532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

YE┼×─░LLER (Prasinoi) ÔÇô MAV─░LER (Venetoi)

  • ├ľzden Bekir KARAKA┼×

13 Ocak 532, J├╝stinyen i├žin de ├Âyle mi bilinmez ama ├žo─ču insan i├žin 13 say─▒s─▒ u─čursuz. 13 Ocaktan ba┼člay─▒p 6 g├╝n s├╝ren olaylarda Konstantinopolis halk─▒ i├žin b├╝t├╝n tarihi boyunca ki en u─čursuz g├╝nd├╝r.

Nedir bu olay─▒n i├žy├╝z├╝?

─░mparatorlu─čun s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒ bir d├Ânem. Halk ve ordu mutsuz. Ekonomi s─▒k─▒nt─▒da, ─░mparatorlu─čun do─čusunda General Belisarius Sasani ordular─▒n─▒ yenmi┼č, bat─▒ da ise s─▒n─▒rlar i├žin ├žok g├╝zel bir durum olsa da i├žy├╝z├╝ ba┼čka idi. Kafkas ordular─▒ AdriyatikÔÇÖe ├ža─čr─▒lm─▒┼čt─▒. Bu asker i├žin ─░talya ve Sicilya seferi anlam─▒na geliyordu. Oysa imparatorluk ordusu sava┼č istemiyordu. Sasanilerle ve g├Â├žmen barbar kavimlerin bask─▒nlar─▒yla u─čra┼čmaktan askeri harcalar artm─▒┼č, hazine h─▒zla tam tak─▒r olmu┼čtu. ├ľyle ki ─░mparatorlu─čun b├╝y├╝k ┼čenliklerinden ÔÇťHasat ┼×enli─čindeÔÇŁ gelenek olan ÔÇśbedava ┼čarapÔÇÖ da─č─▒t─▒m─▒ yap─▒lamam─▒┼čt─▒. Hz. ─░saÔÇÖn─▒n do─čum g├╝n├╝nde askerlere da─č─▒t─▒lan sikke alt─▒n da─č─▒t─▒lamam─▒┼č, ├╝st├╝ne ├╝stl├╝k KonstantinÔÇÖden beri Konstantinopolis te ÔÇťf─▒r─▒nc─▒lar soka─č─▒ndaÔÇŁ ┼čehir halk─▒na ÔÇťbedava verilen ekmekÔÇŁ art─▒k ├╝cretli olmu┼čtu. Bu durumlara halk bir anlam veremiyordu.

532 Ocak ay─▒nda her zaman oldu─ču gibi Hipodromda Ye┼čiller (Prasinoi) ve Maviler (Venetoi) aras─▒nda s─▒k─▒ bir ├žeki┼čme olacakt─▒. Bu arada yar─▒┼člar─▒ d├Ânemin en b├╝y├╝k d├╝nya derbisiydi.

Bu yar─▒┼člardan bir g├╝n ├Ânce yukar─▒ da say─▒lan bu ho┼čnutsuzluklardan dolay─▒ sokaklar kar─▒┼čt─▒. N├╝mayi┼čler s─▒ras─▒nda yedi ki┼či tutukland─▒ ve Vali (Praetor) taraf─▒ndan ettirildi. Ne olduysa bu idam s─▒ras─▒nda oldu. ─░dam edilenlerden ikisinin ipleri koptu ve idam─▒ izleyenlerin yard─▒m─▒yla kiliseye s─▒─č─▒nd─▒lar. Bu ipin kopmas─▒n─▒ halk Tanr─▒n─▒n bir ikaz─▒, i┼čareti olarak yorumlam─▒┼čt─▒. Vali halk gibi yorumlamayacak ve bu iki ki┼čiyi kiliseden alma konusunda ─▒srarc─▒ olacakt─▒. Bu ─▒srar gerilimi daha da art─▒racakt─▒.

Halk sokaklarda ve kilisenin etraf─▒nda ÔÇťNika!!!, Nika!!!ÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒yordu. B├╝t├╝n kentte ÔÇťNika!!!, Nika!!!ÔÇŁ sesleri y├╝kseliyor mutlaka saray─▒n odalar─▒nda ve koca taht salonunda da yank─▒lan─▒yordu.

Ve bu gerginlikler aras─▒nda yar─▒┼č g├╝n├╝ geldi. Halk bu b├╝y├╝k m├╝cadeleyi seyretmek ve tak─▒m─▒n─▒ desteklemek i├žin hipodromu dolduruyordu. RomaÔÇÖn─▒n hipodromu s├╝rprizlere gebe yerlerdir. Hele bu gergin ortamda yar─▒┼člar─▒n ilk g├╝n├╝n ├Âzel bir anlam─▒ vard─▒. ─░mparator, halk─▒yla bulu┼čurdu geleneksel olarak da.

Maviler ve Ye┼čiller, bir tek araba yar─▒┼člar─▒ndaki iki taraf─▒ ifade etmiyordu, Do─ču Roma halk─▒ i├žin. Araba yar─▒┼člar─▒ olay─▒n heyecan k─▒sm─▒yla Maviler ve Ye┼čiller ad─▒ konulmam─▒┼č siyasi birer yap─▒yd─▒. Taraftarlar─▒ da ayn─▒ zamanda bu renklerin milisleri gibiydi. Yani Do─ču Roma i├žin anlamlar─▒ ├žok ama ├žok ├Ânemliydi.

Kiliseye s─▒─č─▒nan bu iki ki┼čiden biri Mavilerden di─čeri de Ye┼čillerdendi. Halk Maviler ve Ye┼čiller olarak Hipodromu t─▒ka basa doldurdu. Taraftarlar─▒n─▒ affetmesi i├žin ─░mparator lehine tezah├╝rat yapmaktayd─▒. Kendi valisinin karar─▒n─▒ halka sorgulatmak istemeyen ve valiyi halka kar┼č─▒ g├╝├žs├╝z hale getirmek istemeyen J├╝stinyen bu tezah├╝ratlara halk─▒n bekledi─či kar┼č─▒l─▒─č─▒ vermemekte kararl─▒yd─▒.

Bu ─▒srar halk─▒n daha da gerilmesine sebep olacak, yar─▒┼člar─▒n tamamlan─▒p bitmi┼č olmas─▒na ra─čmen Maviler ve Ye┼čiller Hipodromu bo┼čaltm─▒yordu. ─░ki renk y─▒llard─▒r g├Âr├╝lmedi─či ┼čekliyle beraberce hareket ediyordu. Hipodromdakiler kulaklar─▒ sa─č─▒r edecek ┼čekilde hayk─▒r─▒yordu;

ÔÇťYa┼čas─▒n zul├╝m g├Âren Maviler
┬á Ya┼čas─▒n zul├╝m g├Âren Ye┼čillerÔÇŁ

─░ki grup beraberce kendini y─▒km─▒┼č sel sular─▒ misali hipodromdan sokaklara ak─▒yordu. Valilik binas─▒n─▒n ├Ân├╝nde asker yollar─▒n─▒ kesti fakat bu seli durduracak baraj yoktu. Askerler o kalabal─▒─č─▒n ayaklar─▒ alt─▒nda kald─▒ ve ├žo─ču ├Âld├╝. Valilik binas─▒na, binan─▒n alt─▒ndaki zindanlara girdi kalabal─▒k. Buradaki mahkumlar─▒ kalabal─▒─ča katarak, binay─▒ ate┼če vermekte teredd├╝t etmedi. Art─▒k s├╝r├╝ bilinci devredeydi. Akl─▒selim d├╝┼č├╝nemiyordu kalabal─▒k. Ate┼č daha da arts─▒n diye alevlerin i├žine saman balyalar─▒ at─▒l─▒yordu. Bir taraftan da ÔÇťNika!!!, Nika!!!ÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒yorlard─▒. R├╝zgar gece ile beraber artm─▒┼čt─▒. Samanlar─▒n yanan saplar─▒ ate┼č oku olarak r├╝zgar da savruluyor ve gitti─či yerde yang─▒n ba┼čl─▒yordu. Senato binas─▒ yand─▒.┬á Ayasofya Kilisesi (┼čimdikinin yerinde olan k├╝├ž├╝k kilise, ─░mparator J├╝stinyen tac─▒n─▒ burada giyinmi┼čti) yand─▒, bu yang─▒n bug├╝nk├╝ Ayasofya Kilisesinin muhte┼čemli─či ile dikilmesine vesile olmu┼čtu.

Konstantinopolisliler i├žin Sal─▒ÔÇÖn─▒n u─čursuzlu─ču i┼čte bu, ÔÇťNika Ayaklanmas─▒naÔÇŁ dayan─▒r. Ayaklanma Sal─▒ g├╝n├╝ ba┼člad─▒. Yang─▒nlar t├╝m gece s├╝rd├╝, ├çar┼čamba sabah ortal─▒k k├╝l y─▒─č─▒n─▒, yang─▒n y─▒k─▒─č─▒ haldeydi. Yanm─▒┼č yap─▒lar g├╝n├╝n ayd─▒nlanmas─▒yla ortaya ├ž─▒kacak, o dillere destan kent yan─▒k bir yer olmu┼čtu. ─░mparator J├╝stinyen k├╝l olmak ├╝zere olan bir kentin sabah─▒nda bu ├ž─▒lg─▒n kitleyi sakinle┼čtirmek, dikkatlerini yar─▒┼čmalar─▒n rekabetine ├žekmek i├žin yar─▒┼člar─▒n devam─▒n─▒ emretti.

Romal─▒lar hipodroma dolmaya ba┼člad─▒, bu sefer yar─▒┼člar─▒ seyretmek i├žin de─čil, bu olumsuzluklar─▒n hesab─▒n─▒ sormak, sorumlular─▒ o makamlardan i├žin geldiler. Do─čru y├Ânetilemeyen bir s├╝re├žte ilkel toplumsal bellek as─▒l sorunlar─▒n─▒ en alt bellekten ├ž─▒karmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu s├╝r├╝ do─čal olarak ├ž─▒kar taraflar─▒ taraf─▒ndan ÔÇťg├╝d├╝ÔÇŁl├╝yordu. ─░ki idaml─▒ktan, ekme─če konulan vergiye geliyordu konu. Taht bile tehlikeye girebilirdi de taht ta oturan bu durumun pek de fark─▒nda g├Âr├╝nm├╝yordu. Sabah ├žok erken Senatoyu sarayda toplant─▒ya ├ža─č─▒rana kadar (ba┼čka bir ┼čans─▒ yoktu senat├Ârleri toplayacak yer konusunda, ├ž├╝nk├╝ gece Senato yanm─▒┼čt─▒. Senat├Ârler i├žin en g├╝venli yer sarayd─▒) d─▒┼čar─▒da durumu bilmiyordu. Sokaklarda asker bile yoktu. Asker k─▒┼člaya ├žekilmi┼č (s├Âz├╝n do─črusu s─▒─č─▒nm─▒┼č) kafas─▒n─▒ d─▒┼čar─▒ ├ž─▒karm─▒yordu.

Senat├Ârler, J├╝stinyenÔÇÖe ger├žek durumu dilleri d├Ând├╝─č├╝nce anlatt─▒. Halk─▒n taleplerini kabul etmesinin en do─čru ┼čey olaca─č─▒ konusunda a─č─▒z birli─či yapt─▒ Senat├Ârler. Senato ├╝yelerini dinledikten sonra durumun ciddiyetini daha iyi kavrayan imparator senat├Ârlerin tavsiyesine uydu. Saray da kendini korumakla g├Ârevli birli─čin komutan─▒ MundusÔÇÖu hipodroma g├Ânderdi ve halka ─░mparatorun t├╝m azilleri yapaca─č─▒n─▒ yerlerine halk─▒n istedi─či isimlerin atanaca─č─▒n─▒ duyurdu.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  T├╝rklerde Kartal ve ├çift Ba┼čl─▒ Kartal Tamgas─▒

Ge├ž al─▒nm─▒┼č do─čru karar, her zaman do─čru karar de─čildir. Do─čru zamanda yap─▒lmayan i┼č, al─▒nmayan karar do─čru de─čildir. ─░┼če yaramaz. Hele ki toplumsal reaksiyon kontrolden ├ž─▒km─▒┼čsa, b├╝t├╝n inisiyatif s├╝r├╝n├╝n kontrol├╝ne ge├žmi┼čse ├ž├╝nk├╝ art─▒k kontrol edilemeyecek say─▒s─▒z de─či┼čken vard─▒r. ─░mparator J├╝stinyen ve Konstantinopolis yurtta┼člar─▒ bunu ├žok pahal─▒ bir bedelle ├Â─čreniyordu.

Bu karar geciktirilirken taht─▒n muhalifleri de bo┼č durmuyor, halk─▒n haf─▒zas─▒nda tozlar alt─▒nda kalm─▒┼č eski hesaplar─▒n─▒, k─▒zg─▒nl─▒klar─▒n─▒ tozlar─▒ kald─▒rarak ┼č├Âyle tozlara ├╝fleyip haf─▒zadakileri g├Ârn├╝p hat─▒rlan─▒r hale getiriyordu. Do─čal olarak bu hat─▒ralar─▒ ve olumsuzluklar─▒ yeniden ┼čekillendirerek yap─▒yorlar ├žo─ču an─▒y─▒ s├╝r├╝ye yeniden yaz─▒yorlard─▒. Bu ├ž─▒kar gruplar─▒n─▒n istedikleri ┼čekilde hat─▒rl─▒yordu. Kalabal─▒klar s├╝r├╝ye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝. S├╝r├╝ psikolojisiyle g├╝d├╝l├╝yordu. Bu s├╝r├╝n├╝n (kalabal─▒─č─▒n) kendine g├╝veni artm─▒┼č ve durumdan cesaret alm─▒┼člard─▒. Kulaklar─▒na her f─▒s─▒ldananla co┼čkular─▒ da art─▒yordu. Birey olarak ne ya┼čad─▒klar─▒n─▒n fark─▒nda bile de─čillerdi. Toplumsal bir ak─▒l tutulmas─▒yd─▒ ya┼čad─▒klar─▒.

Sel sular─▒ tekrar Konstantinopolis sokaklar─▒na ├ža─čl─▒yordu. Sokaklar yine ÔÇťNika!!!, Nika!!!ÔÇŁ sesleriyle inliyordu. ┼×ehir bu hayk─▒r─▒┼člar─▒n depremiyle titriyordu. Ses depremi, sanki yaln─▒z ses olan bir canavar ┼čehri doldurmu┼čtu. Art─▒k yaln─▒z sokaklar de─čil, taht odas─▒nda taht ile odan─▒n s├╝tunlar─▒ bile sallan─▒yordu.

Halk ilk olarak JustinosÔÇÖtan ├Ânceki ─░mparator AnastasiosÔÇÖun ye─čeni ProbusÔÇÖun ye─čeninin evine y├Âneldi. Onu imparator ilan edeceklerdi. Lakin Probus ├žok ak─▒ll─▒ bir insand─▒, olaylar─▒n gidi┼čat─▒n─▒ ba┼čtan okumu┼č, olaylar─▒n ba┼člad─▒─č─▒ Sal─▒ g├╝n├╝ kenti terk edip bug├╝nk├╝ ├çatalca b├Âlgesindeki ├žiftli─čine gitmi┼čti. Bu kontrolden ├ž─▒km─▒┼č topluluk anlams─▒z bir hiddetle ProbusÔÇÖun evini ya─čmalad─▒, evdeki hizmet├ži ve k├Âlelerini ├Âld├╝rd├╝ ve ate┼če verdiler.

Kartaca fatihi, Sasani muzafferi General Belisarius saray─▒n g├╝venli─čini sa─člama tela┼č─▒ i├žinde subaylar─▒n─▒ organize etmekle me┼čguld├╝. Ba┼č mabeyn Narses, J├╝stinyenin sa─č kolu olarak durumun ne kadar kontrolden ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ ve art─▒k ├Âng├Âr├╝lemez hale geldi─čini, halk─▒n elinde de silah oldu─čunu s├Âyl├╝yordu.

General BelisariusÔÇÖun emrinde ├žok iyi e─čitimli, d├Ânemin en yeni imkanlar─▒yla donanm─▒┼č, tepeden t─▒rna─ča z─▒rhl─▒, silahl─▒ ve atl─▒ 1400 ki┼čilik ├žok ├Âzel Got k├Âkenli bir birlik bulunuyordu. MundusÔÇÖun emrinde tam bir sava┼č├ž─▒ olan atl─▒ Cermenler ve Avarlar bulunmaktayd─▒. Bunlarda tahminen 1000 civar─▒yd─▒. NarsesÔÇÖin emrinde saray─▒, taht─▒ koruyan ├žok ├Âzel niteliklere sahip bir muhaf─▒z b├Âl├╝─č├╝ vard─▒. Say─▒lar─▒ azd─▒, fakat nitelikleri say─▒lar─▒n─▒n ├žok ├╝st├╝ndeydi.

Belisarius ile MundusÔÇÖa ba─čl─▒ birlikler sokaklardaki bu seli durdurup da─č─▒tmak, halk─▒ evlerine sokmak amac─▒yla d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kt─▒. Augusteum Meydan─▒nda (bug├╝nk├╝ Sultanahmet Meydan─▒) halk bu birliklere kar┼č─▒l─▒k verdi ve ├žarp─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda Samson Hastanesi ve Aya ─░rini Kilisesi (kentin ilk kiliseÔÇÖdir) yand─▒. Belisarius birliklerine Mese Caddesinin (bug├╝nk├╝ Divan Yolu) kontrol├╝n├╝ ele almalar─▒n─▒ s├Âyledi ama askerler halk─▒n kar┼č─▒l─▒k vermesi, ate┼č toplar─▒ atmas─▒ sebebiyle Komutanlar─▒n─▒n bu emrini yerine getiremedi. Ak┼čam karanl─▒─č─▒ ├ž├Âkerken Belisarius ve Mundus karanl─▒kta askerlerini bu kontrols├╝z y─▒─č─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda b─▒rakmak istemediklerinden yenilgiyi kabul ederek ├žekilmi┼člerdi. Evet halk saray─▒ yenmi┼čti.

J├╝stinyen arkalar─▒na bakmadan ka├žarak saraya s─▒─č─▒nan askerleri ve muhte┼čem komutanlar─▒n─▒ g├Ârd├╝kten sonra deliye d├Ânm├╝┼čt├╝. Kime g├╝venecekti. Senat├Ârlerin tamam─▒n─▒ saraydan kovar. Senat├Ârlerin az bir k─▒sm─▒ deniz yoluyla kenti terk ederek g├╝venli yerlere giderken geri de kalanlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ el alt─▒ndan ba─člant─▒da olduklar─▒ isyanc─▒lar─▒n yan─▒na ko┼čtular, beraber hareket etmeye ba┼člad─▒lar, onlara kat─▒ld─▒lar.

J├╝stinyen senat├Ârleri kovduktan Belisarius ve Mundus ile Ba┼čmabeynÔÇÖni Narses toplant─▒dan sonra geceden sabaha kadar t├╝m kentte tellallar dola┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, ─░mparatorun Pazar sabah─▒ Hipodromda halk─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ duyurmu┼čtu.

Pazar sabah─▒ ─░mparator Hipodroma geldi─činde elinde ─░ncil vard─▒. Elindeki ─░ncili havaya kald─▒r─▒p halka seslendi; Bu isyanlardan dolay─▒ kimsenin su├žlanmayaca─č─▒n─▒, kimsenin hi├žbir ┼čekilde yarg─▒lanmayaca─č─▒n─▒ ve olaylar─▒n son bulmas─▒ halinde herkesin g├╝ndelik hayat─▒na devam edebilece─čini ilan etti. Demi┼čtik ya kontrol├╝ kaybettikten sonra do─čru zamanda yapmad─▒─č─▒n─▒z ┼čeyler sonradan hi├žbir fayda g├Âstermez diye. ─░┼č i┼čten ge├žmi┼č, cin ┼či┼čeden ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Halk ─░mparatora inanmad─▒─č─▒n─▒, yalan s├Âyledi─čini hayk─▒r─▒yordu. Ve ├ž─▒lg─▒nca y├╝z k─▒zartacak kadar galiz hakaretler ya─čd─▒r─▒yorlard─▒ hem J├╝stinyene hem de TheodoraÔÇÖya.

J├╝stinyen geldi─či gibi elinde ─░ncille Hipodromdan gitti. Hipodrom ÔÇťNika!!!, Nika!!!ÔÇŁ diye ├ž─▒nl─▒yordu. Evet bu ses depremi saray─▒n ve taht─▒n ├žat─▒rdamas─▒na sebep olmu┼čtu.. J├╝stinyen ├Âzellikle e┼či Theodora (ÔÇťtahta oturmu┼č fahi┼čeÔÇŁ, ÔÇťerguvan pelerinli orospuÔÇŁ ┼čeklinde tan─▒mlan─▒yordu) sebebiyle nefret eden ├╝st s─▒n─▒f, isyanc─▒lar─▒ biledik├že biliyordu. Sarayda da rahats─▒z bir durum vard─▒, Narses komutas─▒ndaki saray muhaf─▒zlar─▒ndan bir├žo─ču art─▒k ─░mparatoru korumak ve halkla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmak istemiyordu. ├ľzellikle Avarlar i├ž kar─▒┼č─▒klarla m├╝cadele i├žin anla┼čmad─▒klar─▒n─▒ ve bu i┼če taraf olmak istemediklerini s├Âyl├╝yordu.

Bir Kelebek ├ľmr├╝ Kadar S├╝ren ─░mparatorluk Keyfinin Ad─▒; Hypatius

Zaferlerinden o kadar eminlerdi ki yeni ─░mparatorlar─▒n─▒n kim olaca─č─▒n─▒ bile belirlemi┼člerdi. AnastasiusÔÇÖun b├╝y├╝k ye─čeni ÔÇťHypatiusÔÇŁ. Onu ─░mparator ilan edip, kafas─▒na zincirden bir ─░mparatorluk tac─▒ takt─▒lar. Yeni ─░mparatora bu ta├ž tak─▒l─▒rken kar─▒s─▒ ÔÇťseni ├Âl├╝me g├Ât├╝r├╝yorlarÔÇŁ demi┼čti. Zavall─▒ Hypatius, ├Âl├╝m├╝ne kadar duydu─ču belki de en akl─▒ ba┼č─▒nda s├Âzler bunlard─▒. O ba┼č─▒na tak─▒lan zincirden ta├ž, ─░saÔÇÖn─▒n ├žarm─▒ha gerilmeye g├Ât├╝r├╝l├╝rken ba┼č─▒na tak─▒lan dikenli ta├ž (Crown of Thorns) gibiydi. ─░saÔÇÖya da ├žarm─▒ha germeye g├Ât├╝r├╝l├╝rken ta├žla beraber mor pelerin giydirilmi┼čti. Bu mor pelerin i┼čte bu sebepten dolay─▒ ├žok ├Ânemli ve Roma ─░mparatorlar─▒na ├Âzeldi. Bu mor pelerin HypatusÔÇÖun ─░mparatorlu─čunu simgeliyordu. Ba┼č─▒nda zincirden tac─▒, omuzlar─▒nda Saraydan ├žal─▒nma Erguvani (mor) pelerini kendini bir anda Hipodromun ─░mparatorluk locas─▒nda ─░mparator koltu─čunda buldu. Hipodrom yank─▒lan─▒yordu; ÔÇť Ya┼čas─▒n Yeni ─░mparator!!!ÔÇŁ, ÔÇťYa┼čas─▒n ─░mparator Hypatius!!!!ÔÇŁ.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  I'nci Richard ve Beraberindekilerin Kutsal Topraklara Yapt─▒klar─▒ Yolculu─čun Notlar─▒

Asilerin art─▒k yeni ─░mparatoru vard─▒. Halk─▒n ─░mparatoru ve Sarayda t─▒k─▒l─▒p kalm─▒┼č ─░mparator. Do─ču Roma ─░mparatorlu─ču i├žin ilgin├ž bir d├Ânemdi, ayn─▒ g├╝n iki ─░mparatoru vard─▒.

Mor pelerinim kefenim olsun!

Saray─▒n iskelesinde bir ─░mparator teknesinde hummal─▒ ├žal─▒┼čma vard─▒. Erzaklar geliyor, sand─▒klar ta┼č─▒n─▒yor saraydan tekneye yerle┼čtiriliyordu. Herkes ko┼čturuyordu. J├╝stinyen durumun d├Ân├╝┼č├╝ olmayan noktaya geldi─čini g├Âr├╝yordu. Tek ├ž─▒kar yol ka├žmakt─▒. Krali├žeye saray─▒n iskelesine yan─▒nda g├Ât├╝recekleriyle beraber gelmesi i├žin haber yollad─▒. Ellerini ├žabuk tutmal─▒yd─▒lar. O kitle saraya do─čru y├Ânelirse hi├ž ┼čanslar─▒ yoktu. ─░mparator iskelede bir a┼ča─č─▒, bir yukar─▒ y├╝r├╝yerek ├žok gergin, korkmu┼č bir halde Theodoras─▒n─▒ bekliyordu.

Theodora iskeleye inen merdivenlerde g├Âr├╝nd├╝, tekba┼č─▒nayd─▒ J├╝stinyen ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒. Sand─▒klar─▒ neredeydi. Theodora sanki sarayda kabul salonundaym─▒┼č gibi Erguvani Pelerinini giyinmi┼čti. Theodora, J├╝stinyenin kar┼č─▒s─▒na dikildi; ÔÇť Yeterince alt─▒n─▒m─▒z var, ├Âmr├╝m├╝z├╝n sonuna kadar da yeter, rahat ederiz. Fakat bir g├╝n kendine soracaks─▒n, ya kalsayd─▒m! Diye Benim inanc─▒ma g├Âre e─čer erguvani pelerini omzuna takt─▒ysan, onu ├ž─▒karmamal─▒s─▒n. Bana gelince ben atalar─▒m─▒z─▒n s├Âz├╝ne her zaman inanm─▒┼č─▒md─▒r, mor pelerinim kefenim olsun!ÔÇŁ.

─░mparator bu konu┼čmadan ├žok etkilenmi┼čti, o erguvani pelerine ÔÇťmor onurÔÇŁa lay─▒k olmal─▒yd─▒. Ve Theodora ile beraber lanet isyan─▒ ne olursa olsun bast─▒rmaya karar verdi. G├╝vendi─či iki komutan ve sa─č kolu ile beraber bir plan yapt─▒lar. M├╝dahale ad─▒m ad─▒m planland─▒: Mundus hipodromun Augusteum kap─▒s─▒n─▒ tutacak, Belisarius ise saray ge├židini kullanarak ayaklanmac─▒lar─▒n liderlerini tutuklayacakt─▒. Yani saray ├Âz├╝ne d├Ânm├╝┼čt├╝. Bizans oyunu kurulmu┼čtu. Konstantinopolisin Roma saray─▒ ayn─▒ zamanda ÔÇťentrikan─▒n saray─▒ÔÇŁ idi. Konstantinopolis te ÔÇťentrikan─▒n ba┼č┼čehriÔÇŁ idi. Hipodrom da Bizans oyunu kurulmu┼čtu, bunu ba┼čka bir Bizans oyunu bozabilirdi. ByzantiosÔÇÖun k─▒zlar─▒ entrikan─▒n perileri de─čil miydi? So─čuktan donan─▒ nas─▒l buzla ovuyorlarsa bu peri k─▒zlar─▒ ─░mparator ve ─░mparatori├žeye de ilham verecekler, yard─▒m edeceklerdi. Ayaklanma tam bir entrikaya d├Ânm├╝┼čt├╝, taht sahibi olaylar─▒n tela┼č─▒ ile okuyamam─▒┼čt─▒ durumu ama Theodora parma─č─▒ i├žinden hi├ž ├ž─▒kmayan bu olaylar─▒ an be an takip ediyordu.

Sessiz direni┼č

Bu plan ba┼člad─▒─č─▒nda beklenmeyen bir ┼čey oldu. Bu kadar sesin, g├╝r├╝lt├╝n├╝n aras─▒nda ÔÇťsessiz direni┼č.ÔÇŁ Saray kap─▒ muhaf─▒zlar─▒ t├╝m emirlere, t├╝m vaatlere ra─čmen hipodroma giden yolu m├╝dahale birliklerine a├žmad─▒. ─░mparator bu duruma sessiz kald─▒. Fakat kendisine yap─▒lan bu ihanetin bedelini ├žok a─č─▒r ├Âdetecekti o muhaf─▒zlara.

Belisarius askeriyle saray─▒n etraf─▒ndan dolanarak Hipodroma gitmek zorunda kald─▒. Narses kap─▒y─▒ tutan muhaf─▒z b├Âl├╝─č├╝n├╝n komutan─▒na ÔÇťbunlar size ne kazand─▒rabilir?ÔÇŁ diye soracak, sessiz direni┼čten hi├ž ses ve tepki gelmeyecekti.

BelisariusÔÇÖun Cermenleri (Gotlar) Hipodromun i├žinden loca kap─▒s─▒na kadar hi├žbir direni┼čle kar┼č─▒la┼čmadan gelmi┼člerdi. Fakat locay─▒ savunan Maviler, Locadakileri Gotlara teslim etmiyorlard─▒. Asl─▒nda bir sertlikte de bulunmuyordu, Maviler. Sonra birden bire kalabal─▒ktan Got askerlerine hakaretler, tacizler ba┼člad─▒. Kalabal─▒k askerleri k─▒st─▒racakm─▒┼č gibi ├žemberi daralt─▒yor, u─čultular y├╝kseliyordu. Belisarius etraf─▒na bakt─▒, kendisinin ve askerlerinin k─▒st─▒r─▒ld─▒─č─▒, kapana k─▒s─▒ld─▒klar─▒ hissine kap─▒ld─▒. Panikle k─▒l─▒c─▒n─▒ ├žekti.

Katliam ba┼člad─▒, k─▒l─▒├ž k─▒ndan ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

Gotlar komutanlar─▒n─▒n bu davran─▒┼č─▒n─▒ harekete ge├žme emri olarak alg─▒lad─▒. K─▒l─▒├žla kad─▒n erkek, ├žocuk ya┼čl─▒ ay─▒rmadan k─▒ymaya ba┼člad─▒lar. Kafalar, uzuvlar kopuyor, kar─▒nlar de┼čiliyor, korku ile geri ├žekilmeye ├žal─▒┼čan halk ya atlar─▒n ya da panikle ka├žmaya ├žal─▒┼čanlar─▒n ayaklar─▒ alt─▒nda eziliyordu. BelisariusÔÇÖa, Mundus hipodromun ├Âl├╝m kap─▒s─▒ndan (├Âlen gladyat├Ârlerin sahadan ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ kap─▒) giri┼č yaparak kat─▒ld─▒. Belisarius trib├╝nlerde, Mundus yar─▒┼č meydan─▒nda katliam yap─▒yordu. Narses de b├╝y├╝k giri┼čin orada az ve se├žkin askerleriyle ├ž─▒k─▒┼č─▒ engelleyip ka├žmaya ├žal─▒┼čanlar─▒ ├Âld├╝r├╝yorlard─▒. Tam otuzbin insan (kimi kaynak k─▒rkbin say─▒s─▒n─▒ da yaz─▒yor ama genel kabul otuzbin) ├Âld├╝r├╝l├╝yor, LocaÔÇÖdan Hypatius canl─▒ olarak al─▒n─▒yor, sonra ne oluyorsa bir parmak i┼čin i├žine giriyor (Theodoran─▒n parma─č─▒ olabilir) ├Âld├╝r├╝l├╝yor.

Hipodromda sabah saatlerinde ba┼člayan bu katliam hipodrumun mermerleri k─▒rm─▒z─▒ renge d├Ânene, tek bir canl─▒ kalmay─▒ncaya kadar devam ediyor; ├Â─člen saatlerinde bitiyor.┬á Art─▒k Konstantinopolis sessiz, ├Âl├╝m├╝n sessizli─činin ├ž├Âkt├╝─č├╝ bir diyar.

D├Ânemin kaynaklar─▒n─▒n bir ├žo─ču (Prokopius da dahil) bu i┼čin arkas─▒nda TheodoraÔÇÖn─▒n oldu─ču s├Âyl├╝yor. ─░┼č bir spor kar┼č─▒la┼čmas─▒ ├žeki┼čmesinden daha fazla siyasi bir ├Âzellik g├Âsteriyor. D├Ânemin g├╝├žl├╝ ve organize siyasi yap─▒lar─▒ Maviler ve Ye┼čiller ile o d├Ânem yo─čun olarak devam eden H─▒ristiyan mezhepleri ve itikad sorunlar─▒. Bununla beraber Theodoray─▒ bir t├╝rl├╝ i├žlerine sindiremeyen, kabul edemeyenlerle TheodaraÔÇÖn─▒n hesapla┼čmas─▒ i├ž i├že girmi┼č gibi g├Âr├╝nmektedir.

Tek ba┼č─▒na muktedir ve ┼×ehir Savunucular─▒

Bu katliam─▒n sonunda taht─▒n bir cad─▒ av─▒na ├ž─▒kaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝. Ama ├Âyle olmad─▒. ─░syanc─▒lardan hipodromun d─▒┼č─▒nda olup hayatta kalanlar─▒ affedildi. Hi├žbir su├žlama yap─▒lmad─▒. Hatta HypatiusÔÇÖun ├žocuklar─▒na olay─▒n s─▒cakl─▒─č─▒nda verilmi┼č olan sert kararlar ve ellerinden al─▒nm─▒┼č haklar ve mallar bile geri verildi. Bu i┼čten en zararl─▒ ├ž─▒kanlar─▒n ba┼č─▒nda TheodoraÔÇÖy─▒ bir t├╝rl├╝ kabullenemeyen Senat├Ârler ve onlar─▒n ┼čahs─▒nda Senato kurumunun bizzat kendisi oldu. Roma ─░mparatorlu─čunun tahtla beraber en kadim m├╝essesesi olan, ─░mparatorlar─▒n bile ald─▒klar─▒ kararlar─▒ dan─▒┼čt─▒klar─▒, dan─▒┼čmak zorunda olduklar─▒ ÔÇťSenatos Populus Que RomaniÔÇŁ (S.P.Q.R) b├╝t├╝n a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ kaybetmi┼čti. ┬áB├╝t├╝n senat├Ârler s├╝rg├╝ne g├Ânderilmi┼čti Senat├Ârlerin mallar─▒na J├╝stinyen ve Theodora taraf─▒ndan el konulmu┼čtu.┬á Sonradan af ├ž─▒kar─▒lsa bile o eski Senato ve Senat├Ârl├╝k kurumu olu┼čamad─▒., g├Âstermelik bir yap─▒ olarak kald─▒. Art─▒k J├╝stinyen kararlar─▒ tek ba┼č─▒na al─▒yordu. Hi├ž olmad─▒─č─▒ kadar iktidar ve muktedirdi.

Bir de o ÔÇťsessiz direni┼čiÔÇŁ yapan muhaf─▒z askerler t├╝m b├Âl├╝k olarak katledildi. Bu yap─▒ tamamen ortadan kald─▒r─▒ld─▒. Bunun yerine ÔÇť┼×ehir Savunucular─▒ÔÇŁ diye bir yap─▒ olu┼čturuldu. Bu ┼čehir savunucular─▒ k├╝├ž├╝k davalara bakacak. Esnaf─▒ denetleyecek, d├╝zenleyecek. ÔÇťAgentes in RebusÔÇŁ (Jurnalcilik m├╝essesesi) da─č─▒t─▒lacak. Bu g├Ârevi de yeni yap─▒ yapacakt─▒. Bu yeni ÔÇťmemurlarÔÇŁ s├Âzde halk taraf─▒ndan se├žilecekti. Se├žecekleri (se├žmen) ve se├žilecekleri taht belirleyecekti. Bu memurluk daha sonraki y─▒llarda Saray taraf─▒ndan para ile sat─▒lan bir g├Ârev olacakt─▒. ┼×ehir Savunular─▒ ayr─▒ca KonstantinopolisÔÇÖe giri┼čleri kontrol alt─▒na alacakt─▒. Kentte mal─▒, i┼či ya da ailesi olmayan hi├žbir g├Â├žmen surlardan i├žeri ad─▒m atamayacakt─▒. Daha ├Âncesinde Yahudiler, Ermeniler ile Monofizitler kente s─▒n─▒rl─▒ bir izinle girebiliyor, g├╝n bat─▒m─▒ndan ├Ânce kenti terk ediyorlard─▒. Bunlara uygulanan yasak daha da geni┼čletilerek di─čer insanlara da uyguland─▒.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

Alt─▒ g├╝n, N─░KA!!! N─░KA!!!!

Alt─▒ g├╝n s├╝ren isyan─▒n ve sonundaki katliam─▒n sorumlusu kimdi? Bir anda m─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒ bu isyan? Bir anl─▒k panikle mi katliama d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝? Sorulabilecek daha onlarca belki y├╝zlerce soru olacakt─▒r. ├ço─čuna verilebilecek cevap, okumalardan sonra ki yorumdan ba┼čka bir ┼čey olmayacak. Belki de ba┼čka bir yorumu benimsemek ┼čeklinde olacakt─▒r cevap. D├Ânem kronikleri ├žo─ču ┼čeye cevap verebiliyor mu? O da tart─▒┼čmal─▒? ─░ktidara kar┼č─▒ b├╝y├╝k bir kin duyulan bir d├Ânemden bahsediyoruz. Kim o d├Ânem de ne kadar tarafs─▒z, ne kadar ├Ânyarg─▒s─▒z olabilir.

─░syan─▒n sonu├ž k─▒sm─▒na bakarsak durumu olaylar ├╝zerinden okursak, ├žok ince detay─▒na kadar ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č bir planla g├╝├žl├╝ bir taht yarat─▒lm─▒┼č, o devrin t├╝m ekonomik ve siyasi sorunlar─▒ g├╝ndemden d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Muhalifler bertaraf edilmi┼čtir. ─░stenildi─či gibi dizayn edilebilecek bir toplum meydana getirilmi┼čtir. Senato gibi tahtta ayak ba─č─▒ olan kurumlar tasfiye edilmi┼č, i┼člevsiz hale getirilmi┼čtir.

Orta├ža─č Nika Ayaklanmas─▒n─▒n son g├╝n├╝ yap─▒lan katliam ile art─▒k b├╝t├╝n renksizli─či, karanl─▒─č─▒ ile ├ž├Âkm├╝┼čt├╝r tarihin ├╝st├╝ne. Belki de bu ayaklanma ba┼čar─▒l─▒ olsa simsiyah bir Avrupa Orta├ža─č─▒ yerine g├Âkku┼ča─č─▒ misali renkli bir Orta├ža─č─▒m─▒z olacakt─▒. Ama bu olay Do─ču Roma da bilimin, hukukun, ahlak─▒n, sanat─▒n, dini de─čerlerin en dibe vurdu─ču d├Ânem olacakt─▒.┬á Bu bir dalga olarak da d├╝nyay─▒ saracakt─▒. Bu s├╝recin i├žinden bu olaydan k─▒rk y─▒l sonra, Arabistan ├ž├Âllerinin ortas─▒ndaki bir kervan kasabas─▒nda do─čan bir Arap ├žocuk yepyeni ┼čeyler s├Âylecekti. Onun s├Âyledikleriyle de yine Emperyal Roman─▒n ba─čr─▒nda ─░saÔÇÖn─▒n s├Âzlerinin yay─▒lmas─▒ gibi, bu s├Âzler yay─▒lacakt─▒.

Konstantinopolis yak─▒lm─▒┼č, y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒. J├╝stinyen bu Emperyalli─činin merkezi kent ba┼čta olmak ├╝zere bir├žok yerde imar hamlesine giri┼čti. Ayasofya ba┼čta olmak ├╝zere bir├žok b├╝y├╝k yap─▒ yap─▒ld─▒. Halk bir ┼čantiyeye d├Ânen ┼čehirlerde ├žal─▒┼čmaya ba┼člam─▒┼č, d├Ânemin ┼čartlar─▒n─▒n ├╝st├╝nde hem de ├žok vas─▒fl─▒l─▒k gerektirmeyen in┼čaat i┼člerinden para kazan─▒yordu. Bu kentlerin ┼čantiyeye d├Ânmesi i┼čg├╝c├╝ a├ž─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒karm─▒┼č, k─▒rsal da ya┼čayan Roma vatanda┼člar─▒ da kentlere, yeni kurulan kent alanlar─▒n─▒n oralara g├Â├ž etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Anadolu k─▒rsal─▒ bo┼čal─▒yor, halk kentli oluyordu. Ve bu zamandan sonra bir daha o k─▒rsal Romal─▒ k├Âyl├╝lerce doldurulmayacak uzunca bir s├╝re bo┼č kalacak, sonras─▒nda do─čudan arkas─▒ndan onlar─▒ kovalayanlardan ka├žanlar bu AnatoliaÔÇÖy─▒ dolduracakt─▒. Kendilerine anayurt yapacak, Anadolu diyeceklerdi. Halk kent merkezlerinde ya┼č─▒yor, ├žal─▒┼č─▒yor, konforlu rahat bir hayat s├╝rmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Fakat bir sorun vard─▒, ─░mparatorluk ├╝retmiyor, d─▒┼čardan gelen ├╝r├╝nlerle beslenip, giyiniyordu. Eskisi gibi sava┼č ganimeti, y─▒ll─▒k vergiler de akm─▒yordu. De─čirmene su gelmeden bo┼ča d├Ânmeye ba┼člad─▒. Bo┼ča d├Ânen de─čirmenden bir ┼čey ├ž─▒km─▒yordu. J├╝stinyen d├Ânemi en parlak d├Ânem diye ge├žer tarihlerde, o parlakl─▒k o kadar g├Âz kama┼čt─▒r─▒r ki ─░mparatorlu─čun i├žerden ├ž├Âkmeye ba┼člad─▒─č─▒ fark edilemez bile. Bu parlak d├Ânem ambardaki en de─čerli ├╝r├╝nlerle dolu heybenin alttan delindi─činin g├Âr├╝lmedi─či zamand─▒r.

Bu Nika ayaklanmas─▒n─▒ anlat─▒rken dikkat edilirse Kiliseden, bu s├╝re├žte ve sonras─▒nda kilisenin duru┼čundan, durumundan bahsetmedik, o daha detayl─▒ bir konu. ─░lerleyen k─▒s─▒mlarda olacak.

J├╝stinyen tarihin en ihti┼čaml─▒ ibadethanesini o d├Ânem Theodora ile beraber yapt─▒klar─▒n─▒n kefareti olarak yapt─▒rm─▒┼č da olabilir.

 

Kaynak├ža :

  • Prokopios. B─░ZANSÔÇÖIN G─░ZL─░ TAR─░H─░. ├çev: DURU, Orhan. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2017.
  • CAMERON, Averil. B─░ZANSLILAR. ├çev: AKPINAR, ├ľzkan. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2016.
  • MANGO, Cyril. Bizans Yeni Roma ─░mparatorlu─ču. ├çev: G├ťVEN, G├╝l ├ça─čal─▒. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2016.
  • GREGORY, Timothy E. . Bizans Tarihi. ├çev: ERMERT, Esra. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2016.
  • Nika Ayaklanmas─▒. 26/01/2015 Yazar─▒: Tarihi ─░stanbul (17/12/2018 tarihinde g├╝ncellendi). https://www.tarihiistanbul.com/nika-ayaklanmasi/
  • TAN─░LL─░, Server. Y├╝zy─▒llar─▒n Ger├že─či ve Miras─▒ II. Cilt Orta├ža─č: Feodal D├╝nya. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2020.
  • ALTUN, Feride ─░mrana. ─░stanbulÔÇÖun 100 Roma, Bizans Eseri. ─░BB K├╝lt├╝r A.┼×. Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2015.
  • Bizans. Cogito ├ť├ž Ayl─▒k D├╝┼č├╝nce Dergisi. Say─▒: 17 K─▒┼č 1999. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒.

Toplam Okuma: 513 , Bug├╝n: 11 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒