Quantcast
Nas─▒l Y├╝rek Dayans─▒n? 1963-1974 K─▒br─▒s – Belgesel Tarih

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Nas─▒l Y├╝rek Dayans─▒n? 1963-1974 K─▒br─▒s
  • 17 Ocak 2024 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU /

Loading

ENOSISÔÇŽ EOKAÔÇŽ AKR─░TAS PLANIÔÇŽ EOKA-BÔÇŽ IPHESTOS PLANIÔÇŽ

EOKA-B ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ militan─▒ olan Rum Andreas Dimitriu, y─▒llar sonra bir Rum gazetesinin birine verdi─či deme├žte Ta┼čkent Katliam─▒ ile ilgili olarak, i┼čledikleri soyk─▒r─▒m su├žunu ┼č├Âyle itiraf etti:

ÔÇťNe yapt─▒ysak devletin yasal g├╝├žleriyle birlikte yapt─▒k. K├Âydeki 89 T├╝rk erke─čini toplad─▒k. Onlar ├Âld├╝r├╝leceklerini bilmiyorlard─▒. Toplananlar HirokitiaÔÇÖdan gelen askerler taraf─▒ndan g├Ât├╝r├╝ld├╝. Toplanan T├╝rk erkekleri daha sonra topluca ├Âld├╝r├╝ld├╝, dozerlerle a├ž─▒lan ├žukurlara g├Âm├╝ld├╝.ÔÇŁ

Bu ifadeler adeta, K─▒br─▒s T├╝rklerinin 1963ÔÇÖten itibaren maruz b─▒rak─▒ld─▒klar─▒ ac─▒ ve zulm├╝n ├ÂzetiydiÔÇŽ

Abone olunuz…

─░ngiliz h├ókimiyetinde 1960 y─▒l─▒na kadar kalan K─▒br─▒s adas─▒, bu tarihte ba─č─▒ms─▒z bir devlet oldu.

─░ngiliz h├ókimiyeti y─▒llar─▒nda K─▒br─▒sl─▒ Rumlar i├žerisinde zaman zaman Yunanistan ile K─▒br─▒s Adas─▒ÔÇÖn─▒n birle┼čmesi yani Enosis amac─▒ ile birtak─▒m faaliyetler g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

1955 y─▒l─▒na geldi─čimizde Yunanistan, EnosisÔÇÖi ger├žekle┼čtirmek amac─▒ ile K─▒br─▒sÔÇÖa Georgios Grivas adl─▒ bir subay─▒n─▒ g├Ândererek EOKA isminde bir ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ kurdurmu┼čtur.

Adadaki ─░ngiliz y├Ânetimini hedef alan EOKA ter├Âr ├Ârg├╝t├╝, ilk sald─▒r─▒s─▒n─▒ 1 Nisan 1955 tarihinde ger├žekle┼čtirdi. EOKA ter├Âristlerinin ilk sald─▒r─▒s─▒ndan 3 ay sonra, sald─▒r─▒lar─▒n y├Ân├╝ bu kez T├╝rklere ├ževrildi.

EOKAÔÇÖn─▒n siyasi lideri Rum Kilisesi Ba┼čpiskoposu III. Makarios ve asker├« lideri Georgios Grivas sistemli ve planl─▒ sald─▒r─▒lar─▒n─▒ K─▒br─▒sÔÇÖ─▒n geneline yayd─▒.

Her ne kadar ba─č─▒ms─▒z K─▒br─▒s CumhuriyetiÔÇÖnin ilk birka├ž y─▒l─▒nda, 1960-1963 y─▒llar─▒ aras─▒nda adaÔÇÖda bar─▒┼č h├ókim olmu┼č gibi g├Âr├╝nse de Makarios, Grivas ve Yunanistan y├Âneticileri; ortak y├Ânetimi ve 1959-1960 Antla┼čmalar─▒ ile T├╝rklere sa─članan haklar─▒, EnosisÔÇÖi engelledi─či i├žin kabul etmek istememi┼člerdir.

T├╝rkleri, kurucusu olduklar─▒ devlet y├Ânetiminden uzakla┼čt─▒rarak K─▒br─▒sÔÇÖ─▒n h├ókimiyetini kendi ellerine almak ve EnosisÔÇÖi ger├žekle┼čtirmek i├žin sald─▒r─▒lara yeniden ba┼člam─▒┼člard─▒r.

EOKA Ter├Âr ├ľrg├╝t├╝n├╝n 21 Aral─▒k 1963 tarihinde ba┼člatt─▒klar─▒ bu sald─▒r─▒lar, 1955-1960 y─▒llar─▒ aras─▒ yap─▒lan sald─▒r─▒lardan farkl─▒ ├Âzelliklere sahiptir.

Rumlar, 21 Aral─▒k 1963 sonras─▒ sald─▒r─▒lar─▒n─▒, T├╝rkleri K─▒br─▒s y├Ânetiminden atacak, AdaÔÇÖdan yok edecek sistemli bir sald─▒r─▒n─▒n plan─▒ olan Akritas Plan─▒na g├Âre y├╝r├╝tt├╝ler. Sonu├ž olarak ENOS─░SÔÇÖi hedefleyen plan sistematik halde tatbik edilmi┼čtir.

Akritas Plan─▒ 1974ÔÇÖte g├╝ncellenecek ve Iphestos Plan─▒ ad─▒n─▒ alacakt─▒.

Bu Plan─▒n uygulanmas─▒ sonucunda, K─▒br─▒s T├╝rklerine y├Ânelik bir├žok katliam ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Bu katliamlarda, binlerce T├╝rk ├Âld├╝r├╝lm├╝┼č, yaralanm─▒┼č ve g├Â├ž etmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

Iphestos Plan─▒’n─▒n a┼čamalar─▒, K─▒br─▒s T├╝rklerinin ya┼čad─▒─č─▒ t├╝m k├Ây ve mahallelerin ele ge├žirilmesi, T├╝rklerin toplu olarak ├Âld├╝r├╝lmesi ve T├╝rklerin adadan s├╝r├╝lmesi ve EnosisÔÇÖin ilan─▒ demektir.

Iphestos Plan─▒, K─▒br─▒s Sorunu’nun en karanl─▒k d├Ânemlerinden birini temsil etmektedir. Iphestos Plan─▒, uluslararas─▒ hukukun a├ž─▒k bir ihlali niteli─čindedir. ┬áPlan, K─▒br─▒s T├╝rklerinin soyk─▒r─▒m─▒na y├Ânelik bir giri┼čim olarak kabul edilmektedir ve K─▒br─▒s T├╝rklerinin adadaki varl─▒─č─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de tehdit etmi┼čtir. ├çoluk ├žocuk, kad─▒n erkek demeden sistemli sald─▒r─▒ ve cinayetlerden s├Âz ediyoruz. Etnik temizlik ifadesi hafif kal─▒r, fiilen soyk─▒r─▒m ad─▒m─▒d─▒r. Bu planlar─▒n sorumlular─▒, uluslararas─▒ hukuk ├Ân├╝nde hesap vermelidir.

─░ngiliz gazeteci Harry Scott Gibbons 21 Aral─▒k 1963ÔÇÖte ba┼člayan Rum sald─▒r─▒lar─▒n─▒n g├Ârg├╝ tan─▒─č─▒ olarak, olaylar─▒n i├žin ┼čunotu d├╝┼čm├╝┼čt├╝:
ÔÇťÔÇŽSoyk─▒r─▒mÔÇŽ K─▒br─▒s T├╝rklerinin topyek├╗n imhas─▒-ba┼člam─▒┼čt─▒.ÔÇŁ

Gibbons London Daily Expres gazetesinde d├Ânemin Ortado─ču sorumlusu olarak K─▒br─▒sÔÇÖta bulunmaktayd─▒. 21 Aral─▒k 1963 tarihinde ba┼člayan Rum sald─▒r─▒lar─▒na yak─▒ndan ┼čahit olan ve g├Ârd├╝klerini yazan Gibbons, kitab─▒n─▒n ilk b├Âl├╝m├╝n├╝ 1968 y─▒l─▒nda kaleme alm─▒┼čt─▒r.

Kitab─▒n─▒n ├Âns├Âz├╝nde, K─▒br─▒sÔÇÖtaki olaylar i├žin ÔÇťgenocide-soyk─▒r─▒mÔÇŁ ifadesini neden kulland─▒─č─▒n─▒ ┼č├Âyle a├ž─▒klamaktad─▒r:

ÔÇťSoyk─▒r─▒m denmezse, en az─▒ndan Bat─▒l─▒ politikac─▒lar ile Birle┼čmi┼č Milletlerin g├Âz├╝nde, olay hi├ž olmam─▒┼č demektir. Aksi takdirde, ayn─▒ ki┼čiler, sorunlara ├ž├Âz├╝m bulunamayaca─č─▒n─▒ ve bar─▒┼č antla┼čmalar─▒n─▒n d├╝zenlenemeyece─čini iddia ederler. Ama ben bir politikac─▒ de─čilim. Ve benim ne Birle┼čmi┼č Milletlere ne Avrupa Birli─čine ne de Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖne borcum veya ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒m var. Bu nedenle ÔÇśsoyk─▒r─▒mÔÇÖ kelimesini kullanmaktan korkmuyorum ve ├žekinmiyorum.ÔÇŁ

K─▒br─▒sÔÇÖ─▒ kan g├Âl├╝ne ├ževiren Rum vah┼četine gelinceÔÇŽ

Lefko┼ča T├╝rk Lisesi bah├žesinde oyun oynayan T├╝rk ├Â─črencilere 21 Aral─▒k 1963ÔÇÖte Rum polisler ate┼č ederek 2 T├╝rk ├Â─črencisini yaralad─▒lar. Rumlar ayn─▒ g├╝n i├žerisinde Lakadamya b├Âlgesinde okuldan evlerine giden ├žocuklar─▒n servis ara├žlar─▒na ate┼č a├žt─▒. 5-7 ya┼č grubundaki 8 T├╝rk ├žocu─čundan biri, s─▒rt─▒na kur┼čun isabeti sonucu ├Âld├╝.

Bu olay─▒n ard─▒ndan ┬á24 Aral─▒k 1963 gecesi, Kumsal b├Âlgesine Terezepulos kod ismini kullanan Yunan subay─▒ liderli─činde 150ÔÇÖden fazla tam te├žhizatl─▒ Rum EOKA militan─▒ geldi. EOKA militanlar─▒, Yunan komutan─▒n idaresinde, insanl─▒k tarihine kara leke olarak giren Banyo katliam─▒n─▒ yapm─▒┼člard─▒r.

K─▒br─▒s T├╝rk Alay Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖnda g├Ârev yapan Elaz─▒─čl─▒ Binba┼č─▒ Nihat ─░lhan, burada ─░rfan Bey Sokak 2 NumaraÔÇÖda ikamet etmekteydi. Nihat ─░lhan g├Ârevdeyken, e┼či M├╝rivet ─░lhan, ├žocuklar─▒ 6 ya┼č─▒ndaki Murat, 5 ya┼č─▒ndaki Kutsi ve 10 ayl─▒k bebek olan Hakan olay g├╝n├╝ evdeydiler. Rum asker ve ter├Âristlerin geldiklerini duyunca, evin banyosunda k├╝vet i├žerisinde saklanmaya gitmi┼čler; ama Yunan komutas─▒ndaki Rumlar taraf─▒ndan o k├╝vet i├žerisinde canice katledilmi┼člerdir.

Sald─▒r─▒lar bundan sonra iyice h─▒z kazand─▒. Kumsal katliam─▒n─▒n ard─▒ndan Ayvas─▒l k├Ây├╝, 23-24 Aral─▒k 1963ÔÇÖte K├╝├ž├╝k Kaymakl─▒ÔÇÖda, 8 ┼×ubat 1964ÔÇÖte Arpal─▒k K├Ây├╝ sald─▒r─▒ya u─črad─▒. Vah┼četin haddi hududu yoktu. EOKA taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝len T├╝rkler i├žin Rumlar─▒n kontrol├╝ndeki K─▒br─▒s Cumhuriyeti taraf─▒ndan soru┼čturma dahi yap─▒lmad─▒.

15 Kas─▒m 1967ÔÇÖde ise Bo─čazi├ži ve Ge├žitkale Sald─▒r─▒lar─▒┬á ya┼čand─▒.

Bu katliamlar─▒n Rum Milli Muhaf─▒zlar─▒ taraf─▒ndan ├Ânceden planland─▒─č─▒, BM Genel Sekreteri U ThantÔÇÖ─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ rapora da girmi┼čtir. Makarios 1974 y─▒l─▒nda Yunanistan ve GrivasÔÇÖ─▒n destekledi─či EOKA-BÔÇÖyi, Grivas ├Âld├╝kten sonra yasad─▒┼č─▒ ilan etmi┼čtir.

Yunan Asker├« Cuntas─▒ÔÇÖn─▒n deste─či ile MakariosÔÇÖa asker├« darbe yap─▒lm─▒┼č y├Ânetime tek amac─▒ tek bir T├╝rk kalmayana kadar sava┼čmak olan ter├Ârist Nikos Sampson getirilmi┼čtir. T├╝rkiye CumhuriyetiÔÇÖni m├╝dahale noktas─▒na getiren olaylar i┼čte b├Âyle geli┼čti.

T├╝rkiye bu duruma diplomatik bir ├ž├Âz├╝m bulunmay─▒nca Garanti Antla┼čmas─▒n─▒n kendisine verdi─či m├╝dahale hakk─▒n─▒ kullanarak K─▒br─▒sÔÇÖa asker├« ├ž─▒karma yapm─▒┼čt─▒r. Birinci Bar─▒┼č Harekat─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člamas─▒yla birlikte Rumlar T├╝rk k├Âylerine sald─▒rm─▒┼člard─▒r.

20 Temmuz 1974ÔÇÖte Rumca Aleminos denilen Alaminyo k├Ây├╝ Rum militanlar─▒n sald─▒r─▒s─▒na u─čram─▒┼čt─▒r. Rumlar burada ya┼čayan ne kadar T├╝rk varsa toplay─▒p k├Âyde bulunan Rum okuluna hapsetmi┼čler ve gen├ž olan T├╝rk erkeklerini kur┼čuna dizerek ├Âld├╝rm├╝┼člerdir. ├ľld├╝rd├╝kleri T├╝rklerin cesetlerini i┼č makinalar─▒ ile a├žt─▒klar─▒ ├žukurlara g├Âmm├╝┼člerdir. 24 Temmuz g├╝n├╝ Aleminyo k├Ây├╝, ard─▒ndan Gaziveren k├Ây├╝ sald─▒r─▒ya u─črad─▒. Bu k├Âylerde ya┼čayan T├╝rkler ├Âld├╝r├╝ld├╝.

21 Temmuz 1974ÔÇÖte ise Rumlar LimasolÔÇÖda ya┼čayan T├╝rklerden silahs─▒z 26 ki┼čiyi ├Âld├╝rm├╝┼č, 1.750 T├╝rk├╝ de rehin alm─▒┼čt─▒r.

Sampson, K─▒br─▒sÔÇÖta T├╝rklere kar┼č─▒ yap─▒lan kanl─▒ sald─▒r─▒lar─▒n hem planlay─▒c─▒s─▒ hem de uygulay─▒c─▒s─▒d─▒r.

14 A─čustos 1974ÔÇÖde Atl─▒lar, Murata─ča ve Sandallar K├Âyleri Sald─▒r─▒ya u─črad─▒.

20 haneden ibaret, savunmas─▒z durumdaki Atl─▒lar k├Ây├╝n├╝n kad─▒n ve ├žocuklardan olu┼čan T├╝rk ahalisi 14 A─čustos 1974 tarihinde gelen Rumlar taraf─▒ndan k├Ây d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Burada ahali elleri arkaya ba─članarak s─▒ralanm─▒┼č ve Rumlar gen├ž, ya┼čl─▒, bebek, kad─▒n demeden bu T├╝rkleri kur┼čuna dizmi┼čtir.

Daha sonra i┼č makinalar─▒ ile 20 metrelik bir ├žukur a├ž─▒lm─▒┼č ve T├╝rkler o halde ├žukura at─▒lm─▒┼člard─▒r.

Atl─▒larÔÇÖda vah┼čet yapan Rum militanlar soyk─▒r─▒m faaliyetlerine Sandallar ve Murata─čaÔÇÖya ge├žerek devam etmi┼člerdir.

Rumlar, Sandallar k├Ây├╝ndeki T├╝rkleri toplam─▒┼člar ve Murata─ča k├Âyl├╝leriyle beraber, k├Âylerin birle┼čim noktas─▒nda bulunan ├ž├Âpl├╝─če g├Ât├╝rerek kur┼čuna dizmi┼čler ve daha sonra da ├Âld├╝rd├╝kleri T├╝rkleri yakm─▒┼člard─▒r. Bu sald─▒r─▒da 88 sivil kad─▒n-├žocuk demeden ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Cesetleri bir ├žoban─▒n buldu─ču Murata─ča ve Sandallar katliam ├žukurunda 2 haftal─▒k bebeklerin yan─▒ s─▒ra ├žok ya┼čl─▒ olan T├╝rklerin de oldu─čunu yabanc─▒ gazeteciler de tan─▒k olmu┼čtur.

15 A─čustos 1974ÔÇÖte ise Ta┼čkent Sald─▒r─▒s─▒ ger├žekle┼čti.

LarnakaÔÇÖya ba─čl─▒ olan Ta┼čkent k├Ây├╝ne, Rumlar 15 A─čustosÔÇÖta sald─▒rm─▒┼člar ve masum 50 sivil T├╝rkÔÇÖ├╝ ac─▒mas─▒z ┼čekilde katletmi┼člerdir. Katliamdan yaral─▒ olarak kurtulan Fuat H├╝seyin Rumlar─▒n canice sald─▒r─▒s─▒n─▒n tan─▒─č─▒d─▒r.

22 Temmuz ile 15 A─čustos 1974 tarihleri aras─▒nda Birle┼čmi┼č Milletler kontrol├╝ndeki ate┼čkes s├╝recinde bile, planl─▒, organize bir ┼čekilde bu sald─▒r─▒lar ger├žekle┼čmi┼čtir.

Rumlar─▒n soyk─▒r─▒m sald─▒r─▒lar─▒nda ┼čehit edilen K─▒br─▒sl─▒ T├╝rklerin say─▒s─▒ kad─▒n ve k├╝├ž├╝k ├žocuklar d├óhil 2.100 ki┼čidir.

Bu say─▒ BMÔÇÖnin de kat─▒l─▒m─▒ ile 1981 tarihinde K─▒br─▒sl─▒ T├╝rk lideri Rauf Denkta┼č ve GKRKÔÇÖnin liderinin karar almas─▒yla kurulan Kay─▒p ─░nsanlar KomitesiÔÇÖnin verdi─či rakamd─▒r.

Ailesinden haber alamayan T├╝rklerin Kay─▒p ─░nsanlar Komitesine yapt─▒klar─▒ ba┼čvuruya g├Âre sadece 1974 tarihinde 492 T├╝rk kaybolmu┼čtur. Kay─▒p ─░nsanlar KomitesiÔÇÖnin yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rma ve kaz─▒lara g├Âre ise 2006 y─▒l─▒ndan bug├╝ne kadar 492 kay─▒p K─▒br─▒sl─▒ T├╝rkÔÇÖten 291 tanesi bulunmu┼č ve yap─▒lan DNA testleri sonucunda kimliklendirilmi┼č ve ailelerine bilgi verilmi┼čtir. ┬áBug├╝n h├ól├ó 201 T├╝rkÔÇÖ├╝n naa┼č─▒ aranmaktad─▒r.

Ge├žmi┼čten ders al─▒nmadan at─▒lacak her ad─▒m, tarihin tekerr├╝r etmesine yol a├žarÔÇŽ Ne demi┼č d├╝┼č├╝n├╝r, ders al─▒nsa, tarih hi├ž tekerr├╝r eder miydi?

Konunun ├Âzeti ┼čudur: K─▒br─▒s sorunu, ÔÇťyes be annem!ÔÇŁ mottosuyla kolayc─▒l─▒─ča ka├ž─▒p ge├ži┼čtirilecek kadar basit de─čildir.

  • Tayfun ├çavu┼čo─člu

KAYNAKLAR:

O─čuz Y├╝cel, “1963-1974 Y─▒llar─▒ Aras─▒nda K─▒br─▒sÔÇÖta Rumlar─▒n T├╝rklere Kar┼č─▒ Sald─▒r─▒lar─▒ Soyk─▒r─▒m Olarak De─čerlendirilebilir Mi?”, Harp Tarihi Dergisi, Say─▒:4, Aral─▒k 2021

Talat Saral, K─▒br─▒sÔÇÖta Rum-Yunan Vah┼četini Unuttuk Mu? https://www.caginpolisi.com.tr/eski_sitemiz/91/13-14.htm

Prof. Dr. Ata Atun, “K─▒br─▒s 1963ÔÇŽ Kumsal Katliam─▒ Nas─▒l Oldu” https://www.belgeseltarih.com/kumsal-katliami-nasil-oldu/

KIBRIS BARI┼× HAREKATI V─░DEO SER─░M─░ZDEN

Video Listesi

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Almanca B├Âl├╝m├╝ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel gazetelerde muhabir, istihbarat ┼čefi, haber m├╝d├╝r├╝, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak g├Ârev yapt─▒. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) epub format─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. M├╝min Ceyhan'─▒n yazd─▒─č─▒ ÔÇťKanla Yaz─▒lan DostlukÔÇť roman─▒n─▒n (M├╝min Ceyhan Bursa K├╝lt├╝r Kaynaklar─▒ Ara┼čt─▒rma K├╝t├╝phanesi yay─▒n─▒, Mart 2023) edit├Ârl├╝─č├╝n├╝ yapt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi'nde ba┼čkanl─▒k (1997-2001) g├Ârevini y├╝r├╝tt├╝. Ayn─▒ zamanda web sitemiz Belgeseltarih.com'un kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Youtube ├╝zerinden yay─▒n yapan @belgeseltarihtv kanal─▒nda yak─▒n tarihimize ili┼čkin 100'├╝ a┼čk─▒n video yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1)ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, 2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2)"1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", 2018, Haber Ajans─▒ Yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░