÖnun Kuzeydo─čusu ve Kafkasya (bug├╝nk├╝ Ermenistan dahil) fatihidir. ─░lgin├ž bir ki┼čili─če ve komuta tarz─▒na sahiptir. AnadoluÔÇÖdan ├žok b├╝y├╝k bir servetle RomaÔÇÖya d├Ânerken ├Âzellikle ├╝├ž ┼čeyi Roma mutfa─č─▒na katm─▒┼čt─▒r. Bu ├╝├ž ┼čey ; PhanoroiÔÇÖden (Bug├╝nk├╝ Tokat Erbaa b├Âlgesi) zeytin, CerasusÔÇÖdan (Giresun) kiraz, AzirisÔÇÖdan (Erzincan) zerdali.

Bo─čazkesen Mevkii, Antik D├ÂnemÔÇÖde, Strabon taraf─▒ndan Lykos ve Iris ─▒rmaklar─▒n─▒n birle┼čti─či yer olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca, Strabon buray─▒ da i├žine alan kesimi, PontosÔÇÖun en iyi k─▒sm─▒ olarak tasvir etmi┼čti. ├ç├╝nk├╝ onun ifadesiyle, ÔÇťBuras─▒ zeytin a─ča├žlar─▒, pek ├žok ba─člar ve bir ├╝lkenin sahip olabilece─či b├╝t├╝n di─čer nimetlere sahipÔÇŁ olan bir yerdi ve Phanaroia olarak adland─▒r─▒l─▒yordu. Dolay─▒s─▒yla Eupatoria/Magnopolis, ÔÇťPontosÔÇÖun Bah├žesiÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan Phanaroia y├Âresinin bir kentiydi. (TEK─░N, 2020)

Efsaneye g├Âre Havva ile birlikte yasak meyveyi yiyerek cennetten kovulan ├édem, 930 ya┼č─▒ndayken ├Âlece─čini hisseder ve Tanr─▒ÔÇÖdan kendisini ve t├╝m insanl─▒─č─▒ ba─č─▒┼člamas─▒n─▒ dilemeye karar verir. Bu konuda o─člu ┼×itÔÇÖi (┼×─░T: KuranÔÇÖda ismi ge├žmeyen peygamberlerden biridir. ├édemÔÇÖden sonra d├╝nyaya g├Ânderilen ikinci, d├╝nyada do─čan ilk peygamberdir. Yahudi, Hristiyan ve ─░slam inanc─▒na g├Âre ├édem peygamberin ├╝├ž├╝nc├╝ o─čludur. KabilÔÇÖin HabilÔÇÖi ├Âld├╝rmesinden 5 y─▒l sonra do─čmu┼čtur. Di─čer karde┼člerinin aksine ┼×it ikiz olarak de─čil, tek ba┼č─▒na do─čmu┼čtur. ┼×it’in bir ismi de ┼×is’tir. ┼×is, ─░branice AllahÔÇÖ─▒n hibesi anlam─▒na gelmektedir.) g├Ârevlendirir ve onu cennet bah├žesine g├Ânderir. Bah├ženin bek├žili─čini yapan melek ┼×itÔÇÖin duas─▒ ├╝zerine ─░yi K├Ât├╝ A─čac─▒ndan ald─▒─č─▒ ├╝├ž tohumu ona verir ve babas─▒n─▒ g├Âmmeden ├Ânce tohumlar─▒ onun a─čz─▒na koymas─▒ gerekti─čini s├Âyler. ├édem k─▒sa bir s├╝re sonra ├Âl├╝r ve Tabor Da─č─▒ (Tabor Da─č─▒: ─░srail’in kuzeyinde, eskiden Galile olarak an─▒lan ├╝lkede yer alan bir da─č) yak─▒n─▒ndaki Hebron VadisiÔÇÖne g├Âm├╝l├╝r. ├édemÔÇÖin g├Âm├╝ld├╝─č├╝ yerde ye┼čeren ├╝├ž a─ča├ž zeytin, sedir ve servidir. Tanr─▒ ve insan aras─▒nda bar─▒┼č sa─članm─▒┼čt─▒r. Zeytin a─čac─▒n─▒n yeti┼čtirilmesi ve bak─▒m─▒ olduk├ža zordur. Ama zeytin a─čac─▒, insano─člunun bu Tabor Da─č─▒ eme─činin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ c├Âmertli─čiyle ├Âder.

Yahudilikte zeytin MusaÔÇÖdan beri ├žok ├Ânemli yer tutmaktad─▒r. Zeytin, zeytin a─čac─▒ ve ya─č─▒ ile motifleri belli kutsall─▒─ča sahiptir. Yahudi Tanr─▒s─▒n─▒n kutsamas─▒ zeytinya─č─▒ ile olmaktad─▒r. TevratÔÇÖta birka├ž yerde zeytin ge├žmektedir.

Yarat─▒l─▒┼č Kitab─▒ 8. Bap (Tufan─▒n Sonu) 1-12. Sonra Tanr─▒ NuhÔÇÖu ve gemideki evcil ve yaban─▒l hayvanlar─▒ an─▒msad─▒. Yery├╝z├╝nde bir r├╝zg├ór estirdi, sular al├žalmaya ba┼člad─▒. Enginlerin kaynaklar─▒, g├Âklerin kapaklar─▒ kapand─▒. Ya─čmur dindi. Sular yery├╝z├╝nden ├žekilmeye ba┼člad─▒. Y├╝z elli g├╝n ge├žtikten sonra sular azald─▒. Gemi yedinci ay─▒n on yedinci g├╝n├╝ Ararat da─člar─▒na oturdu. Sular onuncu aya kadar s├╝rekli azald─▒. Onuncu ay─▒n birinde da─člar─▒n doru─ču g├Âr├╝nd├╝.

K─▒rk g├╝n sonra Nuh yapm─▒┼č oldu─ču geminin penceresini a├žt─▒. Kuzgunu d─▒┼čar─▒ g├Ânderdi. Kuzgunu d─▒┼čar─▒ g├Ânderdi. Kuzgun sular kuruyuncaya kadar d├Ânmedi, u├žup durdu. Bunun ├╝zerine Nuh sular─▒n ├žekilmedi─čini anlamak i├žin g├╝vercini g├Ânderdi. G├╝vercin konacak bir yer bulamad─▒, ├ž├╝nk├╝ her yer suyla kapl─▒yd─▒. Gemiye, NuhÔÇÖun yan─▒na d├Ând├╝. Nuh uzan─▒p g├╝vercini tuttu ve gemiye, yan─▒na ald─▒. Yedi g├╝n daha bekledi, sonra g├╝vercini yine d─▒┼čar─▒ sald─▒. G├╝vercin gagas─▒nda, yeni kopmu┼č bir zeytin yapra─č─▒yla ak┼čamleyin geri d├Ând├╝. O zaman Nuh sular─▒n yery├╝z├╝nden ├žekilmi┼č oldu─čunu anlad─▒. Yedi g├╝n daha bekledikten sonra g├╝vercini yine g├Ânderdi. Bu kez g├╝vercin geri d├Ânmedi.

Zekeriya Kitab─▒ 4. Bap (Be┼činci G├Âr├╝m: Kandillik ve Zeytin A─čac─▒) 1-14. Benimle konu┼čan yine geldi ve uykudan uyand─▒r─▒r gibi beni uyand─▒rd─▒. ÔÇťNe g├Âr├╝yorsun?ÔÇŁ diye sordu. ÔÇťSom alt─▒n bir kandillik g├Âr├╝yorumÔÇŁ diye yan─▒tlad─▒m, ÔÇťTepesinde zeytinya─č─▒ i├žin bir tas, ├╝zerinde yedi kandil, kandillerde yedi┼čer oluk var. Ayr─▒ca kandilli─čin yan─▒nda, bir zeytinya─č─▒ tas─▒n─▒n sa─č─▒nda, ├Âb├╝r├╝ solunda iki zeytin a─čac─▒ da var.ÔÇŁ

Benimle konu┼čan mele─če, ÔÇťBunlar─▒n anlam─▒ nedir, efendim?ÔÇŁ diye sordum. Melek, ÔÇťBunlar─▒n anlam─▒n─▒ bilmiyor musun?ÔÇŁ diye kar┼č─▒l─▒k verdi. ÔÇťHay─▒r, efendimÔÇŁ dedim.

Bunun ├╝zerine ┼č├Âyle dedi: ÔÇťRAB ZerunnabilÔÇÖe, ÔÇśG├╝├žle kuvvetle de─čil, ancak benim Ruhumla ba┼čaracaks─▒nÔÇÖ diyor. B├Âyle diyor Her ┼×eye Egemen RAB. Sen kim oluyorsun, ey ulu da─č? ZerubbabilÔÇÖin ├Ân├╝nde bir d├╝zl├╝k olacaks─▒n! O tap─▒na─č─▒n son ta┼č─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒rken, halk da, ÔÇśNe g├╝zel, ne g├╝zel!ÔÇÖ diye ba─č─▒racak.ÔÇŁ

RAB bana yine seslendi: ÔÇťBu tap─▒na─č─▒n temelini ZerubbabilÔÇÖin elleri att─▒, tap─▒na─č─▒ tamamlayacak olan da onun elleridir. O zaman beni size Her ┼×eye Egemen RAB ÔÇÖbin g├Ânderdi─čini anlayacaks─▒n. K├╝├ž├╝k i┼čleri yapma g├╝n├╝n├╝ kim k├╝├ž├╝ms├╝yor? ─░nsanlar ZerubbabilÔÇÖin elinde ├žek├╝l├╝ g├Âr├╝nce sevinecekler.ÔÇŁ ÔÇôÔÇťBu yedi kandil RAB ÔÇśbin b├╝t├╝n yery├╝z├╝nde dola┼čan g├Âzleridir.ÔÇŁ-

Mele─če, ÔÇťKandilli─čin sa─č─▒ndaki ve solundaki bu iki zeytin a─čac─▒ nedir?ÔÇŁ diye sordum, ÔÇťAlt─▒n gibi ya─č ak─▒tan iki alt─▒nolu─čun yan─▒ndaki bu iki zeytin dal─▒ nedir?ÔÇŁ

ÔÇťBunlar─▒n anlam─▒n─▒ bilmiyor musun?ÔÇŁ diye kar┼č─▒l─▒k verdi. ÔÇťHay─▒r, efendimÔÇŁ dedim.

Melek, ÔÇťBunlar b├╝t├╝n d├╝nyan─▒n Rabbi ÔÇśne hizmet eden, zeytinya─č─▒yla kutsanm─▒┼č iki ki┼čidirÔÇŁ diye a├ž─▒klad─▒.

Mezmurlarlar, 52. Mezmur Bap 8. Ama ben Tanr─▒n─▒n evinde ye┼čeren zeytin a─čac─▒ gibiyim, Sonsuza dek Tanr─▒ÔÇÖn─▒n sevgisine g├╝venirim.

H├ókimler 9. Bap (Avimelek) 8-9. Bir g├╝n a─ča├žlar kendilerine bir kral meshetmek istediler; zeytin a─čac─▒na gidip, ÔÇťGel kral─▒m─▒z olÔÇŁ dediler.

ÔÇťZeytin a─čac─▒, ÔÇś─░lahlar─▒ ve insanlar─▒ onurland─▒rmak i├žin kullan─▒lan ya─č─▒m─▒ b─▒rak─▒p a─ča├žlar ├╝zerinde sallanmaya m─▒ gideyim?ÔÇÖ diye yan─▒tlad─▒.ÔÇŁ

H─▒ristiyanl─▒kta zeytin a─čac─▒ ─░ncilÔÇÖe bir benzetme ile girmi┼čtir. ─░ncil benzetme i├žin kullan─▒l─▒rken de zeytin a─čac─▒n─▒n kutsall─▒─č─▒n─▒ ├Âzellikle vurgulamaktad─▒r. Unutmamak gerekir ki ─░sa otuz ya┼č─▒na gelip Kud├╝s ┼čehrine girerken zeytin dallar─▒yla kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r.

ROMALILAR MEKTUP II 11; 16-24. E─čer ilk hamur kutsalsa, t├╝m hamur kutsald─▒r. E─čer k├Âk kutsalsa dallar da kutsald─▒r. Ama iyi cins zeytin a─čac─▒n─▒n kimi dallar─▒ budand─▒ysa ve sen bir yaban zeytiniyken onlar─▒n aras─▒na a┼č─▒lan─▒p onlarla birlikte a─čac─▒n ya┼čam sa─člayan ├Âz├╝ne ortak oldunsa, sak─▒n ├Ânceki dallara kar┼č─▒ b├Âb├╝rlenme! E─čer b├Âb├╝rleniyorsan ┼čunu unutma: K├Âk├╝ destekleyen sen de─čilsin; tam tersine, k├Âk sen, desteklemektedir.

Belki de, ÔÇťDallar ben oraya a┼č─▒lanay─▒m diye budand─▒ÔÇŁ diyeceksin. Bu do─čru. Onlar─▒n imans─▒zl─▒k nedeniyle budand─▒, sen ise iman nedeniyle durmaktas─▒n. Ama sak─▒n b├Âb├╝rlenme, tersine kork! ├ç├╝nk├╝ Tanr─▒ iyi cins a─čac─▒n dallar─▒n─▒ esirgemediyse, seni de esirgemeyecektir. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n iyili─čini de, sertli─čini de tan─▒. O d├╝┼čenlere kar┼č─▒ sert, sana kar┼č─▒ysa tanr─▒sal iyilikle davran─▒r. Bu iyili─če ba─čl─▒ kalman gere─čini de unutma; yoksa sen de kesilip at─▒l─▒rs─▒n.

E─čer imans─▒zl─▒kta direnmezlerse, ─░srailliler de a┼č─▒lanacaklar. ├ç├╝nk├╝ Tanr─▒ÔÇÖn─▒n g├╝c├╝ onlar─▒ yeniden a┼č─▒lamaya yeter. Sen yaban─▒l zeytin a─čac─▒ndan kesilip do─čaya ayk─▒r─▒ olarak iyi cins zeytin a─čac─▒na a┼č─▒land─▒nsa, iyi cins a─ča├žtan budanan dallar ne denli kolayl─▒kla kendi a─ča├žlar─▒na a┼č─▒lanacaklard─▒r.

Kuran-─▒ Kerim de tam alt─▒ yerde ge├žmektedir. Zeytin ─░slam dinine kutsal bitkilerin ba┼čta gelenlerinden biridir. Mitolojinin atfetti─či de─čer gibi o da zeytine d├Ârt elementin t├╝m hikmetini y├╝kler. Zeytin posas─▒ itibariyle toprakt─▒r, ya─č─▒ itibariyle sudur, ya─č─▒na (ayn─▒ suya yapt─▒─č─▒ gibi) AllahÔÇÖ─▒n saklad─▒─č─▒ gizli cevher sebebiyle ate┼čtir, kokusu ve ate┼če (cevhere deste─či ile) deste─či ile havad─▒r.

Kuran-─▒ Kerimin tam yedi suresinde belli ayetlerde zeytinden bahsedilmektedir.

EnÔÇÖam Suresi 99 O (Allah) ki, G├ÂkÔÇÖten su indirdi. Onunla, her ┼čeyin bitkisini bitirdik ve ondan bir ye┼čillik ├ž─▒kard─▒k. Biz ondan k├╝melenmi┼č taneler; hurma a─čac─▒n─▒n tomurcu─čundan sarkm─▒┼č salk─▒mlar, birbirine benzeyen-benzemeyen ├╝z├╝mler, zeytinler ve nardan bah├želer ├ž─▒kar─▒yoruz. O olgunla┼č─▒p ├╝r├╝nlerini verdi─či zaman, ona bak─▒n! Muhakkak bunda, iman eden bir kavim i├žin ayetler(deliller) vard─▒r.

EnÔÇÖam Suresi 141 O (Allah) ki y├╝kseltilmi┼č(asmal─▒) ve y├╝kseltilmemi┼č(asmas─▒z) bah├želer; hurmalar, ├╝r├╝n├╝(yemi┼či) farkl─▒ ekinler, zeytinler ve benzeyen-benzemeyen narlar in┼ča etti. O ├╝r├╝n├╝n├╝ verdi─či zaman, ├╝r├╝n├╝nden yiyin ve hasad g├╝n├╝ hakk─▒n─▒ verin. ─░sraf etmeyin, muhakkak O, israf edenleri sevmez.

Nahl Suresi 11 Onunla(suyla), sizin i├žin ekinler, zeytinler, hurmal─▒klar, ├╝z├╝mler ve ├╝r├╝nlerin her t├╝rl├╝s├╝nden bitirir. Muhakkak bunda, tefekk├╝r eden bir kavim i├žin, ayetler vard─▒r.

Nur Suresi 35 O ki, ne do─čuda, ne de bat─▒da bulunmayan, m├╝barek bir zeytin a─čac─▒ndan yak─▒l─▒r. Neredeyse, ate┼č dokunmasa da, onun ya─č─▒, ÔÇś─▒┼č─▒kÔÇÖ verir. , Nur ├╝zeri Nur’dur. Allah, kimi dilerse, onu Kendi Nuruna do─črultur. Allah, insanlar i├žin misaller verir. Allah, her ┼čeyin ├élimidir.

Tin Suresi 1-3 Andolsun incire ve zeytine! Ve Sina Da─č─▒na, Ve ┼ču Emin Belde’ye.

M├╝ÔÇÖminun Suresi 18-20 Sema’dan ├Âl├ž├╝yle su indirdik. Onu, yery├╝z├╝nde iskan ettik. Muhakkak biz, onu(suyu) gidermeye de kadiriz. Onunla, sizin i├žin ├╝z├╝mden, hurmadan bah├želer in┼ča ettik. Orada, bir├žok ├╝r├╝nler vard─▒r ve ondan yersiniz. Tur-i Sina’dan ├ž─▒kan bir a─ča├ž vard─▒r. O (a─ča├ž), yiyecek olanlar i├žin, kat─▒k(zeytinya─č─▒) verir.

Abese Suresi 25-29 Muhakkak biz, (suyu) bir bo┼čaltmayla bo┼čatt─▒k. Sonra arz─▒ par├žalay─▒p-yumu┼čatt─▒k. Orada bitirdik habbeler, ├╝z├╝mler, meyve veren a─ča├žlar, zeytinler ve hurmalar.

Yine ─░slam Peygamberinin bir├žok Hadis-i ┼×erifÔÇÖinde zeytin ve fazileti ile ilgili tavsiyeleri vard─▒r.

Zeytinya─č─▒n─▒ yiyiniz ve s├╝r├╝n├╝n├╝z. ├ç├╝nk├╝ o, bereketli bir a─ča├žtand─▒r.” (Tirmizi, C. 2. Hno: 1852)

H├╝da-i nabitÔÇÖlerdendir zeytin a─čac─▒. Osmanl─▒ÔÇÖda ─░slami kavramlarla s├Âylenirse ayn─▒ meyan gibi H├╝da-i NabitÔÇÖtir. Vergilendirme durumu da buna g├Âre olmu┼čtur. Roma d├Âneminde bu─čday gibi devlet kontrol├╝nde olan zeytin Osmanl─▒ d├Âneminde hi├žbir d├Ânem stratejik ├╝r├╝n grubuna girmemi┼čtir. Ge├ž d├Ânem Osmanl─▒ M├╝sl├╝man tebaas─▒ Gayrim├╝slimlerin tekelinde olan bu ├╝r├╝n ├╝retim ve ticaretini yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bunda zeytinin H├╝da-i NabitÔÇÖten say─▒l─▒p vergilendirmesinin ona g├Âre yap─▒lmas─▒n─▒n etkisi b├╝y├╝k olmu┼čtur.

Anadolu T├╝rk M├╝sl├╝man n├╝fusu da zeytinya─č─▒n─▒ ├žok ge├ž mutfa─č─▒na katm─▒┼čt─▒r. O y├╝zden T├╝rk mutfa─č─▒nda hi├žbir zaman olmazsa olmaz bir ├╝r├╝n olmam─▒┼čt─▒r. D├╝nyada zeytini kahvalt─▒l─▒k ve at─▒┼čt─▒rmal─▒k olarak (├Âzellikle Ramazanlarda iftar sofralar─▒nda hurma yerine zeytini ikame etmeleri de ondand─▒r) kullanan nadir mutfaklardan biri Anadolu T├╝rk mutfa─č─▒d─▒r.

ÔÇťBiz T├╝rkÔÇÖ├╝z tereya─č─▒ yerizÔÇŁ diyen bir gastronomi k├╝lt├╝r├╝ olan ├╝lkemde zeytin ve zeytin a─čac─▒ sadece simgesel olarak kutsald─▒r. Ge├žici ikame bir yer vermektir bu muhte┼čem bitkiye, bir de Kaz da─člar─▒nda T├╝rkmen Tahtac─▒lar ormanda ├žal─▒┼čmaya gittiklerinde kestikleri a─čaca ilk olarak sar─▒l─▒p, ondan ├Âz├╝r af dilerdi, zeytin a─čac─▒na balta vurmadan evvel iki rek├ót namaz k─▒lard─▒. Sonra k├╝lt├╝rel yozla┼čma Anadolu M├╝sl├╝man T├╝rkÔÇÖ├╝n sofras─▒na her nedenden olursa olsun zeytinya─č─▒n─▒ sokmad─▒, zeytin kahvalt─▒ sofras─▒n─▒n yemi┼či olarak kalacakt─▒r. Mesela Evliya ├çelebi 17. Y├╝zy─▒ldaki TrabzonÔÇÖu anlat─▒rken; ÔÇťlimonu, turuncu, nar─▒, zeytini her tarafta me┼čhurdur. Yedi ├že┼čit zeytini olurÔÇŁ diye bahsetmi┼čtir.

Fatih d├Ânemindeki kay─▒tlara zeytinya─č─▒ SarayÔÇÖa ÔÇťrugan-─▒ zeytÔÇŁ olarak girmektedir. Deri parlatma ya─č─▒, ├že┼čitli aletleri ya─člama amac─▒yla kullan─▒lmaktayd─▒. Saray mutfa─č─▒nda bal─▒k ├žorbas─▒ ve bal─▒k bu─čulamas─▒nda kullan─▒lmaktayd─▒. 19. Y├╝zy─▒la kadar mutfaktansa Tersane ve Derihanelerinin vazge├žilmez girdilerinden biriydi. Sonra ┼čehir ve ibadethane ayd─▒nlatmalar─▒nda pe┼činden ilk olarak konaklardan ba┼člayarak hane ayd─▒nlatmalar─▒nda kullan─▒lm─▒┼čt─▒. 19. Y├╝zy─▒lda Baltaliman─▒ Anla┼čmas─▒ ile bir├žok tar─▒msal ├╝r├╝n gibi zeytin ve zeytinya─č─▒ da Osmanl─▒ halk─▒n─▒n g├╝ndemine girmi┼čti. Osmanl─▒ da ÔÇťyed-i vahitÔÇŁ (Tekel sistemi) afyon tekeli ile ba┼člam─▒┼čt─▒. Daha sonralar─▒ pamuk, tiftik, yapa─č─▒, ipek, zahire ve zeytinya─č─▒ eklenmi┼čti. 1838 y─▒l─▒nda Baltaliman─▒ Antla┼čmas─▒ ile bu tekel durumu kapit├╝lasyonlar lehine kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. 1850 y─▒l─▒na kadar ÔÇťH├╝da-i NabitÔÇŁ (kendinden yeti┼čen/Allahtan olan) say─▒lan zeytin, o d├Ânemden sonra ticari de─čeri fazla ├╝r├╝nlerden say─▒lm─▒┼čt─▒. 1850 y─▒l─▒nda zeytinlik kuranlara yirmi be┼č y─▒l, yabani (delice) zeytin a─ča├žlar─▒n─▒ a┼č─▒layarak olu┼čturanlara yirmi be┼č y─▒l daha ek vergi muafiyeti getirilmi┼čti. 27 Haziran 1982 tarihli nizamname ile yeniden ihya edilip yeti┼čtirilen zeytinlikler ilk mahsul senesinden itibaren ├╝├ž y─▒l ÔÇť├Â┼č├╝rÔÇŁden (mahsul├╝n onda biri oran─▒nda al─▒nan tar─▒msal vergi) muaf tutulmu┼čtu. A┼č─▒lanm─▒┼č zeytinliklerin iki ila be┼č y─▒ll─▒klar─▒ on y─▒l m├╝ddetle; be┼č y─▒ldan fazla a┼č─▒l─▒ olanlar ise yedi y─▒l m├╝ddetle ├Â┼č├╝rden muaf tutulmu┼čtu.

19.Y├╝zy─▒lda zeytinya─č─▒ ├Âzellikle ─░stanbul, ─░zmir ve Trakya da sonra Bursa da de─čer g├Ârmeye ba┼člad─▒. O tarihten itibaren yava┼č yava┼č ba┼čta saray olmak ├╝zere sofralarda g├Âr├╝lmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Osmanl─▒ kay─▒tlar─▒nda ─░stanbulÔÇÖun zeytin, zeytinya─č─▒ ve sabun gelen yerler ┼č├Âyle s─▒ralanm─▒┼čt─▒r; Midilli, Kazda─č─▒, Girit Kandiye-Hanya, Resmo, Atina, ─░zmir (├Âzellikle sabun), Edremit, Molova, Ayval─▒k, Cunda ve E─čribozÔÇÖdur.

Zeytinya─č─▒ asl─▒nda yaln─▒zca ya─č de─čildir, ┼×arab─▒n yaln─▒z ├╝z├╝m suyu olmad─▒─č─▒ gibi, zeytinya─č─▒ ya┼čam tarz─▒d─▒r.

 

Kaynak├ža:

  • AR─░STOTELES. Atinal─▒lar─▒n Devleti. ├çeviren: Ari ├çokona. ─░┼č K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. V. Bas─▒m. ─░stanbul, 2018
  • DURMU┼×KAYA Cenk. Karatavuk ve Zeytin. T├╝bitak Bilim Teknik Dergisi. Ocak 2006.
  • ERYILMAZ Ayta├ž. Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze Zetin ve Zeytinya─č─▒ (D├╝nya-Akdeniz-T├╝rkiye). Mart Matbaas─▒. Ocak, 2020
  • Tarih. ├çeviren: M├╝ntekim ├ľkmen. ─░┼č K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. XV. Bas─▒m. ─░stanbul, Ocak 2019.
  • HES─░ODOS. Theogonia / ─░┼čler ve G├╝nler. ├çevirenler: Azra Erhat ÔÇô Sabahattin Ey├╝bo─člu. ─░┼č K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. IV. Bask─▒. ─░stanbul, Kas─▒m 2018.
  • ─░NC─░L ├ça─čda┼č T├╝rk├že ├çeviri. Kitab─▒ Mukaddes ┼×irketi. ─░stanbul, 1990
  • KAHYAO─×LU Mehmet. Bar─▒┼č─▒n ve Devaml─▒l─▒─č─▒n Sembol├╝, Zeytin. Metro-Gastro Dergisi. Say─▒:63 Sayfa: 92-94. Ekim, Kas─▒m, Aral─▒k 2011.
  • KARAB─░NA Sat─▒, ─░FLAZO─×LU Nurhayat, KARAKU┼× Hang├╝l, KUVVETL─░ Muhabbet. Mutfaktaki Kutsal Emanet. Zeytin Bilimi Dergisi. Cilt: 6, Say─▒:2, Sayfa: 99-104 Haziran, 2016.
  • KUTSAL K─░TAP (Tevrat, Zebur, ─░ncil). Kitab─▒ Mukaddes ┼×irketi. Korea, A─čustos 2018
  • ├ľZEL K├╝bra, ├ľZKAYA F├╝gen Durlu. Molek├╝ler Gastronomide Zeytinya─č─▒. Zeytin Bilimi Dergisi. Cilt: 6, Say─▒:2, Sayfa: 49-60 Haziran, 2016.
  • SEZG─░ G├╝listan, ├ľZKAYA F├╝gen Durlu. Molek├╝ler Gastronomide Zeytin. Zeytin Bilimi Dergisi. Cilt: 6, Say─▒:2, Sayfa: 111-118 Haziran, 2016.
  • TARHAN Nilay, ARSLAN Miray, ┼×AR Sevgi. Baz─▒ T─▒bbi Bitkiler ve Onlara Dair Mitoslar. Lokman Hekim Dergisi, 2016; 6 (1): 1-9
  • TEK─░N Murat ADININ B├ťY├ťKL├ť─×├ťN├ť TAR─░HTE YA┼×AYAMAYAN B─░R HELLEN─░ST─░K PONTOS KENT─░: EUPATORIA/MAGNOPOLIS (YEN─░ BULGULAR VE G├ľZLEMLER I┼×I─×INDA LOKAL─░ZASYONUYLA ─░LG─░L─░ YEN─░ B─░R ├ľNER─░). T├ťBA-AR 27/2020. DOI: 10.22520/tubaar.2020.27.012
  • T─░RM─░Z─░. ┼×email-i ┼×erif ┼×erhi. Yay─▒na Haz─▒rlayan: Prof. Dr. Mehmet Ya┼čar Kandemir. Tahlil Yay─▒nlar─▒. 3 Cilt. ─░stanbul, Temmuz 2020.
  • ├ťNSAL Artun. ├ľlmez A─čac─▒n Pe┼činde T├╝rkiyeÔÇÖde Zeytin ve Zeytinya─č─▒. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 7. Bask─▒. ─░stanbul, Ekim 2008
  • YAZG├ťLLER Serap. Sanat Tarihi ve Mitoloji. ─░stanbul ├ťniversitesi A├ž─▒k ve Uzaktan E─čitim Fak├╝ltesi, Ders Kitab─▒.
  • Zeytin Yeti┼čtiricili─či ve Hastal─▒k-Zararl─▒ Takvimi. Tari┼č Yay─▒nlar─▒. ─░zmir, 2000
  • ANADOLUÔÇÖDA ZEYT─░N. https://www.elez.com.tr/pages/anadoluda-zeytin
  • Kuran-─▒ Kerim Meali. https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Abese-suresi/5782/24-32-ayet-tefsiri
  • https://peyzax.com/zeytin-agacinin-mitolojik-hikayesi/#:~:text=Bu%20zeytinya%C4%9F%C4%B1%2C%20senin%20tap%C4%B1na%C4%9F%C4%B1n%C4%B1%20ayd%C4%B1nlatan,aras%C4%B1ndaki%20bir%20yar%C4%B1%C5%9Fma%20sonucu%20olu%C5%9Fur.

├ľzdenbekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░