Quantcast
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča – Belgesel Tarih

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča
  • 21 Aral─▒k 2022 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU /

Toplam: 410 , Bug├╝n: 4 Okuma

Mustafa Kemal ile EnverÔÇÖin ─░ttihat ve Terakki d├Âneminde ba┼člayan anla┼čmazl─▒klar─▒, bu ikilinin ├Âm├╝r boyu s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ bir so─čuk sava┼ča d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Nitekim bu so─čuk sava┼č, hem ├çanakkale Sava┼č─▒, hem 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n son safhalar─▒ndaki cephe g├Ârevleri d├Ânemine damgas─▒n─▒ vurmu┼čtur.┬á Milli M├╝cadele d├Âneminde de┬á ili┼čkiler hep bu so─čuk-uzla┼čmas─▒z ├žer├ževede y├╝r├╝y├╝p gitmi┼č, bir noktada da toptan kopmu┼čtur.

BulgaristanÔÇÖda yay─▒nlanan ve o d├Ânemin sosyalistlerine yak─▒n yay─▒n politikas─▒yla tan─▒nan Novo Vreme (Yeni Zaman) gazetesinin 14 A─čustos 1921 tarihli ve 730 numaral─▒ say─▒s─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťKemal ve EnverÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ d├Âneminde Yunanlar─▒n ─░zmirÔÇÖde denize d├Âk├╝lmesiyle sonu├žlanan B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖdan tam bir y─▒l ├Ânceki g├Âr├╝n├╝m├╝ ├žok net ortaya koyuyor.

Gazetenin ─░stanbulÔÇÖdaki muhabirinin yazd─▒─č─▒ yaz─▒ (Ne yaz─▒k ki gazetecinin ad─▒ haberde yer almam─▒┼č), Yunanlar─▒n AnadoluÔÇÖnun derinliklerindeki i┼činin ├žok zor oldu─čunu ├╝zerine basa basa tekrarlamas─▒, T├╝rklerin Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ kazanaca─č─▒na ili┼čkin beklentinin (En az─▒ndan durumu iyi takip eden gazeteciler aras─▒nda) y├╝ksek oldu─čunu ortaya koymas─▒ bak─▒m─▒ndan ├žok ilgin├ž.

Yaz─▒n─▒n ba┼čka bir ilgin├ž yan─▒ da, ba┼čta Enver Pa┼ča olmak ├╝zere ─░ttihat ve Terakki liderlerinin, ├╝lkeyi sorumsuzca s├╝r├╝kledikleri 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndaki a─č─▒r yenilginin ard─▒ndan ka├žt─▒klar─▒ yurtd─▒┼č─▒ndaki faaliyetlerine ili┼čkin verdi─či bilgiler.

Ama daha ├Ânce de s├Âz etti─čimiz ├╝zere, Mustafa Kemal Pa┼ča ile Enver Pa┼ča aras─▒ndaki so─čukluk, rekabet o denli a─č─▒r noktalardad─▒r ki, ─░stanbulÔÇÖda g├Ârev yapan yabanc─▒ gazeteciler bile bu duruma ili┼čkin yaz─▒lar yazmak durumunda kalm─▒┼člard─▒r…

Gazeteci R─▒dvan T├╝meno─čluÔÇÖnun ar┼čivinde bulunan ve onun deste─čiyle ├ževirisini de yapt─▒rd─▒─č─▒m─▒z yaz─▒n─▒n orijinalinde, birka├ž ayr─▒ noktada Mustafa KemalÔÇÖden ÔÇťdiktat├ÂrÔÇŁ olarak s├Âz ediliyor.

O g├╝n├╝n siyasal anlay─▒┼č─▒ ve sosyal ko┼čullar─▒nda, bu ifadeyle (h├ókim, AnadoluÔÇÖnun h├ókimi, ├Ânder) denmek istendi─či son derece a├ž─▒k.

Bug├╝nk├╝ anlam─▒yla ele ald─▒─č─▒m─▒zda kesinlikle ger├že─či yans─▒tmayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m ÔÇťdiktat├ÂrÔÇŁ nitelemesini -bu ifadeye kesinlikle kat─▒lm─▒yor olmakla birlikte- bir gazetecinin g├Âr├╝┼člerini yans─▒tan, kendi d├Âneminde g├╝n├╝ g├╝n├╝ne yaz─▒lm─▒┼č tarihi bir belge olmas─▒ bak─▒m─▒ndan a┼ča─č─▒daki T├╝rk├že ├ževiride aynen korudum.

Bunu yaparken g├Âz ├Ân├╝ne ald─▒─č─▒m tek gerek├že ┼čuydu: Bulgar gazetesinin ─░stanbulÔÇÖdaki muhabirinin yaz─▒y─▒ kaleme ald─▒─č─▒ tarih, 11 A─čustos 1921ÔÇŽ

TBMM Ba┼čkan─▒ Mustafa Kemal Pa┼ča, bu yaz─▒dan birka├ž g├╝n ├Ânce (5 A─čustos) TBMMÔÇÖnin orduya ili┼čkin ÔÇśyasamaÔÇÖ yetkileriyle de donat─▒larak ├╝├ž ayl─▒─č─▒na ba┼čkomutan se├žilmi┼čtir. S├╝resi uzat─▒larak, T├╝rk Ordusu zaferi kazanana dek bu g├Ârevini s├╝rd├╝recektir.

Mustafa Kemal, askeri durumla (orduyla) ilgili yasa yapma yetkisini 48 saat i├žinde kullan─▒r.

ÔÇŽ7 ve 8 A─čustosÔÇÖta Tek├ólif-i Milliye (milli y├╝k├╝ml├╝l├╝k) emirleri yay─▒nlan─▒r. Halk─▒n mal─▒n─▒n y├╝zde 20-40ÔÇÖ─▒ istenmektedir.

Halk emirlerin gere─čini yerine getirir. Makbuz kar┼č─▒l─▒─č─▒ al─▒nan mallar─▒n bedeli II. Meclis d├Âneminde ├Âdenmi┼čtir.[1]

Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n yetkisi sadece askeri durumla ilgili yasa yapmaya ili┼čkindir.

Ancak bu yetki, sanki t├╝m konularda tek ba┼č─▒na yasa yapma ve TBMM yetkilerini oldu─ču gibi kullanma hakk─▒ gibi alg─▒land─▒─č─▒ndan, Bat─▒ d├╝nyas─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin yasama-y├╝r├╝tme yetkilerinin t├╝m├╝n├╝ elinde bulundurdu─ču alg─▒s─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r.

A┼ča─č─▒da verdi─čimiz yaz─▒da s├Âz├╝ edilen ÔÇôve haks─▒z buldu─čum- ÔÇśdiktat├ÂrÔÇÖ nitelemesi de i┼čte bu yanl─▒┼č alg─▒n─▒n bir sonucudur. Yaz─▒n─▒n i├žerisinde, Mustafa KemalÔÇÖden s├Âz edilirken ├Âzenle se├žilen kelimelerle yans─▒t─▒lan, ÔÇťd├╝r├╝stl├╝kÔÇŁ, ÔÇťvatan sevgisiÔÇŁ, ÔÇťaskerlik ba┼čar─▒s─▒ÔÇŁ, ÔÇťKemalÔÇÖin ahlaki de─čerleriÔÇŁ konusuna ayr─▒ca dikkatinizi ├žekiyorum…┬á Bu yaz─▒ ilk kez ┬áÔÇť├çanakkale 1915 Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ [2] kitab─▒mda yay─▒nlanm─▒┼č bulunuyor.

Kemal ve Enver

Novo Vreme Gazetesi – Say─▒ 730
(Muhabirimizden ├ľzel Yaz─▒ )┬á ─░stanbul, 11 A─čustos 1921

“…AnadoluÔÇÖdaki sava┼č, T├╝rklerin morali a├ž─▒s─▒ndan yeni bir safhaya girmektedir ki bu durum davalar─▒ a├ž─▒s─▒ndan olumlu etki yapabilir, di─čer taraftan en tehlikeli anda hasta emellerin artmas─▒ durumunda ise gidi┼čat felaketle sonu├žlanabilir.

Enver Pa┼ča ve Mustafa Kemal Pa┼ča aras─▒ndaki eski ve uzla┼čmaz m├╝cadele hakk─▒nda daha ├Ânceleri sizlere yazm─▒┼čt─▒m. T├╝rkiyeÔÇÖnin gelece─či hakk─▒nda biraz farkl─▒ d├╝┼č├╝nen bu iki vatansever aras─▒ndaki rekabet, m├╝tarekeden sonra (Mondros) aralar─▒nda u├žurum olu┼čturacak bir hal ald─▒.

Mustafa Kemal, AnadoluÔÇÖdaki iktidar─▒ eline ge├žirdi. T├╝rk milliyet├ži hareketinin ba┼č─▒na ge├žti, onu d├╝zene soktu, g├╝├žlendi, sempati kazand─▒ ve diktat├Âr (bu kelimeye ili┼čkin itiraz─▒m─▒z─▒, ├╝stteki sat─▒rlarda ayr─▒nt─▒lar─▒yla ifade etmi┼čtik. T├ç) oldu, sayg─▒n isim oldu, ahlaki t├╝m de─čerlerini ve fedak├órl─▒─č─▒n─▒ cesur asker olarak ortaya koydu. Ahlaki diyorum, ├ž├╝nk├╝ oluktan akan alt─▒n─▒ al─▒koyup, davas─▒ bir hat─▒ra olarak kalabilirdi.

Ayn─▒ konularda Ankara B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnde de b├╝y├╝k tart─▒┼čmalar s├╝rmektedir. KemalÔÇÖi indirmek istemi┼člerdi ama o onlar─▒ cesurca cezaland─▒rd─▒ÔÇŽ

ÔÇŽEnver Pa┼ča yumu┼čad─▒ ve hizmetini KemalÔÇÖe sundu. Ankara kesin olarak bunu reddetti, hatt├ó tehditk├ór tav─▒rla EnverÔÇÖin kellesini istedi. Yunanlar AnadoluÔÇÖya girene kadar ikisinin ili┼čkileri b├Âyleydi.

Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n Talat Pa┼čayla s─▒k─▒ ili┼čkileri vard─▒. Kemal Pa┼ča, Talat Pa┼čaÔÇÖn─▒n da AnkaraÔÇÖya gelmesini yasaklam─▒┼čt─▒. Talat Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra, i┼čler ortak dava lehine geli┼čme kaydetti.

Cemal Pa┼ča da haber verdi. Her ┼čeyde bir uzla┼čma iste─či ak─▒m─▒ olu┼čtu yani sadece fikirlerde de─čil ayn─▒ zamanda ordularda da. Ankara MeclisiÔÇÖndeki Kemalistler ve a┼č─▒r─▒ gruplar tehlike kar┼č─▒s─▒nda endi┼čelidirler.

Bu geli┼čmeler KemalÔÇÖi herkesi k─▒skand─▒racak vatanseverlik mertebesine ula┼čt─▒rd─▒ ve kar┼č─▒s─▒nda EnverÔÇÖin y─▒ld─▒z─▒ s├Ân├╝k kald─▒. Hatt├ó T├╝rkiye i├žin neredeyse s├Ânm├╝┼č duruma geldi. Fakat kahramanlar ve g├╝├žl├╝ yap─▒daki ki┼čiler kolay kolay s├Ânmezler. Enver mutlulu─ču ba┼čka yerde arad─▒, daha uzakta, daha emin yerde ve daha geni┼č bir platformda, o Bol┼čevik oldu.

Kemal ├ó┼č─▒k oldu─ču ba─č─▒ms─▒z T├╝rkiye i├žin amans─▒z sava┼č─▒rken, Enver MoskovaÔÇÖya gitti, kom├╝nistlerin KafkasyaÔÇÖdaki kongresine kat─▒ld─▒, T├╝rkistanÔÇÖa ordu kurmaya gitti ki burada J├Ân T├╝rklerin belki de en g├╝├žl├╝ simalar─▒ndan eski bir bakan, Filistin cephesi komutan─▒ olan ve ordular─▒ SinaÔÇÖya ve S├╝vey┼č Kanal─▒ÔÇÖna kadar eri┼čip M─▒s─▒rÔÇÖdaki ─░ngiliz varl─▒─č─▒n─▒ tehdit alt─▒na alan Cemal Pa┼ča boy g├Âsteriyordu. B├╝t├╝n bu geli┼čmelerde yap─▒ olarak h─▒rsl─▒ ve gururlu olan Enver, KemalÔÇÖe kar┼č─▒ komplo kurmaktan vazge├žmedi.

KemalÔÇÖe kar┼č─▒ yap─▒lan K├╝rt isyan─▒n─▒ bu h─▒rs─▒na sayabiliriz. Bu isyan─▒ KemalÔÇÖin arkada┼č─▒ Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča kanl─▒ bir ┼čekilde bast─▒rmakla kalmayarak ayn─▒ zamanda milli dava lehine K├╝rdistanÔÇÖdan bir├žok atl─▒ birlikleri olu┼čturmay─▒ da ba┼čard─▒.

KemalÔÇÖin ve KarabekirÔÇÖin yurtseverli─či, Cemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n dinmek bilmeyen ├Âfkesi ve EnverÔÇÖin Bol┼čevizmÔÇÖi, ─░stanbulÔÇÖun kurnazl─▒─č─▒ ve Sami BeyÔÇÖin so─čukkanl─▒l─▒─č─▒ ile birle┼čince Yunanistan ve ordular─▒na kar┼č─▒ koyacak yeni bir ┼čey do─čuracakt─▒r. Bu yeni ┼čeyin ruhu g├Âr├╝nmektedir; ┼čimdi ise ┼čeklini ve rengini g├Ârmeyi bekleyece─čiz ÔÇô gecikmeyecektir.

Kafkas, Erzurum, T├╝rkistan ve K├╝rdistan ordular─▒ KemalÔÇÖe destek i├žin AnkaraÔÇÖya gelirlerse -ki Kemal art─▒k ordunun komutanl─▒─č─▒n─▒ ├╝stlendi ve hayat─▒n─▒ ortaya koydu- d├╝nya s├╝rpriz geli┼čmelere, AnadoluÔÇÖnun tuzlu ruhunda geri d├Ân├╝lmez Yunan bozgununa ┼čahit olabilir, -ger├žekten de Helenizm i├žin- ├žok tuzlu olabilir.

Kemal Pa┼ča gerekti─či takdirde AnadoluÔÇÖdaki sava┼č─▒n k─▒┼č─▒n da devam edece─čini kesin olarak belirtti. K─▒┼č sava┼č─▒. Berbat s─▒caklardan sonra u├žsuz bucaks─▒z Anadolu ovalar─▒nda berbat so─čuklar geliyor, kaz─▒lm─▒┼č yollarda ve bakir ormanlarda… O zaman… Kral Konstantin bunun hesab─▒n─▒ yap─▒yor mu acaba?

Bekleyece─čiz… Dikkatli bir ┼čekilde beklemeliyiz.”

 

KAYNAKLAR

  • Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, Bilgi, 4. Bas─▒m, Ekim 2005; ÔÇťDirili┼č ÔÇô ├çanakkale 1915ÔÇŁ, Bilgi, 2. Bas─▒m, Mart 2008; ÔÇť1881-1938 Atat├╝rk, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Cumhuriyet KronolojisiÔÇŁ, Bilgi Yay─▒nevi, 3. Bas─▒m, Eyl├╝l 2009
  • Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915, Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, 1. Bask─▒, 2014

D─░PNOTLAR

[1] Turgut ├ľzakman, ÔÇť1881-1938 Atat├╝rk, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ ve Cumhuriyet KronolojisiÔÇŁ, s.124

[2] ├çavu┼čo─člu Tayfun, ÔÇť├çanakkale 1915, Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ, s.102

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Almanca B├Âl├╝m├╝ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkan─▒. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) epub format─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Ayn─▒ zamanda Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1)ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, 2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2)"1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022