Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
├çanakkale Sava┼č─▒ ilk g├╝nde biterdi
  • 03 Mart 2010 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Ordu Komutan─▒ Liman von Sanders, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en tart─▒┼č─▒lan isimlerinin ba┼č─▒nda geliyor. ├ç├╝nk├╝ SandersÔÇÖin hen├╝z ├ž─▒karma ba┼člamadan ald─▒─č─▒ savunma d├╝zeni, d├╝┼čman─▒ karaya ├ž─▒kartmamay─▒ de─čil, d├╝┼čmana k─▒y─▒ba┼č─▒ tutma olana─č─▒ veren, d├╝┼čman karaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra bulundu─ču yerde sabitlemeyi ├Âng├Âren bir anlay─▒┼čla kurulmu┼č.
  • Liman von Sanders bu tutumunu, elde t├╝m yar─▒maday─▒ savunacak yeterli kuvvet olmad─▒─č─▒ i├žin, gerideki ihtiyat birliklerini ihtiyac─▒n en ├žok oldu─ču b├Âlgelere kayd─▒rabilmek i├žin ├Âng├Ârd├╝─č├╝n├╝ belirterek gerek├želendiriyor.
  • Ordudaki T├╝rk subaylar ise SandersÔÇÖin bu hatas─▒ y├╝z├╝nden ve gereksiz yere, aylarca T├╝rk kan─▒ d├Âk├╝ld├╝─č├╝ g├Ân├╝┼č├╝nde. ─░smet G├Ârg├╝l├╝ÔÇÖn├╝n kaleme ald─▒─č─▒ ÔÇś├çanakkale ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇÖ, bu tart─▒┼čmalar─▒ ele alan bir kitap olarak, her k├╝t├╝phaneye girmeyi ba┼čtan hak ediyor.

 

├çanakkale, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk ordusunun sava┼čt─▒─č─▒ 9 cepheden sadece biriÔÇŽ Fakat ba┼člang─▒c─▒ndan aylarca s├╝ren bo─ču┼čmalar─▒na, m├╝ttefiklerin bir gece ans─▒z─▒n ka├ž─▒vermesiyle sona eri┼čine kadar bir├žok nokta ├╝zerinde halen konu┼čuluyor. Bu sava┼č ├╝zerine yaz─▒l─▒ kitaplara yenileri ekleniyor.

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Osmanl─▒ 5ÔÇÖnci ordusuna komuta eden Liman von SandersÔÇÖin GeliboluÔÇÖda ortaya koydu─ču savunma d├╝zeni bug├╝n de hala tart─▒┼č─▒l─▒yor. ├ç├╝nk├╝ bu savunma d├╝zeni d├╝┼čman─▒n karaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ ├Ânlemeyi de─čil, d├╝┼čman karaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra ilerlemesinin ├Ân├╝nde engel olmay─▒ ve yeniden denize d├Âkmeyi ├Âng├Âr├╝yordu.

Bu konudaki t├╝m detaylar i├žin ─░smet G├Ârg├╝l├╝ÔÇÖn├╝n kaleme ald─▒─č─▒ ve ÔÇś├çanakkale ─░lk G├╝nde BiterdiÔÇÖ (1) ad─▒n─▒ verdi─či kitaba ba┼čtan sona incelemek gerekli. Biz burada sadece k─▒sa al─▒nt─▒larla, sava┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒ndaki durumu aktarmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

 

O TERT─░BAT DE─×─░┼×MESEYD─░

─░smet G├Ârg├╝l├╝ÔÇÖye g├Âre, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člad─▒─č─▒ g├╝n bitmesi m├╝mk├╝nd├╝ÔÇŽ G├Ârg├╝l├╝ kitab─▒nda, bu g├Âr├╝┼č├╝n├╝n nedenlerini, gerek├želerini gayet net ifadelerle ve o g├╝n├╝n ko┼čullar─▒na uygun ┼čekilde irdeleyerek a├ž─▒kl─▒yor.

Mustafa Kemal, ├çanakkale kara muharebelerinin 8. g├╝n├╝nde Enver Pa┼čaÔÇÖya g├Ânderdi─či mektupta; ÔÇťEceabat b├Âlgesi kuvvetlerine komuta etti─čim zaman ald─▒─č─▒m tertibat ile d├╝┼čman─▒n karaya ├ž─▒kmas─▒na imkan verilmeyebilirdi. (ÔÇŽ) Von sanders Pa┼ča (ÔÇŽ) sahilde ├ž─▒karma noktalar─▒n─▒ tamamen a├ž─▒k b─▒rakacak tertibat alm─▒┼č ve bug├╝n d├╝┼čman─▒n karaya asker ├ž─▒karmas─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒rÔÇŽÔÇŁ (3)der.

Bu ifadenin bir kurmay dili oldu─čunu ve asl─▒nda kesinlik ifade etti─čini belirten G├Ârg├╝l├╝, i├žinde bulunulan durumu ÔÇťÔÇŽMustafa Kemal,benim ald─▒─č─▒m d├╝zenle savunma yap─▒lsayd─▒ d├╝┼čman karaya ├ž─▒kamazd─▒, ├ž─▒kamay─▒nca da kara muharebeleri 25 Nisan 1915 g├╝n├╝ ba┼člamadan biter ve zaferi bir g├╝nde, y├╝zbinlerce insan kaybetmeden kazan─▒rd─▒k diyorÔÇŁ (4) c├╝mlesiyle de─čerlendiriyor.

Demek ki, Mustafa Kemal o b├Âlgede bir savunma tertibat─▒ alm─▒┼č ama Liman von Sanders bu tertibat─▒ de─či┼čtirmi┼čtir.

Yarbay Mustafa Kemal, 25 ┼×ubat 1915ÔÇÖte 19. T├╝meniyle EceabatÔÇÖa g├Ânderilir, oradaki iki alay daha emrine verilerek Maydos B├Âlge Komutan─▒ olur. G├Ârevi Ece liman─▒ndan Morto liman─▒na kadar k─▒y─▒ ┼čeridini korumakt─▒r. Mustafa KemalÔÇÖin savunmas─▒n─▒ ├╝stlendi─či b├Âlge, 8.5 ay kara muharebelerinin yap─▒laca─č─▒ yerlerdir.

G├Ârevi teslim ald─▒─č─▒nda k─▒y─▒ ┼čeridini 9. T├╝menin iki alay─▒ savunmaktayd─▒. Bunu yetersiz g├Âr├╝r kendi t├╝meninden iki alay─▒ daha k─▒y─▒ hatt─▒nda g├Ârevlendirir. B├Âylece d├Ârt alayla, d├╝┼čman─▒n ├ž─▒karma yapabilece─či yerlerde buna imkan vermeyecek kuvvetli bir savunma d├╝zeni al─▒r. ─░┼čte Mustafa KemalÔÇÖin s├Âz├╝n├╝ etti─či savunma d├╝zeni, bu d├╝zendir. Bu d├╝zen 24 MartÔÇÖa kadar s├╝rer. 18 MartÔÇÖtaki deniz sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda da Mustafa Kemal bu d├╝zeni ile b├Âlgede, g├Ârevdedir. Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni daha sonra ihtiyat olarak belirlenmi┼č ve geriye ├žekilmi┼čtir. Ama oradaki savunma d├╝zenini b├Âlgenin yeni komutan─▒ Albay Halil Sami Bey ayn─▒ anlay─▒┼čla s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝rÔÇŽ Ta ki Liman pa┼ča gelene kadarÔÇŽ

B├Âlgenin savunmas─▒ konusunda i├ži rahat etmeyen Yarbay Mustafa Kemal, kendi t├╝meninin de Albay Halil Sami BeyÔÇÖin emrine verilmesini talep eder, ├ž├╝nk├╝ ona g├Âre d├╝┼čman─▒n ├ž─▒kartma yapaca─č─▒ yerler Sedd├╝lbahir k─▒y─▒lar─▒ ve Kabatepe b├Âlgesidir. Buralarda iyi tertibat almak suretiyle d├╝┼čman─▒n daha k─▒y─▒ya ├ž─▒karken imhas─▒ m├╝mk├╝n olabilecektir. Ama bu ├Ânerisi 25/26 Mart tarihli bir yaz─▒yla reddedilir.

L─░MAN PA┼×AÔÇÖYA ELE┼×T─░R─░LER

Liman von Sanders Pa┼ča 24 MartÔÇÖta g├Ârev alm─▒┼č, 26 MartÔÇÖta GeliboluÔÇÖya gelmi┼čtir. 31 MartÔÇÖta Kabatepe ve Al├ž─▒tepeÔÇÖde incelemelerde bulunmu┼č ve savunma ┼čeklini de─či┼čtirmi┼čtir. Bunu yaparken, o an yan─▒nda bulunan 19. T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin s├Âzl├╝, daha sonra 9. T├╝men Komutan─▒ Albay Halil SamiÔÇÖnin yaz─▒l─▒ itiraz─▒n─▒ da g├Âz├Ân├╝ne almam─▒┼čt─▒r.
├ťstelik Ba┼čkomutan Vekili Enver Pa┼ča da bu savunma d├╝zenine kar┼č─▒d─▒r. Enver Pa┼ča g├Âr├╝┼č├╝n├╝ 4 Nisan 1915ÔÇÖte yaz─▒l─▒ olarak bildirir.
Fakat Liman von Sanders karar─▒n─▒ de─či┼čtirmez.

Mustafa Kemal raporunda o g├╝n├╝ ┼č├Âyle anlat─▒r:
ÔÇťÔÇŽ ad─▒ ge├žen sahili, zay─▒f birliklerle g├Âzetlettirerek b├╝y├╝k k─▒s─▒mlar─▒ geride bulundurmak ve d├╝┼čman karaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra gerideki ihtiyatlarla ve s├╝ng├╝ h├╝cumu ile karaya ├ž─▒kacak olan d├╝┼čman─▒ denize d├Âkmek g├Âr├╝┼č├╝n├╝ tavsiye ediyordu. Buna dayanarak yeniden al─▒nmas─▒n─▒ emrettikleri d├╝zen bu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na g├Âre olacakt─▒.ÔÇŁ (5)

Sonunda d├╝┼čman birlikleri karaya Liman von SandersÔÇÖin ├Âng├Ârd├╝─č├╝ gibi Saros b├Âlgesinden de─čil, Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin ├Âng├Ârd├╝─č├╝ noktalardan yani Sedd├╝lbahir ve KabatepeÔÇÖnin kuzeyi ve g├╝neyinden ├ž─▒karÔÇŽ K─▒y─▒da sadece g├Âzc├╝ olarak g├Ârev yapan k├╝├ž├╝c├╝k birlikler vard─▒r. D├╝┼čmana kar┼č─▒ koymak m├╝mk├╝n de─čildir.

O k├╝├ž├╝k birlikler, kimi yerlerde kendilerinden say─▒ca 25 kat, kimi yerlerde 35-40 kat b├╝y├╝k d├╝┼čmana kahramanca kar┼č─▒ koyar. ├ľrne─čin Ertu─črul KoyuÔÇÖnda ad─▒ bir efsane haline gelen Yahya ├çavu┼čÔÇÖun tak─▒m─▒n─▒n da i├žinde bulundu─ču b├Âl├╝k toplam 300 t├╝fek g├╝c├╝ne sahiptir. ├ç─▒kan d├╝┼čman ise tam 25 kat ├╝st├╝nd├╝r. D├╝┼čman ├žok a─č─▒r zayiat vermesine ra─čmen, sonunda k─▒y─▒ba┼č─▒n─▒ tutar, bu k├╝├ž├╝k kuvvetleri ezer ge├žer.

─░┼čin ilginci, ├ž─▒karman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ haber al─▒nd─▒─č─▒nda s├╝ratle SarosÔÇÖa giden Liman von Sanders, ba─čl─▒ birliklere bir tek emir bile g├Ândermeksizin denizdeki d├╝┼čman gemilerinin aldat─▒c─▒ ┼čovunu seyreder, her an as─▒l b├╝y├╝k ├ž─▒karman─▒n bu b├Âlgede ba┼člamas─▒n─▒ bekler. Oysa o s─▒ralarda Ar─▒burnu ve Sedd├╝lbahirÔÇÖde kan g├Âvdeyi g├Ât├╝rmektedir.

Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n karargah─▒nda ├žal─▒┼čm─▒┼č olan M├╝hlmann, ┼č├Âyle der:

ÔÇťÔÇŽBolay─▒rÔÇÖdaki durumdan korkusu kalmayan Liman von sanders, 5. ve 7. T├╝menlerin ├Ânemli k─▒sm─▒n─▒ 26-27 Nisan gecesi EceabatÔÇÖa g├Ânderir.ÔÇŁ(6)

 

ÔÇśVON SANDERS G├ľREV─░N─░ YAPTIÔÇÖ

Kitab─▒nda soluk solu─ča okunacak bir├žok benzer ├Ârne─či de s─▒ralayan ─░smet G├Ârg├╝l├╝ÔÇÖye g├Âre, ─▒srarla, d├╝┼čman─▒n k─▒y─▒da tutunmas─▒na imkan verecek savunma d├╝zeni kuran Liman von Sanders, asl─▒nda Alman Genelkurmay─▒ÔÇÖndan ald─▒─č─▒ talimat─▒ virg├╝l├╝ne kadar uygulam─▒┼čt─▒r. Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n tek amac─▒ AlmanlarÔÇÖa kar┼č─▒ sava┼čan ─░ngiltere ve FransaÔÇÖn─▒n, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n cereyan etti─či ba┼čka cephelere asker s├╝rmesini engellemektir. G├Ârg├╝l├╝ nihai d├╝┼č├╝ncesini ┼ču c├╝mlelerle ortaya koyuyor:

ÔÇť(Liman Pa┼ča bu savunma d├╝zeniyle)ÔÇŽYakla┼č─▒k 250 bin civar─▒nda ─░ngiliz, Frans─▒z askerini ├çanakkaleÔÇÖye ba─člam─▒┼č olmaktad─▒r. Buna kay─▒plar─▒ ve kay─▒plar─▒n yerini dolduran ikmal personelini katt─▒─č─▒m─▒zda bu rakam 500 bine ula┼čmaktad─▒r.

─░┼čte Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n ba┼čar─▒s─▒ buradad─▒r. ├ťlkesinin kendisinden bekledi─či g├Ârevi hakk─▒ ile yerine getirmi┼č bir Alman vatanseveri, bir Alman milliyet├žisidir. (ÔÇŽ) LimanÔÇÖ─▒n ve di─čer Almanlar─▒n yapt─▒klar─▒ bu kadar de─čil. Ama bu kadar─▒ bile bir sonuca varmaya yeterli olmaktad─▒r. ├çanakkaleÔÇÖde cephe a├ž─▒ls─▒n, gelenler karaya ├ž─▒ks─▒n, ├ž─▒kanlar karada tutunsun, denize d├Âk├╝lmesin ve burada kals─▒n.ÔÇŁ(7)

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n sonu├žlar─▒

Bilindi─či gibi ├çanakkale Sava┼č─▒ asl─▒nda iki a┼čamadan meydana geliyor. 18 Mart 1915ÔÇÖte m├╝ttefik donanmas─▒ ├çanakkale Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒ ge├žmeye ├žal─▒┼č─▒yor. A─č─▒r kay─▒plar ├╝zerine geri ├žekiliyor. Yak─▒n adalarda asker y─▒─č─▒ld─▒ktan sonra bu kez de 25 NisanÔÇÖda Gelibolu yar─▒madas─▒na asker ├ž─▒kar─▒l─▒yor. Ama├ž, Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖndaki top├žu bataryalar─▒n─▒ susturmak ve m├╝ttefik donanmas─▒n─▒n Marmara DeniziÔÇÖne ge├žmesini sa─člamak. Sonra ver elini ─░stanbulÔÇŽ─░lki 18 MartÔÇÖta ger├žekle┼čen ve sadece bir g├╝n s├╝ren deniz sava┼č─▒, ikincisi ise be┼č hafta sonra 25 NisanÔÇÖda ba┼člay─▒p 8.5 ay s├╝ren kara sava┼č─▒ olmak ├╝zere bu ├žat─▒┼čmalar─▒n t├╝m├╝ ├çanakkale Sava┼č─▒ ad─▒ alt─▒nda toplan─▒yor. Deniz sava┼č─▒yla kara sava┼č─▒n─▒n hedefi ayn─▒ oldu─ču i├žin bu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ olduk├ža sa─čl─▒kl─▒.

├çanakkale bo─čaz ve Gelibolu kara sava┼člar─▒n─▒n sonucu hakk─▒nda ana ba┼čl─▒klar─▒yla ┼čunlar─▒ s├Âyleyebiliriz:

ÔÇť1) Bo─čazlar─▒ elinde bulunduran ├╝lke, Orta Do─ču, ├ľn Asya, Do─ču Akdeniz ve BalkanlarÔÇÖda uluslararas─▒ ili┼čkilerde akt├Âr g├╝├žlerden birisidir.

2) Bu sava┼člardan sonra ortaya ├ž─▒kan dolayl─▒ etkinin sonucu olarak, i├ž kar─▒┼č─▒kl─▒klarla ba─ču┼čmakta olan ├çarl─▒k Rusyas─▒ÔÇÖn─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ h─▒zlanm─▒┼č, d├╝nya ekonomisi haritas─▒ de─či┼čmi┼čtir.

3) Gelibolu Sava┼č─▒ÔÇÖna kadar federasyonlar halinde ya┼čayan Avustralya ve Yeni Zelanda, birer ordu yaratarak millet olma bilincine ula┼čm─▒┼čt─▒r.

4) ├çanakkale Sava┼člar─▒, en yoksul, en ├žaresiz d├Ânemlerde bile T├╝rk milletinin mucize yaratabilece─čini g├Âstermi┼čtir. Buradaki sava┼čta sa─č kalanlar Milli M├╝cadeleÔÇÖyi ba┼člatarak T├╝rkiye Cumhuriyeti DevletiÔÇÖni Anadolu topraklar─▒ ├╝zerinde kurdular.ÔÇŁ (2)

KAYNAKÇA

1) G├Ârg├╝l├╝, ─░smet, ÔÇť├çanakkale ─░lk G├╝n BiterdiÔÇŁ, Bilgi Yay─▒nevi, Birinci Bas─▒m, Ekim 2008.
2)
M├╝tercimler, Erol, ÔÇťGelibolu 1915ÔÇŁ, Alfa Yay─▒nlar─▒, 1977, Sunu┼č, sayfa x
3)
Aydemir, ┼×evket s├╝reyya, ÔÇśTek AdamÔÇÖ, Cilt 1, s.259
4)
ÔÇť├çanakkale ─░lk G├╝n BiterdiÔÇŁ, s.16
5)
Mustafa Kemal, Ar─▒burnu Muharebeleri Raporu, Yay─▒na Haz─▒rlayan Ulu─č ─░─čdemir, TTK, 1986, s.15
6)
Dr. Carl Mühlmann,Çanakkale Muharebesi 1915, Çev. Mehmet Cemal, Kastamonu, 1933, s.83
7)
ÔÇť├çanakkale ─░lk G├╝n BiterdiÔÇŁ, s.62

936 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar