Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ
  • 10 Eyl├╝l 2021 Cuma
  • +
  • -
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU /

Hem Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n son d├Ânemi hem de CumhuriyetÔÇÖin ilk y─▒llar─▒ ve Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖe ili┼čkin ÔÇť├žarp─▒t─▒lm─▒┼č tarihÔÇŁ giri┼čimleri ├Âyle bir noktaya geldi ki, ├Ânce ortaya bir palavra at─▒l─▒yor, yalan-dolan detaylarla kaynak olu┼čturuluyor, sonra silsile halinde al─▒nt─▒larla ve ├╝stelik bu kez ÔÇťkayna─č─▒ da g├ÂsterilebilenÔÇŁ uydurma tarih yaz─▒m─▒ geli┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒yor.

Bu sinsi taktik Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n milli m├╝cadeleyi ba┼člatmak ├╝zere bizzat Padi┼čah Vahidettin taraf─▒ndan ÔÇťgizliÔÇŁ olarak g├Ârevlendirildi─či, Padi┼čahÔÇÖ─▒n t├╝m milli m├╝cadele boyunca gizliden gizliye, zaman zaman para, zaman zaman da en iyi(!) subaylar─▒n─▒ g├Ândererek deste─če(?) devam etti─či iddialar─▒ e┼čli─činde pazarlan─▒yor ve cehaletten beslenerek al─▒c─▒ da buluyor. ÔÇťMadem Padi┼čah o kadar ├žok para g├Ânderdi, AnadoluÔÇÖda o paras─▒zl─▒k, o sefalet niye ya┼čand─▒?ÔÇŁ diye kimse sormuyor.

Bu kitaplar─▒n ├Ânde geleni, Necip Faz─▒l K─▒sak├╝rekÔÇÖin imzas─▒n─▒ ta┼č─▒yan ÔÇťVatan haini de─čil, b├╝y├╝k vatan dostu Sultan Vahid├╝ddinÔÇŁ (─░stanbul, B├╝y├╝k Do─ču Yay., 1975) adl─▒ kitap ki, Jean-Louis Bacqu├ę ÔÇôGrammont ve Hasseine MammeriÔÇÖnin ortak imzas─▒n─▒ ta┼č─▒yan ve ÔÇťTarih ve ToplumÔÇŁ dergisinin 18 Nisan 1985 tarihli 16. say─▒s─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťVahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž BildirisiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ makalenin dipnot b├Âl├╝m├╝nde, K─▒sak├╝rekÔÇÖin bu ÔÇťeseriÔÇŁ i├žin ÔÇťBu kitap, kaynak g├Âstermeyen, sa─čl─▒kl─▒ bir kronolojiden hemen hemen yoksun bulunan, taraf tutan, savundu─ču teze ayk─▒r─▒ her ┼čeyi bile bile bir kenara iten bir eserdir. B├Âyle olmakla birlikte, burada bu eserden bahsetmeyi uygun g├Ârd├╝k. Son padi┼čah─▒n h├ól├ó tek t├╝k taraftarlar─▒n─▒n bulundu─čunu, al─▒nt─▒lar─▒m─▒z─▒n K─▒sak├╝rekÔÇÖin kitab─▒n─▒n ikinci bask─▒s─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ vurgulamak isterizÔÇŁ ifadesiyle mahk├╗m edilmi┼čtir. Buna ra─čmen, bu kitaptaki hezeyanlar, bug├╝n baz─▒ kesimler taraf─▒ndan, sanki gizlenen(!) tarih├« kimi ger├žeklere i┼čaret ediyormu┼č gibi tekrarlan─▒p duruyor.

Bu konudaki ak─▒l d─▒┼č─▒ iddialara yan─▒t olacak iki yaz─▒, belgeseltarih sayfalar─▒nda mevcut. Linklerini de ┼č├Âyle verebiliriz.
VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi
VahidettinÔÇÖin beyannamesiÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖi AnadoluÔÇÖya kim g├Ânderdi?

Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n b├╝t├╝n bu haks─▒z-hadsiz iftiralarla hedef al─▒nmas─▒n─▒n sebepleri elbetteki ├žok net. Saltanat─▒n ilgas─▒ ve ard─▒ndan halifeli─čin kald─▒r─▒lmas─▒, Cumhuriyetin ilan─▒ ve daha sonra laikli─čin de AnayasaÔÇÖya konarak temel anlay─▒┼č halinde benimsenmi┼č olmas─▒.

Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ge├žmi┼čten buyana bizzat dahil oldu─ču ya da sadece ad─▒n─▒n ge├žti─či her olay, bu uydurma tarih yazarlar─▒n─▒n hedefinde art─▒k. Mustafa KemalÔÇÖin gen├ž ya┼člar─▒nda elde etti─či ba┼čar─▒lar bile karalan─▒yor, yok say─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒yor, e─čer konu tarihi a├ž─▒dan yok say─▒lamayaca─č─▒ kadar ├Ânemliyse bu durumda da ÔÇťzaten Mustafa Kemal orada yoktu ki, onun varl─▒─č─▒ sonradan uyduruldu, ba┼čar─▒ ona mal edildiÔÇŁ denip, i┼čin i├žinden ├ž─▒k─▒l─▒yor.

Bu yaz─▒n─▒n as─▒l konusu ├çanakkale Sava┼č─▒ ve Mustafa KemalÔÇÖe dair yalanlar, iftiralar ve ger├žeklerÔÇŽ
Bu uzun girizg├óh─▒n ard─▒ndan, kim ne demi┼č, ger├žekler nedir, g├Âz atal─▒mÔÇŽ

Gayri Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi:

ÔÇŽ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ger├žek kahramanlar─▒, Cevat ve Selahaddin Adil Pa┼čalar unutturuldu.[1]

ÔÇŽMustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idi.[2]

ÔÇŽM. Kemal kara harplerinde geri planda vazife yapt─▒.[3]

ÔÇŽDevletin kitaplar─▒n─▒n yan─▒nda, TRTÔÇÖnin de ayn─▒ yanl─▒┼č─▒ tekrarlamas─▒, Yarbay M. Kemal BeyÔÇÖin ÔÇś├çanakkale Kahraman─▒ÔÇÖ zannedilmesine sebep olmu┼čtur. M. Kemal Pa┼ča, ├çanakkaleÔÇÖde g├Â─čs├╝n├╝ d├╝┼čmana siper etmi┼č 1.887 subaydan sadece birisidir. ─░stiklal Harbinde bile vatan─▒ kurtard─▒─č─▒ s├Âylenemez.[4]

Neymi┼č! Mustafa KemalÔÇÖin ─░stiklal HarbiÔÇÖnde vatan─▒ kurtard─▒─č─▒ bile s├Âylenemezmi┼č! Mustafa KemalÔÇÖin vatan─▒ kurtard─▒─č─▒ ÔÇťbileÔÇŁ s├Âylenemezse, ne s├Âylenebilir peki?

Acaba Yunanl─▒lar i┼čgal ettikleri AnadoluÔÇÖda s─▒k─▒lm─▒┼č, ÔÇťBu kadar turistik seyahat yeter, art─▒k memlekete d├ÂnelimÔÇŁ mi demi┼čler, kendiliklerinden mi ├žekip gitmi┼čler? Sakarya Sava┼č─▒ yalan m─▒ mesela, ─░n├Ân├╝ sava┼člar─▒ yok mu, 26 A─čustos, 30 A─čustos, bunlar da m─▒ yok? ┬áEee, b├Âyle bir durumda, ÔÇťOrdular ilk hedefiniz Akdenizdir, ileri!ÔÇŁ emri asla verilmemi┼čtir mesel├ó, Yunan ordusu da denize d├Âk├╝lmemi┼čtir, tabii bunlar olmad─▒─č─▒ i├žin AtinaÔÇÖda yarg─▒lamalar da yap─▒lmam─▒┼čt─▒r, Yunanl─▒lar, K├╝├ž├╝k Asya Felaketi olarak tan─▒mlad─▒klar─▒ Anadolu bozgunundan sorumlu tuttuklar─▒ 3 ba┼čbakan ve 2 bakan ile kendi ba┼čkomutanlar─▒n─▒ yarg─▒lamalar sonucu idam[5] etmemi┼člerdir, de─čil mi? Bu mahkeme kararlar─▒ ve idamlar─▒ anlatan o d├Ânemin Yunan gazeteleri, tarih kitaplar─▒ da yalan yaz─▒yordur, kesin. Yeter ki, bizim masal tarih├žilerimizin y├╝z├╝ g├╝ls├╝n!

─░┼čin bir de ─░ngiltere kanad─▒ var. ─░ngilizler bakm─▒┼č, Yunanl─▒lar Anadolu i├žlerinde taa Ankara kap─▒lar─▒na kadar uzatt─▒klar─▒ seyahatten s─▒k─▒l─▒p pa┼ča pa┼ča memleketlerine d├Ând├╝, ÔÇťeh biz de d├Ânelim art─▒kÔÇŁ m─▒ demi┼čler? Tabii d├Ânmeden ├Ânce Mustafa KemalÔÇÖden de hilafeti kald─▒rma konusunda s├Âz alm─▒┼člard─▒r muhakkak! Bu palavra ├╝statlar─▒n─▒n bu konuda da d├╝┼č├╝nceleri, fikirleri vard─▒r mutlaka, anlatsalar da dinlesek!

├çanakkale kara muharebelerinde Mustafa Kemal’in t├╝meninin yede─čin yede─či oldu─ču iddias─▒na gelince…

Mustafa Kemal, bir ihtiyat t├╝meninin komutan─▒d─▒r, do─čruÔÇŽ Peki ne zaman? 18 Mart Deniz Sava┼č─▒’n─▒n hemen ard─▒ndan, 5. Ordu’nun kurulu┼č plan─▒ ├žer├ževesinde 25 Mart 1915’ten 25 Nisan’daki ├ž─▒karma g├╝n├╝ sabah─▒na kadar, bir ayl─▒k s├╝rede… Yarbay Mustafa Kemal, 25 Nisan’da kara sava┼č─▒n─▒n ba┼člad─▒─č─▒ saatlerde emrindeki birliklerin ba┼č─▒nda fiilen sava┼ča m├╝dahale etmi┼č, ba┼čar─▒l─▒, inat├ž─▒ h├╝cumlarla ÔÇô├╝stelik g├Ârece az say─▒daki askeriyle- d├╝┼čman─▒ sahile kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r. Ayn─▒ g├╝n├╝n ak┼čam─▒ Ar─▒burnu kuvvetleri komutan─▒ olur, emrine ilave 3 alay daha verilir. 27, 33 ve 64. alaylar─▒n da kat─▒l─▒m─▒yla M. KemalÔÇÖin komutas─▒ alt─▒nda tam 6 alay, bir di─čer deyimle 2 t├╝men asker toplanm─▒┼čt─▒r. Yarbay Mustafa Kemal’in 19. T├╝meni, ilk saatlerinden itibaren fiilen sava┼č─▒n i├žindedir.

Oysa Mustafa KemalÔÇÖden yede─čin de yede─či bir ihtiyat t├╝meni komutan─▒ diye s├Âz edip, [kendilerince ÔÇťM. KemalÔÇÖin sava┼čla da zaferle de ilgisi yoktuÔÇŁ deme gayretiyle ger├žekleri tahribe kalk─▒┼čanlar] kitaplar─▒n─▒n ba┼čka yerlerinde, g├╝ya ba┼čar─▒s─▒z h├╝cumlardan s├Âz edip, ÔÇťaskeri gereksiz yere k─▒rd─▒rd─▒─č─▒ÔÇŁ iddias─▒nda bulunurken bile kendileriyle ├želi┼čmi┼č olmuyorlar m─▒? Madem sava┼čla ilgisi yoktu, yede─čin de yede─či bir t├╝menin komutan─▒yd─▒ -varsayal─▒m ki ba┼čar─▒s─▒z bile olsa- nas─▒l ve hangi yetkiyle ÔÇśh├╝cumÔÇÖ d├╝zenleyebilmi┼čti ki?

Kadir M─▒s─▒ro─člu:
(Birinci AnafartalarÔÇÖda) ÔÇŽElde edilen ba┼čar─▒ Mustafa KemalÔÇÖe mal edilmek istenmi┼čse de bu tarihen ve fiilen do─čru de─čildir.[6]

Kadir M─▒s─▒ro─člu, Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒na atanan Albay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin g├Ârevi devrald─▒─č─▒ Albay Ahmet Fevzi Bey taraf─▒ndan haz─▒rlanm─▒┼č olan planda de─či┼čiklik yapmadan harekete ge├žmi┼č olmas─▒ nedeniyle, 1. Anafartalar Sava┼č─▒ÔÇÖndaki rol├╝n├╝ de k├╝├ž├╝msemekle kalm─▒yor, ba┼čar─▒n─▒n da plan─▒ haz─▒rlayan ki┼či olmad─▒─č─▒ i├žin Mustafa KemalÔÇÖe ait olamayaca─č─▒n─▒ savunuyor.┬á Oysa Mustafa KemalÔÇÖin grup komutanl─▒─č─▒n─▒ devrald─▒ktan sadece birka├ž saat sonra ba┼člayacak h├╝cum i├žin zaten plan─▒ de─či┼čtirme olana─č─▒ yokÔÇŽ

A─čustos 2015ÔÇÖe d├Ânerek, Mustafa KemalÔÇÖin Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒na atanmas─▒ ve 1. Anafartalar Sava┼č─▒na g├Âz atmakta yarar var. Olaylar─▒n geli┼čimini ┼č├Âyle ├Âzetleyebiliriz:[7]

─░ngilizlerin 7 A─čustos sabah─▒ SuvlaÔÇÖya ├ž─▒karma yapmas─▒ ├╝zerine b├Âlgedeki ├žok zay─▒f birlikleri takviye i├žin Saros Grubu ba─čl─▒ birlikleri Anafartalar b├Âlgesine y├╝r├╝t├╝ld├╝. Liman von Sanders, iki t├╝menlik bu grubun 8 A─čustos sabah─▒ taarruzunu emretti.

7/8 A─čustos gecesi Koca├žimen ve Anafartalar Ovas─▒ndaki birlikleri de Saros Grup Komutan─▒ Ahmet Fevzi BeyÔÇÖin emrine vererek, Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ ad─▒ alt─▒nda toplad─▒. Anafartalar Grup Komutan─▒ Albay Ahmet Fevzi Bey 8 A─čustos sabah─▒ taarruz etmedi. Durumu ├Â─črenen Liman von Sanders hesap sordu. Albay Ahmet Fevzi Bey[8] ise birliklerinin intikalinin hen├╝z tamamlanmad─▒─č─▒n─▒, kol sonunun al─▒namad─▒─č─▒n─▒ ve askerlerin 40 kmÔÇÖlik y├╝r├╝y├╝┼č nedeniyle ├žok yorgun oldu─čunu bildirdi.

├ľ─čleyin taarruz ├Ânerisine Ahmet Fevzi BeyÔÇÖin, ÔÇťDonanma top├žusunun g├Âz├╝ ├Ân├╝nde g├╝nd├╝z taarruzunun ├žok zayiata neden olaca─č─▒ÔÇŁ yolundaki itiraz─▒ ├╝zerine Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n son s├Âz├╝ 8 A─čustos gecesi taarruz edilmesi oldu. Ancak Ahmet Fevzi Bey birliklerinin durumunu inceleyip, birlik komutanlar─▒yla da g├Âr├╝┼čt├╝kten sonra taarruzu o gece yapmamay─▒, sabah erkenden sald─▒rmay─▒ uygun buldu. Birliklerine de 9 A─čustos sabah─▒ (yar─▒n) taarruz emrini verdi. Bunu ├Â─črenen Liman Pa┼ča ise o anda Ahmet Fevzi BeyÔÇÖi g├Ârevden ald─▒, yerine Albay Mustafa KemalÔÇÖi atad─▒.[9]

Sava┼člarda birliklerin yorgunken taarruz etti─či ├Ârnekler de elbette var. D├╝┼čman─▒n AnafartalarÔÇÖda geldi─či noktan─▒n ve i├žinde bulunulan durumun b├╝y├╝k tehlike olu┼čturdu─čuna ili┼čkin veriler kolayca g├Âz ard─▒ edilemez. Bu nedenle Ahmet Fevzi BeyÔÇÖin davran─▒┼č tarz─▒ ve taarruzu ertesi sabaha b─▒rakma karar─▒n─▒n do─črulu─ču-yanl─▒┼čl─▒─č─▒ y─▒llard─▒r tart─▒┼č─▒l─▒yor. Bak─▒┼č a├ž─▒s─▒na g├Âre, kimileri Ahmet Fevzi BeyÔÇÖi Mehmet├ži─či d├╝┼čman ate┼činden korudu─ču d├╝┼č├╝ncesiyle hakl─▒ buluyor, kimileri ise b├Âylesine kritik bir anda g├Ârevi savsaklad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek haks─▒zl─▒─č─▒na kanaat getiriyor.

Grup Kararg├óh─▒ndaki ilk saatlerini Ru┼čen E┼črefÔÇÖe anlat─▒rken konuyu ├žok ├Âzet ge├žen Mustafa Kemal Bey, Ulu─č ─░─čdemirÔÇÖin kaleme ald─▒─č─▒ ÔÇťAnafartalar Muharebelerine Ait Tarih├žeÔÇŁde[10] ise, Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒n─▒ hangi ko┼čullarda devral─▒p i┼če ba┼člad─▒─č─▒na ili┼čkin detay veriyor. Yaz─▒lanlar, o g├╝n AnafartalarÔÇÖda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulundu─ču sorunlar─▒n anla┼č─▒lmas─▒ bak─▒m─▒ndan ├Ânemlidir. G├╝mb├╝rdekbay─▒r─▒ÔÇÖn─▒n 1,5 km kadar g├╝neyindeki bir yerde kurulmu┼č bulunan Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ Kararg├óh─▒ÔÇÖna saatler gece yar─▒s─▒n─▒ ge├žtikten sonra saat 01.30ÔÇÖda ancak ula┼čabilen Albay Mustafa Kemal, ilk i┼č olarak Grup Kurmay Ba┼čkan─▒ Hayri BeyÔÇÖe ├╝├ž soru y├Âneltir:

1)D├╝┼čman nerede, kuvvetini anlayabildiniz mi?
2)Gruba ba─čl─▒ 7. ve 12. T├╝menler ┼čimdi nerelerde ve ne vaziyette bulunuyorlar?
3)Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖnca t├╝menlere verilen en son emir nedir?

Hayri Bey bu sorular─▒ ayd─▒nlat─▒c─▒ ┼čekilde cevaplayamay─▒nca, Mustafa Kemal Bey, eski kumandan Albay Ahmet Fevzi BeyÔÇÖin nerede oldu─čunu sorar, ÔÇť├çad─▒r─▒nda uyuyorÔÇŁ cevab─▒n─▒ al─▒r. Uyand─▒r─▒l─▒p, kendisinden en son verdi─či emrin al─▒nmas─▒n─▒ ister. Biraz sonra Kurmay Ba┼čkan─▒ Hayri Bey d├Âner, o anda yazm─▒┼č oldu─ču imzas─▒z notu g├Âsterir. Mustafa Kemal, ÔÇťVerdi─či emir bu ise imza etsinÔÇŁ diye notu yeniden Ahmet Fevzi BeyÔÇÖe g├Ânderir. Ama Kurmay Ba┼čkan─▒ az sonra yeniden gelir, Ahmet Fevzi Bey, ÔÇťson emirÔÇŁ diye g├Âsterilen notu imzalamam─▒┼čt─▒r.

Albay Mustafa KemalÔÇÖin ÔÇťAnafartalar Muharebelerine Ait Tarih├žeÔÇŁde yazd─▒klar─▒ndan, g├Ârevden al─▒nan komutan─▒n yeni komutana [durumun ciddiyetinin gerektirdi─či gibi] devir-teslim yapmad─▒─č─▒n─▒ anl─▒yoruz. ├ç├╝nk├╝ Ahmet Fevzi Bey, birliklerinin yeri ve durumunu, birka├ž saat sonras─▒ i├žin ak┼čamdan emretti─či ┼čafak taarruzuyla ilgili ya┼čamsal ├Ânem ta┼č─▒yan bilgileri, yeni komutanla payla┼čm─▒yor. Odas─▒na girip ├ž─▒kan Hayri BeyÔÇÖden hangi hayati sorulara cevap arand─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendi─či belli, ├ž├╝nk├╝ ortada herhangi bir n├╝shas─▒ bulunmad─▒─č─▒ i├žin, ak┼čamdan verdi─či emirlerin bir k─▒sm─▒n─▒ ÔÇôtabii do─čru hat─▒rlayabildiyse- not ettirmek zorunda kal─▒yor. Ama birka├ž saat sonra ├Âl├╝m├╝ne d├╝┼čman ├╝zerine at─▒lacak binlerce askerin belki de i┼čini kolayla┼čt─▒racak hi├žbir ┼čey yapm─▒yor. Anlams─▒z, memleket ad─▒na sa─čduyudan uzak ├Âfke ve tav─▒r i├žin ne denebilir ki?

Yeniden Albay Mustafa KemalÔÇÖe d├Ânelim, bundan sonras─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇŽBunun ├╝zerine ben de Kurmay Ba┼čkan─▒ÔÇÖn─▒n bana Grup Kumandan─▒ÔÇÖn─▒n emri diye verdi─či notu bir kenara b─▒rakt─▒m. Derhal b├╝t├╝n kurmay subaylar─▒ yan─▒ma ├ža─č─▒rd─▒m ve hepsinden, t├╝menlerin nerelerde [bulundu─čunu] ve nerelere taarruz etmek i├žin emir alm─▒┼č olduklar─▒n─▒ bilip bilmediklerini sordum. Her biri, bir dereceye kadar bilgi verdi. Sadece ordu kararg├óh─▒ndan haber subay─▒ s─▒fat─▒yla grup kararg├óh─▒nda bulunan Kurmay Y├╝zba┼č─▒ Ne┼čet Efendi a┼ča─č─▒daki bilgiyi verdi:

ÔÇťEfendim, haber subay─▒ s─▒fat─▒yla bulunuyorum. Bu m├╝nasebetle vaziyeti takip ettim. Benim bildi─čime g├Âre 12. Piyade T├╝meni Tur┼čun k├Ây├╝ne gelmi┼čti. ┼×imdi onun bat─▒s─▒ndaki s─▒rtlarda olacakt─▒r. Anafartalar m├╝frezesini olu┼čturan kuvvetler de ge├žici olarak bu t├╝menin emrine verildi. Bug├╝n saat 17.00ÔÇÖde s├Âz konusu t├╝men komutan─▒ [Yarbay Selahaddin Adil Bey], Grup Komutan─▒yla [Ahmet Fevzi Bey] g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ zaman, Mestantepe istikametinde taarruz emri alm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ

7.T├╝menÔÇÖin B├╝y├╝k Anafarta istikametinde y├╝r├╝d├╝─č├╝n├╝ ve Koca├žimenÔÇÖe sald─▒ran d├╝┼čman kuvvetlerinin sol kanad─▒na taarruz etmesinin emredildi─čini s├Âyledi. Bu istikamet Damak├ž─▒l─▒kbay─▒r─▒ÔÇÖnda son bulur.

ÔÇťKoca├žimen m─▒nt─▒kas─▒ndaki kuvvetlerimizin miktar─▒n─▒ tamamen bilmiyorum. Yaln─▒z, 4, 9, ve 8. T├╝men karargahlar─▒ s├Âz konusu m─▒nt─▒kada bulunmaktad─▒r.ÔÇŁ

Bu bilgilerden k─▒talar─▒m─▒z─▒n vaziyetlerini a├ž─▒k olarak ├Â─črenmek m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ gibi, d├╝┼čman hakk─▒nda da hi├ž bilgi verilmiyordu.[11]

Saat 01.30ÔÇÖda ba┼člayan ve saatler s├╝ren de─čerlendirmede istendi─či gibi yol al─▒namam─▒┼čt─▒r:

ÔÇŽBenim bu anda anlad─▒─č─▒ma g├Âre d├╝┼čman─▒n Kire├žtepe, K├╝k├╝rtl├╝ P─▒nar, S├╝lecik, Mestantepe hatt─▒nda -ki d├╝┼čman miktar─▒ kesinlikle bilinmiyor- ├Ânemli fakat yine miktar─▒ belirsiz di─čer kuvvetlerinin de Koca├žimen eteklerinde ve Conkbay─▒r─▒ÔÇÖnda bulundu─ču ve devaml─▒ olarak KemiklilerÔÇÖe [B├╝y├╝k ve K├╝├ž├╝k Kemikli burunlar─▒] asker ├ž─▒karmaya devam etti─či anla┼č─▒l─▒yordu. Ben de kuvvetlerimi ona g├Âre d├╝zenledim. Fakat hen├╝z telefon ba─člant─▒s─▒ yoktu. [Saat 04.00ÔÇÖte] Gereken emirleri birer subayla [4, 8, 9, 7 ve 12ÔÇÖnci] t├╝menlere yollad─▒m.

ÔÇŽKendim de, sald─▒r─▒y─▒ bizzat idare etmek i├žin sabaha kar┼č─▒ saat 04.30ÔÇÖda ├çaml─▒tekke kuzeyindeki tepelerde bulunan g├Âzlem yerine gittim.ÔÇŁ [12]

Taarruzu sil ba┼čtan planlamak i├žin zaman kalmaz. Bu nedenle Mustafa Kemal eski taarruz emrinden yararlanma yoluna gider, ilave tedbirlerle durumu net kavramaya ve h├ókim olmaya ├žal─▒┼č─▒r. Ama kendisi de bizzat sava┼č─▒ y├Ânetir. Bu yakla┼č─▒m─▒ t├╝menlere yollanan emirden anlamak m├╝mk├╝n:

ÔÇŽTelefonla, bilgi i├žin, Be┼činci Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna, Kuzey Grubu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna,

Koca├žimen Da─č─▒ÔÇÖnda 4, 8, 9. T├╝men (Telefonla)

7.ve 12. T├╝menÔÇÖe yaz─▒yla (Telefon ba─člant─▒s─▒ hen├╝z yoktur)

1-Anafartalar Grubu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna tayin edildim. ┼×imdi kumanday─▒ ├╝zerime ald─▒m.

2-On ikici T├╝menÔÇÖin Mestantepe ve Yedinci T├╝menÔÇÖin Damak├ž─▒l─▒kbay─▒r─▒ istikametlerine taarruzuna dair 8 A─čustos 1915 g├╝n├╝ 17.00ÔÇÖde Grup Komutanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan taarruz emri verilmi┼č oldu─čuna g├Âre, Koca├žimen-Conkbay─▒r─▒ hatt─▒nda bulunan t├╝menler ilk olarak s├Âz konusu taarruzu sa─člay─▒p kolayla┼čt─▒racaklar─▒d─▒r.

3-Komutanlar bu emrin geldi─či andaki vaziyetlerini ve tertibatlar─▒yla bulunduklar─▒ m─▒nt─▒kalar─▒ bana bildireceklerdir.

4-Raporlar B├╝y├╝k Anafarta kasabas─▒n─▒n iki km. kadar kuzeydo─čusundaki ├çaml─▒tekkeÔÇÖye g├Ânderilecektir. Anafartalar Grubu Komutan─▒ Mustafa Kemal.[13]

9 A─čustos 1915 – AnafartalarÔÇÖda b├╝y├╝k zafer

Liman von Sanders taraf─▒ndan ├╝├ž kez emredildi─či halde yap─▒lmayan taarruz 9 A─čustos g├╝n├╝ ger├žekle┼čtirilir. D├╝┼čman ├že┼čitli yerlerden sahile do─čru s├╝r├╝l├╝r ve bu taarruz, AnafartalarÔÇÖda ilerleyen ─░ngiliz Kolordusu ile Conkbay─▒r─▒-Koca├žimen kesimine y├Ânelen Anzak taarruz kollar─▒n─▒n birle┼čmesini engeller. Anafartalar Grubu Komutan─▒ Albay Mustafa Kemal, ba┼člang─▒c─▒ndan ak┼čama kadar taarruzu y├Ânetir. Bu taarruzun detaylar─▒na girmeden ├Ânce, ─░ngiliz Resmi TarihiÔÇÖnin AnafartalarÔÇÖdaki bu tarihi g├╝ne getirdi─či yorumu aktaral─▒m:

ÔÇťBir T├╝rk komutan─▒, ├çanakkale sava┼člar─▒n─▒n kaderine h├ókim olmu┼čtu.ÔÇŁ [14]

Taarruzun a┼čamalar─▒na gelinceÔÇŽ Anlat─▒m ├Ânceli─čini, ─░ngiliz Resmi TarihiÔÇÖnin bile ÔÇťSava┼č─▒n kaderine h├ókim olan T├╝rk komutan─▒ÔÇŁ diye niteledi─či Anafartalar Grubu Komutan─▒ Albay Mustafa KemalÔÇÖe verelim:

ÔÇŽ[├çaml─▒tekke, 04.30] ÔÇŽ12. T├╝menÔÇÖin sald─▒r─▒ harek├ót─▒na ba┼člam─▒┼č oldu─čunu g├Ârd├╝m. 7. T├╝men birliklerinin tamam─▒n─▒ g├Âremiyordum.

9 A─čustos sabah─▒ 05.50ÔÇÖde 12. T├╝men, sald─▒r─▒n─▒n ilerledi─čini ve tertibat─▒n─▒ raporla bildiriyordu. 7. T├╝menÔÇÖden de sald─▒r─▒ya ba┼čland─▒─č─▒na dair bilgiler al─▒nd─▒. Sald─▒r─▒ya her iki t├╝men de ba┼čar─▒yla devam etti. …SuvlaÔÇÖn─▒n do─čusunda bulunan d├╝┼čman─▒n bir kolordusu ve B├╝y├╝k Anafarta y├Ân├╝nde de bir t├╝men kadar kuvveti ma─čl├╗p edilmi┼č ve tamamen elveri┼čsiz bir duruma at─▒lm─▒┼čt─▒r.

ÔÇŽElde edilen siperlerin tahkim olunmas─▒n─▒, orada yerle┼čilmesini emrettim.

[B├Âylesine ├╝st├╝n bir kuvvetin bir g├╝nde yenilmesinin nedenine gelince] ÔÇŽBunun cevab─▒n─▒ en iyi HamiltonÔÇÖun kendi raporunda okuyabilirsiniz. Benim o g├╝n g├Ârd├╝─č├╝m sebep ┼čudur. D├╝┼čman de─či┼čik kollarla toplu d├╝zende ilerliyordu. Bu y├╝r├╝y├╝┼č kollar─▒ ├Ânlerinde hen├╝z ne hi├žbir varl─▒k, ne de hi├žbir faaliyete tesad├╝f etmeyeceklerini zannediyorlard─▒. Onun i├žin ├Ânlerinde hafif avc─▒ hatt─▒ bulundurmakla yetinmi┼člerdi. Bir taraftan kuvvetli ve fedak├ór avc─▒lar─▒m─▒z─▒n h├ókim s─▒rtlardan inerek s├Âz├╝ edilen d├╝┼čman kollar─▒n─▒n ba┼člar─▒na at─▒lmalar─▒, bir taraftan da top├žular─▒m─▒z─▒n isabetli ┼čarapnellerinin yana┼č─▒k d├╝┼čman kollar─▒ ├╝zerine tesir etmesi d├╝┼čmanda tutunma g├╝c├╝n├╝ de, manevi g├╝c├╝n├╝ de, komuta g├╝c├╝n├╝ de bozdu. Ba┼č taraf─▒ndan p├╝sk├╝rt├╝len hafif avc─▒ hatlar─▒ bu sebeple geriden desteklenemedi. D├╝┼čman da tamamen g├Âzlerini geriye ├ževirmek ve ka├žmak yolunu tercih etti.

ÔÇŽO g├╝n elde edilen ba┼čar─▒ ├žok fazla memnuniyet vericiydi.

ÔÇŽConkbay─▒r─▒ ve ┼×ahintepeÔÇÖnin korunmas─▒ i├žin, benim komutay─▒ ├╝stlenmemden ├Ânce orada sava┼čan askerlerimizin pek b├╝y├╝k kahramanl─▒k ve fedak├órl─▒k g├Âsterdi─čini b├╝y├╝k bir ├Âvg├╝yle belirtmek isterim.[15]

Alan Moorehead, kitab─▒nda bu sald─▒r─▒y─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇŽKemalÔÇÖin askerleri t├╝m ─░ngiliz t├╝menini yok eden korkun├ž bir sald─▒r─▒ ger├žekle┼čtirir.

Birka├ž dakika i├žinde b├╝t├╝n subaylar ├Âld├╝r├╝l├╝r, tabur ve tugay kararg├óhlar─▒ a┼č─▒l─▒r, t├╝m askerler b├╝y├╝k bir karga┼ča i├žinde ka├žmaya koyulur. Makineli t├╝fek ate┼činin s─▒cakl─▒─č─▒ ├žal─▒lar─▒ ate┼če verir, buralarda saklanan askerler tav┼čan gibi a├ž─▒─ča ├ž─▒kar.

G├╝ne┼č do─čdu─čunda TriadÔÇÖ─▒n g├╝vertesindeki M├╝ttefik Kuvvetler Ba┼čkomutan─▒ Ian HamiltonÔÇÖ─▒ korkun├ž bir g├Âr├╝nt├╝ kar┼č─▒lar. Binlerce askeri Anafartalar Ovas─▒ÔÇÖnda geriye do─čru ka├žmaktad─▒r ve saat 06.00ÔÇÖda, ├žarp─▒┼čmalar─▒n ba┼člamas─▒ndan sadece bir saat sonra genel bir ├ž├Âk├╝┼č ya┼čan─▒r gibi olur. Sadece tepeler elden ├ž─▒kmakla kalmaz, ka├žan askerlerden ├žo─ču denize ya da Tuzla G├Âl├╝ÔÇÖne varmadan durmaz.[16]

AnafartalarÔÇÖda durumu kontrol alt─▒na ald─▒ktan sonra dikkatini Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna y├Ânelten Anafartalar Grup Komutan─▒ Albay Mustafa KemalÔÇÖin planlad─▒─č─▒ h├╝cum, 8. T├╝menÔÇÖin biri hayli zayiat vermi┼č iki alay─▒ ile d├╝zenlenecekti. Oysa Conkbay─▒r─▒-Koca├žimen cephesi kar┼č─▒s─▒ndaki d├╝┼čman iki t├╝menden fazlayd─▒.

8.T├╝menÔÇÖin Kurmay Ba┼čkan─▒ itiraz ettiyse de Mustafa Kemal ├╝zerinde bir etkisi olmad─▒. Mustafa Kemal, ÔÇťBen ba┼čar─▒y─▒ fazla kuvvete sahip olmaktan ├žok, elimizde bulunan kuvvete gayret ve ┼čiddet vermekte ve onlar─▒ benim d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m gibi kullanabilmekte g├Âr├╝yorum. Ge├žirilecek zaman bizden ├žok, d├╝┼čmana yarayacakÔÇŁ diyordu. Derin bir sessizlik i├žerisinde zirvenin arka taraf─▒nda taarruz i├žin haz─▒rl─▒klar y├╝r├╝t├╝ld├╝. Bir yandan da Mustafa KemalÔÇÖin bekledi─či taze iki alay─▒n gelmesi bekleniyordu. Bunlardan biri gece ula┼čacak, di─čeri ise ancak ertesi g├╝n taarruz ba┼čar─▒yla sonu├žland─▒ktan sonra gelebilecekti. Planlamaya g├Âre tam bir bask─▒n niteli─či kazand─▒rmak i├žin top├žu ate┼či a├ž─▒lmayacak, birinci ve ikinci taarruz kademeleri s─▒k avc─▒ hatt─▒, ├╝├ž├╝nc├╝ sald─▒r─▒ kademesi ise yana┼č─▒k d├╝zen halinde d├╝┼čman─▒n ├╝zerine at─▒lacakt─▒.

Taarruz g├╝n do─čmadan Mustafa KemalÔÇÖin i┼čareti, 23. ve 24. Alaylar─▒n unutulmaz s├╝ng├╝ h├╝cumu ile ba┼člar. ├ľteki t├╝menler de, bu h├╝cumla birlikte kendi cephelerindeki d├╝┼čman birliklerine kar┼č─▒ taarruza kalkar.┬á Mehmet├žik, Conkbay─▒r─▒ ve ├ževresindeki d├╝┼čman birliklerini adeta ezer ge├žer. B├Âlge d├╝┼čmandan temizlenmi┼čtir.

─░┼čte Kadir M─▒s─▒ro─čluÔÇÖnun ÔÇťÔÇŽElde edilen ba┼čar─▒ Mustafa KemalÔÇÖe mal edilmek istenmi┼čse de bu tarihen ve fiilen do─čru de─čildirÔÇŁ diye k├╝├ž├╝msemeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ muharebenin kronolojik ak─▒┼č─▒ buÔÇŽ

ÔÇťZAFER─░N ONURU ENVER PA┼×AÔÇÖYA B─░LE VER─░LEB─░L─░R, YETER K─░ M.KEMAL OLMASINÔÇŁ

Mustafa Arma─čan (Zaman):

ÔÇŽEnver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ele┼čtirilecek y├Ân├╝ yok mu, var. Ama yi─čidi ├Âld├╝r, hakk─▒n─▒ da ver. ├çanakkale Sava┼člar─▒ onun Ba┼čkomutanl─▒─č─▒ alt─▒nda kazan─▒ld─▒.

ÔÇŽBuradan Mustafa Kemal BeyÔÇÖe d├╝┼čen hisse, ÔÇťAnafartalar Kahramanl─▒─č─▒ÔÇŁd─▒r ki, zafer sonras─▒nda gitti─či EdirneÔÇÖde bu s─▒fatla t├Ârenler d├╝zenlenerek kar┼č─▒land─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Ancak Cumhuriyet kurulduktan sonra ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒n tarihi yeniden yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

ÔÇŽSar─▒kam─▒┼čÔÇÖtaki faciadan EnverÔÇÖsiz bahsedilmez. Onun ÔÇś90 bin askerimizi kara g├Âmd├╝─č├╝ÔÇÖ s─▒k s─▒k s├Âylenir. Ger├ži o harek├ót─▒n ba┼č─▒nda bizzat Enver Pa┼ča vard─▒r ama ayn─▒ zamanda Ba┼čkomutan VekiliÔÇÖdir.

…Sar─▒kam─▒┼č harek├ót─▒ ile ├çanakkale savunmas─▒ ayn─▒ s├╝recin ad─▒mlar─▒d─▒r. Yenilginin sorumlulu─čunu ├╝zerine att─▒─č─▒n─▒z insan─▒ [├çanakkaleÔÇÖdeki] zaferin ┼čan─▒ndan uzak tutman─▒z yak─▒┼č─▒k almaz ve tarihte herkesi ait oldu─ču yere oturtmak, herkese hakk─▒n─▒ vermek ve ├çanakkale gibi muazzam bir sava┼č─▒, 1930ÔÇÖlardan beri yapa geldi─čimiz gibi bir YarbayÔÇÖ─▒n iki kritik direni┼čine indirgeme yan─▒lg─▒s─▒na d├╝┼čmemek ├Ânemlidir.

Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖ─▒n faturas─▒n─▒ EnverÔÇÖe kesiyorsan─▒z ├çanakkaleÔÇÖyi de onun kazand─▒─č─▒n─▒ itiraf etmeniz gerekir. Unutmayal─▒m ki, tarih bir haks─▒zl─▒klar galerisi olmaktan ancak b├Âyle hakkaniyetli ad─▒mlarla kurtulabilir.[17]

Buraya kadar verdi─čimiz ├Ârnekleri g├Âz ├Ân├╝ne al─▒rsak, ├Âzetle ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ├╝st r├╝tbeli b├╝t├╝n komutanlar─▒n─▒ ve ├Âzellikle Enver Pa┼čaÔÇÖy─▒ atlay─▒p, Mustafa KemalÔÇÖe zaferi mal etmenin anlam─▒ yokÔÇŁ g├Âr├╝┼č├╝ne ┼ču yan─▒t─▒ vermek yeterli say─▒labilir. Zaferler ya da hezimetler, sava┼č─▒ fiilen y├Âneten komutana yaz─▒l─▒r. Sar─▒kam─▒┼č Harek├ót─▒ÔÇÖn─▒ fiilen y├Ânetti─či i├žin hezimet elbette Enver Pa┼čaÔÇÖya yaz─▒lacakt─▒r. Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n, kurmay okulundan hocas─▒ olan Hasan ─░zzet Pa┼čaÔÇÖy─▒ g├Ârevden al─▒p ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─čini ve Ba┼čkomutan Vekili oldu─ču halde, ilave olarak Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖtaki 3. Ordu Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ da bizzat ├╝stlendi─čini g├Ârmezden mi gelmeliyiz?

├çanakkaleÔÇÖye gelinceÔÇŽ

M├╝ttefiklerin ├ž─▒karmadan ├Ânceki savunma planlar─▒n─▒ yazd─▒k. B├Âlgede g├Ârevli T├╝rk kurmaylar─▒n Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n savunma plan─▒na itirazlar─▒n─▒ da biliyoruz, yaz─▒lar─▒m─▒zda aktard─▒k. Hatt├ó Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n savunma plan─▒ konusunda T├╝rk kurmaylarla ayn─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ de biliyoruz. Enver Pa┼ča itirazlar─▒n─▒ bildirmi┼č ama Liman von SandersÔÇÖin ba┼č─▒na buyruk savunma d├╝zeni almas─▒n─▒ engelle(ye)memi┼čtir.

Dolay─▒s─▒yla 25 NisanÔÇÖda Liman von Sanders ba┼č─▒n─▒ al─▒p Bolay─▒rÔÇÖa gitti─či i├žin 5. OrduÔÇÖnun komutas─▒ fiilen devre d─▒┼č─▒ kald─▒─č─▒ s─▒ralarda ÔÇô├╝stelik yetkisini de a┼č─▒p- inisiyatif kullanarak d├╝┼čman─▒n ├ž─▒karma plan─▒n─▒ alt ├╝st etmeyi ba┼čaran bir ÔÇťyarbayÔÇŁa hakk─▒n─▒ teslim etmekte ne t├╝r bir yanl─▒┼čl─▒k vard─▒r? Sonras─▒ndaÔÇŽ Anafartalar cephesindeki sava┼č─▒ fiilen kim y├Ânettiyse, oradaki zafer de do─čal olarak onun ad─▒na yaz─▒l─▒r. ÔÇťAnafartalar Kahraman─▒ÔÇŁ ifadesi de oradan geliyor. Mustafa KemalÔÇÖin daha o d├Ânemde ÔÇťAnafartalar kahraman─▒ÔÇŁ olarak tan─▒nd─▒─č─▒n─▒ Mustafa Arma─čan da yazm─▒┼č. Eee! Daha fazlas─▒n─▒ iddia eden yok ki zaten.

Bu arada Mustafa Arma─čanÔÇÖ─▒n ─▒srarla bir ÔÇťyarbayÔÇŁdan s├Âz etmesi bana ilgin├ž geldi.

  • Sizce Mustafa Arma─čan, Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkale kara sava┼člar─▒n─▒n ilk 1 ayl─▒k diliminde yarbay, o g├╝nden sava┼č─▒n sonuna kadar s├╝ren 7 ayl─▒k b├Âl├╝m├╝nde ise ÔÇťalbayÔÇŁ olarak g├Ârev yapt─▒─č─▒ bilmiyor mudur?
  • Kurmay Albay Mustafa KemalÔÇÖin 25 Nisan 1915ÔÇÖten Ocak 2016ÔÇÖya kadar 8.5 ay s├╝ren ├çanakkale kara sava┼člar─▒n─▒n ÔÇťAnafartalar Grup Komutan─▒ÔÇŁ olarak g├Ârev yapt─▒─č─▒ a─čustos-aral─▒k aras─▒ndaki 4 ayl─▒k b├Âl├╝m├╝nde ├çanakkale cephesindeki t├╝m T├╝rk birliklerinin yar─▒s─▒ndan fazlas─▒na (toplam 3 kolordu) komuta etti─čini bilmiyor mudur?
  • Albay Mustafa Kemal, ├çanakkale Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda komuta etti─či birliklerin b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve komuta s├╝resinin uzunlu─ču bak─▒m─▒ndan, V. Ordu Komutan─▒ Liman von Sanders Pa┼čadan sonra gelen ikinci isimdir. Mustafa Arma─čan komuta d├╝zenini ve kimlerin hangi birliklere ne kadar s├╝reyle komuta etti─čini bilmiyor mudur?

Bilmiyorsa herhangi bir yoruma ihtiya├ž yoktur. Biliyor ama -s─▒rf M. Kemal bu i┼čten ┼čereflenmesin diye- ├╝stte al─▒nt─▒lad─▒─č─▒m ifadeleri yaz─▒yorsa, Mustafa Arma─čanÔÇÖ─▒n bu tavr─▒n─▒ ÔÇťtarihi haks─▒zl─▒klar galerisi olmaktan ├ž─▒karacak hakkaniyetli ad─▒mlarÔÇŁ aras─▒nda nas─▒l sayaca─č─▒z?

ÔÇť├çANAKKALE SAVA┼×I B─░R YARBAYIN ─░K─░ KR─░T─░K D─░REN─░┼×─░NE B─░Z M─░ ─░ND─░RGED─░K?ÔÇŁ

Bu arada, Mustafa Arma─čanÔÇÖ─▒n ÔÇť├çanakkale gibi muazzam bir sava┼č─▒, 1930ÔÇÖlardan beri yapa geldi─čimiz gibi, bir YarbayÔÇÖ─▒n iki kritik direni┼čine indirgeme yan─▒lg─▒s─▒na d├╝┼čmemek ├ÂnemlidirÔÇŁ c├╝mlesi ger├žekten ├ÂnemliÔÇŽ

├ç├╝nk├╝, bir yarbay─▒n (yani Mustafa Kemal) iki kritik direni┼či oldu─čunu -sureti haktan g├Âr├╝nebilmek ad─▒na da olsa- kabullendi─či anda, kendi mahallesinden bir kalem┼č├Âr├╝n yazd─▒─č─▒ ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ[18] ┬áyalan─▒n─▒ sobelemi┼č oluyor. Biz hi├ž araya girmeyelim, Mustafa Arma─čan ile Abdurrahman Dilipak kendi aralar─▒nda hesapla┼čs─▒nlar!

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda kurmay olarak g├Ârev yapm─▒┼č, daha sonra bu sava┼čla ilgili ─░ngiliz Resmi TarihiÔÇÖni de yazm─▒┼č olan ─░ngiliz subay─▒na kulak vererek konuyu kapatal─▒m. Bir yarbay─▒n (ki 25 NisanÔÇÖda Mustafa Kemal yarbay r├╝tbesindedir) o iki kritik direni┼činden ilkiyle ilgili de─čerlendirmeyi aktaral─▒m:

General Aspinall Oglander:

“19.T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin 25 Nisan 1915ÔÇÖte Ar─▒burnu b├Âlgesindeki durumu derhal kavram─▒┼č olmas─▒ ve inisiyatifini kullanarak 57. AlayÔÇÖla yapm─▒┼č oldu─ču taarruz, ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n sonunu tayin etmi┼čtir. Bir t├╝men komutan─▒n─▒n inisiyatifiyle giri┼čti─či hareketler sonucu, bir sava┼č─▒n ve hatt├ó bir ulusun kaderini de─či┼čtirecek b├╝y├╝kl├╝kte bir zafer kazand─▒─č─▒ tarihte pek az g├Âr├╝l├╝r.” [19]

  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

D─░PNOTLAR

[1] Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 55, 115,116 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[2] Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 85, 115,116 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[3] Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 121, 115,116 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[4] Gayr─▒ Resmi Yak─▒n Tarih Ansiklopedisi, 1. Cilt, s. 133, 115,116 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[5] Yunanistan’da Anadolu felaketinin m├╝sebbibi olarak 1921- 1922 d├Âneminin ├Ânemli siyasi ve asker├« ricali tutukland─▒. Ba┼čbakan-Adalet Bakan─▒ Dimitrios Gounaris, Maliye Bakan─▒-Ba┼čbakan Petros Protopapadakis, ─░├ži┼čleri Bakan─▒- Ba┼čbakan Nikolaos Stratos, D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Georgios Baltacis, Harbiye Bakan─▒ Nikolaos Theotokis, K├╝├ž├╝k Asya Ordusu Ba┼čkomutan─▒ General Hacianestis yarg─▒land─▒lar ve vatana ihanetten idama mahk├╗m edildiler. Amiral Mihail Goudas ile General Ksenofon Stratigos ise m├╝ebbete ├žarpt─▒r─▒ld─▒lar. Prens Andrew de s├╝rg├╝n edildi.
Averoff Hapishanesi’nde bulunan mahkumlara idam karar─▒ a├ž─▒kland─▒. Giritli askerlerden olu┼čan 30 asker 15 metre mesafede mahk├╗mlar─▒n kar┼č─▒s─▒nda yerlerini ald─▒lar. Be┼čer ki┼čiden olu┼čan k─▒s─▒mlara ayr─▒larak her bir k─▒s─▒m bir mahk├╗mun kar┼č─▒s─▒nda durdu. Soldan sa─ča s─▒rayla mahk├╗mlar ┼č├Âyle s─▒ralanm─▒┼člard─▒: Theotokis, Stratos, Gounaris, Protopapadakis, Baltacis ve General Hacianestis. Saat 11.28’de te─čmen k─▒l─▒c─▒n─▒ ├žekerek ate┼č edilmesini emretti. “Alt─▒lar” olarak bilinen ki┼čiler kur┼čuna dizilmi┼člerdi.
Erkan Afyoncu, “Vatan Haini ─░lan Edip Kur┼čuna Dizdiler”, Sabah, 16 A─čustos 2020, son eri┼čim:11.03.2021, https://www.sabah.com.tr/yazarlar/erhan-afyoncu/2020/08/16/jeff-peters-ve-kisisel-cekim-gucu-1597516911

[6] ┬á┬áKadir M─▒s─▒ro─člu, Lozan, 1.C., s.164 (Aktaran Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[7] ┬á Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nlar─▒, 1. Bask─▒, s.270… Bu makale i├žindeki genel ├Âzet de ayn─▒ kitaptan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

[8]┬á┬á Burada belirtmek gereken bir nokta var. Mustafa KemalÔÇÖin Ru┼čen E┼črefÔÇÖle yapt─▒─č─▒ r├Âportajda bu isim Ahmet Feyzi Bey olarak ge├žer. Di─čer kaynaklarda ise Ahmet Fevzi Bey ge├žerli. Kitap i├žerisinde b├╝t├╝nl├╝k sa─člamak a├ž─▒s─▒ndan ÔÇôve ayn─▒ ki┼čiden s├Âz edildi─činden- Ahmet Feyzi olarak ge├žti─či noktalarda ismi Ahmet Fevzi Bey olarak de─či┼čtirdim. Bu arada 16.Kolordu Komutan─▒ (Beylerbeyli) Albay Ahmet Fevzi Bey ile (Kavakl─▒) Mustafa Fevzi Pa┼ča farkl─▒ ki┼čiler. Baz─▒ kaynaklarda bu iki isim kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒yor. ├ľrne─čin GRYK Ansiklopedisi, ÔÇťAnafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒na atanan 16. Kolordu Komutan─▒ Albay Fevzi Bey, daha sonraki unvan─▒yla Mare┼čal Fevzi ├çakmakÔÇÖt─▒rÔÇŁ (c-1, s.125) diye yaz─▒yor. Bu yanl─▒┼č, al─▒nt─▒larla silsile halinde yay─▒l─▒yor. Ayn─▒ ansiklopedi devirdi─či ├žamlar─▒n fark─▒nda de─čil, birka├ž sayfa sonra da Mustafa KemalÔÇÖin AnafartalarÔÇÖdaki rol├╝n├╝ k├╝├ž├╝msemeye ├žal─▒┼č─▒rken, bu kez de ÔÇť[M. KemalÔÇÖin] Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ ise Ordu Kumandan─▒n─▒ k─▒zd─▒ran ve bu y├╝zden azlolan Albay Fevzi ├çakmak BeyÔÇÖin (!) askeri plan─▒ ile y├╝r├╝t├╝lm├╝┼čt├╝rÔÇŁ (c-1, s.132) diye yaz─▒yor. Oysa Mirliva (Tu─čgeneral) M. Fevzi (├çakmak) Pa┼ča, ayn─▒ g├╝nlerde GeliboluÔÇÖda, g├╝neyde bulunan 5. KolorduÔÇÖnun komutan─▒ olarak g├Ârev yapmaktad─▒r. M. Fevzi (├çakmak) Bey de Anafartalar Grup Komutanl─▒─č─▒ yapacakt─▒r ama GRKK Ansiklopedisi yazarlar─▒n─▒n zannetti─či gibi a─čustosta de─čil, 4 ay sonra Mustafa Kemal 10 Aral─▒kÔÇÖta cepheden ayr─▒l─▒p ─░stanbulÔÇÖa d├Ânerken g├Ârevi vek├óleten kendisine devrettikten sonraÔÇŽ (├ľzet kayna─č─▒: Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.119-121, ayr─▒ca bkz:171)

[9]┬á┬á ÔÇť├çanakkale Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, C-1, Arba Yay─▒nlar─▒, 2001; ÔÇťAnafartalar Muharebesine Ait Tarih├žeÔÇŁ, s.15-112; ─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s.371

[10]┬á Ulu─č ─░─čdemir, ÔÇťAtat├╝rkÔÇÖ├╝n Anafartalar Muharebelerine Ait Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, Belleten, Say─▒:28 (├Âzel say─▒), 1943, Mustafa Kemal, ÔÇťAnafartalar Muhaberat─▒na Ait Tarih├žeÔÇŁ, Yay─▒nlayan Ulu─č ─░─čdemir, Atat├╝rk K├╝lt├╝r, Dil ve Tarih Y├╝ksek kurumu T├╝rk Tarih kurumu Yay─▒nlar─▒, XVI. Dizi, Sa.4, Ankara, 1. Bas─▒m:1962, ikinci bas─▒m 1990; ÔÇťMustafa Kemal, ÔÇťAnafartalar Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, Sel Yay─▒nlar─▒, Atat├╝rk K├╝t├╝phanesi:3, ─░stanbul 1955; ÔÇťAnafartalar Muhaberat─▒na Ait Tarih├žeÔÇŁ, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ Atat├╝rk Ar┼čivi, XIII. Dosya (Bir kopyas─▒ Ayd─▒nl─▒k Dergisi ar┼čivinde); ÔÇťAnafartalar Sava┼člar─▒yla ─░lgili Tarih├žeÔÇŁ, ÔÇťMustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n S├Âyleyip Yazd─▒klar─▒ÔÇŁ, 1. Kitap, M. Sunullah Ar─▒soy, Atat├╝rk K├╝lt├╝r, Dil ve Tarih Y├╝ksek kurumu T├╝rk Tarih kurumu Yay─▒nlar─▒, XXIII. Dizi. Sa.6, ikinci bas─▒m, Ankara, 1989. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri Ansiklopedisi, Cilt-1, 1903-1915, Kaynak Yay─▒nlar─▒, ├ť├ž├╝nc├╝ Bas─▒m, Aral─▒k 2003, s.432

[11]┬á Ulu─č ─░─čdemir, ÔÇťAnafartalar Muharebelerine Ait Tarih├žeÔÇŁ; Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri Ansiklopedisi, Cilt-1, s.432

[12]┬á Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi Anlat─▒yorÔÇŁ, s.54

[13]┬á Ulu─č ─░─čdemir, ÔÇťAnafartalar Muharebelerine Ait Tarih├žeÔÇŁ; Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri Ansiklopedisi, Cilt-1, s.433

[14]┬á C. F. Aspinall Oglander, ÔÇť├çanakkale-Gelibolu Askeri Harek├ót─▒ÔÇŁ, Cilt-I-II, 1940 (─░ngiliz Resmi Tarihi)

[15]┬á Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi anlat─▒yorÔÇŁ, s.54-56

[16]┬á Alan Moorehead, ÔÇťGeliboluÔÇŁ, s.261

[17]┬á Mustafa Arma─čan, Zaman Gazetesi, 20.03.2011 , ÔÇťSar─▒kam─▒┼č yenilgisi EnverÔÇÖin, ├çanakkale zaferi Mustafa KemalÔÇÖin mi?ÔÇŁ

[18] Abdurrahman Dilipak, (Cumhuriyete Giden Yol, s.21) (Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.100-102)

[19]┬á C.F. Aspinal Oglander, ÔÇťGeliboluÔÇŁ (Resmi ─░ngiliz Tarihi) – (─░brahim Artu├ž, 1915 ├çanakkale Sava┼č─▒, Kasta┼č yay─▒nlar─▒, s.203, 204) (ÔÇťHistory of the Great War ÔÇô Military Operation, GalipoliÔÇŁ (─░ngiliz Resmi Tarihi, 2. C. S.485ÔÇÖten ├ževiren C. Enginsoy, AAMD, s.80. say─▒-19. Turgut ├ľzakman, ÔÇťVahidettin, M. Kemal ve Milli M├╝cadeleÔÇŁ, s.173)

 

 

─░L─░┼×K─░L─░ YAZILARÔÇŽ
Mustafa Kemal hakk─▒ndaki Haks─▒z ─░thamlarÔÇŽ

Polemik-1: ÔÇť├çanakkale zafer midir?ÔÇŁ

Polemik-2: TRTÔÇÖnin ├çanakkale ├ľzel Program─▒

Polemik-3: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde komutan de─čil, karargah subay─▒yd─▒ÔÇŁ

Polemik-4: ├çunuk Bay─▒r─▒ÔÇÖndan ┼×unuk Bay─▒r─▒ÔÇÖnaÔÇŽ Sapt─▒rmacalar

Polemik-5: ÔÇťMustafa KemalÔÇÖin ├çanakkale Zaferi ile ne alakas─▒ var?ÔÇŁ

Polemik-6: ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖde r├╝tbe bak─▒m─▒ndan ka├ž─▒nc─▒ s─▒radayd─▒?ÔÇŁ

Polemik-7: Mustafa KemalÔÇÖin Saatinin ┼×arapnelle Par├žaland─▒─č─▒ Uydurma m─▒?

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-9: ├çanakkale Zaferi ÔÇśMustafa KemalsizÔÇÖ anlat─▒labilir mi? 15 General, 1 Albaya Kar┼č─▒ÔÇŽ

Polemik-10: M├╝sl├╝manlar Halife SultanÔÇÖ─▒n s├Âz├╝n├╝ ger├žekten de dinler mi?

Polemik-11: Hey Onbe┼čli dediklerimiz, askerlik ├ža─č─▒nda m─▒yd─▒?

Polemik-12: Kim olsa o emri verebilir miydi?

Polemik-13: ├çanakkale Sava┼č─▒ ilk g├╝nde biterdi

Toplam Okuma: 624 , Bug├╝n: 2 

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Almanca B├Âl├╝m├╝ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkan─▒. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) epub format─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Ayn─▒ zamanda Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1)ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, 2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2)"1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒