Quantcast
20 May─▒s ve 29 May─▒s 526 – B├╝y├╝k Antakya Depremleri – Belgesel Tarih

├ľzdenbekir KARAKA┼×
├ľzdenbekir  KARAKA┼×
20 May─▒s ve 29 May─▒s 526 – B├╝y├╝k Antakya Depremleri
  • 22 ┼×ubat 2023 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • ├ľzdenbekir KARAKA┼× /

Loading

20 May─▒s 526 ak┼čam yeme─či saati, Antakya halk─▒ i├žin ├žok ├Ânemli bir g├╝n, H─▒ristiyan halk ÔÇťMeryem Ana Yortusunun arifesi. Evlerde yortuya ├Âzel geleneksel HirisiÔÇÖler pi┼čirilmek i├žin bir yandan haz─▒rl─▒klar yap─▒l─▒rken, ailece arife ak┼čam─▒nda sofrada Tanr─▒ya, ─░saÔÇÖya ve MeryemÔÇÖe ┼č├╝kran dualar─▒yla yemekler yenmekteydi.

Sofralar sallanmaya ba┼člad─▒, evler, yer sallanmaya ba┼člad─▒. Yery├╝z├╝ sallan─▒yordu. Alt─▒n ┼×ehir o dillere destan ┼čehir sallan─▒yordu. Seleucia Pieria (─░skenderun Liman─▒) – S├╝rekli al├╝vyonla dolmaya kar┼č─▒ zaten kaybedilmi┼č bir m├╝cadele i├žinde olan Liman, asla toparlanamad─▒- g├Âklere y├╝kselip, yere iniyordu sanki. Akdeniz b├╝t├╝n h─▒┼čm─▒yla ├žalkan─▒yordu. Fokurduyordu yer, yeralt─▒ndaki t├╝m ad─▒ bilinmedik canavarlar ayn─▒ anda uluyordu sanki.

┼×ehir. ÔÇťMeryem Ana YortusuÔÇŁ arifesi oldu─čundan festival i├žin AntakyaÔÇÖya ├ževre ┼čehirlerden ├žok say─▒da ziyaret├ži gelmi┼č, ┼čehir bir hayli kalabal─▒kla┼čm─▒┼čt─▒. Depremin sars─▒nt─▒lar─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda ak┼čam yeme─či vakti olmas─▒ nedeniyle insanlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ evlerde ya da kapal─▒ mek├ónlardayd─▒. Bu nedenler, b├╝y├╝k miktarda can kayb─▒n─▒n do─čmas─▒na yol a├žt─▒. Sonras─▒n da 29 May─▒s da ayn─▒ sahneler tekrar ya┼čand─▒.

Suriye ve AnadoluÔÇÖda da etkisini g├Âsteren deprem, Malalas ve Bizansl─▒ Tarih├ži PropkopiusÔÇÖa g├Âre 250-300 bin ki┼činin ├Âlmesine neden oldu. Bu say─▒ o d├Ânem i├žin korkun├ž bir rakam oldu─čundan, d├╝nya tarihinin en b├╝y├╝k felaketlerinden biri olarak kabul edilir. Deprem sonras─▒nda AntakyaÔÇÖda bir de yang─▒n ├ž─▒kt─▒ ve ayakta kalan binalar─▒n ├žo─čunu y─▒kt─▒. Ortaya ├ž─▒kan haydutlar da felaketin boyutunu biraz k├Ât├╝le┼čtirdi. Bizans y├Ânetimi alt─▒ndaki AntakyaÔÇÖda b├╝y├╝k y─▒k─▒m yapan bu deprem, tarihe ge├žen en ├Âl├╝mc├╝l tabii felaketlerden biridir

6.Y├╝zy─▒l ─░stanbul ve b├╝t├╝n Bizans (Do─ču Roma) i├žin depremler ve felaketler ├ža─č─▒ idi. BizansÔÇÖ─▒n tarih├žilerinden Kedrenos, imparator I. Theodosios ile ArkadiosÔÇÖun heykellerini de y─▒kt─▒─č─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒r; ancak 526 y─▒l─▒na da sarkan bu deprem en b├╝y├╝k tahribat─▒ AntakyaÔÇÖda yapm─▒┼čt─▒r.

AntakyaÔÇÖn─▒n u─črad─▒─č─▒ felaketle ilgili olarak Malalas, 20 May─▒s 526 g├╝n├╝ ┼čehri yerle bir eden depremin arkas─▒ndan g├Âkten geldi─či san─▒lan bir ate┼čin hemen her tarafta yang─▒nlara sebep oldu─čunu belirtmi┼čti. Depremden sa─č kurtulanlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n da alevler aras─▒nda can verdi─čini, haber ─░stanbulÔÇÖa ula┼čt─▒─č─▒nda imparatorun resmi yas ilan etti─čini ve ┼čehrin yeniden in┼ča edilmesi i├žin gereken paray─▒ g├Ânderdi─čini yazm─▒┼čt─▒. Kedrenos da Antakya da vuku bulan korkun├ž depremi ┼ču s├Âzlerle anlatmaktad─▒r: ÔÇťTanr─▒ÔÇÖn─▒n ├Âfkesi ├Âylesine korkun├žtu ki, neredeyse ┼čehrin tamam─▒ y─▒k─▒l─▒p halk─▒na mezar oldu. ─░nsanlar─▒n bir k─▒sm─▒ enkaz alt─▒nda kalm─▒┼č ama ├Âlmemi┼čti. Fakat bunlar hen├╝z canl─▒yken topra─č─▒n alt─▒ndan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kan ate┼č onlar─▒ yak─▒p kavurdu. Ba┼čka bir ate┼č de k─▒v─▒lc─▒mlar sa├žarak g├Âky├╝z├╝nden yere d├Âk├╝ld├╝. Sars─▒nt─▒lar 526 y─▒l─▒ May─▒s ay─▒na kadar s├╝rd├╝ ve ayakta kalan yap─▒lar─▒ da y─▒kt─▒. Bu arada AntakyaÔÇÖn─▒n patri─či Euphrasis da topra─č─▒n alt─▒nda kal─▒p ├Âld├╝. B├╝t├╝n binalar ve tap─▒naklar y─▒k─▒ld─▒ ve ┼čehrin g├╝zelli─činden geriye hi├žbir ┼čey kalmad─▒. Sonunda erkeklerin, kad─▒nlar─▒n, ├žocuklar─▒n, bebeklerin binlercesini, y─▒k─▒lan binalar─▒n da─č gibi y─▒─č─▒lm─▒┼č malzemesi ├Ârtt├╝. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n bir kente y├Ânelik ├Âfkesinin b├Âylesine korkun├ž ve ac─▒mas─▒z olu┼ču insanlar─▒ deh┼čete d├╝┼č├╝rd├╝; bu felaket uzun s├╝re kimsen akl─▒ndan ├ž─▒kmad─▒.ÔÇŁ

Bu 526 felaketiyle ilgili ├žok ilgin├ž bir bilgiyi de Zonaras ve Glykas vermektedir. Onlar─▒n yazd─▒klar─▒na g├Âre bu depremler (Antakya depremleri) o b├Âlge d─▒┼č─▒nda ─░stanbul da bile hissedilmi┼čti ve ─░stanbul d─▒┼č─▒nda Marmara DeniziÔÇÖnin g├╝ney ve do─ču k─▒y─▒lar─▒n─▒ ile ─░zmit ve ─░znikÔÇÖte de b├╝y├╝k zararlara neden olmu┼čtu.

Nadir vesilelerle de yazarlar, halk─▒n tepkileri ├╝zerindeki bilgimizi tamamlamak imk├ón─▒n─▒ veren bir felaketin ayr─▒nt─▒l─▒ bir anlat─▒s─▒n─▒ vermektedirler. Antakya’da 20 ve 29 May─▒s 526’daki depremi bize bildiren Jean Malalas ‘t─▒r.┬á B├╝t├╝n kent y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒. G├Âkten geliyor gibi g├Âr├╝nen bir ate┼č, a┼ča─č─▒ yukar─▒ her tarafta yang─▒nlara neden olmu┼čtu. B├╝t├╝n kiliseler y─▒k─▒lm─▒┼člard─▒ veya alevlerin i├žinde yan─▒p k├╝l olmu┼člard─▒. Kimi sakinler diri diri topra─ča g├Âm├╝lm├╝┼člerdi, fakat kurtar─▒lam─▒yorlard─▒. ─░mparator I. Iustinos (518ÔÇô527) askeri kariyerini tamamlad─▒─č─▒ ve ├žok sevdi─či bir ┼čehir olan AntakyaÔÇÖn─▒n yerle bir oldu─ču haberi ├╝zerine ya┼čanan bu felaketten dolay─▒ yas ilan ederek halk e─člencelerini iptal etmi┼č ve kentin yeniden in┼čas─▒ i├žin gerekli paray─▒ vermi┼čti. Kimi sakinler kurtarabilmi┼č olduklar─▒ mal-m├╝lkleriyle kentten ka├žm─▒┼člard─▒. Fakat k─▒ra vard─▒klar─▒nda, ├ževredeki k├Âyl├╝ler onlara sald─▒rm─▒┼č ve soymu┼člard─▒. Bununla beraber, bu haydutlar─▒n hepsi ├žok ge├žmeden anla┼č─▒lmaz bir ┼čekilde ├Âl├╝ bulunmu┼člard─▒.

Bu deprem Bizans insan─▒n─▒ o kadar etkiledi ki, bas─▒lan paralarda bile bu olay hep an─▒ld─▒.

Daha bu felaketin yaralar─▒ tam sar─▒lmadan depremin ├╝zerinden iki y─▒l ge├žtikten sonra 21 Kas─▒m 528 tarihinde Antakya tarihinin en ┼čiddetli depremini yasam─▒┼č ve ┼čehirde bulunan yap─▒lar─▒n tamam─▒na yak─▒n─▒ y─▒k─▒lm─▒┼č, surlar b├╝y├╝k hasar g├Ârm├╝┼č ve surlar─▒n y─▒k─▒lmas─▒ ┼čehri savunmas─▒z b─▒rakm─▒┼čt─▒. Halk bu d├Ânemde Sasanilerin sald─▒r─▒lar─▒ndan korunmak amac─▒yla k─▒y─▒lara yerle┼čmek zorunda kalm─▒┼čt─▒. ─░ki y─▒l ├Ânce ya┼čanan deprem s─▒ras─▒nda hasar g├Âren ve onar─▒ma al─▒nan binalar da bu deprem s─▒ras─▒nda yerle bir olmu┼čtur. Deprem Loadicea ve Samanda─čÔÇÖ─▒ da etkilemi┼čtir. Bizans ─░mparatoru I. Iustinianos (527ÔÇô565) ve esi Theodora depremden sonra ┼čehre yard─▒m malzemeleri g├Ândererek halk─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒. ├çok say─▒da insan─▒n ├Âl├╝m├╝ne neden olan bu deprem felaketinin ├žabuk unutulmas─▒ ve Tanr─▒n─▒n gazab─▒n─▒n teskin edilmesini ├╝mit eden imparator ve imparatori├že taraf─▒ndan AntakyaÔÇÖn─▒n ismi ÔÇťTheupolisÔÇŁ (Tanr─▒n─▒n ┼×ehri) olarak de─či┼čtirilmi┼čti. ┼×ehrin isminin de─či┼čmesine sebep olan bu deprem sonras─▒nda tarih├žiler ┼čehrin yerinin de de─či┼čmi┼č olabilece─čini tahmin etmektedir.

Bu depremden sonra AntakyaÔÇÖn─▒n n├╝fusu h─▒zla azalm─▒┼č, deprem korkusu sebebiyle insanlar bir m├╝ddet da─čda, ├žad─▒rlarda yasam─▒┼člard─▒r. Antakya halk─▒ iki y─▒l ├Ânceki depremin meydana getirdi─či hasar─▒ d├╝zeltmeye ├žal─▒┼č─▒rken, yaralar hen├╝z sar─▒lmam─▒┼čken 528 depreminin ya┼čanmas─▒ ve halk─▒n ├žo─čunlu─čunun bu depremde hayat─▒n─▒ kaybetmesi ┼čehrin n├╝fusunun azalmas─▒na ayr─▒ca sa─č kalanlar─▒n sa─čl─▒k ko┼čullar─▒n─▒n da k├Ât├╝le┼čmesine sebep olmu┼čtur. Bu depremin ard─▒ndan ┼čehrin yeniden in┼čas─▒ i├žin ├žok para harcanm─▒┼čt─▒r. ┼×ehir halk─▒, deprem ve sonras─▒nda ortaya ├ž─▒kan salg─▒n hastal─▒klar─▒n nedeni olarak Tanr─▒n─▒n gazab─▒n─▒n ├╝zerlerinde oldu─čunu d├╝┼č├╝nm├╝┼č bol bol dua etmi┼člerdir.

526 ve 528 y─▒llar─▒nda ya┼čanan ┼čiddetli depremlerin ├╝zerinden ├žok fazla zaman ge├žmeden ┼čehirde bas g├Âsteren veba salg─▒n─▒ halk─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝ne sebep olmu┼čtu. Bu depremlerin sonras─▒nda halk daha g├╝venli olarak d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ sahil b├Âlgesinde ya┼čamaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu geli┼čme halk─▒n durumunun daha da k├Ât├╝le┼čmesine sebep olmu┼č, evlerinden ve ┼čehirlerinden uzak olan insanlar bu defa da salg─▒n hastal─▒klar ile m├╝cadele etmek zorunda kalm─▒┼člard─▒. Arka arkaya ya┼čanan felaketler ile ┼čehir halk─▒ AllahÔÇÖ─▒n gazab─▒n─▒n ├╝zerlerinde oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek kurtulu┼ču AllahÔÇÖa yalvarmakta bulmu┼člard─▒.

Orta├ža─čÔÇÖda Bizansl─▒lar, depremlerin, i┼čledikleri g├╝nahlar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda g├Ânderilen ilahi birer ceza oldu─čunu d├╝┼č├╝nmekteydiler. ├çe┼čitli ayin, t├Âren ve rit├╝eller vas─▒tas─▒yla depremleri ├Ânlemeye ├žal─▒┼čm─▒┼člar, ayr─▒ca dini ├Âzel anma y─▒ld├Ân├╝mleri d├╝zenleyerek bunlar─▒ dini takvimin birer par├žas─▒ haline getirmi┼člerdir. Az say─▒da olmakla birlikte, AristotelesÔÇÖin teorisinden etkilenen baz─▒ Bizansl─▒lar ise depremlerin do─čal nedenlerden (yeralt─▒ r├╝zg├órlar─▒n─▒n hareketi) kaynakland─▒─č─▒na inan─▒yordu.

Malalas bu felaketin, tanr─▒n─▒n l├╝tfunun bir kan─▒t─▒ ve insanlar─▒n g├╝nahlar─▒n─▒n kefareti oldu─čunu s├Âylemekteydi. Ve bu, di─čer mucizelere de yol a├ž─▒yordu. 20 veya 30 g├╝nden beri kapal─▒ kalm─▒┼č kimi hamile kad─▒nlar, a├ž─▒lan y─▒k─▒nt─▒lar─▒n alt─▒ndan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼člar ve yeni do─čurduklar─▒ ile sa─č salim kurtar─▒lm─▒┼člard─▒. Ve felaketten ├╝├ž g├╝n sonra g├Âk kubbesinde bir ha├ž g├Âr├╝nm├╝┼čt├╝. ─░nsanlar onun ├Ân├╝nde e─čilmi┼člerdi ve tanr─▒n─▒n ├Âfkesinin ├žok ┼čiddetli olmas─▒ndan korkuyorlard─▒. Bu ┼čekilde yazar tarihteki do─čal olaya girer: Deprem, insanlar─▒n g├╝nahlar─▒ndan nedamet getirmeleri i├žin tanr─▒ taraf─▒ndan g├Ânderilmi┼čti.

Bu kozmik felaketlerin vuku buldu─ču her defas─▒nda, d├╝nyan─▒n sona erdi─čine ve son yarg─▒ saatinin geldi─čine inan─▒l─▒yordu. Yalanc─▒ k├óhinler ve m├╝neccimler anla┼č─▒lmaz sa├žma-sapan d├╝┼č├╝ncelerini yaymak i├žin bu panikten yararlan─▒yorlard─▒. Bat─▒l inan├žl─▒ s─▒radan kimseler tanr─▒ya inanc─▒n─▒ kaybediyordu ve do─čal ┼čeytan-cin-peri olaylar─▒na kar┼č─▒ kendilerini korumak i├žin, kutsal tanr─▒ya inanmak yerine, kendilerine muskalar, nazarl─▒klar ediniyordu. Deprembilime ili┼čkin ├žok say─▒da kitaplar da mevcuttu, kimileri piyasada elden ele dola┼č─▒yorlard─▒ ve depremler sayesinde gelece─či ├Ânceden haber veriyorlard─▒.

Deprem, Bizans halk─▒n─▒n iman─▒-inanc─▒ artt─▒r─▒yordu ve inananlar─▒n ├žo─ču iyi hareketler yapmaya d├Ârt elle sar─▒l─▒yorlard─▒. Zenginler mal m├╝lklerini felaketzedelere da─č─▒t─▒yorlard─▒. Hatta kimileri s─▒k─▒ bir ├žileyi benimsiyorlar ve ke┼či┼č oluyorlard─▒. Tabi bu durum ge├žici oluyordu, insanlar bir s├╝re sonra normal ya┼čama d├Ân├╝yordu. Zenginlerin bu i├žten gelen yard─▒mlar─▒n─▒n tarihi kay─▒tlarda bildirilmesi, ayn─▒ zamanda, felaketzedeler i├žin d├╝zenli yard─▒mlar─▒n mevcut olmad─▒─č─▒ sonucunu ortaya ├ž─▒karmakta ve devlet mekanizmas─▒nda ─░mparatorun ilgisi nispetince yard─▒m yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. Deprem veya felaket ma─čdurlar─▒ ailelerinin veya arkada┼člar─▒n─▒n yard─▒m─▒na bel ba─čl─▒yorlard─▒.

Her ne kadar kilise tanr─▒n─▒n, g├╝nahk├órlar─▒n g├╝nahlar─▒n─▒ cezaland─▒rmak i├žin depreme neden olmu┼č oldu─čunu kan─▒tlamaya ├žal─▒┼č─▒yorsa da, s─▒radan inanan orada, depremin ger├žek nedenini ├Â─črenmek arzusuna doyurucu bir cevap g├Ârm├╝yordu. Halk─▒n depremin sebebiyle ilgili mutlaka bir g├╝nah ke├žisi ki┼či veya sebep buldu─ču ve bunu kulaktan kula─ča yayd─▒─č─▒ a├ž─▒k bir ger├žekti. Ve ├žo─čunlukla halk, felakette sorumlulu─čunu, sevilmeyen bir zengin ki┼čiye, bir y├Âneticiye veya bir etnik gruba y├╝klemeye kalk─▒┼č─▒yordu. Bu kimi zaman S├╝ryani H─▒ristiyanlar oluyordu, kimi zaman Yahudiler, kimi zaman kentin valisi.

Bizans’a ait kilise dini takviminde, Bizansl─▒n─▒n ortak belle─čine kaydedilmi┼č olan en ├Ânemli depremlerin izleri bulunmaktad─▒r. Bu depremlerin tarihleri B├╝y├╝k kilise “Typicon“unda veya “Le Synaxarium Ecc1esiae Constantinopolitanae“de kay─▒tl─▒d─▒r. Bu metinler, haberleri ├žo─ču zamanlar tarih├žilerinkine benziyorsa da, halk─▒n veya ├Âzellikle imparatorun tepkisi hususunda ilgi ├žekicidirler.

Deprem korkusuna ili┼čkin bir ├Ârnek, ilahici Joseph’in elinden, GOAR dua kitab─▒nda muhafaza edilmi┼čtir. Ayn─▒ konu hakk─▒ndaki di─čer “tropaire“ler ve dualarla tamamlanm─▒┼čt─▒r. D├Ârt temel konu bunda i┼členmi┼člerdir. Orada her ┼čeyden ├Ânce, insanlar─▒n g├╝nahlar─▒ nedeniyle tanr─▒n─▒n ├Âfkesinin nas─▒l depreme yol a├žt─▒─č─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Sonra felaketin amac─▒ ortaya konulmaktad─▒r: Tanr─▒, g├╝nahlar─▒ndan pi┼čman olmas─▒ gereken insan─▒ do─čal olayla uyarmak ister. ├ľrne─čin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝, insan─▒n felaketten kurtarmas─▒ i├žin tanr─▒ya yalvard─▒─č─▒ dualardan olu┼čmu┼čtur. Tanr─▒ya ├Âfkesini yat─▒┼čt─▒rm─▒┼č olmas─▒ndan dolay─▒ ┼č├╝kredilir, inanan i├žin mesaj a├ž─▒kt─▒r: Tanr─▒, yeri insan─▒ yok etmek i├žin de─čil, fakat ├Âfkesini g├╝nahk├óra bildirmek, onu depremi durduracak tutuma, nedamete getirmek i├žin titretir. Dua, inanana, iste─čine boyun e─čmek ve b├Âylelikle felaketten kurtulmak i├žin tanr─▒n─▒n ama├žlar─▒n─▒ anlamakta yard─▒m eder. Her dua, ┼ču halde Bizansl─▒n─▒n sahip oldu─ču, tanr─▒n─▒n bir deprem tehlikesi kar┼č─▒s─▒nda onu koruyaca─č─▒ inanc─▒n─▒ g├Âstermektedir.

Mesela Antakya depreminden sonra ├ž─▒kan yang─▒nla ilgili ─░mparator, yang─▒n─▒n esas nedeni olarak nas─▒l o─članc─▒l─▒─č─▒ g├Âstermi┼č yine ─░mparator kente deprem ve veba belas─▒n─▒ ├žekmi┼č olmakla o─članc─▒lar─▒ su├žlayan iki tamim yay─▒nlam─▒┼čt─▒.

Bizans hayat─▒nda ve dini d├╝nyas─▒nda depreme nelerin sebep oldu─ču, halk─▒n bu do─ča├╝st├╝ olaya nas─▒l bakt─▒─č─▒ ve onu nas─▒l Tanr─▒ ile y├╝zle┼čme arac─▒ olarak g├Ârd├╝─č├╝ her toplumda oldu─ču gibi a┼čik├órd─▒r. Bu literat├╝re azizler, y├╝ce ki┼čiler ile ilgili anlat─▒larda e┼člik eder. En pop├╝ler anlat─▒m ara├žlar─▒ lejantlar ve hajiografi, anlat─▒lar─▒nda ayn─▒ zamanda olay─▒ i├žinde toplam─▒┼člard─▒r. Bu ├Âzellikle, depremlerle ilgili mucizelerin kaydedildikleri azizlerin ve ┼čehitlerin efsanevi hayatlar─▒ndad─▒r. Tanr─▒, azizlerine ve ┼čehitlerine verdi─či g├╝c├╝ g├Âstermek i├žin depremler arac─▒l─▒─č─▒yla orada ortaya ├ž─▒kar. Bazen deprem, ac─▒ esnas─▒nda veya ┼čehitlerin ├Âl├╝m├╝ ya da azizlerin dualar─▒ s─▒ras─▒nda vuku bulur. ┼×ehitlerin kabirleri veya cesetleri, depremlerle tehdit edilen kentlere belirli bir koruma sa─čl─▒yordu.

Tarihsel hajiografiÔÇÖde depremlerin rol├╝ ├žok daha k├╝├ž├╝lt├╝lm├╝┼čt├╝r. Orada bir depremin ├žok ├Ânemli bir olay oldu─ču ├Âyk├╝n├╝n mant─▒ki devaml─▒l─▒─č─▒, mucizenin ger├žekle┼čmesine engel olur. Tanr─▒n─▒n do─črudan do─čruya m├╝dahalesi, azizin aktif bir rol oynamaya b─▒rak─▒lmas─▒ i├žin ├žok gereklidir. Bundan dolay─▒ anlat─▒lar─▒n ├žo─ču bize, azizi bir deprem tehdidini insanlara haber veren k├óhin veya ke┼čif sahibi gibi tasvir etmektedirler. Bir ilk ├Ârnek, bize Symeon le Stylite’in bilinmeyen hayat─▒ndan gelmektedir. Hen├╝z ├žocukken, Antakya’da 29 ve 30 May─▒s 526’daki bir depremden mucize kabilinden kurtar─▒lm─▒┼čt─▒.

Bizansl─▒ insan, deprem olay─▒yla bir├žok kar┼č─▒la┼čmas─▒nda, ona bir mana vermeye, onu d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ i├žine sokmaya ├žal─▒┼čt─▒. Bu amaca ula┼čmak i├žin, uygarl─▒─č─▒n─▒n k├Âklerine y├Âneldi, antik gelenekte, AristoÔÇÖnun nezdinde bir bilimsel a├ž─▒klama buldu: Deprem tesad├╝fe ba─čl─▒ ve ┼ču halde insan─▒n anlayamayaca─č─▒ d├╝zeyde nedensel, fiziki bir s├╝recin sonucu idi. Hristiyanl─▒k, orada depremin g├╝nahk├óra kar┼č─▒ tanr─▒n─▒n ├Âfkesinin tezah├╝r├╝ oldu─ču kutsal kitaba ili┼čkin metinlerde, ona b├╝y├╝k bir pay ay─▒r─▒yordu. E─čer g├╝nahlar─▒ndan pi┼čman oluyorsa, insana da ┼ču halde ├Âfkesini yat─▒┼čt─▒rtmak m├╝mk├╝nd├╝. Kehanet ve alametlerin yorumlanmas─▒n─▒n do─ču gelene─čindeki miras├ž─▒s─▒ da oydu.

Bu deprem meydana geldi─či zaman Bizansl─▒ insan─▒n ilk tepkisi, tanr─▒ya yalvar─▒p-yakarmakt─▒. Dindar ve sofu, felakette, tanr─▒n─▒n do─črudan do─čruya m├╝dahalesini g├Âr├╝yordu ve ┼čayet pi┼čman oldu─čunu g├Âsterirse, g├╝c├╝yle felaketi durduraca─č─▒na da inan─▒yordu.

Kendini hemen su├žlu buluyordu ve herhangi bir abal─▒ arayarak kendini aklamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Tanr─▒n─▒n yarg─▒s─▒n─▒n derin korkusu sayesinde, dindarl─▒─č─▒ arac─▒s─▒z olarak boyuna art─▒yordu ve iman─▒ ar─▒n─▒yordu. Bu inanc─▒n ger├žekli─činden ve d├╝r├╝stl├╝─č├╝nden ┼č├╝phe edilemez. Bizansl─▒n─▒n ger├žek heyecan olmadan ├╝st├╝nk├Âr├╝ dua etmesi imk├óns─▒zd─▒: Tanr─▒ d├╝nyaya egemendir ve d├╝nyevi hayat─▒n cereyan─▒ i├žin ba┼čkaca a├ž─▒klama yoktur. Bizansl─▒ insan, depremi k├óhince bir g├╝ce de ba─čl─▒yordu. Olay, manas─▒n─▒ ancak, tam bir alamet gibi yorumland─▒─č─▒ anda almaktad─▒r. O, tanr─▒n─▒n ├Âfkesini g├Âstermektedir ve ┼čayet pi┼čman olmad─▒klar─▒ takdirde, insanlar─▒ en a─č─▒r cezalar konusunda uyarmaktad─▒r. Veyahut ta, gelecekte g├Âsterece─či ┼čeyi belirtmektedir. Olaylar─▒n manas─▒n─▒ bilmenin psikolojik arzusu, nedenler, do─čall─▒klar veya deney├╝st├╝l├╝kler belirtilirken, tamam─▒yla doyurulmu┼č de─čildir. Tehlike ve felaketin ka├ž─▒n─▒lmazl─▒─č─▒, alametin incelemesini zorunlu k─▒larlar.

 

Kaynak├ža:

  • Cogito ├ť├ž ayl─▒k d├╝┼č├╝nce dergisi. ÔÇťBizansÔÇŁ ├Âzel say─▒s─▒. K─▒┼č 1999. Say─▒: 17. ─░stanbul
  • Demirkent I┼č─▒n. ÔÇťBizans Kaynaklar─▒na G├Âre IV.- XI. Y├╝zy─▒llarda ─░stanbul ve ├çevresinde DepremlerÔÇŁ. Tarih Boyunca AnadoluÔÇÖda Do─čal Afetler ve Deprem Semineri Bildiriler Kitab─▒. ─░.├ť. Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih Ara┼čt─▒rma Merkezi (22-23 May─▒s 2000). 2. Bask─▒. ─░stanbul, 2002
  • Dvornik Francis. Konsiller Tarihi, ─░znikÔÇÖten II. VatikanÔÇÖa. ├çeviren: Mehmet Ayd─▒n. T├╝rk Tarih Kurumu. 2. Bask─▒. 2019, Ankara
  • Gates Charles. Antik Kentler. ├çeviren: Bar─▒┼č Cezar. Ko├ž ├ťniversitesi Yay─▒nlar─▒. 3. Bask─▒. 2019, ─░stanbul
  • Gregory E. Timothy. Bizans Tarihi. ├çeviren: Esra Ermert.┬á Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 3. Bask─▒. 2016, ─░stanbul
  • Kaldellis Anthony, Siniossoglou Niketas. BizansÔÇÖ─▒n Entelekt├╝el Tarihi, Se├žme Makaleler. ├çeviren: Ercan Ert├╝rk. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 2021, ─░stanbul
  • Kaya Selim, K─▒y─▒l─▒ Rahime. ÔÇťAntakyaÔÇÖda Orta├ža─čÔÇÖda Meydana Gelen Do─čal ├éfet ve Salg─▒n Hastal─▒klara Bir Bak─▒┼čÔÇŁ. Mustafa Kemal ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Dergisi. Y─▒l: 2009 Cilt: 6 ┬Ę Say─▒: 12, s. 403-418
  • Mango Cyril. Bizans Yeni Roma ─░mparatorlu─ču. ├çeviren: G├╝l ├ça─čal─▒ G├╝ven. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒. 3. Bask─▒. 2016, ─░stanbul
  • Prokopios. BizansÔÇÖ─▒n Gizli Tarihi. ├çeviren: Orhan Duru. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. VII. Bas─▒m. 2017, ─░stanbul
  • Sevin Veli. AnadoluÔÇÖnun Tarihi Co─črafyas─▒ I. T├╝rk Tarih Kurumu. 5. Bask─▒. 2018, Ankara
  • Vercleyen Frank.ÔÇťBizans D├Âneminde ─░stanbul’da Depremler: Halk ├ťzerindeki EtkiÔÇŁ, ├žev. Feda ┼×amil Ar─▒k, TAD, 1997, c. 19, sy. 30, s. 301, 306

├ľzdenbekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023